• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Dom, rodz...

Nawigacja

Dom, rodzina i ojczyzna we fraszkach Jana Kochanowskiego



Dom, rodzina i ojczyzna we fraszkach Jana Kochanowskiego




Dom, rodzina i ojczyzna we fraszkach Jana Kochanowskiego



Jan Kochanowski był najwybitniejszym poeta polskiego renesansu. Epoka ta stała się przełomowa pod względem zmiany kierunku myślenia. Po okresie ciemnego, mglistego średniowiecza, pełnego zabobonw i całkowitego podporządkowania życia kościołowi i surowemu Stwrcy, ludzie pragnęli odmiany. Chcieli wolności, piękna, świeżości i prostoty. To wszystko dal im właśnie renesans, ktry głęboko nawiązywał do wskrzeszonego antyku i jego wspanialej kultury, sztuki, filozofii i literatury wywodzącej się aż ze starożytnego Rzymu i Grecji.

Tak jak już wspomniałem, odrodzenie swoimi założeniami zupełnie rżniło się od średniowiecza. Monotonny teocentryzm został zastąpiony przez odważny i śmiały antropocentryzm. Człowiek i jego życie doczesne w otaczającym go świecie stały się punktem zainteresowania literatury, sztuki, nauki, filozofii i kultury. O ile dla ludzi średniowiecza życie było tylko krtkim etapem na grzesznej drodze do upragnionego zbawienia, o tyle renesansowi humaniści badali stosunek człowieka do przyrody, środowiska, ktre najpierw należy zrozumieć, odkryć jego tajemnice, a następnie podporządkować potrzebom ludzkim.



W odrodzeniu dominującą rolę odgrywał humanizm, ktry głosił wiarę w potęgę ludzkiego rozumu, umiłowanie ojczyzny i podziw nad przyrodą. Dla humanistw najważniejsza była istota ludzka i jej potrzeby. Zaczęto zajmować się zwykłym życiem bliźnich, dostrzegać urok w szarej codzienności. Odrzucono w kąt bezgraniczne wielbienie Boga jako surowego sędziego. Jawił się on teraz jako dobry ojciec, ktry w swej dobroduszności wybaczają swoim dzieciom nawet największe grzechy. Z największą uwaga przyglądano się przyrodzie, na każdym kroku podziwiając dzieła matki natury. Właśnie w takim otoczeniu, nasiąknięty hasłami odrodzenia dorastał, a pźniej tworzył Jan Kochanowski. Napisał on szereg utworw zwanych fraszkami (od włoskiego frasca, pierwotnie gałązka, pźniej blachostka, żarcik), ktrym po krotce chciałbym poświęcić moja prace.



Kochanowski w swoich licznych utworach prezentuje zrżnicowane tematycznie treści, bliskie wczesnemu człowiekowi: miłość, przyroda, dom, sława, własna wielkość poetycka, pogoda ducha, kpiny z siebie, kolegw, przypadłości ludzkich, życie dworskie. Fraszki stanowią rodzaj lirycznego pamiętnika, w ktrych Jan z Czarnolasu spisał swe przemyślenia, doświadczenia i spostrzeżenia. Dlatego też te krtkie wierszyki można podzielić na kilka grup, ktre rżnią się od siebie tematem rozważań autora.



Pierwsza z nich stanowią fraszki filozoficzno-refleksyjne. Poeta wyraża w nich pogląd na świat i człowieka, renesansowego humanisty, ktry dostrzega dwulicowość świata, jego przemijalność, ale i urodę. Podmiot liryczny tych utworw jest artystą i cały czas pisząc odsłania przed nami tajniki swej duszy, ktre są zarazem bogate, niezgłębione, ale także ludzkie i bliskie nam, nawet po wiekach. Do tej grupy możemy zaliczyć fraszkę O żywocie ludzkim, ktra jest prbą zastanowienia się nad przemijającym życiem, rola i miejscem człowieka w świecie. Człowiek bynajmniej nie jest tu panem samego siebie, gdyż władzę nad nim ma wszechpotężna, kierująca się niezrozumiałymi dla niego prawami-Fortuna:Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy. Kochanowski stwierdza, ze włada ona także wszystkimi ziemskimi dobrami takimi jak zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, przez co są one ulotne i nie warto o nie zabiegac: Prżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. W ten sposb człowiek staje się w rękach losu marionetka, igraszka, ktre po spektaklu bez przeszkd chowa się do pudełka: Naśmiawszy się nami i naszym porządkom; Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom. W ten sposb chce pokazać, że aby żyć szczęśliwie należy pogodzić się z trwałymi prawami natury, więc także z przemijaniem.

Fraszka Do gr i lasw to przykład poezji autobiograficznej. Jan Kochanowski zwracając się w postaci apostrofy do miejsc swojej młodości, nakreśla nam historie swojego życia.



Wysokie gry i odziane lasy!

Jako rad na was patrzę, a swe czasy

Młodsze wspominam, ktre tu zostały[...]

Gdziem potem nie był? Czegom nie skosztował?



Skłania go to do refleksji - pojawiają się kolejne wizerunki poety jako podrżnika, żaka, rycerza, dworzanina, członka kapituły.

Poeta porwnuje siebie z Proteuszem, ktry także często zmieniał postać: Taki był Proteus, mieniąc się to w smoka, to w deszcz, to w ogień, to w barwę obloka. W zakończeniu pojawia pytanie o nieznana przyszłość, nieuchronna starosc: "A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci. Tymi słowami Kochanowski wyraźnie nawiązuje do epikurejskiego przesłania carpe diem, czyli chwytaj dzień i ciesz się z każdej chwili swojego życia.



Inna, bliska Janowi z Czarnolasu grupę stanowią fraszki o tematyce dworskiej. Maja charakter filozoficzny, poeta przyjmuje w nich postawę obserwatora przyglądającego się światu i ludzkim poczynaniom, ktry z dystansem i stoickim spokojem przygląda się sprzecznościom, namiętnościom i złudzeniom targającym każdym człowiekiem. Utwr O doktorze Hiszpanie to dobry przykład takiej właśnie poezji. Autor nakreśla historię swojego przyjaciela, Piotra Roizjusza, znanego jako doktor Hiszpan, ktry mając dość wieczerzy udaje się na spoczynek. Jednak pijani biesiadnicy odwiedzają go w domu i wmuszają weń alkohol: Trudny-powiada-mj rząd z tymi pany;Szedlem spać trzeźwy, a wstanę pijany Tym samym posługując się żartem i humorem poeta krytykuje narodową wadę Polakw - skłonność do nadużywania napojw wysokoprocentowych. Ponadto Kochanowski stara się przekazać nam, że we wszystkim powinniśmy zachować umiar i zdrowy rozsądek, nie rezygnując jednak z rżnych przyjemności. Utwr ten jest jednocześnie odzwierciedleniem doświadczeń nabytych przez Kochanowskiego podczas pobytu na dworach możnowładcw, gdzie pijaństwo było częstym widokiem dla obcokrajowcw.



Nie mniej pokaźna grupę stanowią utwory refleksyjne, w ktrych jako przykladem posłużę się fraszka Na zdrowie. Jak można wywnioskować z tytułu, utwr poświecony jest niepozornemu skarbowi-zdrowiu. Ponieważ nie było ono częstym gościem domu państwa Kochanowskich, dlatego autor stara się ostrzec przed bagatelizowaniem i niedocenianiem jego znaczenia. Ponadto stwierdza, że nie wszyscy ludzie odnoszą się do szlachetnego zdrowia tak, jak powinni. Większość z nas nie wie jak cennym jest darem, nim go zabraknie. Wie o tym tylko ten, ktry je stracił. Ponadto wskazuje nam, że stan zdrowia jest podstawą zadowolenia i chęci do życia, a bez niej człowiek nie jest w stanie nic osiągnąć.

W odrodzeniu dominującą rolę odgrywał humanizm, ktry głosił m.in. umiłowanie do ojczyzny oraz podziw nad przyrodą i jej zbawiennym wpływie na człowieka. Dlatego tez mistrz Jan, jako typowy humanista nie mgł zapomnieć o utworach filozoficznych poświeconych tym zagadnieniom. Na dowd swojego umiłowania do otaczającej świata napisał fraszkę Na lipę, w ktrej autor zachęca do harmonijnego wspłżycia z natura. We fraszce uosabia lipę jako żywą i wrażliwą na piękno poezji istoty, ktra daje schronienie przed gorącymi promieniami słońca, nie pragnąc nic poza wierszem pochwalnym: Bujne drzewa najlepiej dżdżem niebieskim żywą;Ale mię raczej daruj rymem pochwalonym. Mistrz Jan wyraża także swj stosunek do lipy, ktra przynosi mu natchnienie.



Kochanowski od początku swej twrczości daje dowody swego patriotyzmu i obywatelskiego zaangażowania. Potwierdza się to także w wielu utworach jego autorstwa. O miłości do ojczyzny mwi we fraszce “Na dom w Czarnolesie, w ktrej Jan Kochanowski zwraca się z apostrofą do Boga, aby ten udzielił mu błogosławieństwa na resztę życia:Panie, to praca moja, a zdarzenie Twoje; Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje. Poeta zawdzięcza mu wszystko, traktuje go jak swego dobroczyńcę i opiekuna, ktremu można powierzyć wszystkie sekrety i prośby. Prosi o najważniejsze dla niego wartości moralne i etyczne, czyli zdrowie, spokj, czyste sumienie, dostatek pożywienia, pogodną starość. Ponadto mistrz Jan stwierdza, że do egzystencji nie potrzebuje bogactwa i przepychu pałacw marmorowych, lecz wystarczy mu skromne gniazdo ojczyste w Czarnolesie, gdyż tylko one są gwarancja szczęścia. Wynika to jego z troski o ojczyznę, a także dążeń patriotycznych.



Jan Kochanowski w swojej twrczości nieomieszkal wspomnieć o kobietach i miłości do nich. We fraszce Raki poeta pochwala cnoty i wartości kobiet, takie jak stałość w uczuciach, niezdolność do zdrady(Miłuja z serca nie patrzaja zdrady), nieprzecenianie dbr materialnych(Miłości pragną nie pragną tu złota’). Znowu w wierszu "Do Hanny" poeta skarży się, że jej serce jest twarde jak kamień, a w utworze "Do dziewki" wyznaje, że dręczy go ustawiczna tęsknota podczas nieobecności "ślicznej dziewki":



"Jakoby słońce zaszło, kiedy nie masz ciebie,

A z tobą i w pł nocy zda się dzień na niebie".



Jak widać na powyższych przykładach fraszki ukazują renesansowa wizje świata i ludzi z okresu szesnastowiecznej Rzeczpospolitej. Jedne stanowią żarty i dowcipne anegdoty, inne zaś mwią o miłości, wewnętrznych przeżyciach człowieka. Przy tym charakteryzują się wykwintnym językiem i kunsztowna forma, a nader wszystko są przystępne i zrozumiale dla każdego. Nie ulega wiec wątpliwości, ze Jan z Czarnolasu stworzył arcydzieła zwięzłości i precyzji, w ktrych każdy może znaleźć cos dla siebie, a wartości w nich zawarte są ponadczasowe i nieśmiertelne. Doskonale świadczą o tym nawiązania pźniejszych twrcw epoki romantyzmu do jego twrczości.

Potwierdza to tylko tezę, ze Jan Kochanowski był największym poeta polskiego odrodzenia, ktry podnisł nasza ojczysta poezje do rangi europejskiej i przyczynił się do rozwoju literatury i języka polskiego.






Przykadowe prace

ONZ - założenie i struktura

ONZ - założenie i struktura ONZ – ZAŁOŻENIE I STRUKTURA. Organizacja Narodw Zjednoczonych , to uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku podpisania Karty Narodw Zjednoczonych. ONZ jest następczynią L...

Romantyczna koncepcja natury na przykładzie wybranych utworw.

Romantyczna koncepcja natury na przykładzie wybranych utworw. Ważnym elementem romantycznej wizji świata była natura. Romantycy stworzyli nowy sposb myślenia o niej, nową jej koncepcję. Odrzucili oświeceniowe poglądy traktujące naturę, jako wyregulowany mechanizm. Rozumiel...

Charakterystyka Skawińskiego "Latarnik"

Charakterystyka Skawińskiego "Latarnik" Głwnym bohaterem w noweli Latarnik Henryka Sienkiewicza jest Skawiński. Pochodzi z Polski, lecz od ponad czterdziestu lat nie był w swojej ojczyźnie. Przez ten czas tułał się po świecie, przeżywając pełno rżnych przy...

Pożegnalny List do przyjaciela

Pożegnalny List do przyjaciela Drogi Przyjacielu! Piszę ten list,ponieważ mogą być to ostatnie słowa,ktre mogę Ci przekazać. Twj uśmiech dawał mi szczęście.Im więcej o tym myślę,tym trudniej jest mi znieść myśl że Ciebie ju&#...

Człowiek w obliczu zła jest wolny; może pomc, może przejść obojętnie. Rozwiń myśl A. Camusa na podstawie znanych tekstw literackich.

Człowiek w obliczu zła jest wolny; może pomc, może przejść obojętnie. Rozwiń myśl A. Camusa na podstawie znanych tekstw literackich. Życie każdego człowieka składa się z nieustannych wyborw, ktre kreślą kierunki naszej życiowej drogi. Cz ...

Analiza porwnawcza O doktorze Hiszpanie Jana Kochanowskiego i Pijaństwa Ignacego Krasickiego. W swoich dociekaniach uwzględnij kontekst epok, w ktrych żyli artyści.

Analiza porwnawcza O doktorze Hiszpanie Jana Kochanowskiego i Pijaństwa Ignacego Krasickiego. W swoich dociekaniach uwzględnij kontekst epok, w ktrych żyli artyści. Jan Kochanowski pisał fraszki będąc młodym żakiem, a także pźniej, już jako stateczny gospodarz. W sum...

ChrześcijaństwoVS.Filozofia

ChrześcijaństwoVS.Filozofia Chrześcijaństwo a Filozofia /wiara czy nauka?/ Czym jest Chrześcijaństwo i dlaczego ma tak wiele ono wsplnego z Filozofią starożytną, na to pytanie prbowało odpowiedzieć już wielu i pewnie wielu jeszcze nie raz podejmie ...

Życie i działalność św. Pawła

Życie i działalność św. Pawła Paweł z Tarsu (Saul lub Szaweł) urodził się ok. 10. roku po Chrystusie i legitymował się obywatelstwem rzymskim. Działalność rozpoczął ok. 33 roku naszej ery i trwała ona do momentu jego stracenia w Rzymie (po...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry