• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Charakter...

Nawigacja

Charakterystyka epoki Średniowiecza.



Charakterystyka epoki Średniowiecza.




Terminem tym okresla sie epoke historii i kultury europejskiej miedzy czasami starozytnymi a nowozytnymi. Poczatek sredniowiecza wiaze sie z 476 r.n.e., tj. upadkiem cesarstwa zachodnio-rzymskiego, schylek zas z wydarzeniami historycznymi XV w. (z 1453 r., tj. upadkiem cesarstwa bizantyjskiego oraz 1492 r. - odkryciem Ameryki). wczesna feudalna Europa tworzyla swoista jednosc, wsplnote spojona religia chrzescijanska i nadrzedna wladza Kosciola, reprezentujacego powszechna, lacinska, ponadczasowa kulture. Wszyscy wladcy europejscy, z wyjatkiem cesarzy niemieckich, podporzadkowali sie papiezowi i uznali hegemonie kosciola. Powszechnie panowal swiatopoglad religijny, ktry uksztaltowal myslenie, odczuwanie, postepowanie i twrczosc ludzka. Znaczna role w formowaniu wczesnego swiatopogladu odegraly poglady sw. Augustyna i sw. Tomasza z Akwinu. O ile w Europie epoka trwala okolo 1100 lat, to w Polsce tylko 500 (X-XV w.). Przyjete okreslenie "sredniowiecze" bylo wyrazem pewnego lekcewazenia zywionego dla tej "posredniej" epoki, okresu jakoby "bezplodnego, mrocznego i ciemnego". Zarzucano odejscie od ducha wielkiej kultury antyku, jej znieksztalcenie, a ponadto sprzeniewierzenie sie idealom pierwotnego chrystianizmu; rewizja ujemnych sadw rozpoczela sie dopiero w XVIII w., kiedy to zauwazono wielkosc i potege jej sztuki, zwlaszcza pznosredniowiecznej.



Sredniowiecze - termin okreslajacy epoke historii i kultury europejskiej od konca starozytnosci (V w.). Do XV w.; podzial ten wprowadzili humanisci wloscy XV-XVI w., ktrzy uformowali wyobrazenie "wiekw srednich" (media aetas) jako mrocznego okresu, oddzielajacego czasy im wsplczesne od swietnej epoki starozytnosci; periodyzacje te spopularyzowal Ch. Keller (Cellarius) w XVII w. Za umowna granice miedzy epoka starozytnosci i sredniowiecza przyjmuje sie, z punktu widzenia kultury i filozofii, rok 529 - date zamkniecia Akademii Platonskiej przez cesarza Justyniana I Wielkiego, z punktu widzenia historii politycznej zas - upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476). Okreslenie granic konca epoki sredniowiecza jest utrudnione przez nierwnomiernosc rozwoju kultury w rznych obszarach., np. XV w. we Wloszech to juz pelnia odrodzenia, we Francji - raczej faza przejsciowa miedzy sredniowieczem a renesansem, a w krajach srodkowowschodniej Europy - jeszcze okres dominacji sredniowiecznej formacji kulturowej.

Periodyzacja



W dziejach wiekw srednich Zachodu zazwyczaj wyodrebnia sie sredniowiecze wczesne (koniec V-koniec X w.) oraz dojrzale, ktre rozpoczelo sie u progu II tysiaclecia, a szczytowy rozwj przezywalo w XII-XIII w., przypadalo wiec w zachodniej Europie na czasy rozkwitu feudalizmu; okres od XIV w. przyjmuje sie za schylek sredniowiecza, a zarazem poczatek formowania sie nowego systemu kultury. Dojrzale sredniowiecze - sprzyjajace ksztaltowaniu sie panstw i narodw, wypelnione zmaganiami odrodzonego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego z papiestwem o sprawowanie uniwersalnej wladzy nad swiatem chrzescijanskim, bedace arena ekspansji mieszczanstwa i kultury miejskiej, rozsadzajacych z wolna hierarchiczny porzadek spoleczny, rozdzierane sprzecznymi tendencjami niemal we wszystkich dziedzinach zycia - stalo sie okresem umocnienia duchowej jednosci swiata zachodniego i ostatecznego wykrystalizowania sie uniwersalnej kultury. Wyrosla ona z przyswojonych i swoiscie przetworzonych zrdel starozytnosci grecko-rzymskiej, zespolonych z tradycja chrzescijanska. Sredniowiecze i chrzescijanstwo.



Zachodniego sredniowiecza nie mozna oderwac od dziejw chrzescijanstwa, majacego instytucjonalne oparcie w Kosciele i w powaznym stopniu ksztaltujacego uniwersalistyczne oblicze wczesnej kultury. Po edykcie mediolanskim (314) kolejnym momentem przelomowym bylo powstanie (754) Panstwa Koscielnego. W ciagu dalszych wiekw, mimo dramatycznych wstrzasw i pekniec wewnetrznych (m.in. 1054 schizma wschodnia, ruchy heretyckie, niewola awinionska papiezy, wielka schizma na Zachodzie), Koscil stawal sie potega nie tylko religijna, ale rwniez kulturalna, ekonomiczna i polityczna, majaca ogromny wplyw na ksztaltowanie mentalnosci zbiorowej i kultury sredniowiecznej. Istotna rola przypadla ruchowi monastycznemu, przeszczepionemu na Zachd z poludniowo-wschodnich obrzezy Morza Srdziemnego (Egipt, Syria, Palestyna). Po okresie rozwoju wczesnych orientacji monastycznych (z wyrazna dominacja monastycyzmu iroszkockiego w V-VIII w.) zdecydowana przewage osiagneli benedyktyni, ktrych duchowosc wywarla silny wplyw na kulture sredniowiecza; pzniej znaczne zaslugi w rozwoju kultury polozyli cystersi; w XIII w. dzielo upowszechniania zalozen wiary, nauki i kultury podjely zakony zebrzace, gl. dominikanie oraz franciszkanie.



Duchowosc sredniowiecza

Chrzescijanstwo stalo sie czynnikiem spajajacym kulture duchowa europejskiego sredniowiecza; u jej podstaw znajdowala sie powaga Pisma Swietego (Starego Testamentu i Nowego Testamentu) oraz tradycja Kosciola (m.in. patrystyka), inspirujaca wprost zainteresowania teologiczne objawionymi prawdami wiary, a posrednio mobilizujaca takze do badan stworzonej natury (filozofia, przyrodoznawstwo). W pierwszej fazie kultury sredniowiecza (V-XII w.) pod wplywem augustynizmu dominowalo przekonanie o potrzebie tworzenia jednej "madrosci chrzescijanskiej", w ktrej nie odrzniano wyraznie problemw teologicznych i filozoficznych oraz starano sie rozstrzygac wszystko samym autorytetem biblijnym. Starozytnosc chrzescijanska i wczesne sredniowiecze bylo zdominowane przez neoplatonizm, ktry wystepowal gl. w 3 odmianach: 1) sformulowanej przez sw. Augustyna, przejetej potem np. przez sw. Anzelma z Canterbury; 2) odczytanej z pism Pseudo-Dionizego; 3) sformulowanej przez Boecjusza, przezywajacej rozkwit w XII w. w tzw. szkole chartryjskiej. Istotne przeksztalcenie kultury sredniowiecza zaczelo sie dokonywac w XII w., najpierw pod wplywem dyskusji nad rola rozumu i tworzonej przezen filozofii, utozsamianej z logika w rozstrzyganiu problemw wiary; pod wplywem sw. Anzelma z Canterbury precyzowal sie ksztalt scholastyki, opartej na harmonii rozumu i wiary oraz swoistej autonomii filozofii i teologii; drugim waznym czynnikiem byla poszerzona recepcja antyku (renesans XII-wieczny), w ktrej szczeglna role odegraly docierajace do Europy na przel. XII i XIII w. pisma Arystotelesa, oddzialujace wraz z komentarzami autorw arabskich (gl. Awicenny i Awerroesa: arabska filozofia sredniowiecza); pod wplywem arystotelizmu, przyjmowanego poczatkowo w eklektycznym zwiazku z pogladami neoplatonskimi (Wilhelm z Owernii, sw. Albert Wielki; szkola oksfordzka), sformulowano na nowo metafizyczny problem bytu (sw. Tomasz z Akwinu, tomizm). W ramach filozofii sredniowiecza uprawiano wszystkie glwne dyscypliny filozoficzne, ze szczeglnym uwzglednieniem metafizyki - toczyl sie spr o powszechniki (uniwersalia), dyskutowano zagadnienie dowodu na istnienie Boga, problem rznicy istnienia (egzystencja) i istoty w bycie jednostkowym; w ramach teologii wypracowano bardziej spekulatywne podejscie do badanych prawd wiary. Od poczatku sredniowiecza ksztaltowaly sie rozmaite nurty ascetyczno-mistyczne: tradycyjna szkola benedyktynska (sw. Grzegorz Wielki, Jan de Fecamp) i kartuska (Guigo II), afektywna mistyka cysterska (sw. Bernard z Clairvaux) i franciszkanska (sw. Bonawentura), symbolizm wiktorynw, spekulatywna mistyka dominikanska w odmianie realistycznej (sw. Tomasz z Akwinu) i neoplatonskiej (Mistrz Eckhart), praktyczna ?devotio moderna? (Tomasz A Kempis). Zarwno opr autorw nurtu augustynskiego przed nowa orientacja metafizyczna w duchu tomizmu, jak i obawa teologw przed radykalna orientacja awerroistyczna, doprowadzily do potepien tez awerroistycznych i tomistycznych w 1277, co z kolei wywolalo zalamanie srodowisk uniwersyteckich, wyrazajace sie w slabosciach schylkowej scholastyki (ograniczenie sie do analiz formalnych), nowej orientacji ascetycznej (m.in. dominacja uczucia nad rozumem) i oglnym kryzysie kultury XIV-XV w. (m.in. rezygnacja z ujec teoretycznych na rzecz samej praktyki).



Ksiazka w sredniowieczu

Podstawowym narzedziem pracy oraz zrdlem wiedzy intelektualisty w sredniowieczu byla ksiazka. Poczatkowo ksiegi spisywano gl. w klasztornych skryptoriach, z czasem tez w powstajacych w miastach wyspecjalizowanych warsztatach kopistw oraz na uniwersytetach i w kancelariach monarszych. Glwna forma sredniowiecznej ksiazki byl kodeks. Pisano na pergaminie lub papierze, ktry pojawil sie w Europie okolo polowy XII w. za posrednictwem Arabw, a rozpowszechnil sie zwl. w XIV stuleciu. Ksiazki sredniowieczne byly bogato zdobione. Ze szczeglnym pietyzmem wykonywano wielobarwne inicjaly. Pasy otaczajace tekst, tzw. bordiury, pokrywano motywami roslinnymi, zwierzecymi lub malymi kompozycjami figuralnymi o skomplikowanej niekiedy symbolice. Glwnym elementem zdobniczym byly niewielkie malarskie kompozycje zw. miniaturami lub iluminacjami. W XV w. pojawila sie tzw. ksiazka blokowa lub ksylograficzna. Wkrtce jednak nadeszla era ksiazki drukarskiej (J. Gutenberg, ok. 1440); ksiazki wydrukowane do konca XV w. nazywamy inkunabulami.



Pojecia sredniowiecza

Cecha charakterystyczna kultury sredniowiecznej byl uniwersalizm - wystepowanie w rznych rejonach Europy jednakowego sposobu pojmowania swiata i jednakowych sposobw myslenia oraz jednakowych idealw. Idea tego okresu byl teocentryzm - czyli podporzadkowanie Bogu wszelkich dziedzin zycia i dzialalnosci czlowieka. Nauka, literatura i sztuka byly przepojone pierwiastkami religijnymi i sluzyly interesom kosciola. Wsrd nauk krlowala scholastyka, ktra uznawala Biblie i dziela najdawniejszych pisarzy kosciola oraz Arystotelesa z IV w p.n.e. - za ostateczny autorytet, ktremu nie wolno bylo sie sprzeciwic. Propagowano dwa idealy osobowe: rycerza doskonalego - walecznego, meznego, wiernego wladcy i kosciolowi, dbalego o czesc i honor, zadnego przygd wojennych i slawy, szlachetnego i dwornego wobec kobiet wojownika, oraz ideal ascety - czlowieka, ktry unika uciech i wygd ziemskiego zycia, a takze doskonali sie w cnocie poboznosci, aby zdobyc sobie po smierci szczescie wieczne.



Literatura sredniowiecza charakteryzowala sie alegoryzmem - sklonnoscia do obrazowego przedstawiania zjawisk i pojec oraz daznoscia do moralizowania. W dziedzinie dramatu sredniowiecze stworzylo nowe odmiany widowisk teatralnych o charakterze religijnym i moralizatorskim. Powstal dramat liturgiczny - misteria. Posrd utworw epickich wyrznic mozna trzy najwazniejsze gatunki: epike rycerska, zywotopisarstwo (hagiografia) i dziejopisarstwo (kroniki).

Zabytki jezyka polskiego



Najwazniejszymi zapisanymi polskimi wyrazami sa nazwy miejscowosci zapisane w tekstach lacinskich.

Geograf Bawarski - rekopis z IX w zawiera wiele nazw plemiennych

Dagome index - mwi o oddaniu panstwa Mieszka I pod opieke papieza, zawiera kilka polskich nazw

Kronika Thietmara - zawiera opis walk polsko - niemieckich, wymienia niektre nazwy plemion polskich.

Pzniejsze zabytki:

Ballada gnieznienska - 1136, w tekst Lacinski wpisanych zostalo 410 polskich wyrazw (nazwy miejscowe, osobowe).

Ksiega henrykowska - mwi o dziejach klasztoru cystersw, zawiera pierwsze polskie zdanie.

Inne zabytki:

Bogurodzica, Kazania swietokrzyskie, Psalterz florianski, Psalterz pulawski, Biblia Krlowej Zofii.

Poezja swiecka - od XV w: wiersz Sloty "O zachowaniu sie przy stole", "Satyra na leniwych chlopw", "Rozmowa mistrza Polikarpa ze Smiercia".

Poezja religijna - "Legenda o sw. Aleksym", "Lament swietokrzyski".

Pierwsze prby opisu jezyka polskiego

XV w. - pierwsze prby prac nad slownictwem tzw. glosy i mammotrekty.

glosy - to polskie odpowiedniki trudniejszych lacinskich terminw, okreslen, sformulowan. Wpisywano na marginesy tekstw teologicznych czy kaznodziejskich.

mammotrekty - pierwsze slowniczki, na ktre skladaly sie glosy dotyczace danego tekstu zebrane i uporzadkowane.

Pierwszy polski traktat o ortografii stworzony ok. 1440 r przez Jakuba Parkoszowica.








Przykadowe prace

Uległość czy walka? Ktra z życiowych postaw jest ci bliższa?

Uległość czy walka? Ktra z życiowych postaw jest ci bliższa? ,,Uległość, czy walka?-Walka! Nigdy nie należałam do osb, ktre ulegają czyimś opiniom, poglądom ani też do osb, ktre wyzbywają się wszelkich racji pozwalając jednocześnie, ab...

Wskaż zależności między warunkami naturalnymi a rozwojem starożytnych cywilizacji.

Wskaż zależności między warunkami naturalnymi a rozwojem starożytnych cywilizacji. Najstarsze starożytne cywilizacje powstawały przeważnie w rejonach o sprzyjających warunkach klimatycznych i geograficznych. Najlepsze warunki do rozwoju osadnictwa i rolnictwa zapewniały doliny wi...

Świetlice środowiskowe

Świetlice środowiskowe Świetlice środowiskowe Świetlice- placwki te są przeznaczone szczeglnie dla uczniw z zaburzeniami zachowania i dysfunkcjonalnym środowiskiem rodzinnym. Obejmują one uczniw szkł podstawowych i ponad podstawowych. Wychowankw do świetlic przyjmu...

Myśl soborowa. Rola Jana XXIII i Pawla VI

Myśl soborowa. Rola Jana XXIII i Pawla VI Pontyfikat Jana XXIII (1958-1963) stanowi dla dziejw Kościoła katolickiego niezwykle ważną cezurę, z uwagi na doniosłość zwołanego przezeń Soboru powszechnego, Vaticanum Secundum. Zmiany jakie zaszły za jego sprawą w k...

Rysunek - ściąga

Rysunek - ściąga Rysunek-technika tworzenia obrazu polegajaca na nanoszeniu na pow.walorw wizualnych przy uzyciu ołwka,tuszu,mazaka lub innych ostro zakończonych przedmiotw. Architektura-jest dziedzina techniki i zarwno sztuki, ktra zajmuje się projektowaniem budynkw i budowy.Dzieło archit...

Białka

Białka Białko - najważniejszy składnik pożywienia , niezbędny do utrzymania życia , ktrego nie da się zastąpić innym składnikiem . W skład BIAŁEK wchodzą takie pierwiastki jak : Węgiel (C) , Tlen (O) , Wodr (H) , Azot (N) PODZIAł B...

Streszczenie - wite i witezianka O naprawie Rzeczpospolitej Andrzeja Frycza-Modrzewskiego.

Streszczenie - wite i witezianka O naprawie Rzeczpospolitej Andrzeja Frycza-Modrzewskiego. Nalea do galerii pisarzy politycznych zotego wieku, ale by pisarzem politycznym w caej swej dziaalnoci. Tworzc dzieo powicone problemom pastwowym szed torami wytyczonymi przez staroytnych. Przywouje traktaty: Platona - ...

Recenzja z filmu pt. Romeo i Julia

Recenzja z filmu pt. Romeo i Julia Ostatnio na lekcji języka polskiego oglądałam film pt. Romeo i Julia. Został on wyreżyserowany przez Franca Zaffirelliego. Zekranizował on najsłynniejszy dramat Wiliama Szkspira. Scenariusz do filmu napisali: Franco Brusati, Maestro D'Amico i Franco Za...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry