• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Żyd...

Nawigacja

Żydzi w II Rzeczpospolitej



Żydzi w II Rzeczpospolitej


W żadnym z państw europejskich nie mieszkała tak liczna społeczność żydowska jak w Polsce. Podobnie nigdzie nie stanowiła tak wysokiego procentu całej ludności w państwie. Według spisu ludności z 1921 roku na ziemiach polskich mieszkało 2,8 mln wyznawcw religii mojżeszowej, co stanowiło 10,4 % ludności Rzeczypospolitej. Faktycznie było ich prawdopodobnie nieco więcej. Byli rozmieszczeni nierwnomiernie. Na kresach płnocno – wschodnich stanowili 10,6 % ludności, w byłych zaborach ; austriackim 9,7 % w rosyjskim 15,5 % , pruskim 1,7 %. W ciągu dziesięciu lat liczba żydw wzrosła do 3, 11 mln, ale w stosunku do ogłu ludności spadła do 9,8 %.

Tendencja spadkowa utrzymała się do roku 1939. Przyczyniło się do tego zarwno zmniejszenie przyrostu naturalnego wśrd żydw , jak i ich emigracja . Po odzyskaniu niepodległości tylko w latach 1921 – 1925 Polskę opuściło 184 500 Żydw. W następnych latach fala emigracji opadła m in z powodu kryzysu gospodarczego, by najniższy poziom osiągnąć przed wybuchem II wojny światowej . W całym okresie międzywojennym emigracja bez porwnania mniejsza niż przed I wojną światową, kiedy rocznie emigrowało przeciętnie 50 – 60 tys. osb.

Pomiędzy poszczeglnymi regionami istniały wśrd społeczności żydowskiej znaczne odrębności. Dlatego nie można mwić o jednej polskiej wsplnocie żydowskiej , lecz o trzech - w Galicji, w Krlestwie i na Kresach Wschodnich. Większość Żydw polskich można zaliczyć do typu wschodnioeuropejskiego ktry charakteryzowała stosunkowo mała asymilacja i akulturacja , zachowanie języka żydowskiego i ortodoksyjnego religii oraz specyficzna struktura ekonomiczna . W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości na politykę państwa polskiego zasadniczy wpływ wywarły uwarunkowania międzynarodowe. Sama zaś polityka narodowościowa należała do zagadnień szczeglnie kontrowersyjnych.

I tak – pierwsze żądania autonomii narodowej w Polsce zostały wysunięte przez przywdcw żydowskich na konferencji pokojowej w Paryżu w 1918 roku. Ostatecznie podpisano traktat mniejszościowy, w ktrym dwa artykuły dotyczyły w szczeglności Żydw . Pierwszy zobowiązywał rząd polski, aby zezwolił na istnienie szkł żydowskich, kontrolowanych przez żydowskie przedstawicielstwa a utrzymywanych przez państwo. Drugi zabraniał rządowi zmuszania Żydw do pogwałcenia szabatu. Polacy byli oburzeni faktem, że zmuszano ich do podpisania traktatu, co uważali za ingerencję ze strony mocarstw w stosunki wewnątrz państwowe i oskarżali Żydw o zaaranżowanie jego przyjęcia . Jednakże jeszcze w tym samym roku dekret Naczelnika Państwa określił kompetencje gmin żydowskich . Status prawny Żydw w Polsce określała tez konstytucja z 1921 roku. Gwarantowała ona rwność praw wszystkim obywatelom państwa, niezależnie od religii i narodowości . Pomimo tego formalnego rwnouprawnienia, ostateczne akty dyskryminujące Żydw zostały zniesione dopiero ustawą z 1931 roku . Utworzony pod koniec maja 1923 roku rząd Chjeno – Piasta, z Wincentym Witosem jako premierem, przyjął zdecydowanie nacjonalistyczne stanowisko. Przystąpił m.in. do przygotowania ustawy o języku i przyjął wytyczne wobec Żydw, zmierzające do osłabienia ich siły m.in. poprzez utrudnianie reemigracji i wydalanie osb nie posiadających obywatelstwa .

Około 75 % Żydw mieszkało w miastach i miasteczkach. W Kongreswce i w Galicji co trzeci mieszkaniec miast był Żydem, na ziemiach płnocno – wschodnich co drugi . Część politykw żydowskich uważała że Żydzi są wogle jedyną mniejszością narodową , gdyż pozostałe grupy ludności, zwłaszcza słowiańskie , stanowią większość na swoich terenach. Była to także jedyna duża grupa narodowa , wśrd ktrej ze zrozumiałych względw, nie występowały tendencje irredentystyczne. Rozwj wydarzeń historycznych spowodował , że Polska stała się największym w Europie i drugim na świecie, po USA, skupiskiem ludności żydowskiej. W wielu polskich miastach, a nawet miasteczkach, mieszkało więcej Żydw niż w niejednym państwie europejskim. Charakteryzowali się oni także specyficzną strukturą społeczną – byli przede wszystkim ludnościa miejską .

Na wsi mieszkało jedynie około 25 % całej populacji, podejmując tam zresztą prace głwnie w zawodach pozarolniczych, a z własnych gospodarstw utrzymywało się zaledwie 4 %. Ludność żydowska stanowiła ponad 21 % mieszkańcw miast , a w niektrych dużych ośrodkach zasiedlała zwarcie całe dzielnice , np. Nalewki w Warszawie, czy Kazimierz w Krakowie. Mimo zamieszkania przy tych samych ulicach, nawet niejednokrotnie w tych samych domach , wzajemna znajomość zasad religijnych, języka i obyczajowości Żydw i Polakw była znikoma co niejednokrotnie prowadziło do nieporozumień, a nawet konfliktw. Podstawowym kryterium wyrżniającym Żydw była religia . poza nimi z wyjątkiem nielicznych konwertyrw, nie było wyznawcw judaizmu. Niektrzy z nich zazwyczaj całkowicie zasymilowani, przyjmowali także inne wyznania , głwnie ktreś z protestanckich, bardzo rzadko katolicyzm , ale powszechnie uznawano taki krok za rwnoznaczny z całkowitym zerwaniem z żydostwem.

Wyrżniała ich także mowa , gdyż podstawowa masa ludności żydowskiej używała w codziennych kontaktach jidysz, chociaż z inicjatywy syjonistw przywracano do życia język hebrajski

To rzutowało na ich strukturę zawodową. Przeważająca część aktywnej zawodowo ludności żydowskiej utrzymywała się z rzemiosła i handlu. Był to na ogł drobny handel o czym świadczy fakt , że 78 % kupcw pracowało samodzielnie i nie zatrudniało pracownikw ( wśrd chrześcijan 42,5 % ).

Łącznie z handlu i rzemiosła oraz w znacznie mniejszym stopniu z przemysłu utrzymywało się ponad 83 % Żydw.

Już przed I wojną światowa żydowska klasa robotnicza była oddzielona od polskiej. Jak szacowano na podstawie analizy sytuacji w Warszawie, w żydowskich zatrudniających do 10 osb Żydzi stanowili 98 % pracownikw. Natomiast w większych zakładach nawet właściciele Żydzi niechętnie zatrudniali ziomkw ze względu na świętowanie soboty. Podobnie było w Łodzi , Białymstoku i pomniejszych ośrodkach przemysłu. Żydw w Polsce można określić jako uboższą warstwę grupy średniej i proletariat, z małą liczebnie ale, ale o dużym znaczeniu inteligencją i bogatą burżuazją. Grupa samodzielnych pracownikw była tu znacznie liczniejsza niż w społeczeństwie polskim. Zdecydowana większość Żydw ledwie mogła zarobić na utrzymanie licznej często rodziny.

Wielu politykw żydowskich zdawało sobie sprawę z jednostronnej i wadliwej struktury społecznej ludności żydowskiej i głosiło potrzebę jej przewarstwienia przez osadzenie części tej społeczności na roli.

Mankamenty tej struktury dostrzegało rwnież wielu politykw polskich, co wykorzystywała w swej propagandzie narodowa demokracja. W swym dążeniu Żydzi jednak nie otrzymali pomocy ze strony władz czy społeczeństwa polskiego, zresztą nie ma się czemu dziwić dlatego że na polskiej wsi w tym okresie było ogromne przeludnienie. Odwrotnie następowała nieuchronna migracja ludności wiejskiej do miast, co potęgowało napięcia narodowościowe i dążenie do eliminowania Żydw z coraz to nowych pl działalności gospodarczej oraz zmuszanie ich do emigracji. Żydzi stanowili prawie 62 % osb zatrudninych w handlu, a whandlu detalicznym i domokrążnym około 80 %. Nic więc dziwnego że na tym polu dochodziło najczęściej do zaciekłejwalki konkurencyjnej, toczonej z rżnym natężeniem przez cały okres międzywojenny. Dwudziestolecie międzywojenne jest też okresem wzrostu nastrojw antysemickich. Antysemityzm został elementem programowym powstałego kilka lat przed wojną Obozu Zjednoczenia Narodowego. Jego przywdca, generał Skwarczyński, w 1938 r. stwierdza m.in.: "W stosunku do mniejszości żydowskiej Obz stwierdza, że przez swoją specyficzną strukturę ludnościową stoi ona na przeszkodzie normalnej ewolucji mas Narodu Polskiego. (...)

Rozwiązanie problemu żydowskiego widzimy w radykalnym zmniejszeniu ilości Żydw w Polsce" .

Zresztą w tym okresie rząd Polski sprzyjał także polakom chcącym wyemigrować na zachd. Wysiłki zmierzające do podważenia pozycji Żydw na tym polu zakończyły się niepowodzeniem, chociaż znależli się oni w gorszej sytuacji, gdyż wprowadzony ustawowo obowiązek spoczynku niedzielnego zmuszał ich do działalności zawodowej do pięciu dni w tygodniu. Pod koniec okresu międzywojennego nadzieję na pokonanie przeciwnika wiązano już tylko z wprowadzeniem specjalnego ustawodawstwa, do czego jednak nie doszło, choć władze państwowe zaakceptowały prowadzenie walki ekonomicznej.

Chociaż widziano także pozytywy - Żydzi gdańscy, wielkopolscy i poznańscy, dzięki swoim koligacjom rodzinnym i wpływom w środowisku Żydw niemieckich, przyczynili się do nawiązania polsko-niemieckiej wspłpracy gospodarczej i kulturalnej. Najściślejsze związki polsko-żydowskie na rżnych płaszczyznach miały miejsce w Polsce centralnej. Z Warszawy wywodziły się całe rody zasłużonych działaczy na polu gospodarczym i kulturalnym "Polakw wyznania mojżeszowego" . Wracając do zatrudnienia - niektre gałęzie wytwrczości zostały w znacznym stopniu opanowane przez ludność żydowską . Dotyczyło to np; cholewkarstwa ( 85 % zatrudnionych ), a częściowo także przemysłu odzieżowego

( 36 % ) . Znaczny odsetek pracował rwnież w przemyśle spożywczym i włkienniczym ( po ok 12 % ) . Dość znaczny udział Żydw był w grupie burżuazji ( około 43 % ) . Żydzi dominowali także w grupie wolnych zawodw , zwłaszcza wśrd adwokatw

( ok 50 % ) i lekarzy ( około 55 % ). W latach 30 – tych doszło do widocznego pogorszenia położenia ludności żydowskiej co po części było wynikiem kryzysu ekonomicznego , ktry spowodował upadek wielu przedsiębiorstw i wpłynął wyrażnie na jej kondycję ekonomiczną . Gwałtownie zwiększył się odsetek osb utrzymujących się z rżnych form pomocy organizowanych przez gminy wyznaniowe. Kryzys wpłynął także na zaostrzenie walki konkurencyjnej między Żydami a innymi narodowościami, a w szczeglności Polakami i Ukraińcami. Ponadto prowadzona od wielu lat propaganda antysemicka obozu narodowego, wspierana pod koniec lat 30 – tych przez część obozu sanacyjnego, przynosiła wyrażne efekty.

Coraz więcej organizacji społecznych i zawodowych, głwnie inteligenckich, wprowadzało do swych statutw tzw. paragraf aryjski . eliminujący Żydw. Forsowana przez narodowcw walka o stragan

tj. eliminację Żydw z życia ekonomicznego, zaowocowała w drugiej połowie lat 30 – tych największą od czasw odzyskania niepodległości falą wystąpień antyżydowskich. Szczeglne grożne rozmiary przybrały one m in. w Grodnie ( 7 czerwiec 1935 ) Przytyku ( 1937 ) oraz Częstochowie ( 21 czerwiec 1937 ).

Walka ekonomiczna , aczkolwiek z wykluczeniem przejaww gwałtu,

była akceptowana także przez elitę rządzącą o czym świadczyła wypowiedż Składkowskiego na forum sejmu ( 4 czerwca 1936 ).

Z inicjatywy posłw sanacyjnych wprowadzono także ustawę ograniczającą ubj rytualny ( 27 marca 1936 ) . Decyzja ta uderzała w podstawy bytu ekonomicznego części ludności żydowskiej.

Władze dążyły także do przyśpieszenia emigracji ludności żydowskiej co było raczej nierealne , gdyż w latach kryzysowych większość państw ograniczyła napływ imigrantw.

Z zabiegami tymi łączyła się także niefortunna prba pozbawienia obywatelstwa polskiego Żydw przebywających od wielu lat za granicą m. in. w Niemczech i Austrii.

W rezultacie 29 pażdziernika 1938 roku Niemcy w bardzo brutalny sposb wypędzili do Polski kilkanaście tysięcy obywateli polskich narodowości żydowskiej, ktrzy następnie przez wiele tygodni przebywali w specjalnie utworzonym dla nich obozie w Zbąszyniu .

Warto nadmienić jeszcze że około dwch trzecich całej ludności żydowskiej osiadło w miastach o powyżej 20 tys. mieszkańcw, w tym ponad połowa , 36,3 % całej żydowskiej ludności miejskiej żyła w 12 największych miastach Polski. Tylko w Warszawie i Łodzi znalazło się blisko 18 % ogłu Żydw . Nieco mniej niż trzecia część z nich rzeczywiście mieszkała w miasteczkach posiadających mniej niż 20 tys. mieszkańcw. W Zduńskiej Woli w wojewdztwie łdzkim w 1921 roku żyło 7885 Żydw, stanowiąc 41,6 % 19 – tysięcznej ludności , a w 1938 r. – około 9 tysięcy Żydw, wśrd 23 tysięcy czyli 39 % ogłu mieszkańcw. Większość z nich to rzemieślnicy , chałupnicy i kupcy , kramarze.

Podobnie , jak w innych miastach i miasteczkach Żydzi dzielili się na bogobojnych i wierzących , wierzących ale żyjących według wzorw świeckich , wreszcie buntujących się przeciwko ortodoksyjnej religii . W mieście miały swoje oddziały ważniejsze partie i organizacje młodzieżowe .

8fae

Prowadziły one kursy samokształceniowe dla dorosłych i młodzieży , koła dramatyczne , chr itp.

Najbardziej aktywne były dwie partie – Poalej – Syjon ( C.S. ) czyli PS – prawica i Bund , a także związki zawodowe. Każda organizacja prowadziła własną bibliotekę i miała swj krąg stałych czytelnikw.

W Pabianicach koło Łodzi w ośrodku przemysłu włkienniczego i rzemiosła żyło od 7 do 9 tysięcy Żydw – jedna czwarta oglnej liczby mieszkańcw. Tu także był dwr rabiniczny a Rabinem był brat słynnego Rabina z Gry Kalwarii. Większość żydowskich mieszkańcw Pabianic żyło z pracy najemnej i chałupnictwa, a niewielka część z rzemiosła. W pobliżu dworu rabina działało stowarzyszenie Hazamir i biblioteki były zawsze przepełnione .



W latach trzydziestych , pomimo wzrostu w stowarzyszeniu

Hazamir wpływw komunistycznych i prb szerzenia komunistycznej ideologii nie przerwano działalności kulturalnej. Ten kilkutysięczny ośrodek żydowski wydawał własny dziennik – bezpartyjny

Pabanicer Caitung a od 1935 roku Pabianicer Wochenblat

Żydzi byli także reprezentowani w sejmie jako jedyna mniejszość oprcz Niemcw. Jeszcze przed odzyskaniem niepodległości , wysuwali żądanie uznania ich praw narodowych i obywatelskich.

Od początku wszystkie żydowskie partie polityczne poparły Piłsudskiego , zwolennika zapewnienia mniejszością narodowym pełni praw obywatelskich oraz budowy Polski jako państwa federacyjnego . Żydzi wykazywali że na ich niekorzyść działa geografia wyborcza do sejmu1919 – 1922 . Skarżono się że okręgi podzielono tak aby w każdym było mniej Żydw, niż trzeba było głosw dla zdobycia mandatu , np w okręgu wyborczym obejmującym powiaty sierpecki i płocki mieszkało 44 367 Żydw , lecz zdobycie mandatu wymagało uzyskania 52 tysięcy głosw a było wiadomo że wyborcy żydowscy będą głosować na obywateli pochodzenia żydowskiego a Polacy na Polakw.

Najbardziej wpływowymi i znanymi posłami w II RP byli Jakub Mincberg był w sejmie przez cztery kadencje, Jerzy Rosenblatt – cztery kadencje, Wiślicki Wacław – cztery kadencje oraz Grunbaum Icchak ktry potem w latach 1948 -1949 był ministrem spraw wewnętrznych Izraela. Ten ostatni został posądzony o to że mając paszport do Paryża pojechał do Londynu na tajną żydowską konferencję , ktra zajmowała się głwnie sytuacją Żydw w Polsce .

Zarzucono że Grunbaum powiedział , iż powołując do życia Polskę, mocarstwa zachodnie zaatakowały żywotne interesy żydostwa. Przyjęto na niej uchwałę zobowiązującą Żydw wszystkich krajw zwalczać Polskę. Jeden z punktw miał zalecać popieranie akcji komunistycznej w Polsce. Za podstawowe swoje zadanie w sejmie Żydzi uznali zapewnienie bezpieczeństwa społeczności żydowskiej .

W sejmie I kadencji Koło Żydowskie stało się jednym z największych i zmusiło to przy oglnym rozbiciu Sejmu do prb szukania w szczeglnych sytuacjach jego poparcia. W zasadzie jego politykę ustalali syjoniści.



Niestety stosunki osobiste i rżnice taktyczne między posłami reprezentującymi Galicję a posłami z dawnego zaboru rosyjskiego osłabiły znacznie skuteczność klubu.

Dyskusje ktre toczyły się w Sejmie II kadencji w łonie przedstawicielstwa żydowskiego – czy prbować szukać kompromisu z rządem czy też zajmować pryncypialne stanowisko opozycyjne – uniemożliwiły jednolite występowanie Koła.

Przewrt majowy stanowi linię dzielącą dzieje polskiego parlamentaryzmu na dwie części. Od przewrotu majowego władzę konsekwentnie prowadziły polityke ograniczania roli parlamentu w życiu kraju. Dla politykw żydowskich , ktrzy rozumięli , że jedynie w systemie demokratycznym Żydzi mogą liczyć na rwnouprawnienie powstał dylemat – bronić demokracji czy prbować porozumieć się z autorytarnym rządem. Prby pogodzenia tych dwch sprzeczności, na dłuższą metę zakończyć się musiały niepowodzeniem. Dopki jednak zachowywano pozory demokracji, większość posłw żydowskich podejmowała prby porozumienia się z rządem. Nowa ordynacja wyborcza sprowadziła żydowską reprezentację parlamentarną do rozmiarw symbolicznych. Nie miała ona szans na uzyskanie jakiegokolwiek wpływu na kształt uchwalanych ustaw.



Oceniając strukturę społeczeństwa w II Rzeczypospolitej, należy podkreślić, iż była ona bardzo zrżnicowana, zarwno pod względem klasowo-warstwowym jak i narodowościowym, co wpływało na konflikty pomiędzy ludnością nie tylko polską ale także innych narodowości. Niemcy, ktrzy raptem zostali zepchnięci do roli małej mniejszości, marzyli o przyłączeniu się do Niemiec. Białorusini domagali się parcelacji polskich majątkw ziemskich. Ukraińcy nigdy nie zrezygnowali z planw utworzenia własnego państwa, a Żydzi – najbardziej skłonni do kompromisw z Polakami- musieli walczyć z endeckim antysemityzmem.





































Przykadowe prace

Państwo Frankw

Państwo Frankw POWSTANIE PAńSTWA FRANKW W czasie Wielkiej Wędrwki Ludw na tereny Galii przybyły plemiona Frankw pod wodzą wspaniałego wodza Chlodwiga, ktry w V wieku podbił Galw, zajął ich terytorium (od Renu aż po Skałdę) i utworzył swoje własne nie...

Oceń rolę Władysława Łokietka w procesie jednoczenia państwa

Oceń rolę Władysława Łokietka w procesie jednoczenia państwa Według mnie Władysław Łokietek odegrał jedną z większych rl w zjednoczeniu państwa po rozbiciu dzielnicowym. Mimo porażek zdołał połączyć sporą część...

Wpływ zła na człowieka - rozwiń temat na podstawie analizy i interpretacji końcowej sceny "Makbeta" W. Shakespeare'a.Zwrć uwagę na wpisaną w tekst koncepcj

Wpływ zła na człowieka - rozwiń temat na podstawie analizy i interpretacji końcowej sceny "Makbeta" W. Shakespeare'a.Zwrć uwagę na wpisaną w tekst koncepcję życia ludzkiego Zło, trudny do precyzyjnego zdefiniowania, nieodłączny element ludzkiej egzystencji. Ju&...

Zastanw się nad słowami Herodota, ktry pisał że chłop egipski nie musi pracować gdyż za niego i dla niego pracuje rzeka Nil. Czy zgodzisz się z tym twierdzeni

Zastanw się nad słowami Herodota, ktry pisał że chłop egipski nie musi pracować gdyż za niego i dla niego pracuje rzeka Nil. Czy zgodzisz się z tym twierdzeniem, co jeszcze wspomagało prace chłopa egipskiego? Herodot pisał, że chłop egipski nie musiał pracow...

Zabawa literacka w renesansie – fraszki Jana Kochanowskiego

Zabawa literacka w renesansie – fraszki Jana Kochanowskiego Fraszką nazywamy utwr liryczny, utrzymany w żartobliwej formie, zakończony lekką dowcipną puentą. Polskim mistrzem tego gatunku był Jan Kochanowski. Użyte przez niego w jednym z wierszy słowo fraszka (drobiazg), st...

Sytuacja międzynarodowa polski w dwudziestoleciu międzywojennym

Sytuacja międzynarodowa polski w dwudziestoleciu międzywojennym Układ sił w Europie. Należąc do państw, ktre swe odrodzenie zawdzięczały triumfowi Ententy w I wojnie światowej, Polska była uzależniona w dużej mierze od siły zwycięskiej koalicji, poza ktr&#...

Komunikacyjne kompetencje i umiejętności nauczania.

Komunikacyjne kompetencje i umiejętności nauczania. Sztuka słuchania- pseudosłuchanie; słyszenie a słuchanie. Gdyby ludzie zechcieli się wzajemnie słuchać... świat na pewno byłby lepszy. Większość z nas uwielbia przemawiać, perswado...

Książki w XX wieku.

Książki w XX wieku. Problem jaki poruszę w swojej rozprawce dotyczy książek. Teza brzmi: "Czy w XXI warto czytać książki?". Postaram eis podać wszystkie "za" i "przeciw" dotyczące tej sprawy, jakie tylko przyjdą mi do głowy. Kończą...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry