• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Analiza ...

Nawigacja

Analiza wiersza "Ocalony" Tadeusza Rżewicza.



Analiza wiersza "Ocalony" Tadeusza Rżewicza.




Tadeusz Rżewicz



Ocalony

Mam dwadzieścia cztery lata

ocalałem

prowadzony na rzeź.



To są nazwy puste i jednoznaczne:

człowiek i zwierzę

miłość i nienawiść

wrg i przyjaciel

ciemność i światło.



Człowieka tak się zabija jak zwierzę

widziałem:

furgony porąbanych ludzi

ktrzy nie zostaną zbawieni.



Pojęcia są tylko wyrazami:

cnota i występek

prawda i kłamstwo

piękno i brzydota

męstwo i tchrzostwo.



Jednako waży cnota i występek

widziałem:

człowieka ktry był jeden

występny i cnotliwy.



Szukam nauczyciela i mistrza

niech przywrci mi wzrok słuch i mowę

niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia

niech oddzieli światło id ciemności



Mam dwadzieścia cztery lata

ocalałem

prowadzony na rzeź.



Niepokj, 1947



Utwr powstał pod wpływem zdarzeń, jakie zobaczył T. Rżewicz w trakcie II wojny światowej. Ukazuje absurd i brutalizm wojny. Autor należy do tzw. pokolenia Kolumbw , czyli ludzi urodzonych na początku lat dwudziestych XX wieku, ktrych wojna zaskoczyła w momencie dojrzewania. Obok Rżewicza, do tego pokolenia należą rwnież m.in. Krzysztof Kamil Baczyński.

Wiersz przedstawia świadomość tej części pokolenia spełnionej Apokalipsy, ktrej udało się przeżyć wojnę, stąd tytuł Ocalony . Jest to krtki, znaczący tytuł, a także bardzo sugestywny. Przedstawia sytuację młodych ludzi, ktrzy przeżyli wojnę i nie mogą uporać się ze wspomnieniami z przeszłości.

Podmiotem lirycznym jest młody człowiek, mający 24 lata, ktry ocalał prowadzony na rzeź . Utwr ma charakter monologu podmiotu lirycznego, ktry jest tu indywidualny. Wskazują na to czasowniki w 1. osobie liczby pojedynczej: mam , ocalałem , widziałem , szukam . Jest to liryka bezpośrednia i osobista, a obrazowanie –realistyczne.

Utwr ma budowę klamrową, taka sama strofa rozpoczyna i kończy wiersz. Składa się z 7 zwrotek o nieregularnej ilości sylab i wersw. Niektre z wersw składają się z jednego tylko wyrazu. Te krtsze mają większe zabarwienie emocjonalne. Strofy nie łączą się ze sobą, nie dostrzegamy tu związku przyczynowo-skutkowego. Podobne przeplatają się, ale nie sąsiadują ze sobą.

Na początku wiersza podmiot liryczny wskazuje, że jest już po wojnie, gdy powstaje ten utwr. Mwi ocalałem , co oznacza, że wojna jest skończona. Jednocześnie zestawia w tej strofie dwie perspektywy czasowe: obok czasu przeszłego, jest czas teraźniejszy: mam dwadzieścia cztery lata . Przedstawia on siebie w chwili, gdy wygłasza ten monolog- rola prezentacji w 1 strofie.



Uczestnictwo w drodze na rzeź i doświadczenie wojny zmieniło jego światopogląd i świadomość, gdyż naocznie obserwował upadek wszelkich wartości. Za pomocą konkretnych i abstrakcyjnych pojęć połączonych w antytezy: człowiek i zwierzę miłość i nienawiść.. (zestawienia oksymoloniczne, kontrast) podmiot liryczny podkreśla, że zanikły wszystkie wartości, nastąpiła dewaluacja pojęć i słowa przestały mieć jakiekolwiek znaczenie. Wyrazy dotąd skrajnie przeciwstawne stały się jednoznaczne, a rozrżnienie ich nie jest już proste, gdyż granice między nimi zatarły się, pojęcia stały się już tylko pustą formą, ktrą można zdefiniować lecz w życiu nie mają one żadnego znaczenia.



Zwrotka trzecia jest utrzymana w konwencji naturalizmu. Podmiot liryczny nie stara się użyć jakiś pięknych słw do określenia tego, co zobaczył. W strofie tej ukazany jest zupełny upadek dekalogu i drastyczny obraz tego, co się wtedy działo: człowieka zabija się jak zwierzę (porwnanie) – istoty ludzkie przestały być ważniejsze, wyżej uorganizowane niż zwierzęta; można je tak samo traktować i zabijać, człowiek upadł do rangi zwierzęcia. Ludzie ci nawet nie będą zbawieni, gdyż nie dana im była szansa jakiejkolwiek spowiedzi czy rozmowy z księdzem. Najeźdźcy nie uważali ich za rwnoważnych sobie, lecz za kogoś gorszego, nie mającego wartości, a tym bardziej jakiegokolwiek prawa.

Dostrzegamy w tej strofie bardzo rzadko spotykaną w literaturze deheroizację człowieka. Legła w gruzach afirmacja człowieka. W utworze tym człowiek to tylko ciało, ktre można porąbać. Motyw takiego ułomnego ciała, kalekiego i nikomu nie potrzebnego jest bardzo popularny w twrczości Rżewicza. Możemy także odwołać się do średniowiecza, w ktrym motyw ciała, zwłaszcza rozkładającego się, był często wykorzystywany, np. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią , a także do barokowego turpizmu. Ciało skazane na unicestwienie jest bliskie poezji turpistycznej, emanującej brzydotą.

Wyeksponowane w tej zwrotce jest jedno słowo widziałem , ktremu poświęcony jest cały wers. W tym wyrazie zawiera się synteza wojennych doświadczeń podmiotu lirycznego- silne zabarwienie emocjonalne.



Kolejna strofa jest nieco podobna do strofy drugiej – pod względem budowy i treści. Także jest zbudowana ze słw antynomicznych połączonych w antytezy za pomocą spjnika i . Takie połączenie wskazuje na zatarcie się granicy między nimi. Cnota i występek / prawda i kłamstwo / piękno i brzydota męstwo i tchrzostwo – nie ma między nimi już żadnej rżnicy, zanikły dotychczasowe znaczenia tych pojęć.



Piąta strofa przypomina trzecią. Mają one ten sam porządek budowy i treści, czyli tezę podmiotu lirycznego i argument na jej poparcie. W obu tych zwrotkach wyeksponowany jest wyraz widziałem . Występuje tu synekdocha – poprzez przedstawienie człowieka, ktry był jeden / występny i cnotliwy , podmiot liryczny mwi o wszystkich ludziach, ktrych dotknęła wojna. Ukazuje jak konflikt militarny wpływa na człowieka, jak zmienia jego osobowość, gdyż nie jest on na tyle silny, by sprostać czasom wojny. Dopasowuje się do tej sytuacji. Poruszony został tu problem podwjnej moralności ludzi – na czas pokoju i na czas wojny, kiedy to ulegają dewaluacji wszystkie zasady etyczne.



Potem następuje zupełnie inna strofa niż reszta wiersza. Składa się z długich wersw, w przeciwieństwie do innych zwrotek. Wojna pokazała młodym ludziom iż dotychczasowa wiedza, moralność nie wystarczyła. Występuje tu stylizacja, ktra uzmysławia nam fakt, iż wojna cofnęła ludzkość do prapoczątkw cywilizacji i trzeba od nowa tworzyć świat oraz zasady moralne. Człowiek po wojnie musi szukać nowej etyki, estetyki, nowych prawd i wartości. Podmiot liryczny mwiąc szukam nauczyciela i mistrza ma na myśli jakiegoś stwrcę, ktry utworzy ten odnowiony świat. Nawiązuje do Chrystusa-nauczyciela, do cudw i jego uzdrowień .Autor szuka nauczyciela, ktry zbawi ludzi, weźmie na siebie ich grzechy, gdyż grzechw tych jest za dużo, by z nimi na barkach dalej żyć. Ostatni wers niech odzieli światło od ciemności wyraźnie nawiązuje do biblijnej księgi Genesis i obrazu stworzenia świata przez Boga. Ma to na celu podkreślenie, że trzeba zacząć wszystko od początku. Podmiot nawet nakazuje budowę świata od nowa poprzez zastosowanie anafory (trzy wersy zaczynają się od wyrazu niech ): niech przywrci mi wzrok, słuch i mowę / niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia / niech oddzieli światło od ciemności . Uważa że to jedyny sposb aby człowiek ponowieni stał się człowiekiem.



Ostatnia zwrotka jest powtrzeniem pierwszej, co nadaje temu wierszowi budowę klamrową. Mimo, że jest to ta sama strofa, co na początku, jest bardziej dramatyczna, wzbogacona o treść utworu. Nie jest on zakończony żadnym podsumowaniem. Jego porządek treści jest otwarty.



Wiersz ten jednak nie niesie ze sobą radosnego przesłania, mimo, że podmiot liryczny ocalał. Nie otwiera to przed nim żadnej szczęśliwej perspektywy życia. To, co widział, na stałe pozostanie w jego psychice, nie powrci on do względnie normalnego stanu sprzed wojny. Zapewne nie znajdzie sobie on miejsca w powojennej rzeczywistości, a jego doświadczenia ograniczą mu radość istnienia. Wiersz, mimo tego, że opowiada o wojnie, tematycznie jest refleksyjno-filozoficzny. Podmiot liryczny zastanawia się, czy jest możliwe normalne życie po spełnionej Apokalipsie.



Ocalony pozbawiony jest rymw i metafor. Ilość środkw stylistycznych została maksymalnie ograniczona. Język nie jest zbyt wyszukany, nawet zbliżony do potocznego. Wiersz jest wolny, bez znakw przestankowych o niezwykle oszczędnym stylu wypowiedzi. Zdania są proste, o charakterze informacyjnym. Cechy te wskazują na lirykę ściśniętego gardła . A także na to, iż jest to wiersz prozatorski.



Sytuacja w tym utworze jest przedstawiona statycznie za pomocą wielu rzeczownikw: człowiek , zwierzę , miłość , ciemność , cnota , itd. Wśrd czasownikw tylko dwa mają większe znaczenie: ocalałem oraz widziałem . Podkreślają one obecność podmiotu lirycznego w wydarzeniach wojennych, przez ktre przebrnął. Mają one jednocześnie największe zabarwienie emocjonalne. Właściwie cały utwr opiera się na nich. Gdyby składał się tylko z tych dwch wyrazw, przekazywałby tyle samo emocji autora, co siedmiostrofowy wiersz.



Tytuł, na pierwszy rzut oka, nie ma podtekstw. Po prostu poeta, ktry przeżył wojnę, napisał wiersz. Jednak po przeczytaniu go można odnieść wrażenie, że ten tytuł jest ironiczny. Poeta ocalał, ale czy rzeczywiście? Jego ciało nie jest martwe, ale jego moralność upadła. Dla podmiotu lirycznego takie życie nie ma sensu, to tylko wegetacja. Dusza jest martwa, a ciało jedynie czeka na śmierć, gdyż nie jest w stanie samo egzystować. Ten dualizm ciała i duszy wyznawali m.in. Kartezjusz i Pascal w epoce baroku. Kartezjusz uważał, że materia pozbawiona jest świadomości, zaś dusza jest świadoma. Pascal zakładał absolutną przewagę duszy nad ciałem. Według tych filozofii, istota ludzka pozbawiona duszy, ktra w tym wypadku jest moralnością, nie ma prawa istnieć, a jednak istnieje. Z tego powodu podmiot liryczny cierpi, zamiast cieszyć się z ocalenia. Może lepiej by było, gdyby zginął na wojnie i nie musiał pamiętać tych wszystkich strasznych rzeczy, ktrych doświadczył?








Przykadowe prace

Czynniki oraz bariery wzrostu gospodarczego

Czynniki oraz bariery wzrostu gospodarczego 1. CZYNNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO Aby zacząć rozpatrywać znaczenie wzrostu gospodarczego i jego czynnikw, należy najpierw zastanowić się nad samą definicją wzrostu gospodarczego. Wzrost gospodarczy jest to stałe zwiększenie zdolno...

Literackie wizje i obrazy totalitaryzmw

Literackie wizje i obrazy totalitaryzmw Człowiek szlachetny, ktry ma światem kierować, niczego z uporem trzymać się nie powinien, niczego z gry odrzucać, a zawsze stawać po stronie tego co prawe. (Konfucjusz) Eugeniusz Iwanicki powiedział kiedyś, że sumieniem naszego &#...

Przyjaciel

Przyjaciel Gdybym miał dziesięć rąk to jedną drapałbym się w głowę. Drugą jadłbym lody czekoladowe. Trzecią grałbym w guziki. Czwartą szarpałbym dziewczyńskie warkoczyki. Piątą sprałbym tych dwch od sąsiadki. ...

Kultura świecenia w Polsce za czasw Stanisława Augusta Poniatowskiego

Kultura świecenia w Polsce za czasw Stanisława Augusta Poniatowskiego KULTURA OSWIECENIA W POLSCE ZA CZASW STANISŁAWA AUGUSTA PONIATOWSKIEGO 1. Stanisław August Poniatowski - ostatni krl Polski, jest oceniany bardzo rżnie: od bohatera narodowego do rosyjskiej marionetki. Jednak niewątpliwie p...

Streszczenie opowiadania pod tytułem "Nieprawdopodobny oszust Tom Castro"

Streszczenie opowiadania pod tytułem "Nieprawdopodobny oszust Tom Castro" Borges. Powszechna historia nikczemności. Streszczenie opowiadania pod tytułem Nieprawdopodobny oszust Tom Castro Artur Orton urodził się na początku 19'nastego wieku, pierwsze zapiski o nim znaleziono w k...

Paulo Coelho – Alchemik

Paulo Coelho – Alchemik Alchemia to nauka praktykowana już w starożytności między innymi w Egipcie czy Chinach. W średniowieczu wierzono, iż przetwarzanie metali szlachetnych w złoto jest możliwe dzięki kamieniowi filozoficznemu. Nauka ta zajmowała się rwni...

Charakterystyka systemu opiekuńczo-wychowawczego Janusza Korczaka

Charakterystyka systemu opiekuńczo-wychowawczego Janusza Korczaka KORCZAK JANUSZ, właściwie Henryk Goldszmit (1878 lub 1879–1942), pisarz, pedagog, działacz społeczny, lekarz. Pochodził z zasymilowanej, zamożnej rodziny warszawskiej, związanej z oświeceniowym ruchem Haskali. Cho...

Siaczka - Stefan eromski (streszczenie akcji opowiadania).

Siaczka - Stefan eromski (streszczenie akcji opowiadania). Pawe Obarecki wrci z towarzyskiego spotkania w nie najlepszym nastroju, pogry si w rozmylaniach o szeciu latach swego pobytu w Obrzydwku. Wieczorem przyby chop z ssiedniej wsi z wezwaniem do chorej nauczycielki. Doktorowi spodobaa si myl o je...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry