• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Demokrac...

Nawigacja

Demokracja szlachecka XV-XVIII



Demokracja szlachecka XV-XVIII




DEMOKRACJA SZLACHECKA.
POCZATEK:
Pod koniec XV w. w Europie zaszły poważne zmiany ustrojowe. Ujawnił się kryzys monarchii stanowej, coraz częściej pojawiały się głosy mwiące o potrzebie głębokich zmian ustrojowych. Zachodnia Europa podążała w kierunku państwa scentralizowanego, o silnej władzy. W przeciwieństwie do tego ruchu, Polska nie dążyła do absolutyzmu. Od końca XV w. lub jak twierdzą inni badacze historii od początku XVI w. ukształtował się w Polsce ustrj, zgodnie z ktrym mieszkańcy Rzeczpospolitej mogli uczestniczyć w sprawach politycznych państwa i ktry gwarantował wolność wyznaniową, ograniczał i określał zakres władzy krlewskiej, tworzył podstawy i ramy dobrowolnej, trwającej 400 lat, unii dwch niezależnych państw - Polski i Litwy. Tę formę państwa, utrzymującą się do 1795 roku określa się jako demokrację szlachecką.

KONSPEKT ROZWINIĘCIA:

1 ETAP - 1454 - 1505

1) 1454 - przywilej cerkwicko-nieszawski (K. Jagiellończyk). Krl nie może nakładać nowych praw, podatkw i zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmikw.
Wzrasta tym samym władza szlachty, malej znaczenie krla.
2) 1493 - pierwszy Sejm (J. Olbracht) w Piotrkowie Trybunalskim.
"Trzy stany sejmujące: krl, senat, izba poselska.
Zwoływany najpierw nieregularnie, po 1573 r. (artykuły henrykowskie) co 2 lata na 6 tygodni.
Rodzaje sejmw: walne (zwyczajne), nadzwyczajne, konwokacyjne, elekcyjne, koronacyjne.
Uprawnienia sejmu: nakładanie podatkw, zwoływanie pospolitego ruszenia(od 1496 r.), udzielanie prawa łaski i amnestii, zawieranie traktatw pokojowych i sojuszniczych, wypowiadanie wojny (od 16161 r.), kontrola krla (dzięki senatorom- rezydentom - po 1573r.), decydował o rekrutacji wojsk zaciężnych (od 1620), prawo nobilitacji i udzielania indygenatu (od 1641 r.)
SENAT: wykształcił się z Rady Krlewskiej, skład: arcybiskupi, biskupi, wojewodowie, kasztelani, kanclerze, podkanclerze, podskarbi, marszałkowie. Po unii lubelskiej - 140 senatorw. Największe kompetencje miał po 1501 r. - przywilej mielnicki, zniesione przywileju i zrwnanie uprawnień w 1505 - "nihil novi"
KRL: elekcyjny, prowadził politykę zagraniczną i wewnętrzną, dowodził nad armią, mianował wyższych urzędnikw państwowych (biskupw także), miał ustawodawczą moc i miał prawo zwoływania sejmu.
IZBA POSELSKA: reprezentacja sejmikw ziemskich, 170 posłw ( po unii lubelskiej)

"Rządy sejmikowe":
Z wykształceniem dwuizbowego sejmu sejmiki tracą znaczenie. Ich rola wzrasta od II poł. XVII.
SEJMIKI ZIEMSKIE: były kontynuacją dawnych wiecy dzielnicowych. Ich zadaniem był wybr i kontrola posłw, ktrzy zasiadali w Izbie Poselskiej.
Rodzaje sejmikw: przedsejmowe, relacyjne, elekcyjne, kapturowe, deputackie, gospodarcze.
W okresie bezkrlewia niezwykle ważne - są jedyną nie zawieszoną władzą
3) 1505 - sejm w Radomiu (A. Jagielklończyk), ustanowienie konstytucji "nihil novi: - nic nowego nie może być ustanowione bez zgody Sejmu i Senatu
4) PODSUMOWANIE 1 ETAPU:
Powstanie Sejmu i ustanowienie jego kompetencji
Szlachta otrzymuje prawo do rządzenia.

2 ETAP 1505 - 1569

1) Wzrost znaczenia magnaterii
2) 1506 r. tzw. Statut Łaskiego (zbir obowiązujących praw i przywilejw)
3) Działalność Bony, żony Zygmunta Starego: rozdawnictwo dbr, prba wprowadzenia absolutyzmu
4) 1530 - koronacja Zygmunta Augusta za życia krla
5) Wzmożenie się działalności średniej szlachty
6) 1537 - pierwszy rokosz - "wojna Kokosza" - krl zobowiązuje się do przestrzegania praw i przywilejw
7) 1559 - krl nie zwołuje sejmu - do początku konfliktu Inflanckiego
8) 1562 - krl przystępuje do obozu średniej szlachty
9) Ruchu egzekucyjnego:
Ruch egzekucyjny praw i dbr - obz średniej szlachty domagający się wykonywania i przestrzegania istniejącego prawa i zwrotu zabranych dbr krlewskich , stworzenia skarbu publicznego, ujednolicenia państwa.
Początkowo to reakcja na przywilej mielnicki
Głwni działacze ruchu: Hieronim Ossoliński, Mikołaj Sienicki, Rafał Leszczyński
Osiągnięcia ruchu: przystąpienie do obozu reform Zygmunta Augusta (1562), lustracja dbr koronnych, egzekujca dbr, powołania "wojska kwarcianego", reforma podatkowa, ujednolicenie miar i wag, unia lubelska
10) Etap ten kończy Unia Lubelska - 1569
11) PODSUMOWANIE 2 ETAPU: Sformułowanie programy średniej szlachty - ruch egzekucyjny i reformy sejmw egzekucyjnych.

3 ETAP 1573

1) Pierwsze bezkrlewie po śmierci Zygmunta Augusta
2) Postanowienia Artykułw Henrykowskich:
Jest to umowa między "stanami politycznymi" a wybranym przez nie monarchą
Gwarantuje utrzymanie dotychczasowego ustroju: duża rola sejmu, uszczuplenie władzy krla, potwierdzenie istniejących praw, monarcha nie jest dziedzicem państwa, o wojnie i pospolitym ruszeniu krl decyduje w porozumieniu z sejmem, nie może wyprowadzać pospolitego ruszenia poza granice kraju, krl ma zwoływać sejm co 2 lata, wszystkie ważniejsze decyzje ma konsultować z senatorami
W razie złamania postanowień artykułw szlachta może odwołać krla
Artykuły henrykowskie to precedens w skali Europy
3) Konfederacja warszawska: wolność wyznaniowa dla szlachty
4) PODSUMOWANIE 3 ETAPU: Ustalenie zasadniczych praw Polski przedkładanym do zaprzysiężenia krlom. Podsumowanie ustroju Polski i ograniczenie polityki przyszłych krlw.

4 ETAP 1578 - 1581

1) 1578 - powołanie Trybunału Koronnego z Sądu Krlewskiego, sąd apelacyjny najwyższej instancji (dla Wielkopolski w Piotrkowie Trybunalskim, dla Małopolski w Lublinie)
2) 1581 - powołanie Trybunału Litewskiego (w Grodnie i Mińsku)
3) Inne sądy szlacheckie: ziemski, grocki, podkomorzy
4) PODSUMOWANIE EPTAPU 4: Utworzenie najwyższych organw sądowniczych - Trybunału Koronnego i Litewskiego

5 ETAP WIEK XVII

1) Znaczenie magnaterii jest już ogromne: ekonomiczne (wielkie latyfundia, państewka magnackie), polityczne (uzależniają od siebie sejmiki i posłw)
2) Prby reform krlewskich prowadzących do stworzenia monarchii absolutnej:
Zygmunt III August - chciał władzy centralnej, tronu dziedzicznego, ograniczenia przywilejw, głos doradczego dla izby poselskiej).
Odzew szlachty; rokosz Zebrzydowicki (sandomierski) 1606 - 1609 w celu odebrania przywileju monarchy w rozdawiennictwie urzędw i w celu ukrucenia prb zmiany ustroju
Władysław IV - chciał wzmocnić władzę, co spotkało się z mocnym sprzeciwem magnaterii
Jan Kazimierz - chciał wzmocnienia władzy krlewskiej, i przeprowadzania koronacji za życia krla
Odzew szlachty: rokosz Lubomirskiego 1655 -1666
Michał Korybut Wiśniowiecki - wzmocnienie władzy oligarchii magnackiej
3) 1652 - Władysław Siciński przez użycie liberum veto zrywa sejm - precedens
4) PODSUMOWANIE 5 ETAPU: nieudane prby wprowadzenia rządw absolutnych w Polsce, krla ogranicza tron elekcyjny i artykuły henrykowskie. Zostaje zachwiana rwnowaga w stanie szlacheckim, zubożenie średniej szlachty, wzrost roli gospodarczej i politycznej magnaterii, decentralizacja władzy, rządy sejmikowe a nie centralne. Blokowanie przez magnaterię reform. Ustrj demokracji szlacheckiej przeżywa kryzys.

6 ETAP: PANOWANIE SASW

1) Panowanie Augusta II:
Chce wprowadzić absolutyzm na wzr Zachodnioeuropejski, wzmocnić pozycję Wettinw w Polsce, ktra ma być zapleczem dla działań dynastii, chcą dziedzicznego tronu.
1715 - konfederacja tarnogrodzka -odzew szlachty na prby wzmocnienia władzy
Konflikt zakończony w 1717 "sejmem niemym" - urzędy dla Polakw, reforma podatkowa, wojskowa, krl ma przebywać w kraju, ukrcono samowolę Hetmanw
Rozpoczyna się interwencja obcych mocarstw w Polsce: Poczdam, traktat Loewenwolda
2) Panowanie Augusta III
Upadek Polski, kryzys polityczny i gospodarczy.
Ścieranie się mocarstw zachodnich co do panowania w Polsce
3) Prby reform: projekty reform ustrojowych familii Czartoryskich, Stanisława Leszczyńskiego (Głos wolny wolność ubezpieczający), Stanisława Konarskiego, bp. Andrzeja Załuskiego.
4) PODSUMOWANIE EATPU 6: zrywanie sejmw, przekupstwa obcych dworw, nietolerancja, kryzys gospodarczy, upadek suwerenności Polski, uległość wobec sąsiadw, spadek znaczenia i roli szlachty i ich interesw, nie ma już polskiej racji stanu, liczą się tylko interesy państw ościennych.

7 ETAP 1764 - 1795

1) Reformy sejmu konwokacyjnego:
Zakaz przysięgi na instrukcje sejmikowe, głosowanie większością głosw w sprawach skarbowych i wojskowych, ograniczenie kompetencji hetmanw i podskarbich na rzecz komisji skarbowych i wojskowych
2) Stanisław August Poniatowski krlem, reformy sejmu koronacyjnego:
Utworzenie "konfederacji krla z ministrami" - namiastki rządu
Komisje dobrego porządku (skarbu, gospodarki, monetarnej)
3) 1767 - konfederacja w Słucku i Toruniu:
prawa kardynalne: wolna elekcja, liberum veto, prawo do rokoszu, wyłączne prawo szlachty do urzędw i ziemi, oraz władzy nad chłopem
konfederacja barska: 1768 - "w obronie wiary i wolności" przeciwko Rosji i krlowi
4) Pierwszy rozbir Polski (1772) i reformy sejmu rozbiorowego:
Władza ustawodawcza dla sejmu, potwierdzono prawa kardynalne, krl przewodniczył Radzie Nieustającej (5 departamentw liczących 36 konsyliarzy wybranych z sejmu)
Reformy gospodarcze, armii, oświatowe
5) Sejm Wielki 1788 - 1792
Sejm pod laską konfederacji, pod przewodnictwem marszałkw Małachowskiego i Nestora Sapiehy
Reformy sejmu: stała armia, podatek z dbr szlacheckich i duchownych, zniesiona Radę Nieustającą, pozbawiono szlachtę gołotę prawa głosu, utworzono komisje porządkowe cywilno - wojskowe
6) Konstytucja 3 maja 1791
Sejm - dwuizbowy, co 2 lata, zniesiono liberum veto, decyzje zapadały większością głosw, sejm konstytucyjny co 25 lat
Władza wykonawcza: krl (dziedziczny w dynastii saskiej przez Wettinw) i Straż Praw (rząd) odpowiedzialni przed sejmem
Niezawisłe sądownictwo
Chłopi pod opieką prawa i rządu
Zniesienie dualizmu Polski i Litwy
Zachowanie szlacheckich swobd wolnościowych, ale pozbawienie prawa głosowania nieposesjonatw
Polska stała się monarchią konstytucyjną, parlamentarną
Wzmocnienie roli średniej szlachty, ograniczenie magnaterii, nowa polityka wobec mieszczan
Trjpodział władzy według Monteskiusza
7) Wojna z Rosją (1792) i rządy targowiczan:
Przystąpienie S.A. Poniatowskiego do Targowicy
Niszczenie dzieła Sejmu Wielkiego, odebrano prawa mieszczanom a przywrcenie gołocie, prześladowanie działaczy Sejmu Wielkiego
8) Reformy drugiego sejmu rozbiorowego: pozostawienie po Sejmie Wielkim głosowania większością głosw, nietykalność osobistą mieszczan.
9) Powstanie Kościuszkowskie (1794) i Trzeci rozbir Polski (1795)
Rozbir Polski skutkiem stałego od czasw Saskich wzrostu pozycji mocarstw ościennych i kryzysu ustrojowego
Polska traci suwerenność i przestaje istnieć, koniec demokracji szlacheckiej, koniec istnienia Polski.
10) PODSUMOWANIE ETAPU 8: Zbyt pźno podjęte reformy ustrojowe, złota wolność szlachecka okazała się zabjcą Polski, wykorzystywanie magnaterii i szlachty przez obce dwory, upadek gospodarczy, pusty skarb, słabość systemu podatkowego, ogromna rola państw ościennych, brak siły politycznej krla.

WNIOSKI KOŃCOWE: Demokracja szlachecka i siła państw ościennych przyczyną całkowitej likwidacji państwa polskiego, wzmocnienie pozycji zaborcw. Polska przestała istnieć na 123 lata.

ZAKOŃCZENIE:
W lipcu 1796 roku zakończono demarkację granic pomiędzy trzema zaborcami. Tym samym faktem dokonanym stał się koniec istnienia państwa polskiego. Od XV w. gdy do władzy doszła szlachta, Polska pod jej rządami "przeżyła" okres wzrostu do potęgi europejskiej ale i ostateczny kryzys. Okres ten, do 1795 roku to czas niełatwy do oceny. Wielu wyśmienitych władcw, rozwj kultury, potęga terytorialna i ekonomiczna. Obok tego idą jednak w parze; sarmacka samowola szlachty, brak silnej władzy krlewskiej, wielokrotne ingerencje obcych państw w wewnętrzne interesy Polski. Po wiekach wspaniałej historii, Polska ktra na początku wieku XVI jawiła się jako państwo w ktrym rządzi społeczeństwo, ktra była precedensem ustrojowym w wczesnych czasach, zginęła na własne życzenie.








Przykadowe prace

Wykorzystanie promieniotwrczosci

Wykorzystanie promieniotwrczosci IZOTOPY PROMIENIOTWRCZE ZNALAZŁY LICZNE ZASTOSOWANIA W BADANIACH NAUKOWYCH, TECHNICE, PRZEMYŚLE, MEDYCYNIE I WIELU INNYCH DZIEDZINACH LUDZKIEGO DZIAŁANIA. Radioizotopy znalazły przede wszystkim zastosowanie w śledzeniu rżnego rodzaju procesw. Na przykład...

Praludzie

Praludzie Australopiteki (Australopithecinae), wczesne istoty człowiekowate żyjące ok. 4-2 mln lat temu, znane wyłącznie z Afryki południowej i wschodniej (wyjątkiem jest Australopithecus bahrelghazali z Czadu). Ich przodkami były ardipiteki. Australopiteki cechowały się doś...

Kompleksowe Przygotowanie przyjęcia

Kompleksowe Przygotowanie przyjęcia KOMPLEKSOWE PRZYGOTOWANIE IMPREZY BANKIET ZASIADANY 1. data: 14.06.2005 2. godz. 19.00- 22.00 3. pora roku: wiosna 4. pora dnia: popołudnie 5. liczba gości: 30 osb 6. rodzaj przyjęcia: uroczysty obiad z okazji zaręc...

Maria Konopnicka - biografia

Maria Konopnicka - biografia Maria Konopnicka z Wasiłowskich (pseud. m.in. Jan Sawa), ur. 23.V.1842r. w Suwałkach, zm. 8.X.1910r. we Lwowie, poetka, nowelistka, pisarka dla dzieci i młodzieży, tłumaczka, publicystka, krytyk. Od 1878r. zamieszkała w Warszawie, gdzie rozwinęła w...

O miłości ku Ojczyźnie - notatka.

O miłości ku Ojczyźnie - notatka. Jan Kochanowski Odprawa posłw greckich • W budowie utworu zachowane są cechy tragedii klasycznej (zasady trzech jedności, zasada decorum). • Nawiązanie do mitu trojańskiego. • Dzieło alegoryczne – dzieje ...

Liryka romantyczna

Liryka romantyczna Literatura romantyczna odznacza się charakterem lirycznym, co oznacza, że jest ona ekspresją jej twrcw, ujawnia ich wnętrze, jest skrajnie subiektywna. W przypadku polskich romantykw liryka – jako rodzaj literacki – nie stanowi największej i najważniejszej czę&...

,,Ropa naftowa"

,,Ropa naftowa" Skład chemiczny Ropa naftowa jest mieszaniną węglowodorw, w skład ktrej głwnie wchodzą parafiny (alkany), cykloparafiny (cykloalkany), olefiny (alkeny) i węglowodory aromatyczne. Pozostałość, do około 20% stanowią związki organiczne zawi...

Napoleon wobec sprawy polskiej

Napoleon wobec sprawy polskiej Przełom wieku XVIII i XIX był dla sprawy polskiej bardzo niepomyślny. Zaborcy wprowadzili własne porządki. Nie powodzeniem skończyły się pierwsze prby zawiązania wszelkich konspiracyjnych organizacji niepodległościowych. Dlatego częś...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry