• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Architek...

Nawigacja

Architektura i urbanistyka hellenistyczna



Architektura i urbanistyka hellenistyczna




Rożni twrcy działający w epoce hellenistycznej wywodzili się głwnie z ośrodkw artystycznych w Grecji i realizowali nowatorskie koncepcje planistyczne i architektoniczne, wykorzystując dotychczasowe osiągnięcia architektury greckiej.

Epoka hellenistyczna w dziejach urbanistyki greckiej to okres budowy największej liczby miast, było to spowodowane ekspansją terytorialną i koniecznością tworzenia nowych ośrodkw władzy administracyjnej na zdobytych terenach (sam Aleksander miał podobno założyć 70 miast z Aleksandrią, pźniejszą stolicą Ptolemeuszw, a jeden z jego najważniejszych diadochw, oficerw Seleukos I Nikator - 75). Przy rozwiązywaniu problemw i zagadnień związanych z planowaniem przestrzennym miast przestrzegano zasad opracowanych i rozpowszechnianych już w V wieku p.n.e. przez urbanistę, matematyka i sofistę Hippodamosa z Miletu, ktry według tych wytycznych zaprojektował m.in. ateński port handlowy i wojskowy Pireus w 475 roku p.n.e. W doborze miejsca na założenie miasta brane są pod uwagę: ukształtowanie terenu, warunki klimatyczne, jakość źrdeł wody, odległość od szlakw komunikacyjnych i inne czynniki uwzglęniające perspektywistyczny rozwj i funkcjonalność miasta.

Obszar przyszłego miasta o wyraźnie zakreślonych granicach dzielono głwnymi arteriami wytyczonymi wzdłuż osi płnoc-południe i wschd-zachd na wyraźne kwartały. Aglomeracje otaczane były murami obronnymi zaopatrzonymi w wieże i baszty. W centralnie usytuowanej części miasta lokowano ośodek administracyjno-handlowy (agora - miejsce publicznych dysput, dyskusji politycznych i ceremonialnych zebrań towarzyskich) i kultowy (akropol), pozostałe kwartały zapełniała zabudowa mieszkalna. Głwne i boczne ulice krzyżowały się pod kątem prostym, tworząc geometryczną regularną siatkę (prostokątny plan). Istotny staje się rwnież wyraźny podział na odrębne dzielnice. W założonej w 331 roku p.n.e Aleksandrii, według projektu macedońskiego architekta Deinokratesa, rżnicuje się dzielnice ze wzglęu na ich charakter mieszkalny, handlowy, reprezentacyjny, portowy, rekreacyjny uwzględniając specyfikę terenu. Wielką troską otacza się urządzenia sanitarne, jak np. kanalizację, oraz zapewnia się miastu dostateczną ilość wody poprzez prowadzone do domw sieci wodociągowe (pod względem wygody i czystości wczesna Priene przewyższała Paryż z czasw Ludwika XV).

Istotnym elementem w obrazie miasta staje się portyk, ktry niejednokrotnie okala agorę ze wszystkich stron, otaczając rwnież kręgi świątynne czy palestry. Był to budynek na planie wydłużonego prostokąta z jednym lub kilkoma rzędami kolumn, ktre wspierały dach zamknięty z jednej strony ścianą. Zdarzały się rwnież portyki wielopiętrowe o parterze utrzymanym w porządku doryckim, a piętrze zdobionym w porządku jońskim. Rownież podobną czasami utożsamianą z portykiem budowlę stanowiła stoa, wolnostojąca, wydlużona hala kolumnowa, ktrą zamykała z tyłu ściana, nierzadko zdobiona malowidłami. Stoa byly miejscem handlu, ale sluzyły tez do odpoczynku lub wykonywania zadan administracyjnych. Podstawowym jednak przeznaczeniem stoa, portyku, było zapewnienie mieszkańcom greckich miast osłony przed deszczem i żarem słonecznym w miejscach publicznych, oraz ochrona przed czynnikami atmosferycznymi drewnianych części budowli. Z wielu powstałych w tym czasie portykw wyrżniają się - doskonałością proporcji i rozwiązań konstrukcyjnych - powstały około 245 roku p.n.e. na Delos Stoa Antigonosa oraz portyk w Atenach znany jako Stoa Attalosa z około 140 roku p.n.e. (zrekonstruowany w XX w.).

Okres hellenistyczny chrarakteryzuje się szczeglnie rozwojem budownictwa publicznego, gdzie organizowano sądy, biblioteki, magazyny żywności, targi, giełdy czy rżnego rodzaju zebrania i posiedzenia. Powstaje wiele nowatorskich w planie i rowiązaniach konstrukcyjnych budowli tego typu: w każdym mieście znajduje się ratusz, budynek posiedzeń rady miejskiej - buleuterion, lokal urzędowy Rady, gmach zgromadzeń o rżnym przeznaczeniu - eklesiasterion, gdzie znajdowało się rwnież święte ognisko miasta. Jednym z przykładw budowli będących odzwierciedleniem rozkwitu architektury świeckiej, publicznej jest buleuterion w Milecie zbudowany około 170 roku p.n.e., poprzedzony przedsionkiem i dziedzińcem z ołtarzem oraz posiadający wewnątrz amfiteatralne audytorium. Na architekturze teatru wzorowano się rwnież przy wznoszeniu eklesiasterionu w Priene.

Praktycznie we wszystkich greckich miastach znajdowały się palestry, czyli szkoły zapasw i boksu (od gr. pale - zapasy), ktre stanowiły zazwyczaj zasadniczą część i głwny stadion typowego gimnazjonu, kompleksu budowli o charakterze sportowym. Gimnazjony wznoszono w kamieniu i częściowo przykrywano dachami. Mieściły boiska, sale do ćwiczeń gimnastycznych i igrzysk. Oprcz palestry do gimnazjonu należał park, przeważnie prostokątny z boiskami, bieżniami, natryskami - ozdobiony posągami sławnych sportowcw, atletw i gimnastykw oraz ołtarzami bogw. Przykłady zespołw hali sportowych budowanych w epoce kultury hellenistycznej znaleziono i odrestaurowano m.in. w Priene, Epidaros, Delos, Olimpii i Delfach.

Ewolucja i zmiany w architekturze hellenistycznej objęły rwnież budowle widowiskowo-kulturalne jakimi były teatry. Pozostawiono podstawowe elementy architektoniczne: usytuowanie na planie koła, orchestre, proskenion i skene, zmodyfikowano natomiast ich proporcje. Pogłębiony został proskenion, rozbudowano fasady budynku scenicznego poprzez tworzenie portykw, nisz i balkonw. Budowlą portykową stał się hyposkenion, czyli podziemna część proskenionu, skąd wychodzili aktorzy grający np. bogw podziemnych by mc następnie schodkowym wejściem dołączyć do innych aktorw wygłaszających swoje kwestie na proskenionie. Do najsłynniejszych teatrw należą teatr Dionizosa obliczony na 30 tysięcy widzw, oparty o stok Akropolu w Atenach oraz jeden z najlepiej zachowanych teatr w Epidauros, zbudowany około 330 roku p.n.e. według projektu Polikleta Młodszego, z teatronem (widownią) znakomicie wkomponowanym w skłon wzgrza.

Isitotne zmiany zaszły rwnież w architekturze rezydencjalnej. W wielu obszarach świata hellenistycznego stawiano pełne przepychu, olbrzymie i liczne pałace należące do władcw jak i nie mniej skromne posiadłości arystrokracji. W samej Alerksandrii kompleks budynkw pałacowych zajmował około jedną trzecią miasta. Pozostałości takich spektakularnych rezydencji odkryto m.in. w Ptolemais, mieście założonym przez Ptolemeusza III i w Demetrias w Tesalii, mieście powstałym w 293 roku p.n.e. za panowania Demetriosa Poliorketesa. Charakteryzują się one rozbudowanym planem, piętrowością i bogatym wystrojem wnętrz o dekoracji malarskiej ścian, wykładzinach marmurowych, mozaikowych podłogach. Takie podłogi stosowano także w willach, gdzie jednak wykładziny marmurowe zastępowano mniej kosztowną imitacją malarską. W co zamożniejszych domach dziedziniec otoczony był z czterech stron kolumnadą, czyli perystylem (głwnie w rzadko już wtedy stosowanym porządku doryckim), przy czym najbogatsi posiadali nawet po dwa perystyle, z ktrych jeden miał charakter reprezentacyjny. Domy prywatne należące do mieszkańcw mniej majętnych zazwyczaj stanowiły budynki stojące przy ulicach (znacznie szerszych niż w epoce klasycznej) rozmaitego typu: parterowe bez okien, otrzymujące światło z centralnego dziedzińca oraz kilkupiętrowe domy czynszowe komunikujące się bezpośrednio z ulicą i zaopatrzone w okna.

W okresie hellenistycznym zanika w architekturze sakralnej surowy porządek dorycki, triumfuje natomiast styl joński. Ten pierwszy znajduje natomiast dość szerokie zastosowanie w budownictwie świeckim w parterowej części portyku, w fasadach monumentalnych grobowcw i w kolumnadzie perystylowych dziedzińcw. Porządek joński widać w olbrzymiej świątyni Didymajon w Milecie, mającej kształt dipterosu, czyli otoczonej podwjną kolumnadą, jak i w skromniejszych budowlach, jak świątynia Zeusa Sosipolis w Magnezji, świątynia Asklepiosa w Priene czy brama na stadionie w Milecie. Szczeglnie preferowane, jako wyjątkowo dekoracyjne, są kapitele korynckie zdobione motywem stylizowanych liści akantu. Nawspalniajszym przykładem hellenistycznej architektury w sytlu korynckim, występującym tu po raz pierwszy jako monumentalny porządek, jest świątynia Zeusa Olimpijskiego w Atenach, zwana Olimpiejonem - największa świątynia starożytności wzniesiona okło 174 roku p.n.e. z inicjatywy Antiocha Epifanesa. Zgodnie z intencją twrcw świątynia sprawia wrażenie większej niż jest w rzeczywistości dzięki temu, że zbudowano ją na planie pseudodipterosu, tj. budowlę otacza jeden rząd kolumn ustawionych w pewnej odległośći od jej ścian (wynalezienie tego szyku przypisywali starożytni Hermogenesowi z Magnezji, ktry zastosował go budując około 130 roku p.n.e. w swoim rodzinnym mieście świątynię jońską poświęconą bogini Artemidzie Leukofryne). Czyniono też liczne starania w kierunku podniesienia atrakcyjności budowli sakralnych, np. poprzez umieszczanie dodatkowych kolumnad i dekoracji reliefowych na bazach kolumn z kapitelami korynckimi, tak jak to zrobiono ze świątynią Apollina w Milecie.

Obok tradycyjnego planu prostokąta, na ktrym wznoszono budowle sakralne coraz częściej stosowany był plan tolosu (czyli kształt koła lub zbliżony do koła) otoczonego kolumnami lub płkolumnami wkomponowanymi w ściany. Monumentalnym przykładem takiego schematu jest wzniesiony w około 270 roku p.n.e. w Samotrake tolos o średnicy dwudziestu metrw z płkolumnami we wnętrzu budowli, Arsinejon.

Na okres epoki hellenistycznej przypada rwnież budowa jednego z cudw świata starożytnego, latarni morskiej Faros. Została ona zbudowana ok. roku 285 - 278 p.n.e. na podstawie planw architekta Sostratosa z Knidos i na polecenie Ptolemeusza I , ukończona podczas rzadw jego syna Ptolemeusza II. Mozliwe, ze pomysłodawcą budowy latarni był sam Aleksander Macedoński.

Latarnia znajdowała się na przybrzeżnej wysepce Faros, ktra mając sztuczne połączenie ze stałym lądem poprzez Hepstadion (molo), stanowiła część wejścia do portu w Aleksandrii w Egipcie. Byla to wieża o wysokosci 100 - 120 m. Miała dolny cokł o przekroju kwadratu (około 50 m), na nim wznosił się kolejny, ośmiokątny (35 m) i trzeci o przekroju owalnym (25 m). Latarnia zwieńczona była kopułą wspartą na ośmiu kolumnach . Na niej ustawiony był posąg Posejdona o wysokości około 7 m. W tamtych czasach była to najwyższa budowla na ziemi o podstawie mniejszej od jej wysokości. Latarnie dość dokładnie opisał arabski geograf i podrżnik z XI wieku - Abu Abdallah Mohammed Edrisi. Jej wizerunek zachował sie też na monetach i malowidłach. Nazwisko architekta jest znane dzięki zachowanej pod starożytnym tynkiem inskrypcji: "Sostratus, syn Deksyfanesa, poświęcił tę budowlę bogom ocalenia, w imieniu wszystkich tych, ktrzy żeglują po morzach", ktrą najprawdopodobniej zostawił sam budowniczy w tajemnicy przed krlem. W 793 roku na skutek zwietrzenia marmuru wieża zawaliła się częściowo, trwając w ruinie aż do roku 1326, kiedy to została doszczętnie zniszczona przez trzęsienie ziemi.






Przykadowe prace

Uniwersalny sens przypowieści ewangelicznych

Uniwersalny sens przypowieści ewangelicznych Uniwersalny sens przypowieści ewangelicznych 1. Przypowieść (parabola, zestawienie obok siebie) to gatunek literatury moralistycznej. Przedstawione w niej postacie czy zdarzenia nie są ważne ze względu na swe cechy jednostkowe, postrzegane s&#...

Mleko i przetwory z mleka

Mleko i przetwory z mleka I. Skład chemiczny mleka i jego wartość odżywcza Mleko to płynna wydzielina wyspecjalizowanego gruczołu ssakw, zawierająca 8090% wody i 2010% (u krw zwykle 1213%) suchej masy, ktra składa się głwnie z tłuszczu, białek, cukru mlekowego (lakt...

Zazdrość i Medycyna Choroańskiego

Zazdrość i Medycyna Choroańskiego Zazdrość i Medycyna, Michał Choromański, 1933, Polska Powieść Zazdrość i medycyna powstała w 1932 roku. Pierwsza wersja drukowana była we fragmentach w Kulturze i Wiadomościach Literackich wydawanych w Warszawie. Micha&...

Z ziemi niewoli do ziemi obiecanej - analiza fragmentu przedstawiającego powrt Polakw z Rosji

Z ziemi niewoli do ziemi obiecanej - analiza fragmentu przedstawiającego powrt Polakw z Rosji Po pierwszej wojnie światowej Polska, po ponad stuletniej niewoli, odzyskała niepodległość. Polacy nagle znaleźli się w wolnej, lecz pełnej zniszczeń ojczyźnie. Trzeba było s...

Spłka z ograniczoną odpowiedzialnością (stan prawny do 01.01.2001)

Spłka z ograniczoną odpowiedzialnością (stan prawny do 01.01.2001) Jak funkcjonuje spłka z ograniczoną odpowiedzialnością? Prawo przewiduje rżne możliwości zorganizowania działalności gospodarczej w formie spłki. Jedną z form jej prowadzeni...

Rozwj Kościoła Katolickiego w Polsce

Rozwj Kościoła Katolickiego w Polsce Początki Kościoła Katolickiego w Polsce wiążą się z chrztem w 966r. Mieszka I i otoczenia księcia (chrzest Polski). W 968 utworzono pierwsze biskupstwo z ośr. w Poznaniu (bp Jordan, następnie Unger), 1000 arcybiskupstwo w Gnieź...

Nic nowego pod słońcem.

Nic nowego pod słońcem. Nic nowego pod słońcem. Świat pędzi w nieustannym toku przemian. Te właśnie przemiany sprawiają, że każdy dzień, każda godzina, każda chwila są inne, niepowtarzalne. Najlepiej wiedzą to ci, ktrzy zamieszkują...

Quo Vadis

Quo Vadis Yo kosiak ... nie znalazlem porownania filmu z ksiazka a pewno by się przydalo, jest tu kilka charakterystyk, streszczen i recanzji no i jakas problematyka. Mam nadzieje ze ci to cos pomoze. Charakterystyka Nerona Neron piastował w Rzymie najwyższą godność w imperium ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry