• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Barokcha...

Nawigacja

Barok - charakterystyka epoki



Barok - charakterystyka epoki




Jest to epoka literacka między odrodzeniem a oświeceniem, obejmująca w zasadzie wiek XVII, choć także zjawiska z końca XVI i I połowy XVIII wieku. Termin "barok" zapożyczono z historii sztuki, gdzie stosowany był dla określenia dziwactwa i nieregularności w sztuce. Przyjęcie go przez epokę literacką sugeruje, że będzie w niej mowa o twrczości niezwykłej i dziwnej. Owa niezwykłość wyniknie przede wszystkim z ograniczenia treści utworw i rozbudowania form jej wyrazu. Pragnienie olśnienia i zaskoczenia czytelnika widoczne jest w stosowaniu przez poetw wyszukanych porwnań, przenośni, omwień, epitetw, gry słw czy mnożeniu określeń na ten sam temat. Mistrzem wykwintnej formy był włoski poeta Giambatista Marini, ktrego styl, nazwany marinizmem, naśladowali poeci całej zachodniej Europy. W rozwoju sztuki barokowej Polska nie rżniła się od innych krajw europejskich. I u nas widoczny jest kryzys ideałw renesansu - spokojna, klasyczna harmonia między treścią a formą ulega olśniewającemu bogactwu formy, logiczna konstrukcja całości (w literaturze czy architekturze) staje się mniej istotna niż dekoracyjność wyglądu. Krytyce podlegają założenia humanizmu renesansowego, a głwne umiejętności godzenia ziemskich i wiecznych wartości, rozsądne poszukiwanie ziemskiego szczęścia i tolerancja religijna. Epoka baroku szuka własnej oceny spraw wiecznych i nowych odpowiedzi na pytanie "czym jest człowiek"? Np. Sęp-Szarzyński proponował człowiekowi postawę aktywną w poszukiwaniu istotnych wartości, wierząc, iż można je odnaleźć drogą intelektualnego skupienia. Sebastian Grabowiecki natomiast, widząc w człowieku przede wszystkim jego bezradność i samotność, proponował mu ucieczkę od świata i bezgraniczne oddanie się Bogu. W Polsce, objętej kontrreformacją, ponownie zaznacza się potęga Kościoła. Z tego też powodu niemałą rolę w kształtowaniu światopoglądu odegrał zakon jezuitw. Szeroko rozwinięta sieć szkł zakonnych spowodowała wprawdzie wzrost liczby osb wykształconych, ale jednocześnie obniżył się poziom tego wykształcenia. Wszelkie przejawy wolnej myśli, poglądy heretyckie i antykościelne podlegały surowej cenzurze. Niepożądane książki umieszczano na indeksie - pierwszy indeks w Polsce sporządzono w Krakowie na początku XVII wieku. Wynikiem takiej polityki Kościoła było oglne obniżenie poziomu literatury, w ktrej pojawiać się zaczęły płytkie utwory o charakterze dewocyjnym i panegiryki (utwory pochwalne, wysławiające z przesadą osobę lub wydarzenie), ktrych autorzy liczyli na protekcję w zdobyciu stanowiska lub zaszczytw. Często były to utwory grafomanw, a więc osb nie posiadających talentu, a ulegających manii pisania utworw literackich. Dość częstym zjawiskiem było makaronizowanie języka literackiego (makaronizm - obcy wyraz, zwrot, obca forma wpleciona w tekst pisany w języku ojczystym). W końcu XVII wieku wychowanie w szkołach zakonnych nakazywało popisywanie się znajomością łaciny. Wtrącano więc wyrazy łacińskie do polskich zdań, nadawano im polskie końcwki, czy naginano polską budowę zdań do łacińskiej składni. Zwyrodnienie języka i stylu w literaturze polskiej było objawem obniżenia się poziomu kultury umysłowej i obyczajowej, ktrej uległa szlachta, zapatrzona w swą rzekomą sarmacką wyższość nad innymi narodami. Jeszcze w XVI wieku pojęcie sarmatyzmu obejmowało pozytywne cechy szlacheckie - patriotyzm, pracowitość, uczciwość, ale w XVII wieku miejsce dawnych cnt zajęły wady - obojętność wobec losw ojczyzny, warcholstwo, pijaństwo, rozluźnienie obyczajw, wyzysk chłopa. Powyższe sprawy powodują, że szczeglnie II połowa XVII wieku jest dla Polski okresem wielkiego kryzysu. Sytuacja wewnętrzna i zewnętrzna Polski wikłała kraj w coraz to nowe wojny. Bunty chłopskie przeciwko uciskowi feudalnemu, potop szwedzki i anarchia szlachecka osłabiały jej pozycję polityczną. W 1652 roku nastąpiło pierwsze zerwanie sejmu przez liberum veto jednego tylko posła, za Augusta II zerwano 17 sejmw, a za Augusta II, prcz koronacyjnego nie doszedł do skutku ani jeden.



Nazwa barok pochodzi prawdopodobnie od portugalskiego słowa barocco, oznaczającego rzadką i cenną perłę o nieregularnym kształcie. Miano epoki byłoby więc zarazem metaforą jej samej: niezwykłej i dziwnej. Barok, w najszerszym tego pojęcia znaczeniu, to w historii kultury europejskiej epoka obejmująca zjawiska artystyczne końca XVI, XVII i pierwszej połowy XVIII wieku. W polskiej historii literatury termin "barok" ma co najmniej dwa znaczenia. Określa epokę literacką, trwającą od schyłku lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata trzydzieste wieku XVIII oraz jest pojęciem odnoszącym się do głwnego w tym wieku prądu literackiego.



Wyrżnia się trzy fazy baroku:

Faza pierwsza - wczesny barok - trwa od lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata dwudzieste wieku XVII; dochodzi w niej do głosu między innymi twrczość mistyczno-metafizyczna (Mikołaj Sęp-Szarzyński), nawiązująca do średniowiecznej filozofii i starotestamentowych wizji Boga, świata, człowieka.

Faza druga - barok dojrzały - przypada na środkowe lata wieku XVII (do lat siedemdziesiątych). W dojrzałym baroku rozwija się twrczość między innymi Jana Andrzeja Morsztyna - mistrza paradoksu i konceptu.

Faza trzecia (ostatnia) - pźny barok, przypada na czas kryzysu kultury i piśmiennictwa. Najwybitniejsi twrcy pźnego baroku (Wacław Potocki, Wespazjan Kochowski, Jan Chryzostom Pasek) związani byli z ideologią sarmacką.



Nurty literackie baroku:

marinizm - nazwa ta pochodzi od nazwiska włoskiego pisarza Gimbattista Marino, marinizm to inaczej kwiecisty barok; odrzucał renesansową harmonię między treścią a formą i kładł nacisk na formę; lubował się w olśniewających konceptach, wymyślnych epitetach i metaforach; stosowano następujące środki artystyczne:

- inwersja, czyli szyk przestawny;

- paradoks

- alegoria

- anafora

- gradacja

- hiperbola

- antyteza - przeciwstawienie

- koncept

- oksymoron

- parafraza - omwienie

- pointa

sarmatyzm - całą brać szlachecką jednoczyło poczucie narodowej potęgi, przekonanie o świetności polskiego ustroju - monarchii ograniczonej prawami stanu szlacheckiego - nadto świadomość tradycji rodowej i starodawności sarmackiej, co wiązało się z ideą pochodzenia Polakw jakoby od starożytnych Sarmatw. Duma z tego potężnego sarmackiego dziedzictwa była też nieodłączną cechą barokowej mentalności. Dopiero z czasem, w XVIII w. ukształtowało się ujemnie nacechowane określenie sarmatyzm, oznaczające całokształt siedemnastowiecznych obyczajw i kultury szlacheckiej, zwykle utożsamianych z samowolą, zacofaniem, pogardą, niechęcią do cudzoziemcw, dewocją i ciasnym tradycjonalizmem. Szlachcic - rycerz był obrońcą złotej wolności, systemu społeczno-państwowego, ktry gwarantował mu uprzywilejowane miejsce w Rzeczypospolitej. Już w wieku XVII w ideologii sarmackiej ujawniły się rwnież hasła mesjanistyczne, wspomagane i rozwijane przez Kościł. Polska, a więc rycerska szlachta miała odegrać szczeglną rolę w całej wschodniej Europie poprzez krzewienie idei chrześcijańskich. Szlachcic - obrońca wiary, obrońca Najświętszej Marii Panny stawał na straży suwerenności chrześcijańskiej Europy, strzegł przed niebezpieczeństwem pogaństwa i innowierstwa. Polska pełniła w ideologii sarmackiej rolę "przedmurza chrześcijaństwa", najdalej na Wschd wysuniętego bastionu Rzymu. Pisarze pźnego baroku (Potocki, Wespazjan Kochowski) podjęli zdecydowaną krytykę wielu przejaww życia szlacheckiego, akcentując zwłaszcza nierealizowanie przez nią podstawowych zasad ideologii sarmackiej. Krytyce podlegała nie sama ideologia, ale właśnie odstępstwa od niej.



Cechy poezji barokowej

kunsztowność poezji - Jan Andrzej Morsztyn inspirowany był przez nurt "marinizmu"; twierdzono,że poezja powinna przede wszystkim zadziwiać czytelnika, zaskakiwać go niezwykłością operacji językowych, metafor, szokujących paradoksw i zestawień antytetycznych (Cuda miłości), oryginalnych epitetw i śmiałych porwnań; wiersze Morsztyna pośrednio informują, że twrczość poetycka nie zawsze jest nastawiona na wierne odzwierciedlenie rzeczywistości, że poeta nie musi mwić prawdy, że celem i istotą jego poszukiwań jest właśnie poezja ograniczona do siebie samej;

konceptyzm - świetny, wyszukany pomysł literacki, tzw. koncept był głwnym celem dla wielu poetw europejskich (gongoryzm od Ludwika Gongora); konceptyzm uwydatniał zarwno harmonijne, jak i sprzeczne związki między rżnymi zjawiskami; "Czym piękno dla oczu, dla uszu harmonia, tym koncept dla umysłu"; poezja ta była intelektualna, a zarazem zmysłowa; zmysły człowieka traktowano jako "informatorw duszy"; intelektualny charakter wynikał z jej warsztatowego rygoru: wiersze miały pozr żywiołowych, napisanych "od niechcenia" dzięki świadomemu użyciu odpowiednich środkw; poezja będąca najwyższym kunsztem słowa właśnie na nie chciała być nakierowana;

zagadka bytu ludzkiego - Daniel Naborowski reprezentował ten nurt; prba rozwiązania zagadki bytu ludzkiego, odnalezienia miejsca człowieka w świecie podlegającym przemijaniu, poszukiwał wartości, ktre nadają sens ludzkim wysiłkom;



Gatunki charakterystyczne dla epoki baroku:

sonet - utwr poetycki, składający się z 14 wersw podzielonych na dwie strofy czterowierszowe oraz dwie trjwierszowe (tercyny), o ścisłym rozkładzie rymw, przy czym 8 pierwszych wersw zawiera na ogł część opisową lub narracyjną, natomiast 6 końcowych stanowi część refleksyjno-uoglniającą. Sonet zrodził się w XII w. we Włoszech (nazwa), rozwinięty został przez A. Dantego i F. Petrarkę. Ustalił się wtedy typ tzw. sonetu włoskiego o rozkładzie rymw abba abba oraz cdc dcd (cde cde). Sonet rozpowszechnił się w XV i XVI wieku w literaturze europejskiej, m.in. sonety Wiliama Szekspira. Tak zwany sonet francuski miał zmodyfikowany układ rymw (w końcowych 6 wersach ccdeed lub cddcee). W Polsce sonety pisali J. Kochanowski i M. Sęp-Szarzyński. W nowszych czasach ustaliła się włoska postać sonetu. Uprawiany w rżnych okresach literatury, uważany za formę szczeglnie trudną, pojmowany był jako popis i sprawdzian kunsztu poetyckiego (romantyzm - A. Mickiewicz i J. Słowacki, pozytywizm - A. Asnyk, Młoda Polska - J. Kasprowicz, K. Tetmajer, L. Staff, wspłcześnie - J. Iwaszkiewicz, A. Słonimski, S. Grochowiak, S. Swen-Czachorowski);

epos rycerski - najstarszy gatunek epicki, wywodzący się z ludowych podań o legendarnych lub historycznych bohaterach z plemiennej przeszłości; są to dłuższe utwory, najczęściej wierszowane; źrdłem eposw były mity, podania i baśnie; epos rycerski ukształtował się w średniowieczu;

pamiętnik - gatunek piśmiennictwa użytkowego oraz wzorowany na nim gatunek literatury pięknej - pisane w pierwszej osobie wspomnienia z życia prywatnego i publicznego. W odrżnieniu od dziennika, pamiętnik pisany jest z perspektywy pźniejszej od całości przedstawionych wydarzeń i w sposb bardziej sumaryczny. Wiele pamiętnikw rzeczywistych ze względu na ich wartość literacką zalicza się obecnie do literatury pięknej ("Pamiętniki" J. Ch. Paska). Powieści pisane w formie pamiętnika pozwalały usunąć pośrednictwo narratora, zbliżyć czytelnikowi perspektywę postaci. Pojawiły się zwłaszcza w prozie o zainteresowaniach psychologicznych (np. w okresie Młodej Polski);

list - gatunek wywodzący się ze starożytności (Horacy), uprawiany głwnie w okresie klasycyzmu, związany z kulturą dworską, wprowadzający rozważania oglne, elementy dydaktyczne, niekiedy satyryczne. Ramą utworu była konwencja komunikacji listownej; list sięgał do epistolografii (sztuki pisania listw) użytkowej. Obowiązywała w nim "stosowność" stylu do treści oraz do rodzaju stosunkw między dwiema stronami komunikacji (w liście kierowanym do przyjaciela dopuszczane były tony bardziej osobiste). W liście możliwa była większa swoboda, obniżenie tonu, wprowadzenie formy swobodnej rozmowy. Nierzadko sięgano po formę listu z podrży. W liście okolicznościowym, częstym w okresie oświecenia, dopuszczalne były błahsze treści. Od ody list rżnił się przed wszystkim powściągliwością tonu, refleksyjnością. List w Polsce był rozpowszechniony w okresie oświecenia (I. Krasicki, S. Trembecki), w okresie romantyzmu przybrał charakter mniej retoryczny, a bardziej intymny, np. u J. Słowackiego, C. Norwida ("Do obywatela Johna Brown").










Przykadowe prace

Biografia Adama Mickiewicza

Biografia Adama Mickiewicza Adam Mickiewicz należy do największych twrcw literatury polskiej. Jego życie jest przykładem klasycznej biografii romantycznej, typowej dla całego pokolenia. Określały ją m.in. sytuacja panująca w kraju, światopogląd romantyczny oraz echo ...

Rekrutacja zewnętrzna i wewnętrzna

Rekrutacja zewnętrzna i wewnętrzna Rekrutacja1 oznacza przyciąganie przez organizację wystarczająco dużej dla celw selekcji liczby kandydatw. W systemie rynkowym polityka selekcji i rekrutacji jest powiązana z celami strategicznymi organizacji, a dobr poszczeglnych elementw sprzyja efektyw...

Wie verbringen Jugentliche am liebsten ihre Freizeit

Wie verbringen Jugentliche am liebsten ihre Freizeit Wir sprechen heute ber das Thema Jugend. Um dies genau zu beurteilen, haben wir ein Spezialist befragt. Simone Prpper (40) ist Mutter von drei Kinder: Jrgen (7), Chantal und Michael (Zwillinge – beide 17). Sie weit bestimmt, was die Jungendliche in ihre Freizeit treiben...

Słowianie – Niemcy – Europa, Herbert Ludat - Recenzja

Słowianie – Niemcy – Europa, Herbert Ludat - Recenzja HERBERT LUDAT SŁOWIANIE – NIEMCY – EUROPA WYBR PRAC Tłum. Jan M. Piskorski Marburg – Poznań 2000 Czy Polska leży jeszcze w Europie? – w tak prowokacyjny sposb w 1960 r....

Regulacja nerwowo hormonalna

Regulacja nerwowo hormonalna Układ nerwowy i hormonalny: zapewniają harmonijny rozwj i funkcjonowanie organizmu, regulacja nerwowa-szybka i krtka, hormonalna-wolna i działa dłużej; Układ Hormonalny: tworzą gruczoły wydzielania wew.(gruczoły dokrewne); Układ nerwowy: przystosowu...

Europa w dobie napoleona 1796-1815

Europa w dobie napoleona 1796-1815 .::EUROPA W DOBIE NAPOLEONA 1796-1815::. W czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej odznaczył się przy obronie Tulonu przed flotą angielską oraz stłumieniem powstania rojalistw w Paryżu. Należał do jakobinw, a po obaleniu ich rządw został w...

Kultura polityczna - pełny referat.

Kultura polityczna - pełny referat. Kultura polityczna Słowo cultura znane było już w starożytności. U Rzymian oznaczało ono specyficzny stosunek człowieka do natury, przede wszystkim do ziemi (cultura agrii). O sferę intelektu, duchowych zainteresowań i dział...

Czy media mają zły wpływ na morale ludzi?

Czy media mają zły wpływ na morale ludzi? Czy media mają zły wpływa na moralność ludzi? Na to pytanie można właściwie odpowiedzieć zarwno twierdząco, jak i przecząco. Z jednej strony w telewizji i Internecie jest teraz bardzo dużo przemocy, nawet...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry