• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Barokcha...

Nawigacja

Barok - charakterystyka epoki.



Barok - charakterystyka epoki.




BAROK to epoka literacka między odrodzeniem a oświeceniem, obejmująca w zasadzie wiek XVII, choć także zjawiska z końca XVI i I połowy XVIII wieku. Termin "barok" zapożyczono z historii sztuki, gdzie stosowany był dla określenia dziwactwa i nieregularności w sztuce. Przyjęcie go przez epokę literacką sugeruje, że będzie w niej mowa o twrczości niezwykłej i dziwnej. Owa niezwykłość wyniknie przede wszystkim z ograniczenia treści utworw i rozbudowania form jej wyrazu. Pragnienie olśnienia i zaskoczenia czytelnika widoczne jest w stosowaniu przez poetw wyszukanych porwnań, przenośni, omwień, epitetw, gry słw czy mnożeniu określeń na ten sam temat. Mistrzem wykwintnej formy był włoski poeta Giambatista Marini, ktrego styl, nazwany marinizmem, naśladowali poeci całej zachodniej Europy. W rozwoju sztuki barokowej Polska nie rżniła się od innych krajw europejskich. I u nas widoczny jest kryzys ideałw renesansu - spokojna, klasyczna harmonia między treścią a formą ulega olśniewającemu bogactwu formy, logiczna konstrukcja całości (w literaturze czy architekturze) staje się mniej istotna niż dekoracyjność wyglądu. Krytyce podlegają założenia humanizmu renesansowego, a głwne umiejętności godzenia ziemskich i wiecznych wartości, rozsądne poszukiwanie ziemskiego szczęścia i tolerancja religijna.



Epoka baroku szuka własnej oceny spraw wiecznych i nowych odpowiedzi na pytanie "czym jest człowiek"? Np. Sęp-Szarzyński proponował człowiekowi postawę aktywną w poszukiwaniu istotnych wartości, wierząc, iż można je odnaleźć drogą intelektualnego skupienia. Sebastian Grabowiecki natomiast, widząc w człowieku przede wszystkim jego bezradność i samotność, proponował mu ucieczkę od świata i bezgraniczne oddanie się Bogu. W Polsce, objętej kontrreformacją, ponownie zaznacza się potęga Kościoła. Z tego też powodu niemałą rolę w kształtowaniu światopoglądu odegrał zakon jezuitw. Szeroko rozwinięta sieć szkł zakonnych spowodowała wprawdzie wzrost liczby osb wykształconych, ale jednocześnie obniżył się poziom tego wykształcenia. Wszelkie przejawy wolnej myśli, poglądy heretyckie i antykościelne podlegały surowej cenzurze. Niepożądane książki umieszczano na indeksie - pierwszy indeks w Polsce sporządzono w Krakowie na początku XVII wieku. Wynikiem takiej polityki Kościoła było oglne obniżenie poziomu literatury, w ktrej pojawiać się zaczęły płytkie utwory o charakterze dewocyjnym i panegiryki (utwory pochwalne, wysławiające z przesadą osobę lub wydarzenie), ktrych autorzy liczyli na protekcję w zdobyciu stanowiska lub zaszczytw. Często były to utwory grafomanw, a więc osb nie posiadających talentu, a ulegających manii pisania utworw literackich. Dość częstym zjawiskiem było makaronizowanie języka literackiego (makaronizm - obcy wyraz, zwrot, obca forma wpleciona w tekst pisany w języku ojczystym). W końcu XVII wieku wychowanie w szkołach zakonnych nakazywało popisywanie się znajomością łaciny. Wtrącano więc wyrazy łacińskie do polskich zdań, nadawano im polskie końcwki, czy naginano polską budowę zdań do łacińskiej składni. Zwyrodnienie języka i stylu w literaturze polskiej było objawem obniżenia się poziomu kultury umysłowej i obyczajowej, ktrej uległa szlachta, zapatrzona w swą rzekomą sarmacką wyższość nad innymi narodami. Jeszcze w XVI wieku pojęcie sarmatyzmu obejmowało pozytywne cechy szlacheckie - patriotyzm, pracowitość, uczciwość, ale w XVII wieku miejsce dawnych cnt zajęły wady - obojętność wobec losw ojczyzny, warcholstwo, pijaństwo, rozluźnienie obyczajw, wyzysk chłopa. Powyższe sprawy powodują, że szczeglnie II połowa XVII wieku jest dla Polski okresem wielkiego kryzysu. Sytuacja wewnętrzna i zewnętrzna Polski wikłała kraj w coraz to nowe wojny. Bunty chłopskie przeciwko uciskowi feudalnemu, potop szwedzki i anarchia szlachecka osłabiały jej pozycję polityczną. W 1652 roku nastąpiło pierwsze zerwanie sejmu przez liberum veto jednego tylko posła, za Augusta II zerwano 17 sejmw, a za Augusta II, prcz koronacyjnego nie doszedł do skutku ani jeden.



Nazwa barok pochodzi prawdopodobnie od portugalskiego słowa barocco, oznaczającego rzadką i cenną perłę o nieregularnym kształcie. Miano epoki byłoby więc zarazem metaforą jej samej: niezwykłej i dziwnej. Barok, w najszerszym tego pojęcia znaczeniu, to w historii kultury europejskiej epoka obejmująca zjawiska artystyczne końca XVI, XVII i pierwszej połowy XVIII wieku. W polskiej historii literatury termin "barok" ma co najmniej dwa znaczenia. Określa epokę literacką, trwającą od schyłku lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata trzydzieste wieku XVIII oraz jest pojęciem odnoszącym się do głwnego w tym wieku prądu literackiego.



Wyrżnia się trzy fazy baroku:

Faza pierwsza - wczesny barok - trwa od lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata dwudzieste wieku XVII; dochodzi w niej do głosu między innymi twrczość mistyczno - metafizyczna (Mikołaj Sęp-Szarzyński), nawiązująca do średniowiecznej filozofii i starotestamentowych wizji Boga, świata, człowieka.



Faza druga - barok dojrzały - przypada na środkowe lata wieku XVII (do lat siedemdziesiątych). W dojrzałym baroku rozwija się twrczość między innymi Jana Andrzeja Morsztyna - mistrza paradoksu i konceptu.



Faza trzecia (ostatnia) - pźny barok, przypada na czas kryzysu kultury i piśmiennictwa. Najwybitniejsi twrcy pźnego baroku (Wacław Potocki, Wespazjan Kochowski, Jan Chryzostom Pasek) związani byli z ideologią sarmacką.



Nurty literackie baroku:

marinizm - nazwa ta pochodzi od nazwiska włoskiego pisarza Gimbattista Marino, marinizm to inaczej kwiecisty barok; odrzucał renesansową harmonię między treścią a formą i kładł nacisk na formę; lubował się w olśniewających konceptach, wymyślnych epitetach i metaforach; stosowano następujące środki artystyczne:

- inwersja, czyli szyk przestawny;

- paradoks

- alegoria

- anafora

- gradacja

- hiperbola

- antyteza - przeciwstawienie

- koncept

- oksymoron

- parafraza - omwienie

- pointa



sarmatyzm - całą brać szlachecką jednoczyło poczucie narodowej potęgi, przekonanie o świetności polskiego ustroju - monarchii ograniczonej prawami stanu szlacheckiego - nadto świadomość tradycji rodowej i starodawności sarmackiej, co wiązało się z ideą pochodzenia Polakw jakoby od starożytnych Sarmatw. Duma z tego potężnego sarmackiego dziedzictwa była też nieodłączną cechą barokowej mentalności. Dopiero z czasem, w XVIII w. ukształtowało się ujemnie nacechowane określenie sarmatyzm, oznaczające całokształt stowiecznych obyczajw i kultury szlacheckiej, zwykle utożsamianych z samowolą, zacofaniem, pogardą, niechęcią do cudzoziemcw, dewocją i ciasnym tradycjonalizmem. Szlachcic - rycerz był obrońcą złotej wolności, systemu społeczno-państwowego, ktry gwarantował mu uprzywilejowane miejsce w Rzeczypospolitej. Już w wieku XVII w ideologii sarmackiej ujawniły się rwnież hasła mesjanistyczne, wspomagane i rozwijane przez Kościł. Polska, a więc rycerska szlachta chiała odegrać szczeglną rolę w całej wschodniej Europie poprzez krzewienie idei chrześcijańskich. Szlachcic - obrońca wiary, obrońca Najświętszej Marii Panny stawał na straży suwerenności chrześcijańskiej Europy, strzegł przed niebezpieczeństwem pogaństwa i innowierstwa. Polska pełniła w ideologii sarmackiej rolę "przedmurza chrześcijaństwa", najdalej na Wschd wysuniętego bastionu Rzymu. Pisarze pźnego baroku (Potocki, Wespazjan Kochowski) podjęli zdecydowaną krytykę wielu przejaww życia szlacheckiego, akcentując zwłaszcza nierealizowanie przez nią podstawowych zasad ideologii sarmackiej. Krytyce podlegała nie sama ideologia, ale właśnie odstępstwa od niej.



Cechy poezji barokowej:



pozytywizm - A. Asnyk, Młoda Polska - J. Kasprowicz, K. Tetmajer, L. Staff, wspłcześnie - J. Iwaszkiewicz, A. Słonimski, S. Grochowiak, S. Swen-Czachorowski);

epos rycerski - najstarszy gatunek epicki, wywodzący się z ludowych podań o legendarnych lub historycznych iersterach z plemiennej przeszłości; są to dłuższe utwory, najczęściej w Lzowane; źrdłem eposw były mity, podania i baśnie; epos rycerski ukształtował się w średniowieczu;

pamiętnik - gatunek piśmiennictwa użytkowego oraz wzorowany na nim gatunek

literatury pięknej - pisane w pierwszej osobie wspomnienia z życia prywatnego i publicznego. W odrżnieniu od dziennika, pamiętnik pisany jest z perspektywy pźniejszej od całości przedstawionych wydarzeń i w sposb bardziej sumaryczny. Wiele pamiętnikw rzeczywistych ze względu na ich wartość literacką zalicza się obecnie do literatury pięknej ("Pamiętniki" J. Ch. Paska). Powieści pisane w formie pamiętnika pozwalały usunąć pośrednictwo narratora, zbliżyć czytelnikowi perspektywę

postaci. Pojawiły się zwłaszcza w prozie o zainteresowaniach psychologicznych (np. w okresie Młodej Polski);

list - gatunek wywodzący się ze starożytności (Horacy), uprawiany głwnie w okresie klasycyzmu, związany z kulturą dworską, wprowadzający rozważania oglne, elementy dydaktyczne, niekiedy satyryczne. Ramą utworu była konwencja komunikacji listownej; list sięgał do epistolografii (sztuki pisania listw) użytkowej. Obowiązywała w nim "stosowność" stylu do treści oraz do rodzaju stosunkw między dwiema stronami komunikacji (w liście kierowanym do przyjaciela dopuszczane były tony bardziej osobiste). W liście możliwa była większa swoboda, obniżenie tonu, wprowadzenie formy swobodnej rozmowy. Nierzadko sięgano po formę listu z podrży. W liście okolicznościowym, częstym w okresie oświecenia, dopuszczalne były błahsze treści. Od ody list rżnił się przed wszystkim powściągliwością tonu, refleksyjnością. List w Polsce był rozpowszechniony w okresie oświecenia (I. Krasicki, S. Trembecki), w okresie romantyzmu przybrał charakter mniej retoryczny, a bardziej intymny, np. u J. Słowackiego, C. Norwida ("Do obywatela Johna Brown").






Przykadowe prace

Daniel Naborowski - "Na oczy krlewny angielskiej".

Daniel Naborowski - "Na oczy krlewny angielskiej". Na oczy krlewny angielskiej to wiersz Daniela Naborowskiego, będący pamiątką po podrży do Londynu, jaką odbył poeta w roku 1609. Przebywał tam na dworze krlewskim wraz z delegacją dyplomatyczną, dzięki czemu m...

Ciemna materia - referat

Ciemna materia - referat Ciemna materia – materia nie emitująca światła, ale znana przez swoje efekty grawitacyjne. Została zaakceptowana przez większość (ale nie przez wszystkich) astronomw w latach 80. i 90. XX wieku na podstawie dowodw obserwacji zachowania galaktyk.[1] Do 2006 r...

Polska Arkadia w Pieśni Świętojańskiej o Sobtce Jana Kochanowskiego.

Polska Arkadia w Pieśni Świętojańskiej o Sobtce Jana Kochanowskiego. Pieśń Świętojańska o Sobtce jest pochwałą sielskiego życia na wsi w dawnych czasach. Autor wprowadza nas w Sobtkowy nastrj dawnego przedchrześcijańskiego święta ku czci ognia...

Rany - test

Rany - test Test kl. I – rany Zad.1 Rany cięte powstają na skutek działania: a) szorstkiej powierzchni b) przedmiotw ostrych c) narzędzi tępych Zad.2 W jaki sposb goi się rana kłuta? a) przez ziarninowanie b) pod strupem c) przez rychł...

Makroekonomia, zagadnienia (pobieżnie)

Makroekonomia, zagadnienia (pobieżnie) Oglnie o ekonomii: Ekonomia pozytywna – tworzy narzędzia w celu bezstronnego uoglniania procesw gospodarczych. Zajmuje się analizą. Ekonomia normatywna – tworzy określoną ideologię wokł gospodarki, poglądy wartościuj&...

Historia kopalni w Wieliczce

Historia kopalni w Wieliczce Średniowieczna Wieliczka Magnum Sal znajdująca się około 15km od Krakowa zawdzięcza popularność ponad 700-letniej kopalni soli ktra od lat jest masowo odwiedzana przez turystw z całego świata. Wielkie Wrażenie na turystach robią st...

"Cierpienia Młodego Wertera" streszczenie.

"Cierpienia Młodego Wertera" streszczenie. Werter wyjeżdża do małego miasteczka w celu załatwienia spraw majątkowych matki, a tak naprawdę ucieka przed uczuciem Eleonory. W czasie pobytu w miasteczku dużo czasu spędza na spacerach, czytaniu Homera, poznawaniu ludzi. Cią...

Romantyczna koncepcja poety jako przywdcy narodu w Dziadach cz. III Adama Mickiewicza.

Romantyczna koncepcja poety jako przywdcy narodu w Dziadach cz. III Adama Mickiewicza. Utwr "Dziady" część III jest jednym z największych dzieł wybitnego, polskiego wieszcza, Adama Mickiewicza. Dramat ten ukazuje ścieranie się ze sobą wielu antagonizmw. Przykładem takiej ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry