• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Charakte...

Nawigacja

Charakterystyka systemu opiekuńczo-wychowawczego Janusza Korczaka



Charakterystyka systemu opiekuńczo-wychowawczego Janusza Korczaka




KORCZAK JANUSZ, właściwie Henryk Goldszmit (1878 lub 1879–1942), pisarz, pedagog, działacz społeczny, lekarz. Pochodził z zasymilowanej, zamożnej rodziny warszawskiej, związanej z oświeceniowym ruchem Haskali. Choroba psychiczna ojca i jego przedwczesna śmierć spowodowały, że wcześnie musiał zarabiać na utrzymanie matki, siostry i swoje, by mc uczyć się w gimnazjum, a pźniej ukończyć studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Kilka miesięcy po uzyskaniu dyplomu lekarza powołano go do armii rosyjskiej i skierowano na front toczącej się wojny rosyjsko-japońskiej. Ponad pł roku pełnił obowiązki starszego lekarza w pociągach sanitarnych, zdemobilizowany na początku 1905 r. Praktykował w Berlinie (1907-1908), Paryżu (1909), Londynie (1911), a po powrocie z zagranicy pracował w Szpitalu dla Dzieci Żydowskich im. Bersohnw i Baumanw w W-wie. Prowadził aktywną działalność społeczna, należał do kręgu postępowej inteligencji warszawskiej przełomu XIX i XX w., wspłpracownik m.in. Głosu, Przeglądu Społecznego, Czytelni dla wszystkich, Towarzystwie Dobroczynności, Stowarzyszeniu Pomoc dla Sierot (od 1907) oraz Towarzystwie Kolonii Letnich dla dzieci bez rżnicy wyznania, finansowanych m. in. przez H. Wawelberga. W 1912 objął kierownictwo sierocińca dla żydowskich dzieci przy ul. Krochmalnej w W-wie (obecnie Dom Dziecka nr 1 im. J. Korczaka). Podczas I wojny światowej został wcielony do armii rosyjskiej jako lekarz. Po demobilizacji w 1917 organizował przytułki dla sierot wojennych pod Kijowem, tam spotkał Marynę Falską, z ktrą w 1919 założył sierociniec dla dzieci polskich Nasz Dom. Stały wspłpracownik wielu pism, m.in. W słońcu, Szkoła Specjalna. W 1926 założył pierwsze i jedyne w swoim rodzaju czasopismo dla dzieci Mały Przegląd, redagowane wraz z dziećmi (ukazywało się do 1939). Autor popularnych pogadanek radiowych (1935–36) zwanych gadaninkami Starego Doktora.

W 1920 r. zgłosił się jako ochotnik do wojska i pełnił służbę medyczną podczas wojny polsko-radzieckiej. Jako oficer armii polskiej w stopniu majora pracował w szpitalach epidemicznych, zaraził się tyfusem plamistym i ciężko zachorował. Pielęgnująca go matka zaraziła się i wkrtce zmarła, co spowodowało załamanie nerwowe Korczaka.

W latach 1934 i 1936 odbył dwie podrże do Palestyny. W czasie tych wyjazdw szukał odpowiedzi na nurtujące go pytanie: jakie możliwości rozwiązania kwestii żydowskiej stwarza Palestyna. Przebywał w kibucu Ein Harod, spotykał się też z chrześcijańskimi mnichami. Nosił się z zamiarem spędzenia ostatnich lat życia w Jerozolimie, plany te pokrzyżowała jednak II wojna światowa. We wrześniu 1939 roku ze względu na wiek nie podlegał już mobilizacji, założył jednak mundur polskiego oficera i chodził w nim aż do ostatnich chwil swego życia.

W czasie II wojny organizował opiekę nad dziećmi w getcie warszawskim i prowadził sierociniec, mimo szansy opuszczenia getta, pozostał ze swymi podopiecznymi. Zginął w komorze gazowej, wywieziony wraz z wychowankami do Treblinki.

W praktyce pedagogicznej Janusz Korczak był wrogiem zamkniętego, sztywnego, mało elastycznego systemu wychowawczego. Wskazywał oglne kierunki działania, oglne zasady, ktre wychowawca powinien dostosowywać zawsze do konkretnych potrzeb i warunkw oraz do konkretnych dzieci w określonych sytuacjach. Wychowanie wg. Korczaka to proces twrczy, ustawiczne poszukiwanie własnych, skutecznych form i metod.

Z praktyki wychowawczej stosowanej w Korczakowskich Domach dość przejrzyście wyłaniają się zasady, na ktrych Korczak opierał wewnętrzną organizację życia dzieci w zespole. Chodziło o to aby prowadzić stopniowo do usamodzielnienia dziecka przez stwarzanie sytuacji do wyłaniania się dziecięcej inicjatywy; czujnie obserwować codzienne zachowanie się dziecka, nie lekceważąc pozornie drobnych zjawisk; poznawać każde dziecko, a także aby wewnętrzną organizację zakładu oprzeć na porozumieniu z dziećmi, na wzajemnej umowie.

O swojej metodzie wychowawczej Korczak mwił Jesteś porywczy – mwię chłopcu- Dobrze , bij, byle niezbyt mocno, złość się ale raz na dzień tylko. Jeśli chcecie, w tym jednym zdaniu streściłem całą metodę wychowawczą, ktrą się posługuję. ( J. Korczak Jak Kochać dziecko, s.126)

Myślą przewodnią stworzonej przez Korczaka koncepcji pedagogicznej była troska o rozwj samorządności dzieci i młodzieży przejawiającej się w rżnych formach ich aktywności. Prawidłowego rozwoju samorządności upatrywał Korczak szczeglnie w prawidłowym funkcjonowaniu samorządu zakładowego. Najważniejsze jego organy to sąd koleżeński, rada samorządowa i sejm dziecięcy. Stworzył on Sąd Koleżeński z myślą o tym, by usunąć zależność dziecka od woli i humoru wychowawcy; wprowadzić zasady, normy, ktre obowiązywały w życiu gromady i regulowały atmosferę zakładu; zainteresować wychowanka własnym postępowaniem, obudzić refleksję nad swoimi czynami, uczyć samokrytycyzmu i tolerancji wobec drugiego człowieka, a także aby kształtować mocny fundament wzorowej postawy etycznej wychowanka.

Zgodnie z hasłem Korczaka Dziecko jest dobrym rzeczoznawcą własnego życia funkcje sędziw w Sądzie Koleżeńskim pełniły same dzieci. Istniał specjalny kodeks, w ktrym czytamy: Jeżeli ktoś zrobił coś złego, najlepiej mu przebaczyć, jeżeli zrobił coś złego nieumyślnie, będzie w przyszłości ostrożniejszy [...] Jeżeli zrobił coś złego, bo go namwili, już się nie będzie słuchał. Jeżeli zrobi coś złego lepiej mu przebaczyć, czekać aż się poprawi. Ale sąd musi bronić cichych, by ich nie krzywdzili zaczepni i natrętni, sąd musi bronić słabszych, by im nie dokuczali silni, sąd musi bronić sumiennych i pracowitych, by im nie przeszkadzali niedbali i leniwi, sąd musi dbać by był porządek, bo nieład najbardziej krzywdzi dobrych, uczciwych i sumiennych ludzi. Sąd nie jest sprawiedliwością, ale do sprawiedliwości dążyć powinien, sąd nie jest prawdą, ale pragnie prawdy.( J. Korczak Jak Kochać dziecko s.343) Ze 100 paragrafw 99 było uniewinniających lub umarzających sprawę. Sąd miał prawo sądzenia nie tylko dzieci, ale i dorosłych. Miało to ogromne znaczenie wychowawcze i zmieniło pozycję wychowanka w procesie wychowania. Mwi o tym Korczak: W ciągu płrocza podałem się do sądu pięć razy. Raz, że chłopcu dałem w ucho, raz, że chłopca wyrzuciłem z sypialni, raz, że postawiłem w kącie, raz, że obraziłem sędziego[...} tych kilka spraw było kamieniem węgielnym mego wychowania jako uczciwego, konstytucyjnego wychowawcy, ktry nie dlatego nie krzywdzi dzieci, że je lubi, czy kocha, ale dlatego, ze istnieje instytucja, ktra je przed bezprawiem, samowolą i despotyzmem wychowawcy broni(J. Korczak Wybr pism pedagogicznych. T.I Warszawa 1957, s.259).

Rozbudowując pracę samorządu Korczak wychodził z założenia, że nie wystarczy dać dzieciom i młodzieży przyzwyczajenia życia i pracy zbiorowej, trzeba dać ujście pędowi twrczemu organizowaniu i wzbogacenia ich młodocianego społeczeństwa. Tym celom służyła Rada Samorządowa – jako organ wybieralny, obradujący raz w tygodniu w składzie 10 wychowankw i wychowawca. W skład rady mogły wejść osoby o wysokim statusie a ponadto byli poddawani plebiscytowi oglnemu. Nie mogli więc wejść do niej wychowankowie sprawiający trudności. A praca w samorządzie mogła mieć dla nich wychowawcze znaczenie. Do podstawowych zadań rady należało zaspokojenie licznych potrzeb wspłmieszkańcw poprzez wysłuchanie prśb, rozważanie pretensji, projektw i inicjowanie nowych przedsięwzięć, regulowanie wspłżycia jednostki z jednostką, jednostki z grupą i układanie wspłpracy z dorosłymi, a także konstytuowanie postanowień, ktre były wprowadzone jako przepisy. Taki zakres zadań i funkcji samorządu był dużym krokiem na przd w rozbudowie samorządności. Rada zaczęła podejmować prace mające już walor profilaktyki wychowawczej. Zaczęła zaspokajać rzeczywiste potrzeby samorządnego życia. Korczak znalazł rozwiązanie wielu zagadnień ściśle związanych z aktywizacją i uspołecznieniem wychowankw.

Z chwilą powstania Sejmu Dziecięcego jako najwyższej instancji Samorządu, Rada stała się organem wykonawczym. Do zadań Sejmu Dziecięcego należało m. in. zatwierdzanie lub odrzucanie praw wydawanych przez Radę Samorządową, a także uchwalanie ważniejszych świąt i wydarzeń w życiu zakładu,

Koncepcję pedagogiczną Korczaka wzbogacały ponadto takie formy oddziaływań wychowawczych jak: wpisywanie się do księgi podziękowań i przeprosin, kategorie obywatelskie, kategorie czystości, nagradzanie w postaci pamiątkowych pocztwek, pełnienie dyżurw, plebiscyt życzliwości i niechęci, gazetka i wiele innych

Gazetki tygodniowe, na ktre przychodzili wszyscy stanowiły cotygodniowe sprawozdanie z życia Domu Sierot. Były nieocenionym źrdłem wiedzy co dzieje się w środowisku dzieci. Do gazetek tych pisał systematycznie, przez wiele lat Korczak, komentując rżne sprawy. Zachowały się tylko te artykuły z gazetki, ktre drukował w dziecięcym czasopiśmie W słońcu i znalezione niedawno w archiwalnych materiałach Domu Sierot z okresu getta.

System kształtujący się w Domu Sierot, atmosfera tam panująca, stały wysiłek, by doskonalić formy pracy, nieustanna kontrola osiąganych wynikw – wszystko to sprzyjało rozwiązywaniu trudnych problemw wychowawczych zbiorowości dziecięcej.

Jednym z ważnych problemw było zapewnienie każdemu dziecku poczucia stabilizacji życiowej, poczucia całkowitego bezpieczeństwa, wyrobienie w nim przekonania, że nie grozi mu ani kaprys wychowawcy, ani silniejsi rwieśnicy. Warto zwrcić uwagę w systemie wychowawczym Korczaka na zaspokajanie potrzeb emocjonalnych dzieci co nie jest rzeczą łatwą w zakładzie wychowawczym obejmującym przeszło 100 dzieci. Temu celowi służyła opieka starszych dzieci na nowo przybyłymi.

Dostrzeganie specyficznych i rżnorodnych potrzeb dzieci i nieustanny wysiłek, by je zaspokoić stanowiły trwały i bardzo nowoczesny element systemu wychowawczego

Korczak utrzymywał bliski, niemal intymny kontakt z dziećmi, wyłaniał problemy zdrowotne, emocjonalne, z jaki się borykały. Wiedzę z tych kontaktw przekazywał wychowawcom, wyczulając ich na codzienne problemy. Biorąc to wszystko pod uwagę można powiedzieć, że cały układ życia w Domu Sierot, oddziaływał wychowawczo nie tylko na wychowankw, ale i na wychowawcw, ponieważ także i oni podlegali tym samym prawom, musieli się do nich stosować. W kontaktach z dzieckiem niezbędna jest empatia, a prze wszystkim umiejętność uczenia się od dzieci, wsłuchiwania się w sygnalizowane przez nie potrzeby i podejmowania razem z dziećmi działań, mających na celu zaspokojenie tych potrzeb.

Podsumowując Janusz Korczak stworzył teorię pedagogiczną o charakterze prekursorskim wobec wczesnych teorii wychowawczych. Był prekursorem walki o prawa dziecka; zwracał szczeglną uwagę na nierwnoprawną pozycję dzieci w społeczeństwie, ich niewolniczą zależność od dorosłych. Domagał się, by uznano, że dziecko jest pełnowartościowym człowiekiem od chwili narodzin. Był zwolennikiem oświaty medycznej, świadomego rodzicielstwa i regulacji poczęć. Sprawą priorytetową było dla niego uznanie autonomii i godności dziecka. Przeciwstawiał się rozpowszechnionemu w wczesnej praktyce pedagogicznej "wpajaniu dyscypliny", wykluczał kary cielesne i potępiał praktyki zawstydzania dziecka. Proponował system zachęt i trzy zasady wychowawcze: wspłgospodarzenie, wspłzarządzanie oraz oddziaływanie opinii społecznej, ktre realizował przez organizowanie sklepikw szkolnych, gazetek, kłek zainteresowań, dziecięcego samorządu oraz sądw koleżeńskich, rozstrzygających konflikty i zatargi, a zarazem uczących odpowiedzialności i empatii. Wspierał wysiłek dzieci związany z samodoskonaleniem stosując rżnego rodzaju zachęty, np. ceremoniał rannego wstawania, uroczyste wyprawianie do szkoły, konkursy życzliwości, przedstawienia teatralne.

Swe poglądy pedagogiczne Korczak zawarł przede wszystkim w tetralogii Jak kochać dziecko (1920) i programowym utworze Prawo dziecka do szacunku (1929), a także w wielu innych pracach (m.in. Momenty wychowawcze 1919, Prawidła życia 1930, Pedagogika żartobliwa 1939). Korczak był oryginalnym pisarzem dla dzieci i o dzieciach; do najbardziej znanych utworw należą adresowane do dzieci powieści kolonijne (Mośki, Joski i Srule 1909, Jzki, Jaśki i Franki 1910), dylogia o Krlu Maciusiu (Krl Maciuś Pierwszy 1922, Krl Maciuś na bezludnej wyspie 1923), Bankructwo małego Dżeka (1924), Kiedy znw będę mały (1925). Twrczość literacka Korczaka obejmuje rwnież naturalistyczne powieści społeczne (Dzieci ulicy 1901, Dziecko salonu 1906), satyrę obyczajową (Koszałki opałki 1905), prozę poetycką (Sam na sam z Bogiem 1922), utwory dramatyczne (Senat szaleńcw, wyst. 1931); Zachował się Pamiętnik, pisany 1942 w getcie (wyd. 1958); Wybr pism (t. 1–4 1957–58), Pisma wybrane (t. 1–4 1978), Dzieła (t. 1–16, od 1992).





Literatura

1. Falkowska Maria Kalendarz życia, działalności i twrczości Janusza Korczaka, Warszawa 1983

2. Grzegorzewska Maria Wspomnienia o Januszu Korczaku, Warszawa 1989

3. Wołoszyn Stefan Korczak, Warszawa 1982

4. A. Szlązakowa Janusz Korczak Warszawa 1978, s.69

5. Korczak Janusz Pisma wybrane t. I, Warszawa 1978,

6. Korczak Janusz Myśli, Warszawa 1987

7.Janusz Korczak. Bibliografia polska 1943–1987, Heinsberg 1988;

8.J. Korczak Jak Kochać dziecko,






Przykadowe prace

Dalsze losy Tristana i Izoldy.

Dalsze losy Tristana i Izoldy. XIX ŚMIERĆ Miłość cierpliwa, jest łaskawa jest... Św. Paweł, I list do Koryntian, ?Hymn o miłości? - Pani nadobna, jesteś pewna, że to jego statek? Owż powiedz mi, jaki na nim żagiel? - Widziałam ...

Cena świętości wg. Kazimiery Iłlakowiczwny

Cena świętości wg. Kazimiery Iłlakowiczwny Żyjąc w XXI wieku nie jest łatwo mwić o świętości. Ludzie uważają ze brak im przykładu na to, jakim być człowiekiem- jak postępować wobec innych, jak żyć, jak mwić a nawet jak si&...

Polityka turystyczna

Polityka turystyczna GATT ? układ oglny w sprawie ceł i handlu CICTA ? Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Działalności Turystycznej Pufendorf ? koncepcja państwa, ktre jest w pełni suwerenne i ma prawo decydować kogo wpuścić do kraju a kogo nie PANEUROPA ? koncepc...

Znaczenie wychowawcze obrzędw i obyczajw morskich - klasyfikacja i ich znaczenie.

Znaczenie wychowawcze obrzędw i obyczajw morskich - klasyfikacja i ich znaczenie. Ludzie od zawsze kierowali się jakimiś zwyczajami bądź to prawami i obyczajami. Już w starożytności organizowano rżne uroczystości morskie. W Egipcie na przykład w 17 wieku p.n.e....

Protestantyzm i wsplnoty protestanckie

Protestantyzm i wsplnoty protestanckie Protestantyzm należy do głwnych, obok katolicyzmu i prawosławia, odłamw chrześcijaństwa. Obejmuje kościoły i inne wsplnoty religijne, ktre powstały w wyniku reformacji. REFORMACJA – POWSTANIE PROTESTANTYZMU Ruch rel...

Postawa pisarzy polskiego Odrodzenia wobec problemw społecznych i politycznych epoki.

Postawa pisarzy polskiego Odrodzenia wobec problemw społecznych i politycznych epoki. W utworach pisarzy polskiego Renesansu poruszane były rozmaite problemy społeczne i polityczne epoki. Często rozważano, jaka powinna być struktura państwa, jego prawa i obowiązki obywateli. Jako ...

Świat to labirynt, teatr czy sen?

Świat to labirynt, teatr czy sen? Każdy z nas ma swoje indywidualne spojrzenie na świat. To jak patrzymy na życie jest uzależniony od wiele czynnikw i często może ulec zmianie wraz z upływem lat, pogorszeniu warunkw materialnych czy też po utracie bliskiej osoby. Podobna ...

Antoni Czechow "Smierć urzędnika i inne opowiadania"

Antoni Czechow "Smierć urzędnika i inne opowiadania" ŚMIERĆ URZĘDNIKA I INNE OPOWIADANIA Antoni Czechow Biografia Antoni Pawłowicz Czechow – (1860-1904) rosyjski nowelista i dramatopisarz, z wykształcenia lekarz, mistrz małych form. Na jego wczesną twrczoś...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry