• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Droga Ate...

Nawigacja

Droga Aten do demokracji



Droga Aten do demokracji




1. Perykles i jego reformy

Proces demokratyzacji ustroju ateńskiego zapoczątkował Klejstenes, a jego dzieło kontynuowali przedstawiciele obozu demokratycznego, ktry uformował się w Atenach w I połowie V. w. p.n.e. Ich sukcesem było wprowadzenie zasady obsadzania wielu urzędw drogą losowania i od roku 487/486 p.n.e. w ten właśnie sposb obierano archontw. Losowano ich spośrd obywateli należących do dwch najwyższych grup majątkowych, ktrych listę ustalano w demach. Zmieniło to niewątpliwie układ sił na ateńskiej scenie politycznej i to nie tylko dlatego, że sam urząd archonta stracił na znaczeniu, ale została też osłabiona, wzmocniona po wojnach perskich, pozycja Areopagu, strażnika praw arystokracji. W jego skład, przypomnijmy, powoływano dożywotnio byłych archontw. Dopiero jednak w 462 r. p.n.e. Efialtes doprowadził do odebrania Areopagowi większości uprawnień. Od tej pory w gestii tej rady znajdowało się orzekanie przede wszystkim w sprawach o umyślne zabjstwo (także zranienie, otrucie i podpalenie) i pewne przestępstwa religijne (wycięcie świętych oliwek). Funkcje kontrolne i sądownicze Areopagu przejęły Rada Pięciuset i heliaia - sąd ludowy, ktrego znaczenie od tej chwili systematycznie wzrastało.

Ograniczenie władzy Areopagu nie pozbawiło arystokracji wpływu na rządy. W Atenach w V w. p.n.e. przynależność do jednego z dwch rywalizujących obozw nie wynikała z pochodzenia politykw, a wielcy ojcowie demokracji -Klejstenes, Temistokles i Perykles - byli arystokratami. Tylko bowiem przedstawiciele tej grupy społecznej mieli doświadczenie, a przede wszystkim środki, aby ubiegać się o urzędy. Ten stan rzeczy zmienił dopiero Perykles.

Człowiek, ktrego osobowość i dokonania zdominowały historię Grecji w V w. p.n.e. - okres ten często nazywany jest epoką Peryklesa - urodził się około 495 r. p.n.e. Był arystokratą z rodu Alkmeonidw, skoligaconym prawdopodobnie z samym Klejstenesem. Tak więc tradycja rodzinna w naturalny sposb wiązała Peryklesa z obozem demokratw. Karierę polityczną rozpoczął u boku Efialtesa

i po jego tragicznej śmierci (Efialtes został zamordowany zapewne w 461 r, p.n.e.) patronował dalszym przemianom demokratycznym. Autorytet i wyjątkową pozycję w życiu politycznym Aten zawdzięczał Perykles, zdaniem Tukidydesa, wielkim zaletom: mądrości, osobistej uczciwości, a przede wszystkim umiejętności kierowania emocjami tłumu. Był bowiem Perykles porywającym mwcą i w zależności od sytuacji potrafił wzbudzać w Ateńczykach poczucie dumy i przeświadczenie o szczeglnej roli, jaką mają do spełnienia, ale nie schlebiał zgromadzeniu jedynie dla pozyskania taniej popularności. W razie potrzeby potrafił też wytknąć swoim wspłobywatelom głupotę. Inny z greckich pisarzy, Plutarch, podkreślał rwnież strategiczne talenty Peryklesa. Nie odnosił on wprawdzie błyskotliwych zwycięstw jak np. Kimon, ale osiągał założone cele starając się nie narażać ojczyzny na zbyt wielkie straty.

Z osobą Peryklesa wiążą się trzy reformy, ktre umożliwiły faktyczny udział we władzy dużej liczbie ateńskich obywateli.

W 457/456 r. p.n.e. prawdopodobnie z jego inicjatywy dopuszczono przedstawicieli grupy zeugitw do piastowania urzędu archonta.

Około 450 r. (data jest dyskusyjna) przyznał Perykles sędziom uczestniczącym w pracach sądu ludowego (heliaia) rodzaj dziennej diety (misthos). Dzienny żołd otrzymali też hoplici i żołnierze służący we flocie wojennej. Z czasem prawo do pieniężnej gratyfikacji za służbę publiczną rozciągnięto na członkw Rady Pięciuset i większość urzędnikw. Od około 400 r. p.n.e. zaczęto wypłacać dietę także za udział w posiedzeniach Zgromadzenia Ludowego. W IV w. funkcjonował natomiast specjalny fundusz teatralny (theorikon), z ktrego wypłacano drobne sumy widzom uczestniczącym w spektaklach teatralnych. Wysokość wszystkich diet nie była znaczna, ale ubogim obywatelom rekompensowała zapewne utratę dziennych zarobkw.

Peryklesowi przypisywano także prawo o obywatelstwie, ktre zostało uchwalone w 451/450 r. Od tego czasu obywatelstwo zarezerwowane było wyłącznie dla tych mieszkańcw Aten, ktrych oboje rodzice należeli do wsplnoty obywatelskiej. Prawo to uderzało przede wszystkim w arystokrację, ktrej przedstawiciele od wiekw żenili się z cudzoziemkami umacniając tą drogą swoją pozycję i pomnażając majątek. Nie inaczej było w rodzinie Peryklesa, jego żona Aspazja była bowiem Milezyjką. Przyczyną uchwalenia tak restrykcyjnego prawa była jednak przede wszystkim zbyt szybko powiększająca się liczba obywateli, ktrzy byli uprawnieni do korzystania z pomocy finansowej państwa. Jej załamanie postawiłoby pod znakiem zapytania trwałość demokracji.

2. Demokracja - teoria i praktyka

Reformy Peryklesa zakończyły trwający ponad pł wieku proces kształtowania się systemu demokratycznego w Atenach i chociaż podlegał on pźniej jeszcze wielu modyfikacjom, to w najpełniejszej formie

realizowany był właśnie w II połowie V w p.n.e., za rządw swego faktycznego twrcy. Sam Perykles w mowie pogrzebowej ku czci Ateńczykw poległych w pierwszych starciach ze Spartą, ktrą znajdujemy w dziele historycznym Tukidydesa, tak oto charakteryzuje ustrj Aten: Nasz ustrj polityczny (politeid) nie jest naśladownictwem obcych praw, a my sami raczej jesteśmy wzorcem dla innych niż inni dla nas. Nazywa się ten ustrj demokracją, ponieważ opiera się na większości obywateli, a nie na mniejszości. W sporach prywatnych każdy obywatel jest rwny wobec prawa; jeśli zaś chodzi o znaczenie, to jednostkę ceni się nie ze względu na jej przynależność do pewnej grupy, lecz ze względu na talent osobisty, jakim się wyrżnia; nikomu też, kto jest zdolny służyć ojczyźnie, ubstwo albo nieznane pochodzenie nie przeszkadza w osiągnięciu zaszczytw. W naszym życiu państwowym kierujemy się zasadą wolności" (tłum. K. Kumaniecki).

Wolność (eleutherid) i rwność wobec prawa (isonomia) to według Peryklesa głwne zasady ateńskiej demokracji.

Izonomia, czyli rwność praw, oznaczała zarwno rwność wobec prawa, jak i prawo do rwnego udziału we władzy. Inaczej rzecz ujmując wszyscy, ktrzy prawo stanowili - czyli ogł obywateli - uczestniczyli w jego realizacji, sprawując rżnego rodzaju urzędy. W początkach V w. p.n.e. ustrj stworzony przez Klejstenesa nazywano właśnie izonomią. Izonomia przeciwstawiana była tyranii, w jednej z pieśni sławiących zabjcw Hipparcha, syna Pizystrata, pojawia się bowiem stwierdzenie, że tyranobjcy przywrcili Atenom izonomię.

Termin demokracja rozumiany jako rządy ludu (demos) upowszechnił się nieco pźniej. W źrdłach pisanych pojawił się po raz pierwszy u Herodota na oznaczenie ustroju przeciwnego oligarchii (gr. oligoi - nieliczni).

O ile zasada rwności wobec prawa mogła być w Atenach w V w. p.n.e. respektowana, o tyle rwny udział we władzy zaliczyć trzeba raczej do sfery ideałw. W tym zakresie demokrację czasw Peryklesa należy określić jako wysoce umiarkowaną. Teci, ktrzy stanowili znaczącą część społeczności obywatelskiej, nigdy formalnie nie zostali dopuszczeni do pełnienia urzędw, chociaż mogli uczestniczyć w Radzie Pięciuset. W praktyce sytuacja ta częściowo zmieniła się dopiero w IV w. p.n.e. Poza zasięgiem większości obywateli był rwnież dający ogromną władzę urząd stratega, zarezerwowany dla osb nie tylko o uznanych kompetencjach, ale i niezależnych finansowo. Strategowie nie otrzymywali od polis wynagrodzenia i wymagano od nich, aby posiadali ziemię w Attyce.

Zasadą, bez ktrej trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie demokracji, była też izegoria (isegorid). Oznaczała ona nie tylko prawo do wypowiedzi dla wszystkich uczestniczących w Zgromadzeniu Ludowym, lecz także prawo do zgłaszania własnych wnioskw i projektw uchwał. Była ona niewątpliwie fundamentem, na ktrym budowano indywidualne kariery polityczne. Szczeglnym miejscem, gdzie prawo do swobodnej wypowiedzi w pełni realizowano, był teatr z tak charakterystyczną dla demokratycznych Aten komedią polityczną. Arystofanes, jej najznakomitszy przedstawiciel, nie oszczędzał nikogo, ani znanych politykw, ani swoich wspłobywateli; atakował zasady i instytucje, a jego ofiarami byli nawet bogowie, ktrych nie wahał się ośmieszać.



INSTYTUCJE I URZĘDY. Urzędy w Atenach były jednoroczne i w zdecydowanej większości nie można ich było sprawować wielokrotnie, dlatego też duża część ateńskich obywateli miała szansę przynajmniej raz w życiu pełnić jakiś urząd lub zasiadać w Radzie Pięciuset, na wielu ciążył obowiązek wojskowy, a wszyscy mieli prawo głosu na zgromadzeniu. W cytowanej już mowie pogrzebowej znajdują się też takie słowa: U nas ci sami ludzie, ktrzy zajmują się sprawami państwa, zajmują się także swoimi osobistymi, a ci, ktrzy ograniczają się tylko do swego rzemiosła, znają się także na polityce. Jesteśmy jedynym narodem, ktry jednostkę nie interesującą się życiem państwa uważa nie za bierną, ale za nieużyteczną" (tłum. K. Kumaniecki). Warto zwrcić uwagę, że w odniesieniu do takiego systemu bezzasadny wydaje się podział na rządzących i rządzonych.

Przegląd instytucji ustrojowych zacznę od Rady Pięciuset, ktra organizowała i nadzorowała codzienne funkcjonowanie polis ateńskiej oraz przygotowywała porządek obrad zgromadzenia. Do kompetencji rady należało też rozpatrywanie donosw przeciwko urzędnikom. Członkw rady losowano spośrd kandydatw wybranych w demach. Dzielono ich następnie na 10 komisji grupujących po 50 buleutw z jednej fyli. Taka komisja pełniła swoje obowiązki nieprzerwanie przez jedną dziesiątą roku, okres ten, podobnie jak pięćdziesięcioosobową część rady, nazywano prytanią, a jej członkw prytanami. Prytani byli cały czas obecni, także w nocy, w specjalnie dla nich przeznaczonym budynku na agorze.

Wszyscy obywatele ateńscy, czyli demos, stanowili Zgromadzenie Ludowe (ekklesia). W czasach Peryklesa miejscem posiedzeń był Pnyks, wzgrze położone naprzeciw Akropolu. W IV w. p.n.e., jeżeli przyjmiemy świadectwo Arystotelesa w Ustroju politycznym Aten, zgromadzenie zbierało się prawdopodobnie 40 razy w roku (4 razy w czasie prytanii); wiek wcześniej częstotliwość była zapewne inna. Obrady zaczynały się o świcie i powinny zakończyć wraz z zachodem słońca, a zadaniem członkw Rady Pięciuset było takie ułożenie planu dnia, aby starczyło czasu na rozpatrzenie wszystkich spraw. Znane są nam przypadki, kiedy musiano przerwać prace z powodu ciemności, chociaż zwykle obradowano krcej, o czym świadczą wzmianki w źrdłach o odbywaniu zebrań rady po zamknięciu zgromadzenia.

Demos na zgromadzeniu był całkowicie suwerenny w swoich decyzjach. Obywatele mogli zgiaszać zarwno poprawki, jak i całe projekty dekretw, ale musieli się liczyć z sankcjami karnymi, gdyby postulowane przez nich dekrety zostały uznane za sprzeczne z prawem. Zdolny mwca, potrafiący przyciągnąć uwagę zebranych - co wobec kilkutysięcznego, rozdyskutowanego tłumu nie było wcale rzeczą łatwą - mgł przekonać eklezję do swoich racji umiejętnie dobranymi argumentami. W IV w. p.n.e. politykw zdobywających wpływy i popularność dzięki wystąpieniom na zgromadzeniu nazywano demagogami tzn. tymi, ktrzy przewodzą demosowi.

Zwykle rozstrząsano na zgromadzeniu sprawy bieżące, związane z obiorem i kontrolą urzędnikw, finansami i zaopatrzeniem miasta czy organizacją świąt religijnych. W niektrych sprawach jak np. ostracyzm prawo wymagało, aby w głosowaniu uczestniczyło przynajmniej 6 tysięcy osb. Najczęściej głosowano

jawnie przez podniesienie ręki, ale znana była rwnież procedura tajnego głosowania, wrzucano wwczas kamyki do odpowiedniej urny. W ten drugi sposb często rozstrzygano sprawy dotyczące osb prywatnych. W pewnych sytuacjach zgromadzenie pełniło rwnież funkcje trybunału, do ktrego kompetencji należało sądzenie osb oskarżonych o zdradę, korupcję i spisek przeciwko demokracji, czyny te zagrożone były karą śmierci.

Zgromadzenie w Atenach nie było jedynym, w ktrym zobowiązany był uczestniczyć obywatel. Istniały rwnież zgromadzenia w demach, ktre zapewniały funkcjonowanie lokalnej administracji.

Głwną instytucją sądowniczą w demokracji ateńskiej była heliaia, czyli sąd ludowy, składająca się z 6 tysięcy sędziw losowanych po 600 z każdej fyli, tym samym heliaia była swego rodzaju delegaturą zgromadzenia, a każdy obywatel po ukończeniu 30 lat (taki był wymg) mgł zostać sędzią. Drogą losowania przydzielano sędziw do poszczeglnych trybunałw, ktre zazwyczaj liczyły 501 osb, ale ich liczba mogła się zmieniać w zależności od wagi sprawy. Sędziowie nie podlegali kontroli. Decyzje o winie i karze podejmowano w tajnym głosowaniu. Głosowano za pomocą specjalnych żetonw, ktre wrzucano do rżnych urn.

W Atenach do uruchomienia procedury sądowej potrzebna była skarga konkretnego obywatela, albowiem demokracja nie znała instytucji prokuratora. W związku z tym w sprawach politycznych wykształciła się nawet grupa zawodowych" donosicieli (sykophantes), ktrzy czerpali z tego procederu niezłe dochody. W wypadku skazania oskarżonego mieli bowiem prawo do części jego majątku. Sykofantami pogardzano, ale wielu zamożnych obywateli się ich obawiało; dla uniknięcia fałszywych oskarżeń wprowadzano zasadę, że w przypadku nie-potwierdzenia oskarżenia sąd nakładał karę na donosiciela.

Spośrd ateńskich urzędnikw najważniejszą rolę odgrywali stratedzy. Urząd ten istniał już od końca VI w. p.n.e., ale dopiero w czasach Peryklesa wzrosło jego znaczenie. Stratedzy przejęli większość uprawnień archontw i, w przeciwieństwie do tych ostatnich, byli nadal wybierani, a nie losowani; początkowo wybierano ich być może po jednym z każdej fyli, ale z czasem ta prawdopodobna zasada przestała obowiązywać. Stratedzy mogli też pełnić swoją funkcję wielokrotnie, bez żadnych ograniczeń.

Od strategw wymagano znajomości spraw wojskowych i finansowych, i w tym zakresie przyznawano im stopniowo bardzo szerokie kompetencje. W czasie wypraw wojennych stratedzy dowodzili armią i flotą, oni też w imieniu polis negocjowali traktaty. O urząd stratega rywalizowali wszyscy ci, ktrzy chcieli coś znaczyć na ateńskiej scenie politycznej. Najlepszym przykładem jest sam Perykles, ktrego wybierano strategiem wiele razy; w latach 443-429 pełnił ten urząd nieprzerwanie. Rola strategw zmieniła się dopiero w IV w. p.n.e., kiedy przestali być politykami, a stopniowo stali się zawodowymi oficerami.

Urzędnikw w Atenach traktowano z ogromną nieufnością. Poddawano ich stałej kontroli zarwno przed, w trakcie, jak i po zakończeniu pełnienia urzędu. Przed objęciem funkcji urzędnicy przechodzili rodzaj wstępnego egzaminu (dokimasia). Przepytywanie odbywało się publicznie, a jego celem było ustalenie, czy kandydat jest obywatelem i czy rzetelnie wypełniał dotychczas swoje obowiązki religijne, wojskowe i finansowe wobec wsplnoty. Mniej troski budziły natomiast jego predyspozycje do sprawowania powierzonej funkcji, ponieważ panowało przekonanie, że każdy obywatel powinien być kompetentny w sprawach polis.

Najbardziej kontrolowani byli oczywiście ci, ktrzy mieli największą władzę. Strategom demos niewiele był skłonny wybaczyć, a nadmierna podejrzliwość powodowała, że dawano wiarę najrżniejszym oskarżeniom. Im trudniejsza była wewnętrzna sytuacja Aten, tym łatwiej rzucano oskarżenia przeciwko polikom. Doświadczyli tego bohaterowie wojen z Persami: Miltiades i Temistokl. Procesu nie uniknął też sam Perykles, ktrego w początkach wojny peloponeskiej oskarżono o nadużycia finansowe. Z trzydziestu strategw, ktrych w V p.n.e. postawiono przed sądem, aż dziewiętnastu skazano na karę śmierci. Wielu z nich było zapewne winnych zarzucanych im czynw, ale brak dokładnych informacji o okolicznościach, w jakich dochodziło do procesw, zmusza do ostrożności w formułowaniu wnioskw; przytoczona statystyka wydaje się jednał najmniej zastanawiająca.









Źrdła:

Historia starożytna – M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień

Historia starożytnej Grecji – W. S. Siergiejew






Przykadowe prace

List motywacyjny (o przyjęcie do pracy w radiu).

List motywacyjny (o przyjęcie do pracy w radiu). Dotyczy podania o pracę w Polskim Radiu. Szanowny Panie Dyrektorze! Od dawna marzę o pracy dziennikarza radiowego, niestety z powodu studiw nie mogłem jej podjąć. Teraz, gdy zakończyłem naukę chcę zrealizowa...

Rola jednostki w polityce

Rola jednostki w polityce 1. Kreatywna rola jednostki w polityce: Pojęcie człowieka jaki istoty społecznej związane jest z pojęciem jednostki jako podmiotu polityki. Człowiek jest istota polityczną z natury, gdyż samo społeczeństwo jest upolitycznione, nękane antagonistyc...

Klasycy wiedeńscy

Klasycy wiedeńscy Klasycy wiedeńscy, byli to czołowi kompozytorzy okresu klasycyzmu w muzyce (od ok. 1750 roku, do 1830). Działali oni na przełomie XVIII i XIX wieku w Wiedniu. Byli to: J. Haydn, W.A. Mozart oraz L. van Beethoven. Joseph Haydn urodził się w 1732 roku, zmarł...

Biografia - Juliusz Verne

Biografia - Juliusz Verne Juliusz Gabriel Verne urodził się 8 lutego 1828 r. w Nantes, na wyspie Feydeau. Był najstarszym z pięciorga dzieci adwokata, Piotra Verne’a i Zofii Naniny Henrietty de Fuye, pochodzącej z arystokratycznej rodziny. W 1838 roku, otrzymawszy już gruntowne wykształ...

Patologia rodziny

Patologia rodziny I. Wyjaśnienie zjawiska i pojęć z nim związanych. Rodzina patologiczna, to taka rodzina, ktra nie spełnia swoich naturalnych funkcji. Według A. Stanowskiego dysfunkcja stanowi uzależnione, niepożądane następstwa istnienia lub działania ...

Silnik prądu elektrycznego stałego

Silnik prądu elektrycznego stałego Silnik elektryczny jest to maszyna przetwarzająca energię elektryczną na energię mechaniczną(zazwyczaj energia ruchu obrotowego). Moment obrotowy silnika elekt. powstaje w wyniku wzajemnego oddzialywania dwoch pol magnetycznych. Najprostszy slinik zbudowany j...

Biografia - L.M.Montgomery

Biografia - L.M.Montgomery L.M.Montgomery - urodziła się 30.11.1874 r. w Clifton na małej wyspie Księcia Edwarda w Kanadzie . Zielona , malownicza wyspa została opisana w powieści . Gdy autorka miała rok , straciła matkę , ojciec ją opuścił , a jej wychowaniem zję...

Dramat w romantyzmie

Dramat w romantyzmie Niewątpliwie najważniejszym rodzajem w polskiej literaturze romantycznej, a w każdym razie rodzajem obejmującym największe arcydzieła, jest dramat. Pojawia się tu specyficzny gatunek określony mianem dramatu romantycznego. Cechuje go poetyka formy otwartej i związ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry