• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Chiny

Nawigacja

Chiny



Chiny




Chiny, Zhongguo, Chińska Republika Ludowa, Zhonghua Renmin Gongheguo, państwo w środkowej i płnocnej części kontynentu azjatyckiego. Obszar 9571 tys. km2 (bez Tajwanu).

Chiny graniczą na płnocy z Rosją i Mongolią, na wschodzie z Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną, długi odcinek granicy wschodniej wyznaczają wybrzeża mrz: Żłtego, Wschodniochińskiego i Południowochińskiego, na południu graniczą z Wietnamem, Laosem, Myanmar, Indiami, Bhutanem i Nepalem, na zachodzie z Afganistanem, Tadżykistanem, Kirgistanem i Kazachstanem.

1134 mln mieszkańcw (1990), co daje średnią gęstość zaludnienia 119 osb/km2.

Stolica Pekin, 6,8 mln mieszkańcw (1991).

Inne większe miasta: Shanghai (7,9 mln, 1992), Tianjin (5,6 mln, 1991), Shenyang (4,4 mln, 1991) Wuhan (3,6 mln, 1991), Guangzhou (3,5 mln, 1991).

Podzielone administracyjnie na 22 prowincje (bez Tajwanu), 5 okręgw autonomicznych, 3 miasta wydzielone.

Językiem urzędowym jest chiński.

Waluta narodowa - jan dzieli się na 10 jiao i 100 fenw.

Ludność

W 1991 w miastach zamieszkiwało 26% ludności. Społeczeństwo tworzą w ogromnej większości Chińczycy Han (92% ogłu) oraz ludy Zhuang (1,4%, tj. około 16 mln), Huei (0,8%, tj. około 9 mln), Mandżurowie (0,8%, tj. około 9 mln), Miao (0,7%, tj. około 8 mln).

Ogłem terytorium Chin zamieszkują przedstawiciele ponad 50 narodowości. Najliczniejszą wsplnotę religijną tworzą wyznawcy taoizmu (20,1% społeczeństwa), kolejne miejsca zajmują buddyści (6%), muzułmanie (2,4%), chrześcijanie (0,2%).

Polityka komunistycznego rządu doprowadziła do sytuacji, w ktrej aż 71,2% ogłu społeczeństwa deklaruje się jako bezwyznaniowi. Analfabeci 27%. Przeciętna długość życia mężczyzn 68, kobiet 72 lata.

Warunki naturalne

Chiny są krajem kontynentalnym. Lądowe granice mają długość 24 tys. km, morskie 12 tys. km. Dostęp do mrz tylko we wschodniej części (Morze Żłte, Wschodniochińskie i Południowochińskie). Biorąc pod uwagę dwa czynniki: ukształtowanie pionowe i ilość opadw, można w Chinach wyodrębnić dwie wielkie krainy geograficzne: Chiny suche i monsunowe (wilgotne).

Chiny suche obejmują zachodnią i płnocną część kraju. Wskutek oddalenia od mrz i osłonięcia przez łańcuchy grskie ilość opadw jest tu mała, rozwj osadnictwa i gospodarki następuje znacznie wolniej niż w Chinach monsunowych. W obrębie Chin suchych wyodrębnić można mniejsze krainy: płaskowyże i gry Xizangu (Tybet), pustynie Xinjiangu (Sinkiangu) i pustynno-stepowe wyżyny Mongolii Wewnętrznej.

Południowe granice Xizangu wyznaczają najwyższe na świecie gry, Himalaje, z najwyższym szczytem Mount Everest (8848 m n.p.m.), na zachodzie wyżyny leżą Karakorum (K-2, 8611 m n.p.m.) oraz Pamir, od płnocy natomiast granice regionu wyznaczają pasma Kun Lun i Nan. Region Xinjiangu obejmuje kotliny Tarim i Jungar oddzielone łańcuchem grskim Tian Shan (Tien-szan), ze szczytami przekraczającymi 7000 m n.p.m. Klimat Xinjiangu i wyżyn Mongolii Wewnętrznej jest suchy i gorący.

Chiny wilgotne (monsunowe) zwane są często Chinami właściwymi, obejmują 18 starych chińskich prowincji, są najgęściej zaludnione i najlepiej rozwinięte. Obejmują swoim obszarem trzy mniejsze regiony: Mandżurię na płnocnym wschodzie, krainę dorzeczy Huang-he i Chang oraz Chiny Południowo-Wschodnie.

Obszary południowej Mandżurii znajdują się w zasięgu letnich monsunw, występują tu, szczeglnie w grach, duże obszary leśne, gleby są bardzo urodzajne. Doliny rzek Huang-he i Chang zbudowane są z osadw aluwialnych, stanowią strefę przejściową między wyżynami Xizangu a nizinami.

Urodzajne gleby tego regionu i duża ilość opadw pozwalają na intensywny rozwj gospodarki rolnej. Kraina dorzeczy Huang-he i Chang jest kolebką chińskiej cywilizacji.

Tutaj przed 4 tysiącami lat powstały pierwsze zalążki państwa chińskiego, na tym obszarze znajdowały się wszystkie historyczne stolice państwa, włącznie z obecną - Pekinem (Beijing). Chiny Południowo-Wschodnie otrzymują największą ze wszystkich omawianych krain ilość opadw.

W odrżnieniu od nizin, Huang-he i Chang stanowią region zajęty przez wyżyny i gry. Posiadają gęstą sieć rzeczną (Mekong, Rzeka Zachodnia, Li). Stanowią ważny region gospodarczy, skupiła się tutaj uprawa ryżu i herbaty.

Historia

Chiny są drugą, obok Mezopotamii, kolebką najstarszej i do dziś przetrwałej cywilizacji światowej. Pierwsze wzmianki o Chinach, pochodzące z 1600 p.n.e., dotyczą państwa plemiennego o ustroju niewolniczym (Szang In). Do III w. p.n.e. Chiny były rozbite na wiele wzajemnie zwalczających się państewek. Jednolite państwo powstało w 221 p.n.e. z inicjatywy krla Czeng, założyciela dynastii Cin. Podczas panowania tej dynastii wybudowano Wielki Mur Chiński, ktry spełniał rolę systemu obronnego przeciwko najazdom Hunw.

W okresie panowania dynastii Han (206 p.n.e. - 220 n.e.) Chiny wytworzyły swoją własną kulturę, ktra przetrwała do dnia dzisiejszego. Państwo przeżywało okres wielkiego wzrostu, znacznie rozszerzyło swoje terytoria, uruchomiło Szlak Jedwabny.

W latach 618-907 za panowania dynastii Tang, Szlak Jedwabny stał się największym szlakiem handlowym na świecie, a kultura chińska i buddyjska (buddyzm) osiągnęły wysoki poziom rozwoju.

W 1211 Chiny zostały podbite przez Czyngis-chana, ktrego wnuk Kubilaj ogłosił się cesarzem i założył dynastię Jan. Rządy dynastii mongolskiej wywołały opr i bunty ludności, w ich wyniku władzę przejęła dynastia Ming (1368-1644). Za czasw panowania tej dynastii powstało wiele świątyń i pałacw, sztuka chińska osiągnęła szczyt swego rozwoju, nastąpiła stabilizacja gospodarcza i polityczna.

W XVI w. wezwani przez Portugalczykw (założycieli kolonii w Makao) na pomoc w stłumieniu powstania Mandżurowie, przejęli władzę w państwie i założyli dynastię Cing (1644-1911). Ostatni władca tej dynastii, poprzez zbyt biurokratyczne sprawowanie rządw doprowadził do konfliktw wewnętrznych i upadku gospodarczego kraju. Pod koniec XIX w. Chiny stały się jednym z najbiedniejszych państw świata. W latach 1840-1860 Chiny stoczyły z Francją i Wielką Brytanią trzy przegrane wojny, tzw. opiumowe, ktre doprowadziły do wybuchu największego w dziejach kraju powstania chłopskiego (powstanie Tajpingw, 1851-1864) oraz zmieniły cesarstwo chińskie w kraj płkolonialny.

Proklamowanie republiki

W 1911, w wyniku rewolucji burżuazyjno-demokratycznej, proklamowano Republikę Chińską, ktrej prezydentem został Sun Jat-sen, utworzono partię Kuomintang. W 1912 uchwalono tymczasową konstytucję oraz otwarto Zgromadzenie Narodowe. W 1921 powstała Komunistyczna Partia Chin (KPCh), ktra w 1924 zainicjowała i stanęła na czele buntu chłopskiego.

W 1931 rozpoczęła się japońska inwazja Chin. Agresorzy na zajętych przez siebie obszarach utworzyli marionetkowe cesarstwo Mandżukuo ze stolicą w Changchun. Sukcesy Japonii doprowadziły do porozumienia KPCh z Kuomintangiem, ktre miało na celu wsplną walkę z najeźdźcą. Dalszy wzrost pozycji KPCh nastąpił w wyniku przystąpienia ZSRR do wojny z Japonią.

W 1945 Kuomintang, przy pomocy Stanw Zjednoczonych, podjął walkę z komunistami, ktra przekształciła się w wojnę domową, zakończoną zwycięstwem sił kierowanych przez KPCh. W 1949 powstała Chińska Republika Ludowa z przewodniczącym Mao Tse-tungiem na czele. Na początku lat 50., we wspłpracy z ZSRR, w Chinach przeprowadzono reformę rolną i nacjonalizację przemysłu.

Rewolucja kulturalna

W latach 1966-1976 miała miejsce w Chinach tzw. rewolucja kulturalna, w wyniku ktrej represjami objęto ponad 700 tys. osb, ponad 32 tys. z nich zginęło. Po śmierci Mao Tse-tunga i tzw. przewrocie październikowym (1976) inspiratorzy rewolucji zostali usunięci ze stanowisk, aresztowani i osądzeni.

Nowe władze chińskie zainicjowały politykę liberalizacji gospodarki i zacieśnienia wspłpracy handlowej z krajami zachodnimi. W 1979 wypowiedziały ZSRR układ o przyjaźni i wspłpracy, podpisały traktat o pokoju i przyjaźni z Japonią, nawiązały stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi.

W 1982 zapoczątkowano reformy społeczne i gospodarcze mające na celu zdecentralizowanie zarządzania gospodarką i stworzenie systemu socjalistycznej gospodarki rynkowej. W 1989 w Pekinie odbyły się masowe demonstracje sił demokratycznych, w ktrych wzięły udział miliony osb. Siły rządowe dokonały masakry studentw protestujących na Placu Tiananmen, zabijając i raniąc tysiące ludzi.

Ustrj polityczny

Chiny są państwem komunistycznym. Niepodzielną władzę w kraju sprawuje Komunistyczna Partia Chin. Niemal wszyscy członkowie parlamentu, 2977 osb, należą do KPCh. Osoby na najwyższe stanowiska państwowe pochodzą z aparatu partyjnego, swą działalność państwową zwykle wiążą z kierowniczymi pozycjami w KPCh.

Na wielką skalę naruszane są prawa człowieka, m.in. prawo do wolności słowa. Wszelkie przejawy nieposłuszeństwa wobec polityki partii karane są z całą surowością. Według danych Amnesty International, na 20 lat pozbawienia wolności skazywano osoby, ktre skorzystały z prawa do swobodnej wypowiedzi lub wolności zgromadzeń. Ta sama organizacja oszacowała liczbę egzekucji przeprowadzonych w 1991 na około 20 000.

Gospodarka

Gdy w 1949 do władzy doszła KPCh, sytuacja gospodarcza Chin była bardzo zła. Kraj był ekonomicznie zacofany i wyniszczony trwającymi na jego obszarze od ponad dwch dziesięcioleci wojnami. Chiny przed wojną posiadały dobrze rozwinięty przemysł ciężki, skupiony na obszarze Mandżurii, lecz pod koniec wojny Rosjanie, ktrzy zajęli ten region wypierając okupacyjne wojska japońskie, wywieźli większość maszyn i wyposażenia tamtejszych zakładw.

Panująca w okresie powojennym hiperinflacja zdewaluowała wartość chińskiej waluty i doprowadziła do zaniku handlu z użyciem pieniądza. Systemy irygacyjne o podstawowym znaczeniu dla gospodarki rolnej były w dużej części zniszczone. W 1949 produkcja przemysłowa podstawowych wyrobw, takich jak przędza bawełniana, wyroby odzieżowe, węgiel i stal spadła do poziomu od 1/5 do 2/3 produkcji przedwojennej. Największe zakłady przemysłowe kraju znajdowały się w posiadaniu zagranicznych przedsiębiorcw, podobnie jak i większa część linii kolejowych i bankw. Chiny były wwczas jednym z najsłabiej rozwiniętych krajw świata, dochd narodowy, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, najlepszy syntetyczny wskaźnik sytuacji gospodarczej kraju, sytuował je wśrd państw najuboższych.

Realizację powojennej polityki gospodarczej rozpoczęto od nacjonalizacji w przemyśle i kolektywizacji gospodarstw wiejskich. Do połowy lat 50. "socjalistyczna transformacja własnościowa" została ukończona. Rozwj gospodarki przebiegał w rytmie pięcioletnich planw, ktre wyznaczały cele w zakresie wzrostu inwestycji, dochodu narodowego i wielkości produkcji poszczeglnych dbr i usług. Największy nacisk w tym okresie położono na alokację środkw do branż produkujących dobra inwestycyjne.

W pźnych latach 70., po śmierci Mao Tse-tunga, nowi przywdcy KPCh zdecydowali się na wprowadzenie poważnych zmian w gospodarce. Państwo znacząco ograniczyło swoją ingerencję w sprawy ekonomii, podjęto prbę stworzenia gospodarki socjalistycznej (socjalizm) opartej (częściowo) na zasadach rynkowych. Nowy system wprowadził duże zmiany w gospodarce rolnej, opartej dotychczas o kolektywy produkcyjne liczące po około 20-30 tys. członkw.

Zgodnie z zasadami nowej polityki, pojedyncza rodzina otrzymywała w dzierżawę pewną ilość ziemi, za co miała odprowadzać określoną ilość produktw rolnych. W przemyśle zmiany ograniczyły się do sposobu zarządzania i organizacji pracy oraz prby stworzenia systemu oceny przedsiębiorstw opartego o jego rentowność, nie, jak dotychczas, o globalną wielkość produkcji. Reformy w rolnictwie zakończyły się spektakularnym sukcesem, produkczącwzrosła w sposb znachary, na ocenę zmian w przemyśle jest jeszcze za wcześnie.

Bogactwa naturalne

Największym niedostatkiem zasobw naturalnych Chin jest niewielka ilość ziem uprawnych i obszarw leśnych w stosunku do ogromnej liczby mieszkańcw. Zajmując trzecie miejsce w świecie pod względem wielkości terytorium, Chiny posiadają tylko 100 mln ha ziem uprawnych (10% powierzchni kraju), co daje na jednego mieszkańca mniej niż 0,1 ha. Wspłczynnik ten jest jednym z najniższych w świecie.

Chiny posiadają duże zasoby rud żelaza i metali nieżelaznych. Eksploatuje się pokłady chromu i niklu, w kraju znajdują się liczne złoża rud metali rzadkich, wykorzystywanych jako dodatki uszlachetniające w hutnictwie i przy produkcji broni nuklearnej. Posiadają duże złoża antymonu, miedzi, złota, tytanu, cynku i ołowiu oraz największe, szacowane na 60% światowych zasobw tego metalu, pokłady wolframu.

Potencjał energetyczny kraju zaliczany jest do największych w świecie. Zasoby węgla kamiennego, około 100 mld ton, tj. 16% w skali całego świata, ustępują wielkością tylko pokładom amerykańskim i rosyjskim. Trudno w tej chwili ocenić zasobność złż ropy naftowej, gdyż prowadzone od połowy lat 80. poszukiwania w dnie morskim mogą znacznie zmienić dzisiejszy stan rzeczy. Udokumentowane już złoża lądowe szacuje się na 3-5 mld ton, tj. 4% rezerw światowych.

Potencjał hydroenergetyczny kraju jest zdecydowanie największy na świecie. Do tej pory jedynie znikoma jego część jest wykorzystywana.

Rolnictwo i rybołwstwo

Chińska gospodarka rolna pokonała swj największy problem, ktrym był niedostatek ziem uprawnych. Dzięki zastosowaniu systemw irygacyjnych uprawia się na wielką skalę zboża, głwnie ryż i pszenicę, kukurydzę, a także rośliny oleiste (soja, arachidy, rzepak, sezam), strączkowe, bataty i ziemniaki.

Najważniejszą rośliną przemysłową jest bawełna. Poważne znaczenie mają także uprawy juty i tytoniu. Ponadto występują plantacje owocw cytrusowych, herbaty, trzciny i burakw cukrowych.

Hodowla w porwnaniu z produkcją roślinną ma znaczenie drugorzędne. Do najbardziej rozpowszechnionych zwierząt gospodarskich zalicza się bydło, trzodę chlewną, owce, kozy i konie, lokalnie wielbłądy, osły, muły, jelenie mandżurskie. Masowo hodowany jest drb, kraj zajmuje jedno z czołowych miejsc w świecie w hodowli jedwabnika morwowego.

Rybołwstwo odgrywa ważną rolę w uzupełnianiu bilansu żywnościowego kraju. Poza rybami odławia się skorupiaki, małże, trepangi i inne zwierzęta morskie.

Przemysł

Jest najdynamiczniej rozwijającym się sektorem chińskiej gospodarki. Chiny rozwijając się przez trzy dekady, od 1949, w średnim tempie 10% rocznie, przekształciły się w światową potęgę przemysłową. Obecnie są wiodącym producentem bawełnianej przędzy i odzieży, znajdują się w czołwce wytwrcw cementu, węgla, kwasu siarkowego, stali i energii elektrycznej.

W porewolucyjnych Chinach, zgodnie z socjalistycznymi koncepcjami rozwoju gospodarczego, przy wspłudziale ZSRR i innych krajw socjalistycznych, rozbudowano do ogromnych rozmiarw przemysł metalowy i maszynowy.

Wiele uwagi poświęcono produkcji obrabiarek, silnikw i maszyn ciężkich. Rozpoczęto produkcję traktorw, samochodw osobowych i ciężarowych. Duże znaczenie w warunkach chińskich posiada produkcja rowerw. W ostatnich czasach Chiny stały się wielkim producentem takich dbr powszechnego użytku, jak: zegarki, maszyny do szycia, pralki i lodwki.

Przemysł elektrotechniczny jest stosunkowo młody, lecz bardzo dynamiczny. Rozwija się w oparciu o wspłpracę z firmami zagranicznymi, głwnie japońskimi, wytwarzając przede wszystkim komputery, radioodbiorniki, telewizory i inne urządzenia elektroniczne.

Także przemysł chemiczny został stworzony niemal od podstaw w okresie istnienia ChRL. W związku z rosnącym wydobyciem ropy naftowej następuje szybka rozbudowa przemysłu rafineryjnego, dużą wagę przywiązuje się do produkcji nawozw sztucznych, szybko wzrasta ilość wytwarzanych tworzyw i włkien sztucznych, kauczuku syntetycznego.

Tradycyjną specjalnością chińską jest przemysł jedwabniczy, ktry nie może jednak rwnać się pod względem wielkości produkcji z przemysłem bawełnianym.

Z ważniejszych gałęzi przemysłu przetwrstwa spożywczego wymienić należy cukrownictwo, przy rozwoju ktrego znacznej pomocy Chinom udzieliła Polska.

Pomimo wielkich osiągnięć w procesie industrializacji kraju produkcja przemysłowa w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest w przypadku wielu produktw znacznie niższa niż w rozwiniętych krajach przemysłowych.

Struktura zatrudnienia

Rolnictwo 60,2%, przemysł 21,9%, usługi 18,8%. Rolnictwo, skupiające ponad połowę ludności w wieku produkcyjnym, tworzy zaledwie 27% dochodu narodowego, wydajność pracy w tym sektorze jest więc czterokrotnie niższa niż w przemyśle, ktry dostarcza 42% dochodu.

Dochd narodowy i struktura handlu

W 1990 dochd narodowy wynosił 370 USD na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji za lata 1980 - 91 - 5,8%. Do największych partnerw handlowych kraju należą: Hongkong, Japonia, kraje EWG, Stany Zjednoczone i Korea Południowa. Obroty z zagranicą w 1992 wynosiły: import - 80 600 mln USD, eksport - 85 000 mln USD.

Informacje turystyczne

Miejsca godne odwiedzenia - Pekin, Wielki Mur, Kanton, Szanghaj, Si'an, Hangzhou, Tybet.






Przykadowe prace

Teoria Carla Gustawa Junga

Teoria Carla Gustawa Junga Analityczna teoria Carla Gustawa Junga psychiatry szwajcarskiego, uznawanego za czołowego przedstawiciela myśli psychologicznej XX wieku, zajmującego się badaniem rozległych i głęboko ukrytych procesw zachodzących z osobowości człowieka. Wg Jun...

Sommerferien

Sommerferien In diesem Jahr habe ich meine Sommerferien im Gebirge verbracht. Ich bin dort mit meiner Familie mit dem Auto gefahren. Wir sind am 22. Juli ausgefahren. Die Reise hat 6 Stunden gedauert. Nach der Reise sind wir sofort ins Hotel gegangen, weil wir sehr mde waren. Ich habe mit meiner Familie im ersten Stock gewohnt....

Ład społeczny

Ład społeczny Jak rozumiemy pojęcie ładu społecznego? 2. Jak definiujemy pojęcie ładu społecznego? 3. Jakie czynniki tworzą ład prorozwojowy? Ład społeczny i związane z nim wartości stanowią swoiste * dobre publiczne *, ktre, gdy raz zostan&...

I wojna światowa

I wojna światowa I. Przyczyny wybuchu I wojny światowej. 1. Konflikty pomiędzy mocarstwami przed I wojną światową: a) francusko-niemiecki – o Alzację i Lotaryngię oraz kolonie (Maroko) – od 1871 r. ; b) niemiecko-rosyjski – o wpływy w Turcji, szczeglnie...

Historia walecznego Harpagona (ciąg dalszy).

Historia walecznego Harpagona (ciąg dalszy). Historia walecznego, zakochanego w cudownej szkatułce Harpagona była bardzo długa i jakże piękna ! Bez wątpienia może służyć za wzr prawdziwej miłości, oddania i poświęcenia. Uczucie odważnego Harpagona z...

Wojna secesyjna

Wojna secesyjna Jedyna w historii USA wojna domowa (1861-65) na oglnokrajową skalę pomiędzy stanami Południa (Konfederacja) i Płnocy (Unia). Apogeum długiej serii konfliktw między obiema częściami kraju i wielostronnego sporu wokł Konstytucji Stanw Zjednoczonych i jej interp...

Przyrządy mikrometryczne

Przyrządy mikrometryczne Przyrządy mikrometryczne. Przyrządy pomiarowe Wykonanie wielu części o identycznych wymiarach nie jest możliwe. Wynika to z Nie dokładności obrabiarek i narzędzi produkcyjnych , drgań obrabiarek , nie sztywności przedmiotw obrabia...

W jaki sposb nadopiekuńcza matka może ograniczyć spontaniczną motywację dziecka

W jaki sposb nadopiekuńcza matka może ograniczyć spontaniczną motywację dziecka Postawę rodzicielską, ktrą rozumiemy jako charakter emocjonalnego stosunku rodzicw do dziecka powszechnie uważa się za jeden najistotniejszych czynnikw wpływających na osobowo&#...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry