• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: 1846-189...

Nawigacja

1846-1890. Czy tylko pozytywizm?



1846-1890. Czy tylko pozytywizm?




Początek pozytywizmu datuje się na lata czterdzieste, koniec zaś na lata dziewięćdziesiąte XIX wieku. Epoka ta wywodzi się z nurtu filozoficznego oświecenia. Na pierwszym planie znowu pojawia się szkiełko i oko z ballady Adama Mickiewicza. Teorie naukowcw stają się ponownie niepodważalnymi dowodami w niejednej kwestii. Scjentyzm miał więc zagwarantować szczęście jednostki, bowiem za jego sprawą dokonano licznych odkryć w takich dziedzinach jak na przykład: technika, medycyna, biologia, historia, archeologia, i w wielu innych.

Przedstawicielami filozofii pozytywnej byli między innymi: A. Comte, H. Spencer, H. Taine i J. S. Mill.

A. Comte w swych Wykładach filozofii pozytywnej głosił praktyczność swoich założeń. Mają one służyć poprawie życia. Twierdził, iż należy badać tylko zjawiska dostępne rozumowi ludzkiemu a nie psychice, gdyż w psychice nie można posiąść wiedzy pewnej.

We Wstępie do socjologii H. Spencera (ucznia Darwina) rozpowszechniana jest teoria ewolucjonizmu. Autor zakłada, iż świat ulega ciągłej zmianie w jednym kierunku-to ewolucja, czyli postęp ludzkości. U podstaw jego myśli leżała biologia.

H. Taine w pracy Rasa, środowisko, moment pisze, że człowiek zawsze jest zdeterminowany, czyli ograniczony przez właśnie te trzy czynniki.

J. S. Mill, autor Co to jest utylitaryzm, głosił, że wszystko co robi człowiek winno być społecznie użyteczne.

Z teorii utylitaryzmu wywodzi się pojęcie pracy u podstaw i pracy organicznej.

To pierwsze oznacza, że społeczeństwo należy kształtować od podszewki. Lekarze, nauczyciele i inni przedstawiciele inteligencji powinni iść w lud i przede wszystkim tam organizować swoje życie zawodowe.

Pojęcie pracy organicznej mwi, że każda jednostka odpowiedzialna jest za funkcjonowanie jednego organizmu jakim jest społeczeństwo. Każda niezdrowa komrka tego systemu odpowiada za jego chorobę.



Dotychczasowe stwierdzenie romantykw, że polska to Chrystus czy Winkelried narodw przechodzi do przeszłości. Polacy nie przyjmują już metody walki lisa ani lwa. Ich metodą na to, aby nie dać się wyniszczyć zaborcy staje się praca.



Do nowej epoki wiele wniosła literatura. Pojawili się nowi twrcy, ktrzy wspierali wspłczesne im założenia pozytywistyczne, a walczyli z tym co stare. Byli też tacy, ktrzy prawdopodobnie mieli sentyment do tego, co minęło. Pozostali rwnież epigoni, ktrzy nie chcieli lub nie mogli pogodzić się z nowymi warunkami.

Poza ukazaniem tych trzech grup twrcw chciałbym rwnież udowodnić, że jedna epoka nie żyje tylko tym co sama stworzyła dla siebie, ale rwnież czerpie wzory i motywy z poprzedniej.

Nie jest też tak, że określone daty wyznaczają jej początek i koniec.

W pracy przytoczę kilka utworw, ktre udowodnią istnienie mojej hipotezy.



Iwan Turgieniew. Twrczość tego pisarza poruszająca najbardziej istotne zagadnienia życia rosyjskiego w drugiej połowie XIX wieku, tak pełna była uczuć ludzkich, tak głęboko dotykała najbardziej czułych splotw psychiki, tak wymowna była pod każdą szerokością geograficzną, że stanęła w jednym rzędzie z najwybitniejszymi dziełami prozy europejskiej. W roku 1844 Turgieniew pisze swoje pierwsze opowiadanie pt. Andrzej Kołosow. Charakterystyczny jest w wybr bohatera, z ktrego pisarz, traktując go nader pozytywnie, zdziera romantyczne szaty. Pisarz realizuje swoją tezę przeciwstawiania się romantyzmowi i jego wiecznościowym zagadnieniom w imię dążeń swoich czasw. W swojej powieści Ojcowie i dzieci- wrażliwy na wszelkie fluktuacje aktualnego życia- ukazuje rodzenie się nowych idei i wzbierający konflikt pomiędzy ojcami a dziećmi, pomiędzy pokoleniem umiarkowanych a pokoleniem żarliwych realizatorw nowego. Ojcowie i dzieci, w pewnym stopniu dopomagały wyklarowaniu się nowych poglądw. Turgieniew sam wyjaśniał, że jego dążeniem było uzyskać w postaci Bazarowa zwycięstwo demokratyzmu nad arystokracją. Pomimo, że w poglądach swych skłaniał się już wwczas do poglądw ojcw, najważniejsza była dla niego prawda obiektywna, uchwycenie istotnych poglądw epoki. Dlatego też pisał: ...Dokładnie i wyraziście odtworzyć prawdę, realność życia-to najważniejsze szczęście pisarza, nawet jeśli ta prawda







nie idzie w parze z jego własnymi sympatiami. Tą prawdą promieniuje właśnie postać Bazarowa. Z pewną satysfakcją pokazuje on postać właśnie tego bohatera, ktry wie do czego dąży, i ktry z całą świadomością spycha w cień rosyjskich Hamletw poprzedniego pokolenia. Dlatego też autor traktuje z odrobiną ironii przedstawicieli ojcw, obu starszych Kirsanoww. Powieść jest więc rozrachunkiem z romantyzmem.



Podczas gdy jedni walczyli o nową filozofię i nowe zasady funkcjonowania społeczeństw, inni mieli wyraźny sentyment do minionej epoki.

Pomimo tego, że ich utwory miały już cechy pozytywistyczne, oni jednak nigdy nie stanęli obok wspłczesnej im epoki. Byli to tak zwani poeci czasw niepoetyckich.

Należeli do nich między innymi Maria Konopnicka i Adam Asnyk.



Maria Konopnicka tworzyła poezję, w ktrej podejmowane są tematy odchodzące nieco od założeń pozytywistycznych, nawiązując tym samym do romantyzmu. Chodzi tu głwnie o nurt patriotyczny.

Contra spem spero-jest wierszem wyrażającym ciągłą i nieprzerwana wiarę w to, że Polska odrodzi się wcześniej czy pźniej, wiarę pomimo niepowodzenia dwch powstań: listopadowego i styczniowego.

Najważniejszym jednak utworem jest wiersz Rota, ktry koncentruje się na patriotyzmie narodowym, żąda od Polakw pełnego oddania ojczyźnie i zachowania jej kultury. Pojawia się tu także duma pochodzenia z narodu piastowskiego, wiara w odzyskanie niepodległości wtedy, gdy przyjdzie na to odpowiedni czas.

Przeciw nadziei, a raczej "przeciw brakowi nadziei". Poetka mwi o czasach, w ktrych żyje - czasy pozytywizmu zabijają idee niepodległościowe. Nie ma ostoi wiary w odzyskanie niepodległości. Maria Konopnicka jednak postanawia tą wiarę zachować, wiarę w zmartwychwstanie ojczyzny. Styl wiersza jest utrzymywany w duchu romantycznym, w duchu poezji grobw. W ten sposb autorka wskazuje na tradycję, ktra jest jej bliska.



Adam Asnyk w utworach swych bardziej skłania się do refleksji.

W wierszu Do młodych apeluje do pozytywistw. Nawołuje do poszukiwań twrczych, ktre dadzą odbiorcy możliwość szerszego patrzenia na świat. Pomimo, że każda epoka posiada własne cele, nie należy deptać "przeszłości ołtarzy".



Pozytywista winien przejąć część dorobku poprzednikw, dobudować własne idee i przekazać potomnym. Asnyk podkreśla znaczenie tradycji. Można zauważyć, że wiersz jest odpowiednikiem "Ody do młodości".

Sonety "Nad głębiami" mwią, że cechą rzeczywistości jest przemijanie. Ze sławy, miłości i czynw człowieka korzystać będą jego następcy. Jeżeli u Polakw nie wygaśnie idea wolności, jeżeli nie zapadną w letarg; nie popełnią "samobjstwa ducha", to Polska odrodzi się w doskonalszym kształcie - "przystrojona w krlewski diadem". Zarwno ten wiersz, jak i utwory Marii Konopnickiej, podobnie jak w dobie romantyzmu, pisane były ku pokrzepieniu serc.



Rwnież w prozie odnajdujemy echa romantyczne.

Przykładem może być Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej.

Poza niezbicie pozytywistyczną strukturą powieści , znajduje się tu wiele innych, głwnie romantycznych cech.

Pozytywistyczna jest tu oczywiście typowa epicka i realistyczna narracja.

Jednak pojawia się zrżnicowanie podejścia językowego w zależności od opisywanej rzeczy: przyroda opisana jest językiem poetyckim, lirycznym, staje się on momentami patetyczny. Czasem ukazuje się ludowa poezja jako dodatek do całości.

Ta poetyckość wypływa z tradycji romantycznych. Ale jest jeszcze jedna rzecz: odwołanie do symboliczności i tajemniczości pewnych rzeczy. Niemen jest traktowany w utworze jako centrum akcji, jest to jakaś forma kultu, wszystko obraca się wokł niej, jest nawet cała mitologia z nią związana.

Są także wątki ludowe i fascynacja naturą, wiążące się bardzo oglną wymową utworu.

Mamy też w prozie pozytywizmu romantycznych idealistw, wykonujących swj czysto pozytywny plan z bezprzykładnym oddaniem. Trzech idealistw w Lalce Bolesława Prusa: Wokulski, Rzecki i Ochocki to przeżytki poprzedniej epoki, egzystujące jedynie dzięki swojej nieprzeciętnej osobowości i chęci do pracy w imię okazywania własnej szlachetności. Nierealność ich założeń i planw to kolejny motyw romantyczny w literaturze polskiego pozytywizmu.

Podobnie cykl nowel dotyczących założeń nowej epoki: pracy organicznej, pracy u podstaw, asymilacji mniejszości narodowych wypełniony jest bohaterami pełnymi



samotnego zapału, skłconymi z filisterskim otoczeniem. Wykonują oni swj szlachetny plan bez zwracania uwagi na koszty; pragną rozsadzić skostniałe schematy.

Powtarzającym się problemem jest walka narodowowyzwoleńcza za wolność naszą i waszą.

Bohaterowie są uczuciowi, zindywidualizowani, głęboko przekonani o swojej misji. Widać to w sienkiewiczowskiej Trylogii, pisanej dla utrzymania ducha narodowego wśrd Polakw. Wypełniona jest ona walka heroiczną, nie zawsze zgodną z rycerskim kodeksem (patrz Konrad Wallenrod), ktrej głwny bohater wzorowany jest na mickiewiczowskim Soplicy.



Najbardziej interesującą pozycją na ktrą chciałbym zwrcić uwagę w mojej pracy jest powieść Emily Bronte pt. Wichrowe wzgrza. Aby jednak przejść do omwienia tego utworu, należy najpierw przyjrzeć się myśli filozoficznej w

Anglii -ojczyźnie autorki. Uproszczone spojrzenie z perspektywy pozwala dostrzec dwa zasadnicze kierunki myśli: nurt romantyczno-idealistyczny, oscylujący od rewolucyjności do metafizyki, przejęty od filozofii kontynentalnej, oraz rodzimy nurt filozofii utylitaryzmu, ktry łączy się pźniej z kontynentalnym pozytywizmem.

Wichrowe wzgrza napisane zostały w roku 1847.Pomimo to jest to powieść nawiązująca do romantyzmu i poetyki romansu gotyckiego.

W posępnej, ale i urzekającej scenerii wrzosowisk hrabstwa Yorkshire rozgrywa się historia tragicznej miłości i nienawiści, osnuta na tle dziejw trzech pokoleń dwch ziemiańskich rodzin.

Głwną postacią powieści jest Heathcliff, ktry jako osierocone dziecko trafia do domu Earnshaww. Tu znajduje miłość swego życia, Katarzynę Earnshaw; prześladowany przez Hindleya, przyszłego dziedzica, poznaje także smak nienawiści. Gdy pewnego dnia dowiaduje się przypadkowo, że Katarzyna nigdy nie zniży się do poślubienia cygańskiego podrzutka, znika na trzy lata. Po tym czasie wraca jako demoniczny i bezlitosny mściciel, dysponujący fortuną niewiadomego pochodzenia. Katarzyna jest już żoną właściciela sąsiedniego majątku, Edgara Lintona. Heathcliff zdobywa serce siostry Lintona Izabeli i podstępem wchodzi w posiadanie majątku Earnshaww, czyniąc z Hindleya i nowo poślubionej żony niewolnikw. Wstrząśnięta mroczną miłością Heathcliffa, Katarzyna umiera,



osierocając creczkę. Szalejący z rozpaczy Heathcliff przenosi swoją nienawiść na kolejne pokolenie. Upadla i poniża syna Hindleya, Haretona, a crkę Katarzyny, Katy, siłą zmusza do poślubienia swojego śmiertelnie chorego i nierozgarniętego syna. Śmierć tego ostatniego zapowiada bliski kres nienawiści. Katy pokocha Haretona, a Heathcliff przez śmierć połączy się z Katarzyną. Bohaterowie powieści obdarzeni są niezwykłą intensywnością uczuć, co sprawia, że większość dramatu rozgrywa się w ich psychikach. Malowniczo opisana przyroda stanowi nie tylko tło dla rozgrywających się wydarzeń, ale ma swj udział w losach bohaterw. Postacią Heathcliffa Bront stworzyła jednego z najbardziej demonicznych bohaterw w dziejach literatury angielskiej.

Wbrew epoce jaką był pozytywizm, rozkochany w retorycznych ozdobach, w długich opisach i rozwlekłej refleksyjności, język Emily Bronte uderza oszczędnością i skrtowością bardziej kojarzącą się z poezją niż prozą, dynamiką właściwą raczej utworom dramatycznym i całkowitą integracją ze wszystkimi elementami konstrukcyjnymi.

Powieś ta stanowi więc niezbity argument na podtrzymanie mojej hipotezy jaką postawiłem na początku.



Podsumowując to wszystko, można zauważyć, że istnieje pewien podział wśrd twrcw literackich okresu pozytywizmu.

Pierwszą grupę stanowią ci, ktrzy odwracają się od czasw romantycznych, walczą z tym co stare. Przykładem takiej postawy w mojej pracy był Iwan Turgieniew.

Ich antagonistami byli oczywiście romantycy w pełnym znaczeniu tego słowa, tacy jak Emily Bronte.

Do trzeciej grupy należeli na przykład: Maria Konopnicka, Adam Asnyk, Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus, czy Henryk Sienkiewicz. Oni to stanęli pośrodku ojcami i dziećmi i udowodnili nam wspłczesnym, że epoki tak naprawdę mogą nakładać się na siebie, że istnieją ludzie, ktrzy nie depczą przeszłości ołtarzy.

Wynika z tego rwnież pewna konkluzja: nie zapomnijmy o naszej tradycji i o naszych przodkach, bo naprawdę wiele możemy przez to stracić.






Przykadowe prace

Plan wycieczki 5 dniowej Gdańsk-Sopot-Gdynia

Plan wycieczki 5 dniowej Gdańsk-Sopot-Gdynia Wycieczka turystyczna Gdańsk,Sopot,Gdynia Organizator: Biuro turystyczne FUN TRAVEL Ul. Piekarska 6a 64-920 Piła www.Funtravel.pl (067) 214-81-92 (067) 214-81-93 Czas trwania wycieczki: 5 dni Termin wyci...

Style wychowania.

Style wychowania. Rodzina jest tym składnikiem środowiska wychowawczego, ktry oddziałuje na jednostkę najdłużej, niekiedy przez całe życie. Wpływ wychowawczy jest jednak najsilniejszy we wczesnych stadiach rozwoju, w okresie dzieciństwa, gdy jednostka nie podlega jeszcze lub p...

Idea Skutecznego Motywowania

Idea Skutecznego Motywowania Motywacja do działania jest czynnikiem, dzięki ktremu możliwe jest osiąganie znacznych rezultatw w pracy i działalności. Powiedzieć można, że motywacja jest często ważniejsza od kwalifikacji, bo cż dla pracodawcy z mało umotywowanego...

Bezrobocie

Bezrobocie BEZROBOCIE. Stanowi jeden z najtrudniejszych problemw społeczno-gospodarczych wspłczesnej gospodarki. W ostatnim dwudziestoleciu nastąpił znaczny wzrost bezrobocia w krajach gospodarczo rozwiniętych. Pojawiło się masowe bezrobocie w krajach postsocjalistycznych centralnej i w...

Krl Edyp - postać tragiczna.

Krl Edyp - postać tragiczna. "Krl Edyp" Sofoklesa ukazuje nam tragiczne losy jego bohatera, czyli tytułowego Edypa. Edyp pochodził z rodu krlewskiego, był synem Lajosa i Jokasty. Jako niemowlę został porzucony, ponieważ przepowiednia mwiła, że zabije on własn...

Filozofia grecka

Filozofia grecka Początki filozofii sięgają VI wieku p.n.e. Za jej kolebkę zdecydowanie uważać można starożytną Grecję, (a ściśle mwiąc Wybrzeże Jońskie w Azji Mniejszej) tam bowiem zrodziła się pierwsza refleksja filozoficzna i to wła"...

Jak napisać interpretację wierszy?

Jak napisać interpretację wierszy? 1. Przeczytać uważnie wiersz, najlepiej kilka razy. 2. Nie wpadaj w panikę, nawet jeśli nic nie “zrozumiałeś . To tylko pustki w głowie. Spokj i systematyczne podejście do “wspłpracy z tekstem może Cię urato...

Ahilles i Hektor - porwnanie

Ahilles i Hektor - porwnanie Achilles Walczył on po stronie obozu greckiego.Sylwetkę miał potężnie rozbudowaną, ale rysy twarzy delikatne, wręcz dziewczęce. Jego uroda była ogromnym przeciwieństwem cech charakteru. Miał nadludzka siłę. Achilles, był najdzi...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry