• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Charakter...

Nawigacja

Charakterystyka epoki Średniowiecza.



Charakterystyka epoki Średniowiecza.




Terminem tym okresla sie epoke historii i kultury europejskiej miedzy czasami starozytnymi a nowozytnymi. Poczatek sredniowiecza wiaze sie z 476 r.n.e., tj. upadkiem cesarstwa zachodnio-rzymskiego, schylek zas z wydarzeniami historycznymi XV w. (z 1453 r., tj. upadkiem cesarstwa bizantyjskiego oraz 1492 r. - odkryciem Ameryki). wczesna feudalna Europa tworzyla swoista jednosc, wsplnote spojona religia chrzescijanska i nadrzedna wladza Kosciola, reprezentujacego powszechna, lacinska, ponadczasowa kulture. Wszyscy wladcy europejscy, z wyjatkiem cesarzy niemieckich, podporzadkowali sie papiezowi i uznali hegemonie kosciola. Powszechnie panowal swiatopoglad religijny, ktry uksztaltowal myslenie, odczuwanie, postepowanie i twrczosc ludzka. Znaczna role w formowaniu wczesnego swiatopogladu odegraly poglady sw. Augustyna i sw. Tomasza z Akwinu. O ile w Europie epoka trwala okolo 1100 lat, to w Polsce tylko 500 (X-XV w.). Przyjete okreslenie "sredniowiecze" bylo wyrazem pewnego lekcewazenia zywionego dla tej "posredniej" epoki, okresu jakoby "bezplodnego, mrocznego i ciemnego". Zarzucano odejscie od ducha wielkiej kultury antyku, jej znieksztalcenie, a ponadto sprzeniewierzenie sie idealom pierwotnego chrystianizmu; rewizja ujemnych sadw rozpoczela sie dopiero w XVIII w., kiedy to zauwazono wielkosc i potege jej sztuki, zwlaszcza pznosredniowiecznej.



Sredniowiecze - termin okreslajacy epoke historii i kultury europejskiej od konca starozytnosci (V w.). Do XV w.; podzial ten wprowadzili humanisci wloscy XV-XVI w., ktrzy uformowali wyobrazenie "wiekw srednich" (media aetas) jako mrocznego okresu, oddzielajacego czasy im wsplczesne od swietnej epoki starozytnosci; periodyzacje te spopularyzowal Ch. Keller (Cellarius) w XVII w. Za umowna granice miedzy epoka starozytnosci i sredniowiecza przyjmuje sie, z punktu widzenia kultury i filozofii, rok 529 - date zamkniecia Akademii Platonskiej przez cesarza Justyniana I Wielkiego, z punktu widzenia historii politycznej zas - upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476). Okreslenie granic konca epoki sredniowiecza jest utrudnione przez nierwnomiernosc rozwoju kultury w rznych obszarach., np. XV w. we Wloszech to juz pelnia odrodzenia, we Francji - raczej faza przejsciowa miedzy sredniowieczem a renesansem, a w krajach srodkowowschodniej Europy - jeszcze okres dominacji sredniowiecznej formacji kulturowej.

Periodyzacja



W dziejach wiekw srednich Zachodu zazwyczaj wyodrebnia sie sredniowiecze wczesne (koniec V-koniec X w.) oraz dojrzale, ktre rozpoczelo sie u progu II tysiaclecia, a szczytowy rozwj przezywalo w XII-XIII w., przypadalo wiec w zachodniej Europie na czasy rozkwitu feudalizmu; okres od XIV w. przyjmuje sie za schylek sredniowiecza, a zarazem poczatek formowania sie nowego systemu kultury. Dojrzale sredniowiecze - sprzyjajace ksztaltowaniu sie panstw i narodw, wypelnione zmaganiami odrodzonego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego z papiestwem o sprawowanie uniwersalnej wladzy nad swiatem chrzescijanskim, bedace arena ekspansji mieszczanstwa i kultury miejskiej, rozsadzajacych z wolna hierarchiczny porzadek spoleczny, rozdzierane sprzecznymi tendencjami niemal we wszystkich dziedzinach zycia - stalo sie okresem umocnienia duchowej jednosci swiata zachodniego i ostatecznego wykrystalizowania sie uniwersalnej kultury. Wyrosla ona z przyswojonych i swoiscie przetworzonych zrdel starozytnosci grecko-rzymskiej, zespolonych z tradycja chrzescijanska. Sredniowiecze i chrzescijanstwo.



Zachodniego sredniowiecza nie mozna oderwac od dziejw chrzescijanstwa, majacego instytucjonalne oparcie w Kosciele i w powaznym stopniu ksztaltujacego uniwersalistyczne oblicze wczesnej kultury. Po edykcie mediolanskim (314) kolejnym momentem przelomowym bylo powstanie (754) Panstwa Koscielnego. W ciagu dalszych wiekw, mimo dramatycznych wstrzasw i pekniec wewnetrznych (m.in. 1054 schizma wschodnia, ruchy heretyckie, niewola awinionska papiezy, wielka schizma na Zachodzie), Koscil stawal sie potega nie tylko religijna, ale rwniez kulturalna, ekonomiczna i polityczna, majaca ogromny wplyw na ksztaltowanie mentalnosci zbiorowej i kultury sredniowiecznej. Istotna rola przypadla ruchowi monastycznemu, przeszczepionemu na Zachd z poludniowo-wschodnich obrzezy Morza Srdziemnego (Egipt, Syria, Palestyna). Po okresie rozwoju wczesnych orientacji monastycznych (z wyrazna dominacja monastycyzmu iroszkockiego w V-VIII w.) zdecydowana przewage osiagneli benedyktyni, ktrych duchowosc wywarla silny wplyw na kulture sredniowiecza; pzniej znaczne zaslugi w rozwoju kultury polozyli cystersi; w XIII w. dzielo upowszechniania zalozen wiary, nauki i kultury podjely zakony zebrzace, gl. dominikanie oraz franciszkanie.



Duchowosc sredniowiecza

Chrzescijanstwo stalo sie czynnikiem spajajacym kulture duchowa europejskiego sredniowiecza; u jej podstaw znajdowala sie powaga Pisma Swietego (Starego Testamentu i Nowego Testamentu) oraz tradycja Kosciola (m.in. patrystyka), inspirujaca wprost zainteresowania teologiczne objawionymi prawdami wiary, a posrednio mobilizujaca takze do badan stworzonej natury (filozofia, przyrodoznawstwo). W pierwszej fazie kultury sredniowiecza (V-XII w.) pod wplywem augustynizmu dominowalo przekonanie o potrzebie tworzenia jednej "madrosci chrzescijanskiej", w ktrej nie odrzniano wyraznie problemw teologicznych i filozoficznych oraz starano sie rozstrzygac wszystko samym autorytetem biblijnym. Starozytnosc chrzescijanska i wczesne sredniowiecze bylo zdominowane przez neoplatonizm, ktry wystepowal gl. w 3 odmianach: 1) sformulowanej przez sw. Augustyna, przejetej potem np. przez sw. Anzelma z Canterbury; 2) odczytanej z pism Pseudo-Dionizego; 3) sformulowanej przez Boecjusza, przezywajacej rozkwit w XII w. w tzw. szkole chartryjskiej. Istotne przeksztalcenie kultury sredniowiecza zaczelo sie dokonywac w XII w., najpierw pod wplywem dyskusji nad rola rozumu i tworzonej przezen filozofii, utozsamianej z logika w rozstrzyganiu problemw wiary; pod wplywem sw. Anzelma z Canterbury precyzowal sie ksztalt scholastyki, opartej na harmonii rozumu i wiary oraz swoistej autonomii filozofii i teologii; drugim waznym czynnikiem byla poszerzona recepcja antyku (renesans XII-wieczny), w ktrej szczeglna role odegraly docierajace do Europy na przel. XII i XIII w. pisma Arystotelesa, oddzialujace wraz z komentarzami autorw arabskich (gl. Awicenny i Awerroesa: arabska filozofia sredniowiecza); pod wplywem arystotelizmu, przyjmowanego poczatkowo w eklektycznym zwiazku z pogladami neoplatonskimi (Wilhelm z Owernii, sw. Albert Wielki; szkola oksfordzka), sformulowano na nowo metafizyczny problem bytu (sw. Tomasz z Akwinu, tomizm). W ramach filozofii sredniowiecza uprawiano wszystkie glwne dyscypliny filozoficzne, ze szczeglnym uwzglednieniem metafizyki - toczyl sie spr o powszechniki (uniwersalia), dyskutowano zagadnienie dowodu na istnienie Boga, problem rznicy istnienia (egzystencja) i istoty w bycie jednostkowym; w ramach teologii wypracowano bardziej spekulatywne podejscie do badanych prawd wiary. Od poczatku sredniowiecza ksztaltowaly sie rozmaite nurty ascetyczno-mistyczne: tradycyjna szkola benedyktynska (sw. Grzegorz Wielki, Jan de Fecamp) i kartuska (Guigo II), afektywna mistyka cysterska (sw. Bernard z Clairvaux) i franciszkanska (sw. Bonawentura), symbolizm wiktorynw, spekulatywna mistyka dominikanska w odmianie realistycznej (sw. Tomasz z Akwinu) i neoplatonskiej (Mistrz Eckhart), praktyczna ?devotio moderna? (Tomasz A Kempis). Zarwno opr autorw nurtu augustynskiego przed nowa orientacja metafizyczna w duchu tomizmu, jak i obawa teologw przed radykalna orientacja awerroistyczna, doprowadzily do potepien tez awerroistycznych i tomistycznych w 1277, co z kolei wywolalo zalamanie srodowisk uniwersyteckich, wyrazajace sie w slabosciach schylkowej scholastyki (ograniczenie sie do analiz formalnych), nowej orientacji ascetycznej (m.in. dominacja uczucia nad rozumem) i oglnym kryzysie kultury XIV-XV w. (m.in. rezygnacja z ujec teoretycznych na rzecz samej praktyki).



Ksiazka w sredniowieczu

Podstawowym narzedziem pracy oraz zrdlem wiedzy intelektualisty w sredniowieczu byla ksiazka. Poczatkowo ksiegi spisywano gl. w klasztornych skryptoriach, z czasem tez w powstajacych w miastach wyspecjalizowanych warsztatach kopistw oraz na uniwersytetach i w kancelariach monarszych. Glwna forma sredniowiecznej ksiazki byl kodeks. Pisano na pergaminie lub papierze, ktry pojawil sie w Europie okolo polowy XII w. za posrednictwem Arabw, a rozpowszechnil sie zwl. w XIV stuleciu. Ksiazki sredniowieczne byly bogato zdobione. Ze szczeglnym pietyzmem wykonywano wielobarwne inicjaly. Pasy otaczajace tekst, tzw. bordiury, pokrywano motywami roslinnymi, zwierzecymi lub malymi kompozycjami figuralnymi o skomplikowanej niekiedy symbolice. Glwnym elementem zdobniczym byly niewielkie malarskie kompozycje zw. miniaturami lub iluminacjami. W XV w. pojawila sie tzw. ksiazka blokowa lub ksylograficzna. Wkrtce jednak nadeszla era ksiazki drukarskiej (J. Gutenberg, ok. 1440); ksiazki wydrukowane do konca XV w. nazywamy inkunabulami.



Pojecia sredniowiecza

Cecha charakterystyczna kultury sredniowiecznej byl uniwersalizm - wystepowanie w rznych rejonach Europy jednakowego sposobu pojmowania swiata i jednakowych sposobw myslenia oraz jednakowych idealw. Idea tego okresu byl teocentryzm - czyli podporzadkowanie Bogu wszelkich dziedzin zycia i dzialalnosci czlowieka. Nauka, literatura i sztuka byly przepojone pierwiastkami religijnymi i sluzyly interesom kosciola. Wsrd nauk krlowala scholastyka, ktra uznawala Biblie i dziela najdawniejszych pisarzy kosciola oraz Arystotelesa z IV w p.n.e. - za ostateczny autorytet, ktremu nie wolno bylo sie sprzeciwic. Propagowano dwa idealy osobowe: rycerza doskonalego - walecznego, meznego, wiernego wladcy i kosciolowi, dbalego o czesc i honor, zadnego przygd wojennych i slawy, szlachetnego i dwornego wobec kobiet wojownika, oraz ideal ascety - czlowieka, ktry unika uciech i wygd ziemskiego zycia, a takze doskonali sie w cnocie poboznosci, aby zdobyc sobie po smierci szczescie wieczne.



Literatura sredniowiecza charakteryzowala sie alegoryzmem - sklonnoscia do obrazowego przedstawiania zjawisk i pojec oraz daznoscia do moralizowania. W dziedzinie dramatu sredniowiecze stworzylo nowe odmiany widowisk teatralnych o charakterze religijnym i moralizatorskim. Powstal dramat liturgiczny - misteria. Posrd utworw epickich wyrznic mozna trzy najwazniejsze gatunki: epike rycerska, zywotopisarstwo (hagiografia) i dziejopisarstwo (kroniki).

Zabytki jezyka polskiego



Najwazniejszymi zapisanymi polskimi wyrazami sa nazwy miejscowosci zapisane w tekstach lacinskich.

Geograf Bawarski - rekopis z IX w zawiera wiele nazw plemiennych

Dagome index - mwi o oddaniu panstwa Mieszka I pod opieke papieza, zawiera kilka polskich nazw

Kronika Thietmara - zawiera opis walk polsko - niemieckich, wymienia niektre nazwy plemion polskich.

Pzniejsze zabytki:

Ballada gnieznienska - 1136, w tekst Lacinski wpisanych zostalo 410 polskich wyrazw (nazwy miejscowe, osobowe).

Ksiega henrykowska - mwi o dziejach klasztoru cystersw, zawiera pierwsze polskie zdanie.

Inne zabytki:

Bogurodzica, Kazania swietokrzyskie, Psalterz florianski, Psalterz pulawski, Biblia Krlowej Zofii.

Poezja swiecka - od XV w: wiersz Sloty "O zachowaniu sie przy stole", "Satyra na leniwych chlopw", "Rozmowa mistrza Polikarpa ze Smiercia".

Poezja religijna - "Legenda o sw. Aleksym", "Lament swietokrzyski".

Pierwsze prby opisu jezyka polskiego

XV w. - pierwsze prby prac nad slownictwem tzw. glosy i mammotrekty.

glosy - to polskie odpowiedniki trudniejszych lacinskich terminw, okreslen, sformulowan. Wpisywano na marginesy tekstw teologicznych czy kaznodziejskich.

mammotrekty - pierwsze slowniczki, na ktre skladaly sie glosy dotyczace danego tekstu zebrane i uporzadkowane.

Pierwszy polski traktat o ortografii stworzony ok. 1440 r przez Jakuba Parkoszowica.








Przykadowe prace

List Rży do Małego Księcia z prośbą o powrt na ich planetę

List Rży do Małego Księcia z prośbą o powrt na ich planetę Najdroższy! To już kolejny dzień mej samotności, na tak pustej bez Ciebie planecie. Ach, gdybym tylko mogła życie oddać za Ciebie, zrobiłabym to bez wahania! Ty jesteś Życiem moim. ...

Polityka zjednoczenia Władysława Łokietka (1306-1333)

Polityka zjednoczenia Władysława Łokietka (1306-1333) 1306 - Władysław Łokietek jako władca Polski zajmuje ziemię krakowską, Pomorze Gdańskie, Kujawy, ziemię łęczycką i sieradzką. 1308 - Zabr Pomorza Gdańskiego przez Krzyżakw. 1309 - Zak...

Poglądy Św. Augustyna

Poglądy Św. Augustyna TEORIA POZNANIA 1. Poznanie Duszy Przyjmując stanowisko filozofw hellenizmu, mwiące że celem człowieka jest szczęście, a zadaniem filozofii jest jego znalezienie. Szczęście jednak może dać jedynie Bg. Niezbędne do osiągni&...

Wspłczesny, młody czytelnik wobec utworw Adama Mickiewicza – zainteresowany, obojętny...

Wspłczesny, młody czytelnik wobec utworw Adama Mickiewicza – zainteresowany, obojętny... Droga Paulino ! Przyjaciłko, tym razem tematem mojego listu będzie stosunek młodzieży do utworw literackich Adama Mickiewicza. Mam nadzieję, że to zagadnienie skłoni Cię...

Rozpad ZSRR

Rozpad ZSRR wraz z ogłoszonymi przez Gorbaczowa pierestrojką i głasnostią odezwały się narodowe głosy o potrzebie wystąpienia z ZSRR, w samej Rosji powstawały partie i stowarzyszenia opozycyjne sytuacja w republikach nadbałtyckich: o mieszkańcy Litwy, Łotwy...

Jaki wpływ na naukę ma wysoka samoocena ?

Jaki wpływ na naukę ma wysoka samoocena ? Aby odpowiedzieć na pytanie zawarte w naszym temacie, przedstawię historię, ktra przydarzyła się właśnie mi. Skąd wzięła się taka wysoka samoocena i czy trudno ją zwalczyć ? - tego dowiemy się z moje...

Płprzewodniki

Płprzewodniki Do płprzewodnikw zaliczamy substancje krystaliczne, ktrych konduktywność w temperaturze pokojowej wynosi 10-7:105 S/m. Ze względu na zdolność przewodzenia płprzewodniki zajmują pośrednie miejsce między przewodnikami a dielektrykami. Płprzewodniki wyk...

Historia wychowania - starożytność

Historia wychowania - starożytność Historia wychowania - starożytność Starożytność (od ok. 4000p.n.e.do 476- upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) Podstawy wychowawcze narodw cywilizacji zachodniej, położone zostały w starożytnej Helladzie, w ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry