• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: DEFINICJA...

Nawigacja

DEFINICJA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO I KLASYFIKACJA UPOŚLEDZEŃ



DEFINICJA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO I KLASYFIKACJA UPOŚLEDZEŃ




DEFINICJA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO I KLASYFIKACJA UPOŚLEDZEŃ



Wartość i poziom rozwoju każdego społeczeństwa wyraża się jego stosunkiem do jednostek niepełnosprawnych. Na przestrzeni wiekw stosunek ten przechodził transformację od wrogości, odrzucenia do zrozumienia i tworzenia systemw pomocy. Na przemianę tą wpłynął gwałtowny rozwj nauki, podniesienie poziomu wiedzy w społeczeństwie oraz poświęcenie i ciężka praca ludzi zaangażowanych w działalność na rzecz niepełnosprawnych.. Szczeglnie trudno jest przezwyciężyć stereotypy i niestety uprzedzenia dotyczące osb upośledzonych umysłowo, ktre jeszcze pokutują w środowiskach o niskim rozwoju kulturowym. Związane jest to ze złożonością etiologii upośledzeń umysłowych oraz faktu, że jest to niepełnosprawność trwała ( jej przejawy można niwelować tylko do pewnego stopnia). Nie oznacza to , że powinniśmy pozostawać bierni, wprost przeciwnie- od zaangażowania i prowadzenia szerokich działań ( procesu kształcenia, polityki społecznej, opieki medycznej, integracji w społeczeństwie) zależy godne życie osb z niepełnosprawnością umysłową w warunkach wspłczesności.

Celem tego opracowania jest wyposażenie nauczycieli nauczania zintegrowanego szkł masowych w wiadomości ułatwiające im efektywną pracę z uczniami upośledzonymi umysłowo na etapie wczesnoszkolnym. Zagadnienia związane z etiologią niepełnosprawności umysłowej oraz metodami postępowania zmierzającego do możliwie najlepszego ( na miarę jednostkowych możliwości) poziomu rozwoju leżą w gestii zainteresowania wielu dziedzin nauki min: medycyny, psychologii, pedagogiki, socjologii itp. Prekursorem oligofrenopedagogiki na gruncie Polski była profesor Maria Grzegorzewska. Problematyka upośledzeń umysłowych ma charakter rozwojowy tzn. ciągle prowadzone są nowe badania pogłębiające i doskonalące naszą wiedzę.

Najoglniej można wyrżnić zdaniem J. Wyczesany dwa przeciwstawne modele niepełnosprawności:

-model medyczny- traktujący problem jako jednostkowy, leczony z pomocą profesjonalistw i wiążący się z polityką zdrowotną

-model społeczny- traktujący zagadnienie jako problem psychospołeczny

W literaturze przedmiotu jak rwnież w języku potocznym funkcjonuje wiele określeń niepełnosprawności umysłowej min:

- niedorozwj umysłowy,

- upośledzenie umysłowe,

- oligofrenia (z j. Greckiego oligos-mały, phren-umysł),

- opźnienie rozwoju umysłowego,

- obniżona sprawność umysłowa,

- niepełnosprawność umysłowa,

- otępienie umysłowe (demencja)



Zdaniem J. Kostrzewskiego upośledzenie umysłowe jest to stan charakteryzujący się istotnie niższym od przeciętnego oglnym poziomem funkcjonowania intelektualnego i zaburzeniami w zakresie przystosowania się . Autor ten przedstawia w obrazowy sposb podział wszelkiego rodzaju dysfunkcji intelektualnych ( rys. 1)



Jak widać na rysunku upośledzenie umysłowe zaliczane jest do globalnych dysfunkcji intelektualnych i ma charakter nadrzędny do pojęć niedorozwoju umysłowego i otępienia umysłowego. Upośledzenie umysłowe, jak podkreśla wielu autorw ( M.Bogdanowicz, H. Borzyszkowska) jest globalną dysfunkcją rozwojową powstałą na skutek oddziaływania rżnego rodzaju czynnikw patogennych rozpoznawana do 3 roku życia. Gdy zaś czynniki szkodliwe wpływają na dziecko po 3 roku życia mwimy o obniżeniu poziomu rozwoju umysłowego.

Jeżeli rozwj dziecka przebiega zgodnie z normą wieku do pewnego momentu i nastąpi jego zatrzymanie ( spowodowane rżnymi czynnikami) mwimy o zahamowaniu rozwoju intelektualnego. Zahamowanie to może mieć charakter czasowy.

Ostatnim rodzajem globalnych dysfunkcji prezentowanych w wykresie przez autora jest opźnienie rozwoju intelektualnego. Jego cechą jest wolniejsze tempo rozwoju od przeciętnego spowodowane czynnikami chorobotwrczymi lub społecznymi. Poprzez odpowiednie działania pedagogiczne i stworzenie prawidłowych warunkw społecznych opźnienie to ulega wyeliminowaniu.

Pojęcie upośledzenia umysłowego odnosi się do bardzo zrżnicowanej grupy osb. Rżnice te są bardzo istotne z punktu widzenia działań edukacyjnych i opiekuńczo-wychowawczych. Zaistniała więc konieczność ujęcia zjawiska w formie klasyfikacji. Dawniej funkcjonował trzystopniowy podział upośledzeń umysłowych wyrżniający:

1.debilizm

2. imbecylizm

3. idiotyzm

Nazewnictwo to wytworzyło wiele niekorzystnych i krzywdzących stereotypw, jak rwnież niepożądanych postaw ( w skrajnych przypadkach funkcjonowało jako potoczne, obraźliwe formy językowe)

Obecnie zastosowanie ma klasyfikacja przyjęta przez IX rewizję Międzynarodowej Klasyfikacji Chorb i Przyczyn Zgonw obowiązująca od 1stycznia 1980 roku (tabela 1). W podziale tym wzięto pod uwagę prcz ilorazu intelektualnego tzw. odchylenia standardowe.



Tabela 1 Klasyfikacje upośledzeń umysłowych według IX rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorb i Przyczyn Zgonw obowiązująca od 1 stycznia 1980r. (za J. Wyczesany s. 27)



STOPIEŃ ROZWOJU UMYSŁOWEGO SKALA

WECHSLERA TERMANA-

MERRILL



ROZWJ PRZECIĘTNY

(odchylenie mniejsze, rwne 1)

85-110

84-100



ROZWJ NIŻSZY NIŻ PRZECIĘTNY

(odchylenie od -1 do -2 )

70-84

69-83



NIEDOROZWJ UMYSŁOWY LEKKI

(odchylenie od –2 do –3)

55-69

52-68



NIEDOROZWJ UMYSŁOWY UMIARKOWANY

(odchylenie od –3 do –4)

40-54

36-51



NIEDOROZWJ UMYSŁOWY ZNACZNY

(odchylenie od –4 do –5)

25-39

20-35



NIEDOROZWJ UMYSŁOWY GŁĘBOKI

0-24

0-19



CHARAKTERYSTYKA UCZNIW UPOŚLEDZONYCH W STOPNIU LEKKIM



Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie nauczycielom klas I-III szkł masowych sylwetki dziecka zakwalifikowanego do kategorii niedorozwoju umysłowego w stopniu lekkim. Z takimi bowiem uczniami bardzo często pracują. Aby praca ta przebiegała prawidłowo konieczna jest znajomość możliwości rozwojowych jak rwnież ograniczeń charakterystycznych dla dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim.

Charakterystyka taka jest stosunkowo skomplikowana z uwagi na ogromne zrżnicowanie jednostkowe. Rodzaj i poziom zaburzeń rozwojowych u tych dzieci wynika z faktu, iż etiologia upośledzenia umysłowego stopnia lekkiego , zdaniem wielu autorytetw naukowych ( min H. Borzyszkowskiej i J. Wyczesany) zawiera oddziaływanie kilku czynnikw patogennych w przeciwieństwie do głębszych postaci niedorozwoju umysłowego, gdzie ma miejsce zaistnienie jednego czynnika o znacznej wadze patogennej (np. wada genetyczna). Ponad to w większości opracowań naukowych podkreślany jest istotny wpływ nieprawidłowego funkcjonowania środowiska rodzinnego dziecka na występowanie niedorozwoju umysłowego w stopniu lekkim. Pojawia się czasem określenie upośledzenia uwarunkowanego społecznie lub opźnienia społecznego. Bardzo trudno jest rozstrzygnąć, czy poziom funkcjonowania w momencie badania młodszych dzieci wynika z rzeczywistego upośledzenia, czy tylko braku stymulacji w rodzinie. Dlatego często wynika konieczność dalszego diagnozowania ( np.: stosowanie odroczenia obowiązku szkolnego na określony okres czasu pozwalający na sprecyzowanie diagnozy).

Dzieci upośledzone umysłowo w stopniu lekkim nie wyrżniają się swym wyglądem zewnętrznym wśrd rwieśnikw i dopiero po wnikliwej obserwacji można zauważyć istotne odchylenia w funkcjonowaniu określonych czynnikw psychofizycznych.

Dla procesu nauczania i uczenia się pierwszorzędne znaczenie ma poziom sprawności procesw poznawczych. Poznawanie otaczającej rzeczywistości odbywa się za pośrednictwem:

-poznania zmysłowego ( postrzegania)

-poznania umysłowego ( myślenia)

-manipulacji ( praktycznej działalności)

Dziecko upośledzone umysłowo w wyniku oddziaływania wielu czynnikw lub uszkodzeń centralnego układu nerwowego ma utrudniony i zaburzony poziom spostrzegania. Spostrzeganie jest niedokładne, często wybircze, co wiąże się ze znacznym zaburzeniem procesu analizy i syntezy. Jan Opiat zwraca uwagę na wolniejsze tempo spostrzegania i jego zwężony zakres oraz na trudności w analizowaniu kształtu i materiału spostrzeganego przedmiotu ( rżnicowanie barw, odrębności przedmiotw, powiązanie w całość określonych elementw).

Najtrafniej poziom poznania zmysłowego u tych uczniw można określić cytując słowa H. Borzyszkowskiej: dziecko upośledzone umysłowo mało widzi- kiedy patrzy i mało słyszy- kiedy słucha .

Często nauczyciele mający kontakt z dzieckiem upośledzonym umysłowo w stopniu lekkim zauważają zaburzenia w zakresie koncentracji uwagi. Jest to następna cech tych dzieci. Ich uwaga jest krtkotrwała, mało podzielna i łatwo ulega zakłceniu ( odwracalna). Bardzo trudno jest im skoncentrować uwagę zwłaszcza, gdy wymaga odniesienia się do czynności abstrakcyjnych lub zadań sprawiających dziecku duże trudności. Dlatego tak istotne jest odchodzenie w tym przypadku od metod werbalnych w kierunku wszelkiego typu praktycznego działania . Istotne znaczenie ma rwnież stworzenie w trakcie zajęć odpowiednich warunkw organizacyjnych i dydaktycznych. Stymulacja uwagi u dzieci upośledzonych umysłowo wymaga od nauczyciela wykorzystania całych pokładw pomysłowości i wielkiej cierpliwości. Jest to proces ciągły i nie można go pomijać w trakcie realizacji działań rewalidacyjnych. Poziom koncentracji uwagi ma bowiem wielki wpływ na spostrzeganie i funkcjonowanie procesw myślenia.

Dzieci upośledzone mają raczej dobrą pamięć mechaniczną. Natomiast pamięć logiczna jest w dużym stopniu u nich zaburzona. Odtwarzanie zapamiętanych informacji odbywa się według zapamiętanej kolejności. Dlatego maja trudności z odpytywaniem na wyrywki , często po prostu nie rozumieją tego, czego wyuczyły się na pamięć. Maja trudności w posługiwaniu się wyuczoną tabliczką mnożenia, bo wymaga to wybirczego stosowania zapamiętanych wiadomości. Potrzebują rwnież większej liczby powtrzeń, aby utrwalić zapamiętane informacje. Wiąże się to dla nauczyciela z zaplanowaniem większej ilości tzw. powtrek oraz z koniecznością cyklicznego powracania do już zapamiętanych informacji czy wyuczonych umiejętności.

Rozwj mowy u dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim często bywa opźniony, jednakże z uwagi na stosunkowo dobrą pamięć mechaniczną są w stanie przy dobrej stymulacji środowiskowej opanować znaczny zasb słownictwa. Mają natomiast trudności w rozumieniu znaczenia wypowiedzi oraz w samodzielnym tworzeniu opowiadań ( twrcze stosowanie mowy). Częściej też w porwnaniu z dziećmi w normie występują u nich wady wymowy. Z moich obserwacji wynika , że ponad 50% ( czasem nawet dużo więcej) uczniw klas I-III szkoły specjalnej dla upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim ma rżnego rodzaju wady wymowy. Z uwagi na częste zaniedbanie środowiskowe można zaobserwować nasilenie wulgaryzmw i wyrażeń slangowych. Podsumowując poziom funkcjonowania mowy u omawianych uczniw można powiedzieć, że mają stosunkowo dobrze rozwiniętą mowę odtwrczą natomiast słabą funkcję twrczą mowy.

Funkcjonowanie każdego człowieka jest uzależnione od sprawności procesw myślowych. Tu właśnie napotykamy na największe trudności. Dzieci upośledzone umysłowo mają bardzo zaburzone myślenie abstrakcyjne, słowno-pojęciowe. Ich rozwj bardzo często zatrzymuje się na poziomie myślenia konkretno - obrazowego. Mają więc kłopoty z abstrahowaniem, uoglnianiem, tworzeniem pojęć, wnioskowaniem czy przewidywaniem ( myśleniem przyczynowo-skutkowym) Wnioski takie wysuwają zgodnie wszyscy zajmujący się tym zagadnieniem. Marta Bogdanowicz określa, że uczeń upośledzony umysłowo w stopniu lekkim osiąga w wieku 15-21 lat wiek inteligencji 8-12 lat. Zaburzenia wyższych form myślenia w znacznym stopniu utrudnia zdobywanie wiedzy i powoduje, że bardzo dużo umiejętności jest niedostępne dla osb z niedorozwojem umysłowym w stopniu lekkim.

Najczęściej występujące trudności szkolne dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim to:

-zaburzenie orientacji przestrzennej,

-słaby poziom sprawności grafomotorycznej,

-częściej występujący niż u rwieśnikw słabszy rozwj motoryczny,

-słaba koncentracja uwagi,

-częściej występujące wady wymowy,

-wolne tempo pracy,

-zaburzenia rozumienia znaczenia wypowiedzi,

-zaburzenia analizy i syntezy ( wzrokowej, słuchowej, wzrokowo-słuchowej),

-trudności w rozpoznawaniu liter oraz w czytaniu,

-trudności w rozumieniu przeczytanego tekstu,

-istotnie zaburzony poziom rozumienia wszelkich reguł, zasad, definicji,

-utrudnione tworzenie pojęcia liczby,

-ograniczony poziom pamięciowego wykonywania działań matematycznych,

-brak zrozumienia treści zadań tekstowych i trudności w ich rozwiązywaniu,

-zaburzenia wyobraźni przestrzennej utrudniające rozumienie i wykonywanie

zadań geometrycznych,

-trudności w orientowaniu się w stosunkach czasowych i posługiwaniu się nimi,

-kłopoty w powiązaniu nowych informacji z poprzednio zapamiętanymi,

-słaby poziom stosowania umiejętności w praktyce,

-mała samodzielność w wykonywaniu wszelkich zadań,

-często występująca nadpobudliwość psychoruchowa lub zahamowanie,

-brak krytycyzmu, egoizm,

-brak antycypacji zachowań,

-znaczna impulsywność,

-podatność na negatywne wpływy otoczenia,

-niski poziom motywacji,

-mała wrażliwość na potrzeby innych,

-częste przejawy agresji

Wymienione powyżej trudności nie muszą przejawiać się w każdym przypadku. Każdy z naszych uczniw jest inny, jego poziom funkcjonowania w szkole, zachowanie, możliwości i ograniczenia są indywidualne. Zebranie sytuacji z jakimi nauczyciel może się spotkać ma za zadanie uświadomić mu na co musi zwrcić baczną uwagę podczas obserwowania ucznia. Uświadomienie rodzaju problemu jaki napotka pozwoli mu stworzyć plan działania. Inaczej mwiąc, żeby pracować musimy dokładnie wiedzieć co chcemy osiągnąć i jaką drogą do tego celu dążyć.





Kształcenie dzieci lekko upośledzonych umysłowo

Szkoła specjalna rżni się od masowej przede wszystkim programem nauczania i metodami pracy. Innym wyrżnikiem tej szkoły jest mniejsza liczebność klas, co jest niezwykle ważne ze względu na konieczność indywidualnego zajęcia się każdym uczniem. Szkoły specjalne zapewniają zdobycie przez dzieci lekko upośledzone umysłowo określonych - na ich miarę - dyspozycji psychicznych, fizycznych i umysłowych oraz odpowiednią opiekę i pomoc. Kierowani są do nich uczniowie od sidmego roku życia oraz starsi na podstawie orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej.

W literaturze naukowej z zakresu pedagogiki i psychologii spotyka się wiele charakterystyk zawierających oglne cechy dziecka upośledzonego w rżnym stopniu, jednakże wszyscy autorzy są zgodni co do tego, że niedorozwojowi ulegają takie procesy poznawcze, jak spostrzeganie, uwaga, pamięć, myślenie, orientacja społeczna. Stwierdza się np., że spostrzeganie u dziecka upośledzonego umysłowo jest spowolniałe, niedokładne, o zawężonym zakresie, pomimo częstokroć prawidłowego funkcjonowania zmysłw. Szczeglną trudność stwarza uczniowi szkoły specjalnej ukształtowanie pojęcia przestrzeni oraz wzrokowe rozmieszczenie przedmiotw w przestrzeni. Dzieci upośledzone umysłowo nie potrafią rozłożyć przedmiotu na części czy dopasować części figur i przedmiotw do siebie. Trudności sprawia im rwnież dostrzeganie podobieństw i rżnic między przedmiotami, jak też uchwycenie najistotniejszych cech przedmiotu.

Dzieci upośledzone umysłowo w stopniu lekkim cechuje głwnie uwaga mimowolna. Obok uwagi mimowolnej występuje także, choć w ograniczonym stopniu, uwaga dowolna. Jest ona jednak nietrwała, łatwo odwracalna i słabo podzielna. Uczniw szkoły specjalnej dla dzieci upośledzonych umysłowo charakteryzują też trudności w zapamiętywaniu. Pamięć logiczna jest słaba i rzadko się przejawia. Natomiast pamięć mechaniczna jest dość dobra. Można spotkać dziecko lekko upośledzone umysłowo odtwarzające z pamięci długie teksty, z tym że czyni to często bez zrozumienia treści. Słaba jest wierność zapamiętywanych treści, głwnie treści powiązanych logicznie. Skutkiem tego jest zmyślanie i konfabulacyjne uzupełnianie luk pamięciowych. Uczeń upośledzony umysłowo ma przede wszystkim trudności z procesem myślenia i tworzeniem pojęć, jest na etapie myślenia konkretno-obrazowego i sytuacyjnego. Zaburzone jest głwnie myślenie abstrakcyjne. Zwłaszcza uwidacznia się to przy wykonywaniu operacji matematycznych, w rozumieniu pojęć abstrakcyjnych.



Myślenie dzieci lekko upośledzonych

Irena Obuchowska (1999) wyrżnia trzy właściwości myślenia dzieci lekko upośledzonych umysłowo: niepewność własnych sądw, konkretność, małą przerzutność. Niepewność własnych sądw ujawnia się w rozbieżności między ich werbalizacją a rozumowaniem. Konkretność myślenia polega na odwoływaniu się do konkretw w procesie myślowym i bazowaniu na tych konkretach. Mała przerzutność wiąże się z zaleganiem (inercją) myśli i brakiem umiejętności oderwania się od niej.

Powyższe braki w myśleniu dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim odzwierciedlają się w ich mowie, ktra często jest nieprawidłowa i opźniona. Nieprawidłowości występują zarwno w samej artykulacji, jak i w jakości wypowiedzi. Dzieci te posługują się ubogim zasobem słw. Oczywiście słownik bierny jest bogatszy od słownika czynnego. Można też zauważyć, że niektre dzieci lekko upośledzone umysłowo posługują się dość bogatym słownictwem. Jednakże po wnikliwszej analizie można dostrzec, że nie rozumieją znaczenia wypowiadanych zdań, nie trzymają się głwnej myśli w wypowiedzi, wypowiadają zdania będące zaprzeczeniem zdań uprzednio wypowiedzianych. Dzieci upośledzone umysłowo w stopniu lekkim mają też trudności z uoglnianiem wypowiadanej myśli.

Dzieci lekko upośledzone mwią często ułamkami zdań, chętnie posługują się czasownikami i rzeczownikami, a rzadziej przymiotnikami. Zwraca rwnież uwagę, że rozumienie innych ludzi jest utrudnione, szczeglnie wwczas, gdy dziecko nie ma z nimi bezpośredniego kontaktu, np. teksty nagrane na taśmę są z trudem percypowane.

U dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim często występują zaburzenia w sferze motoryki. Objawiają się głwnie brakiem precyzji, spowolnieniem ruchw, brakiem umiejętności wykonywania ruchw rwnoczesnych. Dla dzieci lekko upośledzonych umysłowo bardzo charakterystyczny jest brak samodzielności i inicjatywy w działaniu.

Ważnym zagadnieniem w ramach charakterystyki omawianej grupy dzieci jest ich zachowanie społeczne. Poświęciła mu swoją książkę Małgorzata Kościelska (1984). Autorka pisze o dużym zrżnicowaniu rozwoju społecznego u dzieci lekko upośledzonych umysłowo. Stwierdza, że w powstawaniu zaburzonego zachowania społecznego u tych dzieci dużą rolę odgrywają czynniki pozaorganiczne i pozaintelektualne, czyli takie, ktre wiążą się ze społecznym upośledzeniem (odrzuceniem, etykietowaniem, segregacją), jak i ze świadomością własnego upośledzenia. Zauważa rwnież, że dzieci upośledzone umysłowo w związku z określoną sytuacją stosują podobną gamę zachowań jak inne dzieci.

Wyszczeglnia też cechy rżnicujące dzieci lekko upośledzone umysłowo od dzieci prawidłowo rozwijających się. Są to przede wszystkim: labilność emocjonalna, słaba kontrola nad afektami, zniechęcenie i rezygnacja połączona z płaczliwością, bierność, zahamowanie, znaczna niepewność siebie, mniej lub bardziej nasilona lękliwość. Oprcz powyższych zachowań obserwuje się skrajnie przeciwne: brak dystansu, lepkość uczuciową, natrętność.

Dla przedstawienia pełniejszego obrazu dziecka upośledzonego umysłowo w stopniu lekkim należy dodać, że obok wymienionych anomalii w rozwoju dzieci te mogą wykazywać pewne uzdolnienia. Najczęściej spotyka się uzdolnienia o charakterze artystycznym. Uczniowie szkoły specjalnej są grupą zrżnicowaną zarwno w zakresie funkcjonowania intelektualnego, właściwości neurodynamicznych, jak też mechanizmw osobowościowych.

Warto też zauważyć, że upośledzenia umysłowego nie można traktować jako zjawiska całkowicie statycznego. Dzieci upośledzone umysłowo rozwijają się chociażby pod wpływem kształcenia instytucjonalnego, tyle tylko że w swoisty sposb i każde na swoją miarę.



Działalność szkoły i obowiązki nauczyciela

Funkcjonowanie szkoły specjalnej uzależnione jest głwnie od nauczyciela i od zrozumienia przez niego swojej roli w procesie dydaktyczno-wychowawczym. Nauczyciel podejmujący pracę w szkole specjalnej powinien przede wszystkim posiadać wiedzę pedagogiczną i umiejętności metodyczne, znać specyfikę zaburzeń swoich uczniw oraz charakter działalności szkoły.

Kierunek działalności szkł specjalnych wyznaczają cele określone w Zarządzeniu nr 29 Ministra Edukacji Narodowej z 4 X 1993 r. mwiące, iż celem szkoły specjalnej jest wszechstronny rozwj i rewalidacja społeczna uczniw oraz wychowanie ich na twrczych obywateli w stopniu dla nich dostępnym ze względu na rodzaj i stopień upośledzenia, a w szczeglności przygotowanie do pracy, ukształtowanie zamiłowania i szacunku do pracy, rozbudzenie i umocnienie poczucia obowiązku i dyscypliny społecznej, wdrożenie do poszanowania mienia społecznego.

Obecnie wszystkie szkoły podstawowe i gimnazja obowiązuje podstawa programowa kształcenia oglnego, zawarta w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 15 II 1999 r. Podstawy programowe określają, jakim celom ma służyć kształcenie szkolne i jakie zadania edukacyjne na poszczeglnych szczeblach realizować. Zawierają rwnież wzorzec podstawowych treści nauczania. Na bazie podstaw programowych oraz ramowych planw nauczania powstały nowe programy dla poszczeglnych rodzajw szkł, w tym program nauczania do I i II etapu edukacyjnego szkoły specjalnej dla uczniw lekko upośledzonych umysłowo.

Pierwszy etap szkoły podstawowej trwający trzy lata obejmuje kształcenie zintegrowane. Oznacza to, że nie ma podziału na przedmioty. Nauczyciel prowadzi zajęcia według ustalonego przez siebie planu, regulując czas nauki i przerw w zależności od aktywności uczniw. Drugi, także trzyletni, etap edukacji szkolnej w klasach IV-VI jest częściowo zintegrowanym nauczaniem blokowym. Obejmuje on kilka przedmiotw-blokw, z ktrych wyrżniają się dwa podstawowe, zbudowane z kilku dyscyplin: humanistyczny, łączący treści z języka polskiego, historii nauki o społeczeństwie, i sztuki oraz przyrodniczy, łączący się z wiedzą z zakresu geografii, chemii, fizyki. Ponadto obejmuje on także tradycyjne przedmioty, jak matematyka, wychowanie fizyczne, technika, religia lub etyka oraz nowe przedmioty - wychowanie komunikacyjne, informatykę, język obcy.

Obecnie w trakcie zajęć edukacyjnych nauczyciel realizuje też tematykę tzw. ścieżek edukacyjnych. Zawierają one istotne ze względw wychowawczych treści i umiejętności. Podstawa programowa odnosząca się do II etapu nauczania wyszczeglnia następujące ścieżki edukacyjne: prozdrowotna, ekologiczna, czytelnicza i medialna, wychowanie do życia w społeczeństwie, wychowanie do życia w rodzinie.

W programie I i II etapu edukacyjnego sześcioletniej szkoły podstawowej specjalnej dla uczniw z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim uwzględniono dodatkowo treści z wychowania komunikacyjnego. Do II poziomu edukacyjnego dołączono jeszcze informatykę i język obcy.

Program określa cele edukacyjne w pięciu zakresach:

1. Usprawnianie, korygowanie i kompensowanie zaburzonych funkcji dziecka oraz wspomaganie rozwoju jego zdolności i zainteresowań.

2. Kształtowanie umiejętności umożliwiających zdobywanie wiedzy, takich jak słuchanie, mwienie, pisanie, czytanie, rachowanie, obserwowanie, odtwarzanie i tworzenie.

3. Kształtowanie prawidłowej postawy społeczno-etycznej i umiejętności wchodzenia w interakcje społeczne.

4. Uwrażliwianie na piękno środowiska przyrodniczego i kulturalnego.

5. Uświadomienie konieczności dbania o zdrowie, higienę i bezpieczeństwo.

W programie określone są rwnież cele oglne dla poszczeglnych przedmiotw- blokw i pojedynczych przedmiotw.

Niezbędnym warunkiem podjęcia właściwych działań przez nauczyciela jest zaznajomienie się i odpowiednie wykorzystanie w swej pracy celw zawartych w aktach prawnych i opracowaniach naukowych. Pozwalają one bowiem nauczycielowi na lepsze zrozumienie uczniw i dostosowanie się do stawianych oczekiwań. Ze względu na powyższe cele jego zadaniem będzie określenie celw bardziej szczegłowych dla poszczeglnych jednostek metodycznych. Zanim jednak nauczyciel przystąpi do formułowania celw szczegłowych nauczanych treści, powinien wcześniej opracować plan dydaktyczny na cały rok szkolny. Do tej czynności przystępuje przed formalnym objęciem obowiązkw, czyli w czasie wakacji lub ewentualnie na początku roku szkolnego.

Taki plan ma pomc nauczycielowi w sprawnej organizacji zajęć, zapobiegając chaotyczności i przypadkowości. W planowaniu jest niezbędna dobra znajomość programu nauczania, podręcznikw, a przede wszystkim możliwości, potrzeb i zainteresowań uczniw. Wstępnych informacji o uczniu dostarczy nauczycielowi analiza dokumentacji dziecka z poradni psychologiczno-pedagogicznej, rozmowa z psychologiem szkolnym, logopedą, pedagogiem. W trakcie roku szkolnego nauczyciel uzupełni informacje o uczniu o własne obserwacje i wywiad środowiskowy.

Dobra znajomość każdego ucznia jest niezbędnym warunkiem trafnych i skutecznych czynności nauczyciela. Nie można przecież podejmować odpowiednich oddziaływań, nie wiedząc, jakie zaburzenia mają uczniowie czy też jak funkcjonują. Niezbędnym elementem działalności nauczycielskiej jest też zwrcenie uwagi, jak uczniowie przyswoili sobie program nauczania z poprzednich klas. W razie zauważenia jakichkolwiek brakw należałoby uwzględnić je w planie i pracować nad ich usuwaniem.



Trudności wychowawcze

Innym obszarem działalności nauczyciela - poza czynnościami przygotowawczymi - jest realizacja przyjętych założeń. Na efektywność pracy nauczyciela ma wpływ jego właściwa postawa, umiejętność doboru odpowiednich metod, form, stosowanie środkw dydaktycznych. Niezwykle ważna jest też wspłpraca z rodziną, z gronem pedagogicznym, środowiskiem lokalnym.

Jak wykazuje praktyka, nauczyciel szkoły specjalnej dość często napotyka w swej pracy rżnorodne trudności wychowawcze. Podłoże owej sytuacji bywa bardzo rżne. Może przykładowo wynikać z właściwości psychofizycznych wychowanka, z negatywnego wpływu rodziny bądź grupy rwieśniczej na dziecko. Zadaniem nauczyciela będzie poznanie przyczyny bądź przyczyn negatywnych form zachowania wychowanka oraz znalezienie odpowiedniej metody przeciwdziałającej owemu zachowaniu i je korygującej. Oczywiście problem jest obszerny i wymaga niezwykłej umiejętności działania nauczyciela.

Poza tym należy pamiętać, iż każdy wychowanek jest odrębną jednostką i w związku z tym każdy przypadek trzeba traktować indywidualnie, pomimo nawet tego samego przewinienia. Powszechnie stosowany system kar i nagrd wymaga rwnież zindywidualizowania. Chciałabym zaznaczyć, iż pochwała (nagroda) ma niejednokrotnie większe szanse powodzenia wychowawczego aniżeli kara. Praktyka wychowawcza wykazuje, iż z reguły efekty działania kary są krtkotrwałe.

Istotną cechą wychowania - zgodnie z założeniami psychologii humanistycznej - jest podejście skoncentrowane na wychowanku jako osobie ludzkiej. To znaczy, że traktuje się wychowanka jako jednostkę autonomiczną, niepowtarzalną i zasługującą na szacunek bez stawiania wstępnych warunkw. Dzięki temu zapewnia się mu większą niezależność, zawierza się jego pozytywnym i twrczym możliwościom; daje się mu do zrozumienia, że sam jest w stanie poradzić w szkole sobie z powstałymi problemami; metody lub techniki wychowawcze uważa się za sprawę drugorzędną, a nawet poniekąd mało znaczącą.

Strategia humanistyczna jest niezwykle trudna do stosowania i łatwo jest o popełnienie błędu w jej wykorzystaniu. J. Grochulska (1998) przestrzega przed takimi błędami, jak uleganie dziecku we wszystkim, zapominanie, że wolność podejmowania decyzji wiąże się w sposb naturalny z odpowiedzialnością za własne czyny; uleganie dziecku do czasu wyczerpania się cierpliwości, wwczas rodzice czy wychowawcy w szkole stosują karę, przechodząc do innej strategii, aby następnie, z poczuciem winy za krzywdzenie dziecka lub brak konsekwencji, znowu cierpliwie ulegać; okazywanie zrozumienia dziecku wyłącznie wtedy, gdy przejawia ono skruchę i dopuszczanie go do podejmowania decyzji pod warunkiem, że jest ona taka sama, jak proponuje dorosły opiekun.

Każdy nauczyciel może opracować własną strategię wychowawczą, ktra powinna być oparta na rozległej wiedzy pedagogicznej i psychologicznej oraz własnej praktyce. Jak słusznie podkreśla J. Grochulska, przed podjęciem ostatecznej decyzji należy się upewnić, czy dobrze rozumiemy analizowane strategie. Po dokonaniu wyboru określonej strategii wychowawczej nie można pod żadnym warunkiem łamać zasad w niej zawartych.



Wspłpraca z domem

Niezwykle ważnym zadaniem w pracy nauczyciela jest zorganizowanie dobrej wspłpracy ze środowiskiem domowym ucznia. Dzięki systematycznej i szerokiej wspłpracy szkoły specjalnej z rodzicami ucznia nauczyciel zdobywa dogłębniejszą wiedzę o dziecku, o jego sytuacji rodzinnej. Informacje te pozwalają lepiej zrozumieć dziecko i przez to przyczyniają się w znacznym stopniu do podjęcia odpowiednich oddziaływań pedagogicznych. Trzeba mieć też na uwadze, iż wspłpraca ta pozwala nauczycielowi na pozytywne ukierunkowanie rodzicw w rżnych kwestiach dotyczących dziecka, co w szkole specjalnej jest nieodzowne.

Owa wspłpraca ważna jest też ze względu na dążenie nauczyciela do wypracowania jednolitych oddziaływań wychowawczych na dziecko. Nie możemy doprowadzać do takich sytuacji i godzić się na to, że niekiedy dziecko, jest karane za jakieś zachowanie, choć ktoś inny (rodzice) pozwala mu na nie. W ten niekonsekwentny sposb nie tylko że nie uczymy dziecka właściwego zachowania, ale wręcz je udaremniamy. Do uzyskania pozytywnych efektw w tym zakresie niezbędne jest spjne oddziaływanie nauczycieli i rodzicw. Żadna ze stron nie może odejść od stosowanych zasad.

Stały kontakt rodzicw ze szkołą sprawia, że rodzice wiedzą, co się w szkole dzieje, jak funkcjonuje ich dziecko. Ponadto utwierdzają się w przekonaniu, że są rwnorzędnymi partnerami w wychowywaniu dziecka. Nawiązywanie i podtrzymywanie pozytywnych kontaktw między szkołą a środowiskiem ucznia należy do bardzo ważnych zadań nauczyciela. Przyznać trzeba, że jest to zadanie niebywale trudne i wymagające od nauczyciela niezwykłych umiejętności. Zasadnicza trudność tkwi niejednokrotnie w fakcie, że znaczna grupa rodzin wychowujących dziecko lekko upośledzone umysłowo nie spełnia swoich funkcji w sposb zadowalający, a w skrajnych przypadkach nie interesuje się losami dziecka w szkole.

O szkole specjalnej możemy powiedzieć, że jest placwką segregacyjną. W związku z tym wskazane byłoby, aby nauczyciel zadbał o zorganizowanie swoim uczniom kontaktu z szerszym środowiskiem społecznym, np. grupą rwieśniczą ze szkoły masowej. Kontakt ten może przybierać rżne formy: wsplne organizowanie uroczystości, rozgrywek sportowych, wycieczek itp.

E. Pasternak (1991) zwraca uwagę na słabą znajomość i wykorzystanie przez nauczycieli takich metod, jak metoda problemowa, metoda sytuacyjna,

9019

tzw. giełda pomysłw, gry dydaktyczne, metody impresyjne i ekspresyjne, metody ćwiczebne. Zdaniem E. Pasternaka w szkole specjalnej dla dzieci lekko upośledzonych umysłowo wykorzystywane są głwnie metody oglądowe i oparte na działalności praktycznej. Autor zauważa też, że metody słowne nabierają większego znaczenia w klasach starszych, co wiąże się z możliwościami uczniw. W pracy z dziećmi lekko upośledzonymi umysłowo nauczyciel bardzo często sam wykonuje rżnego rodzaju pomoce naukowe - rozsypanki, rysunki, loteryjki.

Stale też poszukuje optymalnych metod, form, środkw dydaktycznych, napotykając rżnorodne trudności natury wychowawczej i szukając sposobw ich rozwiązywania. Niemożliwe jednak byłoby uzyskanie zakładanych efektw w nauczaniu i wychowaniu bez pełnego zaangażowania nauczyciela w sprawy uczniw i szkoły. To od nauczyciela, jego postawy i inicjatywy zależy bowiem funkcjonowanie placwki.







Scenariusz zajęć z wychowania fizycznego





Ćwiczenia z muzyką i przy muzyce dla osb niepełnosprawnych intelektualnie



Zadania lekcji: Nauka tańca ,,greckiego" i podstawowego kroku poloneza.

Ilość ćwiczących: 20 osb

Uczniowie: Uczniowie niepełnosprawni intelektualnie

Miejsce ćwiczeń: sala gimnastyczna

Przyrządy i przybory: krzesła, koła hulaj hop, piłeczki pingpongowe, bębenek, indyfikatory, kreda

Środki audiowizualnie: magnetofon

Cel lekcji:

? kształcący: kształtowanie rytmizacji i estetyki ruchu, wyrabianie umiejętności łączenia ruchu z muzyką, kształtowanie koordynacji wzrokowo-słuchowo-ruchowej:

? poznawczy: stwarzanie sytuacji sprzyjających rozwijaniu wyobraźni i ekspresji twrczej w zabawach i tańcach;

? wychowawczy: kształtowanie charakteru i właściwych postaw w działaniu zespołowym, stwarzaniu okazji do przeżywania radości i satysfakcji

Metody:

? realizacji zadań ruchowych: naśladowniczo-ścisła, zabawa klasyczna ruchowej ekspresji twrczej.

? przekazywania wiedzy: pokaz wychowania: działanie przykładem osobistym, wyrażanie aprobaty.

Formy: podział ćwiczących; grupy, pary

Porządkowe: luźna rozsypka, koło, uliczka.

Prowadzenie zajęć; frontalna, indywidualna.



Tok lekcji Nazwa i opis ćwiczenia Czas /ilość powtrzeń Uwagi organizacyjno metodyczne

Część I wstępna. Moment organizacyjno-wychowawczy Zbirka w szeregu . Powitanie. Podanie zadań lekcji 2' Prowadzący przedstawiają się. Oznaczają ćwiczących identyfikatorami, a następnie zapoznają z tematem lekcji.

B

Nauka tańca ,,greckiego'' Taniec ,,grecki"

Ćwiczący w ustawieniu na obwodzie koła wykonują kroki:

Na raz odstawienie

Na dwa dostawienie NL do NP.;

Na trzy krok NP w przd,

Na cztery dostawienie NL do NP.,

Na pięć- odstawienie NP. w tył,

Na sześć dostawienie NL do NP. 12' Ćwiczący pozostają w ustawieniu na obwodzie koła. Przechodzą do swobodnego siadu. Prowadząca zapala świeczkę. Objaśnia i pokazuje kroki taneczne oraz przebieg tańca





Na zakończenie następuje zgaszenie świeczki.

C

Ćwiczenia w parach bez przyboru Ćwiczenia w parach

Prowadzący wystukuje rytm na bębenku.

Po ostatnim głośnym uderzeniu w bębenku...

Ćwiczenie 1.

Ćwiczący szukają swojej pary, a po jej odnalezieniu unoszą do gry ręce ze wstążeczkami i stają w miejscu.

........bębenek

Ćwiczenia 2

W ustawieniu tyłem do siebie w rozkroku, RR w bok

Na raz, dwa - rwnoczesne wznos RR bokiem w grę -(wdech)

.......bębenek

Ćwiczenie 3.

W ustawieniu tyłem na siebie, chwyt pod łokcie;

uniesienie NP. ugiętą w kolanie i utrzymać rwnowagę ( po uniesieniu) NP. następnie zmiana nogi)

........bębenek

Ćwiczenia 4

Siad klęczny tyłem do siebie, RR w grę, chwyt za dłonie

na raz-opuszczenie RR w dł z klaśnięciem w dłonie

na dwa- skłon T w tył

na trzy chwyt za dłonie

bębenek-chd na czworakach.

Ćwiczenia5

,,Jedynka z pary wykonuje klęk podparty, ,,dwjka wchodzi pod jedynkę i wykonuje siad klęczny 10'









2x







4x

















4x NP.

4x NL





4x











1x Prowadzący poleca dobrać się w pary wg wzrostu (pomaga druga osoba)

Każdej parze asystent n-la prowadzącego zawiązuje na jedną rękę wstążkę

Pary rozrżniają miedzy sobą kolorem wstążek.

Ćwiczący w rytmie bębenka poruszają się po całej sali.



W ćwiczeniu 2,3,4,5 biorą udział asystentki. Dwie osoby trzymają koc tworząc ,,parawan"

Trzecia osoba tworzy t ,,parę zza parawanem. Po ostatnim głośnym uderzeniu w bębenek ,,parawan zostaje odsłonięty, wtedy wszystkie pary przyjmują taką samą pozycję jak ,,para zza parawanu"

Prowadzący zachęca do szybkiego odszukania swojej pary i przyjęcia ustalonej pozycji. Następnie ćwiczący wykonują ćwiczenia korekcyjne z elementami ćw. Oddechowych rnoważnych;

Prowadzący zwraca uwagę na poprawność wykonywanych ćwiczeń;

Zabawa na czworakach. ,,Koty na spacer, koty do domu"

,,Jedynki tworzą domki (klęk podparty w miejscu),

,,dwjki" ;-koty.

Na sygnał prowadzącego; ,,koty na spacer"- koty chodzą na czworakach po całej sali.

Na sygnał ,,koty do domu";

- koty wchodzą do swoich ,,domkw''. Po dwch wejściach kotw do domu, zmiana w parze: koty stają się domkami, domki ,,kotami" 4x

Ćwiczenia w parach z przyborami Ćwiczenie 6

-leżenie przodem twarzami do siebie, w środku koło hulaj hop.

Na raz, dwa uniesienie koła do gry (wdech)

Na trzy, cztery- opuszczenie w dł (wydech)

Ćwiczenie 7

Pozycja. J.w.

Dmuchanie piłeczek ping-pongowych 2x

















0,5 Prowadzący i asystent rozdają koła hulaj - hop





Asystentka rozdaje piłeczki ping pongowe. Prowadzący i asystentka w czasie ćwiczenia po kolei do każdej pary i nakładają na rękę kotylion odkładają koła, piłeczki w miejsce wskazane przez prowadzącego.

Część III

Końcowa Taniec uspokajający Marsz krokiem poloneza po obwodzie koła -RR na biodrze











Polonez w ,,swoich ''parach

















Polonez w parach







Ćwiczący poruszają się krokiem poloneza i wykonują wybrane figury

Ćwiczący poruszają się ,,para za parą" po obwodzie koła,

,,Parami środkiem' '-para za parą środkiem sali tworzy kolumnę par. Pary zatrzymują się,

,,Tunel''; ćwiczący chwytają się za podane wewnętrzne ręce i unoszą do gry. Ostatnia para przechodzi pod ,,tunelem" i staje na początku kolumny. Kolumna lekko przesuwa się ku tyłowi.

,,Para za parą po obwodzie koła (pł okrążenia),

,,Parami środkiem",

Para w prawo, para w lewo

Kolumna par z lewej strony tworzy ,,tunel", pary z kolumny prawej przechodzą pod ,,tunelem''.

Po przejściu wszystkich par z prawej strony następuje zmiana ; druga kolumna par tworzy ,,tunel", pierwsza przechodzi pod ,,tunelem";

,,Para za parą w dwch kolumnach,

,,Czwrkami środkiem";

,,Para za parą";

Ukłon -tańczący zwracają się do siebie twarzami i dziękują za taniec

Pożegnanie















9'































































































1,5' Ćwiczący pojedynczo ustawiają się na obwodzie koła. Prowadząca. Prowadząca pokazuje krok poloneza. Asystent włącza magnetofon. Ćwiczący w rytmie poloneza poruszają się po obwodzie koła

Ćwiczący dobierają się w ,,swoje pary". Prowadząc pokazuje trzymane w parze. Ćwiczący w parach poruszają się po obwodzie koła.

Prowadząca pokazuje z ktrej, strony stoi partner, z ktrej partnerka do tańca i jak jej dziękować za taniec.

Ćwiczący z siedzących na sali osb proszą do poloneza.

Wykonują piękny ukłon i proszą do tańca

Prowadząca głośno mwi o kolejności figur





















































Po wykonaniu ukłonu partnerzy odprowadzają swoje partnerki na miejsce i dziękują za taniec.

Prowadzący żegnają się i dziękują ćwiczącym za wsplną zabawę





























































Program

zajęć sportowych: Biegi na orientację

dla uczniw II i III etapu edukacyjnego







Wprowadzenie:



Istotą zajęć szkolnych jest zaproponowanie takiego wachlarza form ruchu, by stworzyć uczniowi optymalne możliwości rozwijania sprawności fizycznej.

Za jej doskonalenie, jak i za umiejętność działania na rzecz zdrowia, w szczeglny sposb jest odpowiedzialny nauczyciel wychowania fizycznego.

Aby jak najlepiej spełnić swoją rolę, nauczyciel powinien podejmować rżnorodne formy pracy z dzieckiem. Jedną z nich jest bieg na orientację – BnO.

Bieg na orientację nie jest nową dyscypliną sportu, ale wciąż mało popularną w Polsce. Warto więc dowiedzieć się o niej nieco więcej. BnO (Bieg na Orientację) polega na tym, aby w jak najkrtszym czasie pokonać zaznaczoną na mapie trasę. Zawodnik potwierdza na karcie startowej swoją obecność w wyznaczonych punktach kontrolnych w terenie. Droga między punktami jest dowolna, a jej wybr zależy od zawodnika. Warunkiem sklasyfikowania i pomyślnego ukończenia biegu jest dotarcie do wszystkich punktw kontrolnych w odpowiedniej kolejności. O wyniku decyduje jedynie osiągnięty czas. W pokonywaniu trasy pomocny jest kompas, z ktrego zawodnik może odczytaćwłaściwy kierunek biegu. Mapy, ktrymi zawodnicy posługują się podczas BnO, są specjalnie przygotowane dla tej dyscypliny sportu. Są bardzo dokładne, powinny być na nich zaznaczone wszystkie charakterystyczne obiekty oraz podane szczegłowe informacje dotyczące terenu. Długość trasy i liczba punktw kontrolnych zależą przede wszystkim od kategorii wiekowej, formy zawodw, a także od terenu, w ktrym się one rozgrywają. Na zawodach najmłodsi biegacze mają do pokonania trasę około 1,5 - 2 km (dla innych kategorii wiekowych trasy mogą wynosić 10 km, a nawet więcej), w praktyce oznacza to ok. 2 - 3 km, rżnica ta wynika z faktu, że długość trasy jest liczona na mapie w linii prostej, bez uwzględnienia ukształtowania terenu. Zawodnicy zmuszeni są do omijania przeszkd terenowych, takich jak: pagrki, bagienka, zagajniki. Długość pokonanej przez zawodnika trasy w duże jmierze zależy od jego umiejętności. BnO traktowany wyczynowo jest sportem trudnym, stawiającym zawodnikowi wysokie wymagania co do formy fizycznej, intelektualnej i psychicznej. Podczas biegu konieczna jest ciągła koncentracja - przy braku skupienia często popełnia się błędy i można się zgubić. BnO traktowany jako rozrywka może być wspaniałą zabawą, aktywną formą wypoczynku, okazją do ruchu na świeżym powietrzu. BnO to nie tylko wysiłek fizyczny, to także umiejętność myślenia, ćwiczenie spostrzegawczości, koncentracji, oraz konieczność samodzielnego podejmowania decyzji.

Ponieważ brakuje uporządkowanego systemu nauczania w tej formie, poza tradycyjnym treningiem biegowym i technicznym, program ten jest propozycją zachęcającą do trenowania BnO nie tylko na lekcjach wychowania fizycznego, ale przede wszystkim w ramach zajęć pozalekcyjnych.

Bieg na orientację jest ciekawym sposobem spędzania czasu wolnego, ktry umożliwia, jak żaden inny sport, bardzo bliski kontakt z przyrodą.

Program jest przygotowany dla uczniw II i III etapu edukacyjnego. Rozpiętość wiekowa może być tak duża, gdyż metody treningowe stosowane w programie są odpowiednie niezależnie od wieku. Uczniowie starsi będą w stanie szybciej opanować umiejętności przewidziane w nim.

Układ treści zakłada stopniowe poznawanie nowych umiejętności i stanowi integralną część prozdrowotnej i ekologicznej ścieżki edukacyjnej.









Cele edukacyjne



Cele głwne:

? wszechstronny rozwj osobowości

? kształtowanie prozdrowotnego stylu życia

? rozwijanie wspłpracy i działania w grupie



Cele operacyjne:

? poznanie kolorw i symboli używanych na mapach do biegw na orientację (BnO)

? porwnywanie symboli na mapie z elementami w terenie

? rozwijanie wyobrażeń o formach ukształtowania terenu

? nabywanie umiejętności odczytywania warstwic i skali mapy

? nabywania umiejętności zastosowania właściwych symboli w celu zaktualizowania mapy

? nabywanie umiejętności dokonywania oceny odległości w terenie poprzez krokowanie

? nabywanie umiejętności szacowania i mierzenia rozmiarw elementw terenowych oraz odległości pomiędzy nimi

? nabywanie umiejętności orientowania mapy do płnocy, po zmianie kierunku przemieszczania się, a także według liniowych form terenu

? rozwijanie umiejętności utrzymywania koncentracji i kierunku

? poznanie i rozrżnianie klasyfikacji drg

? doskonalenie umiejętności zapamiętywania podczas biegu

? kształtowanie pamięci mapy i terenu

? kształtowanie umiejętności kciukowania i składania mapy

? kształtowanie umiejętności odnajdywania się w okolicy punktw kontrolnych oraz ich potwierdzania

? rozwijanie umiejętności doboru prędkości na przebiegu oraz rozkładu sił na całej trasie

? rozwijanie zdrowej rywalizacji sportowej, siły woli, chęci wspłzawodnictwa – postawy sportowca

? rozwijanie umiejętności wspłpracy w grupie, komunikowania się – postawy koleżeńskiej

? rozbudzenie zainteresowania środowiskiem przyrodniczym

? poznanie najbliższego środowiska, ukształtowania terenu

? dostrzeganie wspłzależności między działalnością człowieka, a otaczającą go przyrodą

? rozwijanie umiejętności wnioskowania i podejmowania decyzji

? rozwijanie umiejętności dbania o zdrowie i kondycję psychofizyczną – zdrowy styl życia

? rozwijanie umiejętności korzystania z rżnego rodzaju źrdeł informacji





Treści



1. Mapa i jej orientowanie. Oswojenie z lasem.( ustawianie mapy, spacer w terenie )

2. Kolory na mapie. Znaczenie symboli na mapie. ( legenda mapy, mapka z opisem )

3. Orientacja mapy według terenu. ( orientowanie ze zmianą kierunku przemieszczania się )

4. Mierzenie odległości na mapie. ( skala, mierzenie przebiegw, krokowanie, wzrokowa ocena długości przebiegw na mapie )

5. Orientacja wzdłuż elementw liniowych. ( wzdłuż jednej ścieżki )

6. Orientacja przy pomocy systemw elementw liniowych. ( trasa liniowa po drogach)

7. Czytanie obiektw terenowych przy elementach liniowych.

8. Czytanie obiektw liniowych poza elementami liniowymi i odsuwanie ich od elementw liniowych.

9. Skrty – przechodzenie na przełaj na inne obiekty liniowe. ( ścinanie skrtw)

10. Orientacja mapy przy pomocy kompasu.

11. Wybr prostych wariantw między punktami kontrolnymi.

12. Precyzyjne użycie kompasu. Orientacja na krtkich odcinkach z wykorzystaniem obiektw przywiązania orientacyjnego.

13. Bieg na kierunek. ( utrzymywanie kierunku biegu )

14. Rzeźba terenu – warstwice. ( trasa liniowa na warstwicy , profil trasy )

15. Orientacja w oparciu o duże, wyraźne formy terenu.











Przewidywane osiągnięcia uczniw



W wyniku realizacji treści i celw programowych uczeń:



? potrafi prawidłowo trzymać mapę, także przy zmianie kierunku oraz ją umiejętnie składać

? zna symbole i kolory na mapie do BnO, rozumie skalę

? potrafi przetworzyć rzeczywistość na znaki na mapie, i odwrotnie

? potrafi dokładnie czytać mapę do BnO

? potrafi mierzyć i porwnywać długości przebiegw

? potrafi dokonać wyboru, umożliwiającego bezpośrednie dotarcie do punktu kontrolne i dokonuje wyboru drogi

? potrafi odczytywać obiekty znajdujące się poza elementami liniowymi

? potrafi korzystać ze skrtw

? potrafi posługiwać się kompasem, wyznaczać i utrzymywać kierunek według wskazań kompasu

? potrafi podejmować proste decyzje, dokonywać wyboru lepszego wariantu, krtszej trasy

? rozumie i czyta warstwice

? dostosowuje prędkość i technikę biegu do zmian terenu

? potrafi potwierdzać punkty kontrolne

? rozumie potrzebę dbania o zdrowie

? dostrzega walory przyrodnicze swojego regionu

? dostrzega pozytywne i negatywne skutki działania człowieka na przyrodę, umiejętnie wnioskuje na podstawie obserwacji

? potrafi wspłpracować w grupie, pomaga w sytuacjach tego wymagających





Procedury osiągania celw



Jednym ze źrdeł dochodzenia do wiedzy jest obserwacja, a najlepszym sposobem ćwiczenia biegw na orientację jest trening i zawody - oczywiście w lesie, z mapą i kompasem. Jednak, aby uczeń swobodnie poruszał się w lesie, zadania stawiane przed nim powinny być dostosowane do poziomu umiejętności.

Program zawodw jest tak zaplanowany, że rozpoczyna nauczanie od najprostszych umiejętności, stopniowo je rozwijając.

Opanowanie każdej umiejętności należy sprawdzić, gdyż tworzy to podstawę do nauki następnej. Jeżeli uczeń opanował założone umiejętności, wyprbował swoją wiedzę w praktyce, następnie ćwiczył w znanym, a potem nieznanym terenie – jest przygotowany do brania udziału w zawodach.

Tak więc trening powinien składać się z dwch części:

? ćwiczenie danej umiejętności, czyli trenowanie częściowe

? wykorzystanie danej umiejętności na trasie, czyli trenowanie całościowe

Na pierwsze trasy, ustawiane w znanym, terenie dobrze jest wybrać teren wyraźnie ograniczony, np. drogami, płotem (park, teren szkoły), a potem dopiero można ruszać do lasu, w ktrym występują niewielkie rżnice wzniesień i dużo elementw liniowych, np. drogi, rzeczki, granice.

Jednocześnie trening powinien zawierać:

? ćwiczenia orientacyjne – zajęcia teoretyczne, a zwłaszcza nauka mapy, analiza błędw popełnianych w terenie, analiza wariantw i zajęć praktycznych z mapą

? ćwiczenia sprawnościowo-kondycyjne – zajęcia, kształtujące wszystkie cechy motoryczne, a zwłaszcza wytrzymałość, siłę, szybkość i zwinność (zabawy biegowe, tory przeszkd )



Początkowe zajęcia to tworzenie przez uczniw własnych map najbliższego otoczenia ( sala lekcyjna, boisko ), za pomocą ktrych się poruszają.

W pierwszym rzędzie dążymy do lokalizacji obiektw ( meble, ławki, itp.), potem do przechodzenia od obiektu do obiektu i opisywania trasy słownie i graficznie.

Wprowadzając mapy przekazujemy i sprawdzamy wiedzę związaną z symbolami i kolorami na mapie do biegw na orientację – BnO, następnie wychodzimy w znany teren i korzystamy z uproszczonych map, o dużych skalach, zawierających niewielką liczbę szczegłw, adaptując je do możliwości uczniw.

Stopniowo, z coraz większym zasobem wiedzy uczniw, przechodzimy na bardziej rozległe przestrzenie, wchodząc do lasu i stosując rżne rodzaje map, np. rzuty poziome terenu, plany, mapy turystyczne, mapy czarno-białe, mapy do BnO.

Przyzwyczajenie do przebywania w lesie rozpoczynamy od atrakcyjnych zabaw (pokonywanie przeszkd terenowych, poruszanie się po mchu). Kształtujemy jednocześnie wrażliwość i spostrzegawczość oraz postawy koleżeństwa i wspłpracy w grupie. Zajęcia te są prowadzone w grupie, pod kierunkiem trenera.

Kolejne treningi organizujemy już rzadziej, także w formie grupowej.

Wprowadzając system obiektw liniowych, ustawiamy początkowo punkty kontrolne na każdym skrzyżowaniu, gdzie następuje zmiana elementu liniowego. Pźniej robimy to między punktami.

Zajęcia z użyciem kompasu można przeprowadzać najpierw bez stosowania map, korzystając z nich na pźniejszych treningach.





Ewaluacja osiągnięć





Bieg na orientację jest sportem mającym duże walory poznawcze i edukacyjne. Kształtuje wyobraźnię, uwagę i spostrzegawczość, uczy koncentracji, samodyscypliny i wspłdziałania.

Sprawdzianem efektw treningw jest:

? kontrola umiejętności orientacyjnych poprzez sprawdziany (testy), badające opanowanie kolejnych umiejętności - np. indywidualne biegi po trasie o odpowiednim stopniu trudności

? kontrola sprawności motorycznych poprzez sprawdziany (testy),badające opanowanie umiejętności – np. bieg na standardowym torze przeszkd w terenie lub na sali gimnastycznej, uwzględniający ćwiczenia zwinnościowe, szybkościowe

? udział w zawodach, jeżeli wynik sprawdzianw jest dobry





BIBLIOGRAFIA



1. Marta Bogdanowicz : Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym WSiP W-wa 1991r.



2. Halina Borzyszkowska: Oligofrenopedagogika PWN W-wa 1985r.



3.Otton Lipkowski : Pedagogika specjalna PWN Warszawa 1981r.



4. Kazimierz Kirejczyk (pod red.): Upośledzenie umysłowe PWN W-wa 1981



5. Kazimierz Kirejczyk : Nauczanie dzieci o obniżonej sprawności umysłowej PZWS W-wa 1964r.



6.Jan Opiat : Kształcenie dzieci upośledzonych umysłowo W-wa 1994r.



7. Janina Wyczesany : Pedagogika upośledzonych umysłowo W-wa 1999r.



8. Poradnik metodyczny dla nauczycieli kształcących ucznia z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim w szkołach oglnodostępnych i integracyjnych MEN W-wa 2001r.



9. Barbara Kosmowska: Dzisiaj się bawimy - WSiP Warszawa 1999






Przykadowe prace

Średniowieczne miasto

Średniowieczne miasto Początki miast średniowiecznych Oddzielenie się rzemiosła od rolnictwa oraz rozwj gospodarki towarowo pieniężnej sprawił, że po długim okresie upadku zaczęły znw ożywać miasta. Osiedla rzemieślniczo kupieckie powstały przy...

Problem bezrobocia w powiecie Brzozowskim 2002 woj.podkarpackie

Problem bezrobocia w powiecie Brzozowskim 2002 woj.podkarpackie Wstęp Rozdział I - Istota bezrobocia i jego podstawowe cechy 1.1. Definicje i pojęcia związane z bezrobociem. 1.2. Rodzaje bezrobocia. Rozdział II – Bezrobocie jako problem społeczny – wybrane aspekty 2....

Turystyka, a zadania organw państwowych. Budżet państwa i fundusze parabudżetowe.

Turystyka, a zadania organw państwowych. Budżet państwa i fundusze parabudżetowe. Budżet państwa jest to roczny plan dochodw i wydatkw oraz gromadzenia i wykorzystywania środkw tego budżetu. Pojęciem gospodaka budżetowa określa się wszystkie czynności podejmowane ...

List do Kreona o ułaskawienie Antygony i zmianę swej decyzji

List do Kreona o ułaskawienie Antygony i zmianę swej decyzji Wielki Kreonie! Chciałbym Cię prosić abyś zlitował się nad Antygoną i zmienił swoją okrutną decyzję. Zawsze wypełniała Twoją wolę i nigdy się nie sprzeciwiała. Był...

Cudzoziemcy

Cudzoziemcy Cudzoziemiec w rozumieniu przepisw prawa jest sobą przebywającą na terytorium danego państwa, ale nie posiadającą jego obywatelstwa. Potocznie - każdy obcokrajowiec, bez względu na jego status prawny. Problematykę obywatelstwa ciężko przypisać kon...

Filozofia- Zagadnienia na egzamin

Filozofia- Zagadnienia na egzamin PYTANIA Z HISTORII FILOZOFII 2007 /WERSJA SKRCONA/ dr. Kasprzyk 1. Pojęcie filozofii, jej pochodzenie i funkcje. 2. Działy filozofii i jej struktura 3. Głwny zasadniczy problem w filozofii 4. Cel i funkcje filozofii 5. Materializm a idealizm w filozof...

Biografia - Rafael.

Biografia - Rafael. RAFAEL (wlasc. Raffaelo Santi), 1483-1520, wl. malarz i architekt; jeden z najwybitniejszych artystw dojrzalego renesansu; doniosla role w uksztaltowaniu talentu R. mialo rodzinne m. Urbino, ktre pod rzadami ks. F. da Montefeltre bylo waznym osr. nauki i sztuki, konkurujacym z Florencja; pocz. nauki pobie...

Dramat rodzinny, dramat poezji i poety, dramat historyczny- rżne tematy "Nie-boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego

Dramat rodzinny, dramat poezji i poety, dramat historyczny- rżne tematy "Nie-boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego "Nie-boska komedia" Zygmunta Krasińskiego to utwr wieloznaczny, łączący rżne tematy przedstawione w dwch przenikających się planach- metafizycznym i realistycznym. O...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry