• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Ści...

Nawigacja

Ściąga z ekonomii



Ściąga z ekonomii




EKOLOGIA jest złożeniem dwch greckich słw oikos (miejsce życia, występowania) oraz logos (nauka). Termin ten oznacza badanie organizmw żywych w miejscu ich przebywania. Badania ekologiczne dotyczą zatem biologii organizmw i ich grup oraz procesw zachodzących na lądach i wodach pod wpływem działalności tych organizmw. EKOLOGIA – nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody oraz o zależnościach i stosunkach między organizmami żywymi a ich środowiskiem. Ekologię dzielimy na: AUTOEKOLOGIĘ i SYNEKOLOGIĘ.

AUTOEKOLOGIA – badanie pojedynczych organizmw lub poszczeglnych gatunkw

SYNEKOLOGIA – badania nad grupami organizmw tworzących pewną całość (np. ekologia lasu, ekologia jeziora)

Podstawowe pojęcia stosowane w ekologii:

GATUNEK – pojęcie obejmujące populację osobnikw wykazujących taką samą budowę i funkcje, żyjących w warunkach naturalnych, odznaczających się wsplnym pochodzeniem.

POPULACJA – grupa osobnikw jednego gatunku występująca na określonym obszarze, gdzie grupy osobnikw tego samego gatunku żyją wsplnie. Wszystkie populacje znajdujące się w określonej przestrzeni określa się mianem biocenozy.

BIOCENOZA – to naturalny zespł organizmw żywych występujący w danym środowisku wzajemnie uzależnionych od siebie i od czynnikw ekologicznych. Zespł organizmw tworzy w biocenozie organiczną całość, podlega samoregulacji i utrzymuje się w przyrodzie w stanie dynamicznej rwnowagi. Najważniejszymi zależnościami występującymi w biocenozie są zależności żywieniowe, gdzie wyrżnia się trzy podstawowe grupy organizmw:

PRODUCENCI – organizmy autotroficzne (samożywne) korzystające z energii słonecznej i budujące materię organiczną ze związkw mineralnych i CO2. Np. rośliny.

KONSUMENCI – organizmy heterotroficzne (cudzożywne), odżywiają się materią organiczną wyprodukowaną przez producentw. W tej grupie występują zwierzęta roślinożerne (tzw. konsumenci I stopnia) oraz zwierzęta mięsożerne (konsumenci II stopnia).

REDUCENCI – organizmy mineralizujące (rozkładające) złożone substancje organiczne, ktre wytworzyli producenci i konsumenci. Należą do nich głwnie bakterie oraz niektre grzyby.

EKOSYSTEM - podstawowa jednostka, jaką zajmuje się ekologia. Określa się ekosystem jako podstawową funkcjonalną jednostkę występująca w przyrodzie. Mwiąc o ekosystemie mamy na myśli obszar, na ktrym nieożywione oraz żywe elementy środowiska oddziaływują na siebie. Ekosystem łączy w całość biocenozę oraz biotop. Biotop charakteryzuje środowisko biocenozy. Ekosystem składa się z dwch części: autotroficznej i heterotroficznej. CZĘŚĆ AUTOTROFICZNA obejmuje wiązanie energii świetlnej, zużywanie prostych substancji nieorganicznych oraz syntezę skomplikowanych związkw. W CZĘŚCI HETEROTROFICZNEJ zachodzi zużywanie, przemiana i rozkład skomplikowanych związkw. Układ biocenozy i biotopu stanowi całość przestrzeni, gdzie zachodzi stała wymiana materii pomiędzy jej biocenozą a biotopem. Działalność producentw, konsumentw i reducentw wymusza obieg materii w przyrodzie. W ekosystemie odbywa się rwnież przepływ energii z tym, że w odrżnieniu od materii utrzymanie funkcjonowanie ekosystemu wymaga stałego dopływu energii z zewnątrz. Ekosystemy zajmują rżne obszary (morze, ocean, jezioro, pasmo grskie, obszar leśny, kałuża).



EKOLOGIA POPULACJI:

Organizacja populacji jest oparta na zrżnicowaniu osobnikw i występowaniu nakładających się struktur genetycznych oraz ekologicznych, ktre tworzą mechanizmy rozwoju i kontrolowania populacji. STRUKTURĄ EKOLOGICZNĄ populacji nazywamy skład populacji w konkretnym momencie. Skład populacji określa się liczbą i zagęszczeniem osobnikw oraz powierzchniami pomiędzy osobnikami. Struktura ekologiczna pokazuje stopień przystosowania populacji do środowiska. Oprcz liczby i zagęszczenia do dodatkowych właściwości populacji zaliczamy śmiertelność, rozrodczość, strukturę wieku i płci, szybkość rozprzestrzeniania się gatunkw. ZAGĘSZCZENIE POPULACJI jest to liczba osobnikw przypadająca na jednostkę powierzchni i objętości. Zagęszczenie jest wskaźnikiem stopnia rozwoju populacji na danym terenie. Bardzo ważną informacją w badaniach ekologicznych są zmiany w zagęszczeniu, jakie następują w określonym czasie oraz szybkość zachodzenia tych zmian. Zmiany liczebności przedstawia się za pomocą tzw. krzywych wzrostu populacji. Cechą charakterystyczną jest podobieństwo krzywych wyznaczanych dla wszystkich gatunkw z człowiekiem włącznie. Krzywe mają charakterystyczny przebieg, na ktrym rozrżnia się charakterystyczne fazy.

FAZY KRZYWYCH WZROSTU:

1. Faza pozytywnego wzrostu (po pojawieniu się na danym obszarze kilku osobnikw określonego gatunku wzrost populacji na początku jest bardzo szybki).

2. Faza logarytmiczna (po fazie pozytywnego wzrostu następuje intensywny przyrost populacji według krzywej wykładniczej)

3. Faza negatywnego wzrostu (tempo wzrostu po fazie logarytmicznej zaczyna maleć w miarę jak wzrasta opr środowiska)

4. Faza rwnowagi (populacja osiąga poziom nasycenia i wydolność środowiska, ktrego opr jest rwnoważony tendencjami wzrostowymi populacji).

Liczebność populacji zależy od wydolności środowiska. W zakres wydolności środowiska wchodzi zasobność pokarmowa, odnawialność zasobu, objętość danej przestrzeni itp. Populacje nieprzystosowane do danego środowiska wchodzą w fazę negatywnego wzrostu, dochodzi nawet pźniej do zmniejszenia ilości osobnikw danego gatunku. Wyrżnia się cztery zasadnicze typy dynamiki liczebności populacji:

1. Typ wykładniczy. Intensywny wzrost występuje tutaj według postępu geometrycznego. Po osiągnięciu szczytu liczebności następuje jej opadanie.

2. Typ logistyczny. Charakterystyczny dla populacji, ktre opanowują nowe obszary o ograniczonych zasobach

3. Typ cykliczny. Charakterystyczny dla populacji znajdującej się w niezrwnoważonych warunkach danego obszaru.

4. Typ ustabilizowany. Charakterystyczny dla populacji znajdujących się w stałych warunkach środowiska i dysponujących sprawnymi mechanizmami regulacji liczebności. Jest to typ wyjątkowo rzadko występujący w przyrodzie.



CZYNNIKI EKOLOGICZNE

Czynniki ekologiczne tworzą swoiste środowisko danego obszaru i oddziaływują na zamieszkujące je organizmy, populacje i biocenozy. Pośrd czynnikw ekologicznych wyrżniamy czynniki biotyczne (elementy przyrody żywej) i czynniki abiotyczne (elementy przyrody nieożywionej). O istocie czynnikw biotycznych danego obszaru decydują organizmy żywe, jakie na tym obszarze występują. Czynniki te wynikają z wzajemnych relacji między organizmami (np. z konkurencji, symbiozy, pasożytnictwa, drapieżnictwa). Wśrd czynnikw biotycznych wyrżnia się łańcuchy troficzne, ktre odnoszą się do zależności żywieniowych między organizmami. Mwiąc zatem o biotycznych czynnikach ekologicznych mamy na myśli nie tylko skład flory i fauny występującej na określonej przestrzeni, ale rwnież wspłzależność między organizmami oraz wpływ tych organizmw na przyrodę nieożywioną. W zakresie czynnikw abiotycznych wyrżnia się czynniki klimatyczne (temperatura, światło, ciśnienie, opady, wiatry itp.) oraz czynniki edaficzne tzn. glebowe – cechy gleby, od ktrych zależy życie na niej i w niej (właściwości fizyczne, chemiczne, kwasowość, zawartość soli mineralnych, itp.)

Czynniki biotyczne obejmują zatem: rośliny, zwierzęta, grzyby i bakterie, natomiast czynniki abiotyczne: skały, gleby, klimat, parametry atmosfery. Wielka rżnorodność zarwno czynnikw ekologicznych jak i ich właściwości w skali całej Ziemi jest wywołana przede wszystkim zrżnicowaniem dopływu energii słonecznej w zależności od kąta padania promieni słonecznych. Energia Słońca ma bezpośredni wpływ na szybkość zachodzenia reakcji chemicznych, co z kolei warunkuje rozwj materii organicznej, a więc obieg całej materii w przyrodzie. Ujęcie strefowości i rżnorodności czynnikw ekologicznych w zależności od dopływu energii słonecznej warunkuje podział kuli ziemskiej na określone strefy klimatyczne. W poszczeglnych strefach na kuli ziemskiej występuje rwnież zrżnicowanie warunkw klimatycznych. Wynika to z tzw. czynnikw zakłcających: obecność lub brak wielkich zbiornikw wodnych, występowanie pasm grskich, prądw morskich itp. Czynnikiem najbardziej zakłcającym środowisko naturalne jest działalność człowieka. Definiujemy to pod pojęciem działalności antropogenicznej.



EKOLOGIA ŚRODOWISK WODNYCH

Ekosystemy wodne zajmują większą część powierzchni Ziemi. W ekosystemach wodnych rozrżniamy trzy rodzaje organizmw:

1. Bentosowe – związane z dnem akwenw wodnych, jak np. ostrygi, szkarłupnie itp.

2. Nektonowe – żyjące w strefie gdzie zachodzą procesy fotochemiczne, np. ryby, ssaki morskie, żłwie itp.

3. Planktonowe – biernie unoszące się na powierzchni wody, np. plankton.

Czynnikami decydującymi o rozwoju życia w akwenach wodnych jest ilość światła przedostająca się w głąb oraz stopień zasolenia. Generalnie, środowiska wodne dzielimy na słodkowodne i morskie.



ŚRODOWISKA SŁODKOWODNE

Biotopy słodkowodne dzielą się na następujące: wody stojące (stawy, jeziora, bagna, itp.), wody płynące (rzeki, potoki). Mimo, że biotopy słodkowodne zajmują niewielką część powierzchni Ziemi to ich znaczenie dla rozwoju jest bardzo duże. Zbiorniki słodkowodne stanowią źrdło wody dla rozwoju cywilizacji. Degradacja zbiornikw i akwenw słodkowodnych może doprowadzić do stanu, w ktrym woda stanie się czynnikiem ograniczającym życie na ziemi. Spośrd wielu czynnikw wpływających negatywnie na rozwj rżnych form życia w akwenach słodkowodnych do najważniejszych możemy zaliczyć: temperaturę, stężenie gazw, przeźroczystość, występowanie prądw itp.

Temperatura jest istotnym czynnikiem ograniczającym rozwj organizmw żywych. Wzrost temperatury w wodach słodkich powoduje obniżenie zawartości tlenu i w konsekwencji zahamowanie rozwoju organizmw zwierzęcych. Woda ma największą gęstość w temperaturze 4 stopni Celsjusza. Powyżej i poniżej tej temperatury woda zwiększa swoją objętość i staje się lżejsza. Największa gęstość wody – przy wymienionej temperaturze – powoduje, że w stojących akwenach woda nie zamarza do dna w okresie zimowym. Dzięki temu może nastąpić przechowanie życia do momentu zakończenia okresu zimowego. Największym zagrożeniem dla podwyższenia temperatury wody jest działalność antropogeniczna. Duże ilości wody o podwyższonych temperaturach jest spuszczane do rzek i jezior w wyniku prowadzenia procesw technologicznych w przemyśle oraz wynikających z urbanizacji terenw. Wzrost temperatury powoduje intensywniejszy rozrost roślinności wodnej. Jest to szczeglnie niekorzystne w stojących akwenach, gdyż powoduje zarastanie dna jezior i staww oraz ich brzegw.

Stężenie gazw w wodach słodkich jest związane głwnie z ilością O2 i CO2. Składniki te szczeglnie są związane, poza temperaturą, ze stanem zanieczyszczenia. Wprowadzenie zanieczyszczeń do wody słodkiej powoduje powstanie tzw. deficytu tlenowego, ktry hamuje rozwj życia. CO2 natomiast z powiązaniu z podwyższoną temperaturą przyśpiesz proces fotosyntezy, powodując szybszy rozwj roślinności wodnej.

Przeźroczystość wody jest istotna, gdyż ułatwia lub utrudnia przenikanie światła. Większa mętność wody powodowana zanieczyszczeniami ogranicza przenikanie światła, a tym samym przebieg procesw fotosyntezy. Ogranicza to rozwj roślinności wodnej.

Prądy rzeczne, biorąc pod uwagę rozwj rżnych form życia, są rwnież czynnikiem ograniczającym. Szybki przepływ wody nie pozwala na stabilny rozwj roślinności i zagnieżdżenie się organizmw żywych. Szczeglnie widoczne jest to w strumieniach grskich.



ŚRODOWISKO MORSKIE

Strefy morskie obejmują trzy rodzaje form rozwoju życia. Rozrżniamy następujące strefy: pływw, nerytyczną, oceaniczną.

Strefa pływw – teren pomiędzy linią, do ktrej sięgają wody podczas przypływu a linią, do ktrej sięgają wody podczas odpływu. Wzajemne oddziaływanie ziemi, słońca i księzyca powoduje, że w ciągu doby powierzchnia mrz i oceanw zmienia się dwukrotnie. Występuje przypływ i odpływ. Z uwagi na dużą zmienność tej strefy wynikającą z zalewania wodą możliwość rozwoju rżnych form życia jest utrudniona. Środowisko nie jest stabilne, zarwno dla zakorzenienia się roślin jak i organizmw zwierzęcych.

Strefa nerytyczna – strefa morza lub oceanu, ktra rozciąga się pomiędzy strefą pływw a linią wyżnaczającą głębokość 200 metrw. Potencjalnie do głębokości 200 metrw mogą występować rżne formy życia zarwno roślinnego jak i zwierzęcego. W większości mrz i oceanw możliwość rozwoju zycia ogranicza się do głębokości 60 metrw. Wynika to z faktu przenikania do tej głębokości dostatecznej ilości światła zapewniającej rozwj materii organicznej. Do tej głębokości występuje najwięcej form roślinnych, koralowcw, skorupiakw, zdecydowana większość gatunkw ryb, delfiny, rekiny itp. Praktycznie przenikanie światła wgłąb wd morskich i oceanicznych nie przekracza 100 metrw

Strefa oceaniczna – występuje powyżej głębokości 200 metrw. Prawie 88% łącznej powierzchni mrz i oceanw przekracza 1500 metrw głebokości. Wody tej strefy są bardzo ubogie w organizmy żywe. Nie dociera tu światło i jest bardzo mało materii organicznej.



EKOLOGIA ŚRODOWISK LĄDOWYCH

Na kuli ziemskiej lądy są najbardziej zmiennym środowiskiem. Głwnym czynnikiem decydującym o rozwoju rżnych form życia są strefy klimatyczne. W strefach klimatycznych decydującym parametrem w rozwoju świata roślinnego i zwierzęcego jest wilgotność. Na przestrzeni ostatnich dziesiątkw lat odwodnienie zagraża coraz większym obszarom naszego globu. Na lądach temperatura jest zmienna, a jej wartości skrajne są znacznie większe niż w akwenach wodnych. W przeciwieństwie do mrz i oceanw ląd nie wykazuje ciągłości, ponieważ występują na nim bariery geograficzne utrudniające przemieszczanie się szczeglnie świata zwierzęcego. Zbir wszystkich ekosystemw zamieszkujących rozległy teren kuli ziemskiej, ktry charakteryzuje się podobnym klimatem, glebami roślinami i zwierzętami nazywa się biomem. Granice biomu są określane głwnie przez warunki klimatyczne, na co szczeglny wpływ ma temperatura i wielkość opadw na danym terenie.

BIOMY:

Tundra – biom dalekiej płnocy. Na płkuli południowej brak jest biomu tundry arktycznej, dlatego, że na odpowiednich szerokościach geograficznych nie występuje tam ląd. Występuje tu bardzo krtki okres wegetacji, z uwagi na to, że okres wiosny, lata i jesieni waha się w granicach 70 – 80 dni w roku. Suma opadw rocznych wynosi w tym biomie 10-25 cm3 . Opady te występują głwnie w miesiącach letnich. Dlatego też biocenozę tundry stanowi bardzo niewiele gatunkw. Dominują tu mchy. Porosty i trawy. Ekosystemy tundry są wyjątkowo wrażliwe na jakiekolwiek zanieczyszczenia zewnętrzne. Skutki działalności antropogenicznej są widoczne w tym biomie przez wiele dziesiątkw lat.

Tajga – biom ten występuje poniżej biomu tundry i charakteryzuje się duzymi kompleksami leśnymi ciągnącymi się przez Amerykę Plnocną i Euroazję. Zimy wyjątkowo srogie, podobnie jak w tundrze. Biom tajgi zajmuje na kuli ziemskiej 11% powierzchni lądowej świata. Biom ten ma niewielką ilość opadw rocznych 50 mg/m3 w ciągu roku, występują tu wyraźne uszkodzenia drzewostanw iglastych, obserwuje się spadek przyrostu drewna o 50%, spadek produkcyjności gleb o ok. 20% i dodatkowo następuje skażenie produktw rolniczych.

3. III strefa – charakteryzuje się stężeniami >100 mg/m3 rocznie. Wysoki stopień zniszczenia lasw iglastych, uszkodzenia lasw liściastych, spadek przyrostu drewna do ok. 80%, w wyniku czego występują nawet strefy bezleśne. Następuje rwnież wysoki stopień skażenia produktw rolnych, co powoduje zagrożenie dla zdrowia ludności. (GOP, Turoszw, Puszcz Jodłowa w Grach Świętokrzyskich, Gry Izerskie).

TLENEK WĘGLA – jest bezbarwny, bezzapachowy, gaz, jeden z bardziej toksycznych związkw zanieczyszczających środowisko. Powstaje w dużych ilościach przy niecałkowitym spalaniu węgla i paliw naturalnych (benzyna, olej napędowy), powstaje rwnież w duzych ilościach podczas wytopu stali w piecach hutniczych. Szczeglnie trujący dla człowieka i zwierząt. Bardzo łatwo łączy się z hemoglobiną, co uniemożliwia roznoszenie tlenu przez krew do komrek ciała. Przy większych stężeniach powoduje to uduszenie i szybką śmierć. Tlenek węgla znany jest pod nazwą czad . 200-250 razy szybciej łączy się z hemoglobina niz tlen.

DWUTLENEK WĘGLA – bezbarwny, bezzapachowy gaz. Powstaje w organizmach żywych w wyniku procesu oddychania. Rośliny asymilują CO2 i wykorzystują go podczas fotosyntezy do produkcji związkw organicznych. Duże ilości CO2 są emitowane do atmosfery w wyniku spalania paliw stałych (węgiel), ciekłych (benzyna, olej napędowy) i gazowych (gaz ziemny). Wzrost stężenia CO2 w atmosferze na przestrzeni ostatnich 20-30 lat powoduje występowanie efektu cieplarnianego.

FLUOR – związki są emitowane do atmosfery głwnie przez huty aluminium, fabryki nawozw sztucznych oraz zakłady produkujące budowlane materiały ceramiczne. Fluor jest szkodliwy zarwno dla roślin jak i zwierząt, ponieważ choroby zwane fluorozami. Zanieczyszczenie substancjami pylistymi otoczenia jest związane z rodzajem pyłw, ktre w rżny sposb oddziaływują na organizmy żywe. Negatywna działalność pyłw polega na: zatykaniu otworw oddechowych roślin, co ogranicza ich fotosyntezę, przenikanie do układw oddechowych zwierząt i ludzi, gdzie wywołują groźne choroby, zmianie składu chemicznego wody i gleby. Wśrd pyłw szczeglny udział w zanieczyszczaniu środowiska mają: pyły lotne (powstałe w skutek spalania węgla kamiennego i brunatnego), pyły z cementowni, pyły metalurgiczne (powstałe w hutach żelaza i hutach i metali niezależnych). Wśrd pyłw rozrżniamy następujące rodzaje: alkaliczne (z elektrowni i cementowni), zawierające metale (pochodzące z hut). Za szczeglnie groźne należy uznać pyły metaliczne, ktre osadzają się w glebie i w wodzie. Szczeglnie niebezpieczne są cząsteczki cynku, ołowiu, miedzi, kadmu. Nie są one wydalane z organizmu i są przyczyną wielu bardzo ciężkich chorb.



ZANIECZYSZCZENIA WD

Zasoby wd na kuli ziemskiej uważano za niewyczerpalne. Wraz z rozwojem cywilizacyjnym okazało się, że szczeglnie wd słodkich jest coraz mniej i dalszy rozwj może być poważnie ograniczony. Wody zajmują ok. 71% powierzchni globu, na co składają się oceany, morza, jeziora i rzeki. Oglną objętość wd na naszym globie szacuje się na około 2*1018 m3. Dominują wody słone o średnim zasoleniu 32-38%, ktre nie nadają się do celw pitnych i spożywczych. Na wody słodkie w tej oglnej, globalnej ilości przypada natomiast niewielka ilość zasobw oceniana na około 0,25%. Nie dość, że zasoby wd słodkich są małe, to jeszcze są nie

f063

rwnomiernie rozmieszczone. Na wody słodkie składają się jeziora, rzeki oraz wody podziemne. Dużym magazynem wd słodkich są lodowce i wieczne śniegi. Jednak na obecnym etapie technologie pozyskiwania tych wd są bardzo drogie. Historia rozwoju społeczeństw i rozwoju kultur począwszy od starożytności dowodzi, że podstawowym czynnikiem rozwoju była zawsze woda. Wraz z rozwojem cywilizacji, powstaniem wielkich miast i rznorodnych gałęzi przemysłu zaczęła lawinowo narastać ilość ściekw zanieczyszczająca słodkowodne zbiorniki. W związku z tym pojawiła się konieczność oczyszczania. Zapotrzebowanie na wode sukcesywnie rośnie, natomiast zasoby wody czystej nadającej się do celw konsumpcyjnych maleją. Woda stała się nie tylko ważnym, ale i dość kosztownym surowcem. Istnieje groźba poważnego deficytu wody i to w nieodległej przyszłości. Ilość zasobw wd słodkich, ktre mogą być wykorzystane bez zakłcenia warunkw przyrodniczych szacuje się na około 20000 km3. Na zasoby te składają się głwnie powierzchniowe wody jezior i rzek, wody opadowe oraz wody podziemne. Okazuje się jednak, że wody podziemne są słodkie tylko do pewnej głębokości. Wraz ze wzrostem głębokości zwiększa się zasolenie tych wd. Głębokość na ktrej pojawia się woda słona jest uzależniona głwnie od warunkw hydrogeologicznych. W Polsce średnia głębokość na ktrej pojawiają się wody słone waha się w granicach 200-300 m. Dla życia człowieka podstawowe znaczenie mają naturalne zasoby wd słodkich, szczeglnie te, ktre znajdują się na terenach zamieszkanych. O wykorzystaniu zasobw wd decyduje gęstość zaludnienia danego obszaru oraz stopień rozwoju gospodarczego. Światowe zużycie wody słodkiej szacuje się na około 4000 mld m3, co odpowiada mniej więcej 0,1 całkowitego przepływu wszystkich rzek świata. Jak się ocenia zużycie wody na świecie kształtuje się następująco: 73% zużywa rolnictwo, 21% przemysł, 6% ludność. Okazuje się zatem, że światowe rolnictwo jest podstawowym konsumentem wd słodkich. Głwnie dotyczy to tych terenw, ktre są nawadniane (np. trzcina cukrowa potrzebuje 10-krotnie więcej wody niż zboża, a ryż ok. 40-krotnie więcej. Produkty te są jednak wytwarzane głwnie w krajach ubogich, gdzie stanowią podstawowe źrdło wyżywienia oraz exportu dla rozwoju swoich gospodarek. Niski poziom uprzemysłowienia nie pozwala w tych krajach na prowadzenie racjonalnej gospodarki wodą, stąd też ciągle ubywa zasobw wody słodkiej. Okazuje się, że w niektrych krajach o wysokim poziomie rozwoju istnieje rwnież duże marnotrawstwo wody słodkiej, np. w Kaliforni zużywa się każdego roku ok. 50 mld litrw wody rocznie do napełniania ok. 680000 basenw kąpielowych. Ilość zużytej w tym celu wody byłaby rwnoważna z zaopatrzeniem rocznym aglomeracji ok. 350000 ludzi. Zasoby wody słodkiej maleją rwnież z tego powodu, że występują susze związane z m.in. zakłceniami wskutek efektu cieplarnianego. Obecnie (nawet w Polsce leżącej w strefie klimatu umiarkowanego) na wielu obszarach zauważa się odczuwalny brak wody. Szczeglnie brakuje wody słodkiej w wielkich miastach i okręgach przemysłowych (GOP, centrum Polski). Nie bez znaczenia jest tutaj gospodarowanie samego człowieka. Wody odprowadzane z kopalni do wd powierzchniowych powodują niszczenie zycia biologicznego w rzekach, uniemożliwiając z kolei wykorzystanie wd rzecznych do celw konsumpcyjnych, komunalnych i przemysłowych. Np. w ciągu doby z kopalni węgla kamiennego w Polsce odprowadza się do wd powierzchniowych ok. 380000 m3 wd kopalnianych o dużym zasoleniu. W ten sposb woda w Wiśle koło Krakowa ma porwnywalny stan zasolenia jak wody Bałtyku. Wody słodkie są zanieczyszczane przez: opady przemysłowe, rolnictwo, grnictwo, ścieki komunalne. Zanieczyszczenia przemysłowe dostają się do wdbezpośrednio albo pośrednio w atom. jako zanieczyszczenia powietrza są to głwnie rżnego rodzaju pyły oraz związki nieorganiczne i organiczne. W Polsce dzięki przemysłowi stanowią ok. 80% wszystkich ściekw i są najczęściej odprowadzane bezpośrednio do wd powierzchniowych. Specyficznym rodzajem zanieczyszczeń przemysłowym są zanieczyszczenia termiczne związane ze spuszczaniem do wd słodkich (jezior, rzek) wd ciepłych lub gorących. Są to wody teoretycznie czyste zwane chłodniczymi i wykorzystywane do chłodzenia w rżnych procesach przemysłowych. Zawierają one niewielką ilość tlenu, co powoduje masowe śnięcie ryb oraz ograniczenia w samooczyszczaniu wd. Największy wpływ na zanieczyszczenia wd na grnictwo i energetyka. Najwięcej substancji toksycznych wprowadza do wod przemysł chemiczny. Duże ilości ściekw są wprowadzane przez gospodarkę komunalną. W Polsce ok. 40% łącznej dł. rzek w dorzeczu Wisły nie odpowiada obowiązującym normom i przepisom sanitarnym. Tak zanieczyszczone wody traktuje się jako ścieki i nie uwzględnia się ich w klasyfikacji wd.

Ekologia środowiska wyrżnia trzy klasy czystości wd:

Klasa III - czystość świadczy o tym, że wody nadają się tylko do nawadniania pl, do użytku przemysłu (z wyjątkiem spożywczego). [PL-26%, UE-7%]

Klasa II – czystość wody nadaje się na kąpieliska, do celw handlowych oraz do hodowli ryb z wyjątkiem łososiowatych. [PL-32% UE-40%] Klasa I – Wody całkowicie czyste, ktre mogą być wykorzystywane jako wody pitne oraz do hodowli wszystkich gatunkw ryb oraz do użytku w przemyśle spożywczym. [PL-10% UE-53%]

Poza – PL-32%

Bardzo istotnym zagrożeniem są zagrożenia wd powierzchniowych i podziemnych związane z działalnością rolniczą i handlową. Do wd powierzchniowych spływają bezpośrednio nawozy sztuczne (gdy pada), środki ochrony roślin. Nawozy mineralne po dostaniu się do wd działają na niektre rośliny wodne podobnie jak na rośliny lądowe, przyśpieszają ich wzrost. W rezultacie dochodzi do nadmiernej produkcji roślin i znacznie szybszego zarastania brzegw jezior i rzek. Zanieczyszczenia hodowlane powodują niszczenie życia biologicznego, ponieważ zawarte są tam duże ilości związkw siarki i azotu.



ZANIECZYSZCZENIA GLEB

Gleba jest wytworem długotrwałych procesw zachodzących na powierzchni ziemi. Gleba jest wierzchnią warstwą skorupy ziemskiej. Tworzenie się gleby następuje w wyniku wietrzenia skał pod wpływem czynnikw atmosferycznych oraz działalności organizmw żywych. Wytworzenie glebo grubości 2-3 [cm] może trwać w zależności od rodzaju podłoża od 200 do 1000 lat. W zależności od rodzaju podłoża, właściwości skał macierzystych i rzeźby terenu wskutek działalności mikroorganizmw oraz ilości opadw atmosferycznych tworzą się rżnego rodzaju gleby. Ich skład ulega ciągłym zmianom. Przeciętny skład gleb kształtuje się następująco:

- ok. 45% sk. mineralnych

- ok. 25% wody

- ok. 25% powietrza

- ok. 5% sk. organicznych

CZYNNIKI POWODUJĄCE ZANIECZYSZCZENIA GLEB

1. EROZJA – najbardziej rozpowszechniona przyczyna niszczenia gleb. Polega ona na mechanicznym niszczeniu powierzchni Ziemi przez rżne czynniki zew. i polega to rwnież na przenoszeniu produktw zniszczenia. Rozrżniamy erozję wodną i powietrzną. Typowym przykładem erozji wodnej jest spłokiwanie cząsteczek gleby przez wody deszczowe. Zjawisko to zachodzi w czasie każdego deszczu, a jego nasilenie zależy od stanu pokrycia powierzchni ziemi przez roślinność. Najlepszą ochroną gleb są lasy i ekosystemy trawiaste. Wycinając lasy i niszczac naturalne systemy roślinności odsłaniamy gleby, co przyśpiesza zjawisko erozji. Szczeglne nasilenie tego zjawiska obserwuje się na terenach grzystych, gdzie nachylenie zboczy sprzyja spłukiwaniu i przemieszczeniu się gleb. Drugim rodzajem erozji wodnej jest tzw. erozja rzeczna. Płynące rzeki przenoszą części gleb spłukiwanych do rzek przez wody opadowe. Ponadto brzegi rzek są niszczone przez płynące wody rzek. Duże zniszczenia związane z erozją gleb występują podczas wylewu rzek podczas powodzi. Erozja powietrzna natomiast polega na przenoszeniu przez wiatr ziarenek prchnicy. Nasilenie erozji występuje przy dużym wietrze obserwujemy tzw. burze pyłowe.

2. ZMIANA STOSUNKW WODNYCH po erozji – jest drugim istotnym powodem niszczenia gleb. Zmiany te są w większości spowodowane gosp. człowieka i wynikają zarwno z nadmiernego nawodnienia jak i odwodnienia terenw. Najczęstszą przyczyną nadmiernego osuszenia gleb są kopalnie głębinowe i odkrywkowe. Następuje obniżenie poziomu wd gruntowych, co wpływa na zawartość wilgoci w glebie.

3. MELIORACJE – są rwnież związane z niszczeniem gleb jeżeli są niewłaściwie przeprowadzone. Polegają na zabiegach termicznych wykorzystywanych w celu odprowadzeniu nadmiaru wd lub nawadnianiu terenw przy zbyt małej ilości wody. Melioracje dotyczą z reguły ściśle określonych terenw, ale szczeglnie negatywnie wpływają na tereny sąsiednie przylegające do obszarw zmeliarowanych. Nawet ściśle kontrolowane melioracje obniżają poziom wd podziemnych, co szczeglnie jest niekorzystne dla przylegających terenw leśnych. Następuje osuszenie terenw leśnych, co zmniejsza przyrosty drewna.

4. DEGRADACJE GLEB – nazywamy spadek wartości gleb i pogorszenie ich właściwości, co przejawia się obniżeniem ich produkcyjności. Na określenie stopnia degradacji gleb dokonuje się ich podziału na gleby : zdrowe, chore i martwe. Gleby zdrowe to takie w ktrych istnieje rwnowaga czynnikw biologicznych (mikroorganizmy glebowe), fizycznych (struktury gleby) i chemicznych (sole mineralne). Do gleb chorych zalicza się gleby zniszczone erozją, zanieczyszczone i mające zmniejszone właściwości produkcyjne. Najczęściej gleby te powstają na skutek uprawy na nich roślinności niewłaściwej dla danego typu gleby, wpływa to bowiem na wyjałowienie gleb. Gleby martwe w warunkach naturalnych występują na pustyniach i w pobliżu czynnych wulkanw, są to gleby pozbawione życia i zdolności produkcyjnych

5. DEWASTACJA – jest to całkowite zniszczenie gleb, ktremu towarzyszy zazwyczaj silnie przekształcanie i spustoszenie powierzchni terenu. Sytuacja taka ma miejsce przy zabieraniu ziemi pod budownictwo mieszkaniowe, przemysłowe i drogowe. Dewastacja występuje także na terenach przemysłowych, gdzie duże powierzchnie ziemi zostały pokryte zwałowiskami rżnych odpadw kopalnianych lub hutniczych. Duży udział w niszczeniu gleb mają rwnież skażenia przemysłowe, komunikacyjne i chemizacja rolnictwa. Skażenia przemysłowe dostają się do gleby przez powietrze lub wodę lub przez oba te czynniki jednocześnie. Typowym przykładem są tzw. kwaśne deszcze, ktre zawierają związki siarki i azotu, co powoduje zakwaszenie gleb i w konsekwencji spadek jej produkcyjności. Paradoksalny jest fakt , że olbrzymi udział degradacji i zanieczyszczeniu gleb na samo rolnictwo, ktrego podstawą działalności są zdrowe i dobre gleby. Szkodliwy dla gleb wpływ ma mechanizacja oraz chemizacja rolnictwa. Szczeglnie wprowadzenie ciężkiego sprzętu i maszyn rolniczych na niewielkich terenach powoduje niszczenie warstwy wierzchniej gleby. Natomiast chemizacja rolnictwa związana z nawożeniem nawozami sztucznymi oraz stosowanie środkw ochrony roślin powoduje zakłcenie układu biologicznego w glebie oraz zmianie składu chemicznego gleb.



PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE

Promieniowanie jonizujące polega na wytwarzaniu jonw w czasie przenikania przez materię. Promieniowaniem jonizującym nazywamy to promieniowanie, ktre przechodząc przez materię żywą lub martwą powoduje w wyniku zderzenia elektronami materii wybijanie tych elektronw i tworzenie jonw. Do promieniowania jonizującego zaliczamy promieniowanie elektromagnetyczne (gamma, RTG) oraz promieniowanie cząsteczkowe (alfa i beta). Rozrżniamy promieniowanie naturalne i sztuczne. Promieniowanie naturalne pochodzi z przestrzeni kosmicznej i od naturalnych pierwiastkw ze skorupy ziemskiej. Stanowi to tzw. tło naturalne promieniowania na organizm człowieka. Znanych jest około 40 naturalnych izotopw promieniotwrczych, z ktrych niektre ą szkodliwe w dawce otrzymywanej przez człowieka. Organizm człowieka jest napromieniowany zewnętrznie i wewnętrznie. Z zewnątrz dociera do organizmu promieniowanie kosmiczne oraz od izotopw znajdujących się w środowisku przyrodniczym. Od wewnątrz otrzymujemy promieniowanie najczęściej radu, polonu, potasu i boru. Pierwiastki te przedostają się do naszego organizmu drogą pokarmową i oddechową. W czasie swojego statystycznego życia człowiek jest napromieniowany przez źrdła sztuczne w około 26,3%. Wśrd źrdeł sztucznych dominującą dawką promieniowania pozostaje promieniowanie rentgenowskie (medyczne) i stanowi prawie 24,5%. Skutek zdrowotny promieniowania jonizującego zależy od sumarycznej dawki pochłoniętej przez człowieka. Groźnym pozostaje fakt, że nowotwory powstające wskutek nadmiernej dawki promieniowania jonizującego uwidaczniają się nawet po 20-30 latach po naświetleniu.



EFEKT CIEPLARNIANY

Ocieplenie klimatu na przestrzeni ostatnich 20-30 lat stało się przedmiotem zainteresowania naukowcw, rządw i organizacji międzynarodowych. Pojawiające się silne lokalne wiatry, intensywne i długotrwałe susze, rosnąca liczba tajfunw masowe obumieranie koralowcw, zanik pokrywy śnieżnej w niektrych grach są odczytywane jako postępujące zmiany klimatyczne, ktre zagrażają cywilizacji ludzkiej w skali globalnej. W historii Ziemi jej klimat będzie ulegać wielu zmianom. Ma na to wpływ cykl roczny wynikający z ruchu Ziemi wokł Słońca, a także cykle trwające dziesiątki i setki tysięcy lat spowodowane m.in. przez przemieszczanie się kontynentw ruchem obrotowym. Bezpośrednim skutkiem zmian klimatycznych jest zmiana składu chemicznego atmosfery i jej temperatury. Wsplczesna postać atmosfery ziemskiej (bez uwzględniania zanieczyszczeń antropogenicznych) zapewnia przetrwanie i rozwj życia na Ziemi przez wiele setek tysięcy lat. Około 99% składu atmosfery stanowią tlen i azot, w śladowych ilościach (0,07%) występują w atmosferze gazy, ktre odgrywają istotną rolę w ochronie życia, a ich działanie polega na utrzymywaniu temperatury atmosfery na poziomie optymalnym dla organizmw żywych. Do gazw tych należą m.in.: para wodna, CO2, metan, podtlenek azotu, oraz ozon. Wymienione gazy mają specyficzną właściwość pozwalającą na kształtowanie rwnowagi energetycznej w układzie: Ziemia – atmosfera. Dzięki istnieniu wymienionych gazw temperatura powietrza przy powierzchni ziemi umożliwia rozwj życia. Gazy te noszą nazwę cieplarnianych. Ich brak w atmosferze objawiłby się spadkiem temperatury w skali całej Ziemi rzędu 30-40 stopni. Mechanizm oddziaływania gazw cieplarnianych na bilans energetyczny Ziemi określa się mianem efektu cieplarnianego. Dopiero w XX wieku efekt ten stał się problemem. W wyniku stałego wzrostu koncentracji w atmosferze gazw cieplarnianych pochodzenia antropogenicznego. Wspłcześnie samo określenie efektu cieplarnianego nalezy rozumieć jako zakłcenie bilansu cieplarnianego Ziemi powodowane zasadniczo zmianami zawartości cieplarnianych w atmosferze.

CHARAKTERYSTYKA GAZW CIEPLARNIANYCH – Gazy pochodzące ze źrdeł naturalnych, ktre odgrywają zasadniczą rolę w efekcie cieplarnianym: para wodna, metan, CO2, podtlenek azotu, ozon. Do gazw cieplarnianych pochodzenia wyłącznie antropogenicznego należą chlorowcopochodne węglowodorw. Zalicza się tu m.in. freony oraz związki chloru i bromu. Działalność człowieka powoduje rwnież wzrost stężenia w atmosferze metanu, CO, CO2, podtlenkw azotu. Szczeglnie duży wzrost stężenia CO2 w atmosferze przyczynia się w istotny sposb do efektu cieplarnianego.

CO2 – gaz stanowiący bardzo ważne ogniwo obiegu węgla w przyrodzie. Około 96% obecnej emisji pochodzi ze źrdeł naturalnych (pożary, działalność gospodarcza), pozostałe 4% to wynik emisji antropogenicznej, z czego 75% jest spowodowane spalaniem surowcw energetycznych, a około 25% zjawiskiem zwanym deforestacją (wylesianiem obszarw). Przybliżone obliczenia wskazują na to, że znaczna część emisji CO2 nie jest zagospodarowana przez przyrodę, tworzą się tutaj nadwyżki. Koncentracja CO2 w atmosferze ulega ciągłym zmianom w historii Ziemi. W dawnych częściach wzrost tej koncentracji był związany głwnie z intensyfikacją procesw wulkanicznych. Obecna koncentracja CO2 w atmosferze jest około 25% większa niż w okresie przedindrustialnym. Czas życia cząsteczki CO2 w atmosferze dochodzi nawet do 120 lat.

Metan (CH4) – powstaje w wyniku beztlenowego rozkładu materii organicznej. Warunki takie występują głwnie na bagnach i błotach, w tundrze oraz na zalewanych obszarach strefy zwrotnikowej. Metan jest uwalniany rwnież z wnętrza Ziemi na skutek działalności wulkanw. Źrdłami antropogenicznymi metanu są m.in.: hodowla zwierząt, ścieki, wysypiska odpadw, uwalnia się podczas wydobycia surowcw energetycznych. Roczna emisja metanu ze źrdeł antropogenicznych przewyższa o ponad 200% emisję naturalną. Obecna koncentracja metanu jest o około 100% większa niż w okresie przedprzemysłowym. Czas życia cząsteczki metanu w atmosferze wynosi około 11 lat.

Podtlenek azotu (N2O) – powstaje w wyniku procesw biologicznych zachodzących naturalnie w glebie i w wodzie. Źrdłem antropogenicznym jest spalanie paliw energetycznych oraz nawożenie pl nawozami sztucznymi. Obecna koncentracja podtlenku azotu w atmosferze jest o około 10% większa niż w okresie przedprzemysłowym. Czas życia cząsteczki N2O w atmosferze wynosi około 132 lata.

Ozon (O3) – jest szczeglnie aktywnym gazem cieplarnianym. Gromadzi się w atmosferze, a jego nadmiar w strefie przyziemnej jest negatywny w skutkach dla organizmw żywych. U człowieka powoduje uszkodzenie śluzwki i drg oddechowych. W ciągu ostatnich 20 lat zanotowano istotne lokalne zmniejszenie się koncentracji O3 w stratosferze. Objawia się to powstawaniem tzw dziur ozonowych. Notuje się okresowe zmniejszanie się warstwy ozonowej w niektrych rejonach Ziemi, m.in. nad wielkimi aglomeracjami miejsko-przemysłowymi, głwnie na płkuli płnocnej. Istnieje bezpośredni związek między zwiększoną ilością promieniowania UV, ktre przebija się przez cieńszą warstwę ozonową, a skutkami dla życia na ziemii, m.in. powoduje to wymieranie raf koralowych, niszczenie planktonu. U człowieka – wzrost zachorowań na choroby skry, a rwnież związek ze zmniejszaniem się warstwy ozonowej.

Związki bromu i chloru – do grupy tej należą m.in. ?halony? i czterochlorek węgla oraz bromek metylu. Źrdłem emisji tych gazw jest głwnie przemysł (urządzenia chłodnicze, grnicze, środki czyszczące, kosmetyki). Ponieważ związki te niszczą m.in. ozon, zmienia się technologię produkcji zastępując te gazy innymi. Pomimo tego koncentracja tych gazw w atmosferze jest jeszcze bardzo znaczna. Cechuje je bowiem duża objętość i pojemność cieplna. Czas życia w atmosferze wynosi około 500 lat dla jednej cząsteczki gazw z tej grupy.



PROBLEMY DEMOGRAFICZNE

Liczebność populacji w skali globu rośnie w postępie geometrycznym. Osiągnięcie pierwszego miliarda zajęło ludzkości kilka tysięcy lat. Natomiast kolejne miliardy przybywają w coraz krtszym czasie. Przyrost ludzkości nie może trwać w nieskończoność. Populacja ta zwiększa się bowiem szybciej niż zasoby pokarmowe Ziemi. Dlatego też jak przewidują demografowie konsekwencjami dalszego wzrostu liczby ludności na świecie będzie głd i wszelkiego rodzaju choroby. W 1992 roku populacja ludzka przekroczyła 5,5 mld i nadal rośnie w tempie około 9,5 mln rocznie, co stanowi około 175 osb na minutę. Wzrost liczby ludności jest powodowany rwnież wyraźnym spadkiem śmiertelności, a to z kolei związane jest ze zdobyczami medycyny i poprawianiem warunkw sanitarnych. Populacja człowieka osiągnęła według demografw punkt zwrotny, jej liczebność stale rośnie choć tempo wzrostu w ostatnich latach wskazuje tendencje zniżkowe. Upłynie jeszcze wiele dziesiątkw lat zanim liczebność populacji człowieka ustabilizuje się na niezmiennym poziomie (liczba narodzin = liczba zgonw). Z prognoz ekspertw ONZ wynika, że zerowy wzrost ludności zostanie osiągnięty w 2090 roku a ludność świata będzie wwczas liczyć 10,5 mld. Przewidywania te są oparte na założeniach przyszłych tendencji rozłączności i śmiertelności w rżnych rejonach świata. W 1995 liczba urodzin przypadająca na każdą kobietę wynosiła około 3,3 natomiast jeżeli w 2040 nie osiągnie się liczby narodzin przypadających na kobietę 2,0 to populacja ludzka nie ustabilizuje się pod koniec XXI wieku. Jeżeli populacja ludzka będzie nadal zwiększała się w tempie z 1992 to w końcu XXI wieku będzie żyło na świecie około 30 mld ludzi. O ile pojemność środowiska będzie w stanie to wytrzymać. Przyjmując kryteria demograficzne (tempo wzrostu populacji ludzkiej, stopień uprzemysłowienia, oglna zaradność) dzieli się kraje: kraje rozwijające się, kraje rozwinięte: USA, Kanada, Francja, Niemcy, Anglia, Australia. Mają one małe tempo przyrostu ludności, są wysoko uprzemysłowione oraz mają wysokie dochody na jednego mieszkańca w stosunku do reszty świata. W niektrych krajach liczebność populacji zaczyna maleć ze względu na ujemny przyrost ludności, np.: Niemcy, Francja. W krajach rozwiniętych wynosi średnio około 18000.



WPŁYW ZANIECZYSZCZEŃ NA ZDROWIE CZŁOWIEKA

Światowa Organizacja Zdrowia określa zdrowie jako pełny, dobry stan fizyczny, umysłowy i społeczny. Do bodźcw środowiskowych mających zasadniczy wpływ na człowieka należy zaliczyć:

- zanieczyszczenie środowiska – w Polsce obserwuje się wzrost zachorowań na choroby, ktre mogą mieć związek ze stale pogorszającymi się warunkami środowiska. Miernikiem są przyczyny absencji chorobowej określonej liczbą na sto zatrudnianych. Niektrzy myślą, że absencja chorobowa jest powodowana zbyt wieloma czynnikami ubocznymi, aby mogła odzwierciedlać stan zdrowia człowieka. Materiałem źrdłowym do analizy absencji chorobowej sa zaświadczenia o czasowej niewydolności do pracy. Są podstawą sprawozdawczości prowadzonej przez zakład pracy i stanowią podstawę do wypłaty świadczeń z tytułu ubezpieczeń. Głwne zagrożenia zdrowia człowieka są powodowane wskutek wchłaniania zanieczyszczeń w procesie oddychania. Źrdłami zanieczyszczeń atmosfery są przede wszystkim: elektrociepłownie, przemysł, transport, spalanie odpadw, lokalne kotłownie, gospodarka komunalna. podstawowymi substancjami zanieczyszczającymi środowisko są: tlenek węgla, tlenek siarki i azotu, ołw, wszelkiego rodzaju pyły.

CO – transport (70%)

SOx – elektrociepłownie, kotłownie (68%)

NOx – transport (45%), elektrociepłownie (34%)

HC – transport (30%)

Pb – transport (70%)

Pyły – przemysł (40%)

Tlenek węgla – silnie toksyczny z powodu jego zdolności zastępowania tlenu we krwi. Eliminowanie tlenu z krwi powoduje niedotlenienie poszczeglnych tkanek i komrek, co przy dużych stężeniach może doprowadzić do uduszenia i zgonu. Zmiany w pracy serca są zauważalne juz przy stężeniu CO w powietrzu rzędu 5%. Zanieczyszczenie tlenkiem węgla jest szczeglnie niebezpieczne dla osb chorych na serce.

Emisję SOx (SO2 i SO3) są w dużych ilościach na obszarach uprzemysłowionych i są spowodowane głwnie spalaniem węgla zawierającego siarkę oraz procesami wytapiania w hutach żelaza i metali nieżelaznych. Tlenki siarki wiążą się z wilgocią zawartą w powietrzu i w ten sposb silnie podrażniają drogi oddechowe. Przy większych stężeniach przenikają do płuc i niszczą wierzchnią warstwę drg oddechowych.

NOx – (NO i NO2) są wydzielane głwnie przy spalaniu węgla kamiennego i brunatnego, w elektrociepłowniach oraz podczas spalania paliw płynnych w silnikach samochodowych. Tlenki azotu powodują podrażnienie płuc oraz oglny wzrost podatności organizmu na zachorowania wirusowe. Duży wpływ tlenkw azotu jest na powstawanie tzw. kwaśnych deszczw, gdzie podczas opadw udział kwasu azotowego, bardzo toksycznego może dochodzić do 30%.

HC – (węglowodory) powstają głwnie podczas procesw spalania paliw w transporcie. Wśrd tych węglowodorw bardzo duży wpływ mają tzw. węglowodory asomatyczne, ktre są związkami mutagennymi i rakotwrczymi. Np.: benzen, ktry jest wśrd węglowodorw wydawanych przez silniki spalinowe, jest trucizną atakująca szpik kostny, co powoduje wywołanie m.in. białaczki. W atmosferze znajduje się bardzo duża ilość pyłw o rżnej optymalizacji i rżnym składzie chemicznym. Szczeglnie zapylone są obszaru przemysłowe. Bardzo niebezpiecznymi związkami, ktre znajdują się w pyłach są związki rtęci i berylu powstające przez spalanie zanieczyszczonego węgla oraz związki ołowiu występujące głwnie w benzynach ołowiowych np: obecność berylu w atmosferze wywołuje silne infekcje i zapalenia płuc. Związek ten uważany jest rwnież za kancerogenny.



CHOROBY CYWILIZACYJNE

Człowiek żyje w środowisku, gdzie występują liczne wsplzależności i uwarunkowania o rżnym charakterze. Bardzo często są to uwarunkowania negatywne. W życiu występuje bardzo wiele sytuacji stresowych, ktre sa powodem wielu chorb. Określenie i poznanie czynnikw warunkujących stan zdrowia człowieka oraz wyjaśnienie mechanizmw i ich działania ułatwia w wielu wypadkach zastosowanie środkw profilaktycznych zapobiegających chorobom. Choroby te nazywamy chorobami cywilizacyjnymi, a należą do nich: schorzenia układu krążenia, schorzenia układu oddechowego, rżnego rodzaju nowotwory oraz choroby psychiczne. Zachwianie rwnowagi pomiędzy czynnikami środowiska zewnętrznego a wewnętrznego organizmu może doprowadzić do wystąpienia choroby. Choroba jest więc reakcją organizmu na nieprawidłowe bodźce, ktre działają zbyt długo i zbyt silnie. Obecnie medycyna zna wiele czynnikw i warunkw, ktre mogą przyczynić się do wystąpienia chorb cywilizacyjnych. Należą do nich: stałe napięcie układu nerwowego, stresy psychiczne itp., siedzący tryb życia, mała aktywność, mało wysiłkw fizycznych w codziennym życiu, zanieczyszczenie środowiska spowodowane głwnie dużym zapyleniem powietrza oraz zwiększającym się poziomem hałasu, głwnie w obozach nieuprzemysłowionych i aglomeracyjnych. Choroby cywilizacyjne stanowią w Polsce około 80% wszystkich przyczyn zgonw.

Choroby układu krążenia powodują w Polsce prawie 40% zgonw, a zalicza się do nich: chorobę nadciśnieniową, miażdżycę naczyń, chorobę wieńcową, zawał mięśnia sercowego. Aby zastosować odpowiednią profilaktykę, konieczne jest poznanie czynnikw przyczyniających się do powstania tych chorb. Są to czynniki zagrożenia, zwane inaczej czynnikami ryzyka 1 i 2 stopnia. Do czynnikw ryzyka 1 stopnia należą: wysoki poziom cholesterolu we krwi, wysokie ciśnienie krwi, palenie papierosw. Do czynnikw ryzyka 2 stopnia zalicza się: nadwagę, brak aktywności ruchowej, stresy psychiczne, uwarunkowanie dziedziczne (genetyczne). Wspłczynnik umieralności ma te choroby w Polsce wynosi 414 na 100 tyś. ludności co w liczbach bezwzględnych daje około 150 000 zgonw na rok.

Choroby układu oddechowego. W krajach uprzemysłowionych występują coraz częściej ostre i przewlekłe choroby układu oddechowego. Zalicza się do nich choroby płuc, przewlekły nieżyt oskrzeli, zapalenie gardła oraz choroby zakaźne takie jak gruźlica czy grypa. Coraz większe zanieczyszczenie atmosfery pyłkami i gazami powoduje narastanie dolegliwości i stanw chorobowych układu oddechowego. Dotyczą one szczeglnie ludzi starszych i dzieci. Problemem epidemiologicznym w naszym kraju jest grupa, ktra nalęzy do zakaźnych chorb wirusowych i obecnie jest najbardziej rozpowszechniona wśrd chorb zakaźnych. W Polsce przeciętnie choruje na grypę około 600-800 tyś osb a w okresie epidemii 2-3 mln. Zgony z powodu chorb układu oddechowego wynoszą w Polsce prawie 18 tyś. osb. Wskazanie profilaktyczne w chorobach układu oddechowego dotyczą przestrzegania podstawowych zasad higieny, prawidłowego odżywiania, aktywności ruchowej. Należy unikać kontaktu z osobami chorymi na choroby zakaźne.

Choroby nowotworowe. Nowotwory są wyraźnie narastającym problemem zarwno w Polsce jak i w innych krajach. Nowotwory to nowotworzące się tkanki szkodliwe dla organizmu. W Polsce nowotwory zajmują drugie miejsce wśrd przyczyn zgonw po chorobach serca. Podobnie jak w wielu krajach w Polsce istnieje przewaga liczb zgonw wśrd mężczyzn. Wspłczynnik zachorowalności gwałtownie zwiększa się zwłaszcza u osb powyżej 40 roku życia. Rocznie w Polsce umiera około 70 tyś. osb. Występowanie nowotworw jest związane z pojawieniem się coraz to nowych czynnikw rakotwrczych w środowisku, co jest wynikiem rżnych technologii w przemyśle zwłaszcza chemicznym. Najbardziej niebezpieczne są zanieczyszczenia pochodzące od smoły, dymw spalin, azbestu itp. Udowodniono ponad wszelką wątpliwość, że nowotwory płuc są związane bezpośrednio z paleniem.

Choroby psychiczne zaczynają stawać się poważnym problemem ekonomiczno społecznym, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Najczęściej występują nerwowe, ktre stanowią około 60% wszystkich zachorowań oraz niedorozwoje umysłowe, psychozy i inne zaburzenia. W Polsce średnio w roku rejestruje się w poradniach zdrowia psychicznego około 180 tyś. osb. W zakładach psychiatrycznych leczy się obecnie około 125 tyś. a w poradniach zdrowia psychicznego około 500 tyś. Oglnie daje to wspłczynnik chorobowości około 1400 na 100 000 osb. Przyczyn wzrostu zachorowań na choroby psychiczne należy doszukiwać się przede wszystkim w warunkach wspłczesnego życia psychicznego. Podstawową rolę odgrywa nieumiejętność przyswajania się jednostki do warunkw życia (pośpiechu, niepokoju, napięcia psychicznego, niemożność zaspokojenia ambicji i dążeń, konflikty z otoczeniem, dużo pracy, trudne warunki życiowe). W zapobieganiu chorobom psychicznym duże znaczenie ma prowadzenie umiejętnej oświaty zdrowotnej oraz tworzenie takich warunkw pracy i środowiska domowego, ktre pozwoliłyby na wyeliminowanie czynnikw stresogennych i nerwicujących. Racjonalny tryb pracy i wypoczynku, kształtowanie odpowiednich zainteresowań kulturowych i sportowych przyczyniają się nie tylko do wzmocnienia zdrowia fizycznego ale i psychicznego.

FILOZOFIA EKOLOGICZNA

Filozofia ekologiczna podejmuje etyczne i estetyczne relacje człowieka ze środowiskiem zarwno w kontekście poszczeglnych konkretnych osb jak i grup społeczeństw oraz całych narodw. Relacje pomiędzy człowiekiem a środowiskiem powinny być uwarunkowane poprzez przyjęcie odpowiednich kryteriw postępowania. W ekologicznym myśleniu wartością centralną jest jakość życia i obowiązują kryteria jakościowe. Kryteria te dotyczą: 1. Jakości życia oraz utrzymania rżnorodności biologicznej i optymalnych warunkw wsplnego bytowania rznych form życia na ziemi. 2. Wszystko należy rozpatrywać w kategoriach jakościowych związanych przede wszystkim z człowiekiem i jego środowiskiem. 3. Należy odnosić wszystko do kwestii wartości znaczenia życia i jego rżnorodności. Ekofilozofia zmusza do myślenia ekologicznego. Dotyczy to dbałości o funkcjonowanie poszczeglnych ekosystemw, o harmonię stosunkw międzyludzkich. Musi nastąpić reorientacja dotychczasowej postawy człowieka, ktry żyje w sposb nieracjonalny, kosztem wszystkich innych ekosystemw środowiska i kosztem wszystkich pokoleń.

Podstawowe cechy ekofilozofi to orientacja na wartości życiowe, zaangażowanie na rzecz wartości ludzkich i środowiska, pojmowanie środowiska i świata żyjącego jako całości, świadomośc ekologiczna, ekonomia jakości zycia, odpowiedzialność jednostki i społeczeństw za otoczenie, tolerancja wobec otaczającego środowiska (zachodzących zjawisk).



EKOROZWJ

Ekorozwojem nazywamy podporządkowanie potrzeb i aspiracji społeczeństwa oraz państwa możliwością środowiska. W ekorozwoju muszą nastąpić także przemiany w sferze gospodarczej, żeby przy małym zużyciu zasobw nieodnawialnych (surowcw, energii) produkować wyroby trwałe i wartościowe oraz odpowiadające rzeczywistym potrzebom społeczeństwa. Ochrona środowiska powinna być integralnym elementem procesw wytwarzania wpływając na poprawę efektywności gospodarowania i zdrowie ludności oraz powinna chronić bogactwa przyrodnicze kraju. W latach 1950-2000 liczba mieszkańcw Ziemi wzrosła dwukrotnie, produkt globalny został powiększony 5-krotnie, a wartość produkcji przemysłowej 7-krotnie. Natomiast produkcja rolna wzrosła tylko 2,5 raza, przy 8-krotnym zwiększeniu zużycia nawozw mineralnych. Istotnym jest jednak fakt, że wzrost zamożności ludności dotyczy głwnie około 20% ludności w krajach wysoko rozwiniętych. Kraje bogate osiągnęły olbrzymie tempo rozwoju, ale głwnie dzięki eksploatacji światowych zasobw bogactw mineralnych i przyrodniczych na bardzo wielką skalę. Tylko w USA zużyto więcej surowcw kopalnianych w okresie ostatnich 50 lat niż w całej dotychczasowej historii ludzkości. Przeciętny mieszkaniec w krajach wysokorozwiniętych zużywa obecnie 5x więcej energii niż 50 lat temu. W tym czasie wycięto około 40% wszystkich lasw tropikalnych uważanych za najważniejszy typ ekosystemu gwarantujący zachowanie rżnorodności biologicznej. Poprzez wycinanie lasw około 6 mln hektarw ziemii rocznie zamienia się w nieużytki rolne i pustynie. Szkodliwa działalność człowieka ujawniła się obecnie na niespotykalną skalę tak w krajach najbogatszych jak i najbiedniejszych. Zagraża to poważnie dalszemu rozwojowi cywilizacyjnemu człowieka. Utrzymanie dotychczasowego tempa eksploatacji złż mineralnych m.in. węgla, ropy naftowej, gazu ziemnego oraz rud metali może spowodować w niektrych rodzajach tych surowcw ich wyczerpanie już za kilkadziesiąt lat. Natomiast w rolnictwie i leśnictwie kontynuacja dotyczczasowego gospodarowania zniszczy większość puszcz tropikalnych, co spowoduje wyginięcie ogromnej liczby żywych gatunkw roślin i zwierząt oraz może spowodować zmniejszenie powierzchni pl uprawnych aż o połowę. Masowe spalanie paliw kopalnych może spowodować nieobliczlne zmiany klimatyczne wskutek powiększającego się efektu cieplarnianego. Może to zagrozić istnieniu życia biologicznego na naszej planecie. Kontynuowanie intensywnego modelu gospodarczego grozi katastrofą ekologiczną, ekonomiczną i socjalną w skali całej Ziemi. Aby zapewnić społeczeństwom długotrwałyi odpowiedni standard życia należy jak najszybciej przejść na rozwj zrwnoważony, uwzględniający wszystkie uwarunkowania. Przyjęcie tego ekosystemu zwane jest ekorozwojem.

Założenia ekorozwoju

Po raz pierwszy pojęcie ekorozwoju zostało przyjęte i sformu&#

Przykadowe prace

Ogniem i Mieczem.

Ogniem i Mieczem. Pragnę napisać kilka słw właśnie o tym filmie, ponieważ jest jednym z moich ulubionych, a stosunkowo niedawno Telewizja Polska po raz kolejny umożliwiła nam oglądnięcie tego dzieła. Film Ogniem i Mieczem został zrealizowany przez wybi...

Mj bohater romantyczny Werter, czy Giaur? - kogo wybieram i kogo mogłabym pokochać.

Mj bohater romantyczny Werter, czy Giaur? - kogo wybieram i kogo mogłabym pokochać. " Miłość (...) wszystko znosi wszystkiemu wierzy, we wszystkim pokłada nadzieję wszystko przetrzyma". Głwnym bohaterem powieści pt. " Cierpienia młodego Werte...

Recenzja filmu "Tytus Andronikus- wdz rzymskich legionw".

Recenzja filmu "Tytus Andronikus- wdz rzymskich legionw". "Tytus Andronikus" na podstawie dramatu Szekspira w reżyserii Julie Taymor to film, w ktrym krew leje się strumieniami, a natłok brutalnych scen jest przytłaczający. Jednak reżyserce, mimo to, udało się stworzyć obra...

Nazizm

Nazizm Przełom wiekw to początek zmierzchu światowego imperium brytyjskiego, co dało rwnocześnie początek kolejnej rundy walki o panowanie nad światem i o nowy podział świata. W tym czasie na politycznej arenie pojawiają się Niemcy. Powstało Cesarstwo Niemiecki...

Fragment dziennika Marii Magdaleny

Fragment dziennika Marii Magdaleny pierwszy dzień tygodnia Dzisiaj minął trzeci rok od śmierci mego Pana. Rozmawiałam z Maryją, Jego matką. Jej wspomnienia nadal są wyraźne. Płakała. Ja też. Z tą rżnicą, że mnie rozrzewnił Jej płacz...

Na podstawie "Pieśni nad Pieśniami" napisz list miłosny od Oblubieńca do Oblubienicy.

Na podstawie "Pieśni nad Pieśniami" napisz list miłosny od Oblubieńca do Oblubienicy. 04.XI.2002 r. Ukochana moja! Mimo iż widziałem Cię zaledwie wczoraj nie mogę wymazać Twej postaci ze swojej pamięci. Gdziekolwiek nie spojrzę, przez okno czy w lustro, zdaje mi si...

Pozycja społeczna ucznia w klasie szkolnej

Pozycja społeczna ucznia w klasie szkolnej Pozycja społeczna ucznia w klasie szkolnej AUTOR: Waśkowska Ewa Czynniki wpływające na pozycję ucznia w klasie szkolnej Wspłczesna socjologia zajmuje się jednym z podstawowych pojęć jakim jest pozycja społeczn...

Biografia - Horacy

Biografia - Horacy Znany jest nam tylko jeden dokument przedstawiający biografię Horacego. Jest to tzw. Vita Horatii autorstwa Swetoniusza. Informacje dotyczące poety, zawarte w tym dziele, oparte są w większości na jego własnych wypowiedziach „wydobytych” z jego utworw. Q...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry