• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Decyzje,...

Nawigacja

Decyzje, czyli człowiek w rozterce



Decyzje, czyli człowiek w rozterce


Pojechać autobusem czy tramwajem, kupić psa czy kota, zastać strażakiem czy marynarzem, zjeść ciastko czy zostawić na pźniej – w każdym z tych wypadkw trzeba dokonać wyboru, podjąć decyzję. Są tacy, ktrym wybr nawet w błahej kwestii sprawia ogromne trudności, potrzebują czasu na zastanowienie. Bywa, że nie potrafią się zdecydować. Brak decyzji to także decyzja.

Od czego to zatem zależy? Czy można nauczyć się dokonywania właściwego wyboru?

Umiejętność szybkiej oceny sytuacji i wyboru stosownego rozwiązania w niektrych zawodach jest wręcz nieodzowna. Piloci, kierowcy, maklerzy giełdowi – muszą decydować natychmiast. Szachiści wnikliwie rozważają każde posunięcie, ale też okoliczności nie zmuszają ich do szybkiego działania, niezbędnego w sytuacjach ekstremalnych. Zły ruch na szachownicy może oznaczać przegraną. Niewłaściwa decyzja na sali operacyjnej czy zły wariant akcji ratowniczej – mogą kosztować życie.



W jaki sposb podejmuje się decyzje? Podstawą mechanizmu tego procesu jest teoria wyboru zwanego racjonalnym . Najoglniej mwiąc, proces decyzyjny składa się z trzech niezmiennie następujących po sobie etapw: przygotowanie – decyzja – działanie. Stając w obliczu wyboru zaczynamy od oceny atrakcyjności rżnych możliwości, a więc od gromadzenia informacji. Następnie, ustalając rachunek zyskw i strat, wybieramy takie rozwiązanie, ktre najbardziej by nas satysfakcjonowało.

Wiele osb będących w takiej samej sytuacji podejmie zupełnie inne decyzje. Wybr zależy bowiem od rżnych czynnikw. Sposb postawienia problemu – wykadrowanie decyzji, jak określają to psycholodzy – w dużej mierze wpływa na nasz pźniejszy wybr. Na przykład, wynajmując mieszkanie dokonamy wyboru dwch rżnych miejsc w zależności od tego, czy zamierzamy w nim zamieszkać na stałe czy tylko przejściowo. Ważny jest cel, jaki chcemy osiągnąć dzięki danej decyzji. Nasze wykadrowanie nie jest więc uniwersalne, nie ma zastosowania we wszystkich sytuacjach dotyczących wynajęcia mieszkania. Podstawowym celem, do ktrego dąży osoba podejmująca decyzję, jest maksymalna użyteczność wybranego rozwiązania. Rozpatruje się wszelkie za i przeciw i ocenia stopień ryzyka związanego z podjęciem decyzji. Analizujemy sytuację w dwch wymiarach – korzyści i strat. Jeśli przewidywane korzyści są wyższe niż straty, wybr jest łatwy.

Kłopot zaczyna się wtedy, gdy obie możliwości są jednakowo atrakcyjne lub gdy obie są mało atrakcyjne, a trzeba wybrać jedną z nich, ponieważ nie mamy trzeciej możliwości. W tej sytuacji jesteśmy zmuszeni do wyboru tzw. mniejszego zła.

Rozwieść się i pozbawić dzieci ojca czy też trwać w koszmarnym związku dla ich dobra – takie rozterki spotykają niejedną kobietę. Staje ona wwczas przed dylematem: zrobić coś dla siebie czy poświęcić się dla dzieci. Idealnym rozwiązaniem byłby taki wariant działania, ktry przynisłby maksymalne korzyści każdej stronie, przy minimalnych stratach.

Dokonanie wyboru to najczęściej cały łańcuch konsekwencji. Trzeba rozważyć, jak podejmowana właśnie decyzja wpłynie na sytuacje decyzyjne w przyszłości, rozważyć skutki doraźne i przyszłościowe. Psycholodzy nazywają takie podejście strategią perspektywistyczną. Typowym jej przykładem są decyzje podejmowane przez szachistw.

Jeden ruch na szachownicy, choćby nawet miał ponieść doraźne korzyści (np. pobicie figury przeciwnika), z punktu widzenia całej gry może się okazać fatalny w skutkach. Gracz musi zatem wybrać taki wariant postępowania, ktry pozwoli na osiągnięcie maksymalnej korzyści z całego ciągu decyzji. Ocenia trafność wyboru w perspektywie tych, ktrych będzie musiał dokonać pźniej.

Zupełnie inna strategia polega na maksymalizacji korzyści doraźnych. Nieważne, co będzie jutro, byle dziś było dobrze. Osoba stosująca tę strategię nie martwi się na zapas, nie analizuje odległych następstw decyzji.

Ogromny wpływ na podejmowanie decyzji ma też sposb przedstawienia problemu. Szukając rozwiązania oceniamy poziom ryzyka związanego z konkretnym wyborem. Określamy granice ryzyka dopuszczalnego i jeśli jest ono zbyt duże w stosunku do przewidywanych korzyści, rezygnujemy z takiej alternatywy. Sposb przekazania informacji często determinuje wybr. Kobieta w ciąży inaczej zareaguje, gdy usłyszy od lekarza, że ma aż 50% szans urodzenia dziecka zdrowego, inaczej, gdy się dowie, że ryzyko urodzenia dziecka chorego wynosi 50%.

Dziennikarze z New England Journal of Medicine przeprowadzili przed kilkoma laty badania, ktre dotyczyły tego zagadnienia. Przetestowano lekarzy, stawiając ich przed wyborem sposobu leczenia w przypadku, gdyby to oni sami zachorowali na raka płuc – operacja chirurgiczna czy naświetlanie? Okazało się, że decyzje zmieniały się diametralnie w zależności od tego, czy przedstawiano alternatywę jako prawdopodobieństwo przeżycia czy śmierci. Ten sam lekarz, ktry z początku wybierał naświetlania jako dające prawdopodobieństwo przeżycia, odrzucał je wkrtce potem, kiedy prezentowano mu te same cyfry w sposb negatywny, jako prawdopodobieństwo zgonu.

Zbyt duża liczba parametrw utrudnia dokonanie właściwego wyboru. Nieliczni spośrd nas potrafią przeprowadzić rachunek prawdopodobieństwa w przypadku, gdy wybr dotyczy spraw wielkiej wagi. W obliczu ryzyka uciekamy się do skrajnych środkw. A po fakcie mamy tendencję do racjonalnego uzasadniania naszych nawet najbardziej irracjonalnych decyzji. Psycholodzy zwykli określać ten brak racjonalnego podejścia terminem meandry poznawcze .



Sprawy komplikują się jeszcze bardziej, gdy problem rozpatrywany jest już nie w skali jednostki, ale zbiorowości, a nawet całego kraju. Wwczas nie tylko zwiększa się liczba kryteriw podejmowania decyzji, ale jeszcze wzajemnie one na siebie oddziaływują.

Francuski naukowiec Lucien Sfez analizował sytuację ludzi będących u władzy. Jego zdaniem podejmowanie decyzji stało się w chwili obecnej zbyt skomplikowane. Istnieje mit, ktry pozwala decydentom dodawać sobie pewności sprawiając na innych i na sobie samych wrażenie, że wciąż jeszcze podejmują swobodne, racjonalne decyzje, choć od dawna już tak nie jest - twierdzi Sfez. A dzieje się tak z nieskończenie wielu powodw: organizacje – i oczywiście rwnież państwa – stały się instytucjami tak złożonymi, że nikt nie może rościć sobie pretensji do znajomości ich wszelkich parametrw. Na tym poziomie większość decyzji jest tylko racjonalnym uzasadnieniem poczynionym dla dokonanych już wyborw. Ich wpływ na bieg rzeczy jest zatem niewielki. Machina obraca się sama, prawie bez udziału rzekomych decydentw – mwi Sfez.

Proces podejmowania decyzji jest niezwykle złożony, a sytuacje wymagające działania mogą być tylko bardzo podobne, nigdy takie same. Nie ma zatem dwch identycznych decyzji, tak jak nie ma dwch identycznych ludzi.

Każdego dnia stajemy przed wyborami, decyzje są motorem naszego działania. Antoni Kępiński, wybitny polski psychiatra, pisał, że od naszych decyzji, a tym samym od systemu wartości zależy, jak percepujemy otaczający nas świat i jak nań reagujemy .



Bibliografia:

Miesięcznik FOCUS – poznać i zrozumieć świat

Tygodnik Świat wiedzy

Analiza decyzyjna i psychologia decyzji – Tadeusz Tyszek







Przykadowe prace

Koscił XX w.

Koscił XX w. Kolejni papieże kościoła XX wieku 1.Papież Pius XII. Urodził się w roku 1876, a zmarł w roku1958. Jego prawdziwe imię to Eugenio Pacelli. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1899. Od 1917 był nuncjuszem w Bawarii, otrzymując pra...

Mit o Demeter i Korze

Mit o Demeter i Korze Kora, crka Demeter, bawiła się na łące. Towarzyszyły jej nimfy. Nieświadoma zerwała kwiat narcyza: nagle rozwarła się ziemia i wyjechał z niej na rydwanie Hades, bg świata zmarłych. Porwał Korę. Zrozpaczona Demeter wyruszyła w &...

"Tango" Sławomira Mrożka jako wspłczesny dramat.

"Tango" Sławomira Mrożka jako wspłczesny dramat. ?Tango? Sławomira Mrożka to przykład wspłczesnego dramatu, w ktrym ukazane zostały losy nowoczesnej, wielopokoleniowej rodziny. Członkami familii są: babka Eugenia i jej brat Eugeniusz - przedstawiciele pokolenia starszego, matk...

Komputer Przedmiotem Doskonałym

Komputer Przedmiotem Doskonałym Przedmiotem doskonałym jest komputer, Ma on cechy go charakteryzujące, Panuje w nim spokj, Obojętność, Nie może zmienić sam siebie, Dziś dzięki niemu dowiesz się wszystkiego, Wszystko czego potrzebujesz jest w zasięgu...

Wielka Trjka

Wielka Trjka Trzech było wielkich tragikw greckich.Pierwszy znich,Ajschylos(525-456 r.p.n.e.),uczestnik bitwy pod Maratonem,prezentował świat,w ktrym wciąż ścierają się racje ludzi i bogw.Najsłynniejsze jego tradycje to: -Persowie, -Prometeusz w okowach, -Agamemnon, -Ofiarnice...

Co łączyło, a co dzieliło starożytnych Grekw?

Co łączyło, a co dzieliło starożytnych Grekw? Pierwszą sprawą, ktra mogła łączyc wszystkich grekw było to, żę ich kraj nie dysponował bogactwami naturalnymi, terenem nizinnym i dobrze rozwinietą linią brzegową. Dlatego też historyk greck...

Komu przyznać rację – konflikt tragiczny bohaterw Antygony Sofoklesa

Komu przyznać rację – konflikt tragiczny bohaterw Antygony Sofoklesa Od wiekw pokolenia czytelnikw stawiają sobie pytanie kto postąpił słusznie, czyje przekonania były słuszniejsze. Poruszony w utworze sprzeciw dwch rwnorzędnych racji wywołuje spr i zmusza do refleksj...

Recenzja programu TV – IDOL IV

Recenzja programu TV – IDOL IV W tym roku ukazała się na ekranach naszych telewizorw IV edycja IDOLA emitowana w polsacie w każdą sobotę o 21.15. Program prowadzony przez Maćka Rocka jest jednym z najpopularniejszych konkursw dotyczących talentu muzycznego. Program IDOL ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry