• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Filozofia...

Nawigacja

Filozofia św. Tomasza z Akwinu



Filozofia św. Tomasza z Akwinu




Święty Tomasz urodził się w 1225 jako syn hrabiego Akwinu Landulfa, na zamku Roccasecca między Rzymem a Neapolem.Odbył oglne studia podstawowe (artes liberales) w Neapolu i wstąpił tam w 1243, wbrew woli swojej rodziny do zakonu braci kaznodziejw. Po studiach w Paryżu i Kolonii u Alberta Wielkiego, podjął w 1252 nauczanie w Paryżu w dominikańskim ośrodku studiw. Jego zadaniem było objaśnianie Biblii i wygłaszanie wykładw na podstawie najczęściej używanego podręcznika dogmatyki, "Sentencji" Piotra Lombarda. W 1257 został przyjęty do korporacji uniwerysetu w Paryżu, na ktrym nauczał do 1259 i w 1269-1272. W międzyczasie działał w Rzymie i w szkołach dominikanw w Italii.



Od 1266 do 1273 Tomasz pracował nad swoim głwnym dziełem "Summa theologiae", będącym spjnym ujęciem całości zagadnień teologii. W 1272 został powołany do Neapolu. W grudniu 1273 niespodziewanie przerwał pracę nad trzecią częścią "Summa theologiae". Powrciwszy do swojej celi po mszy świętej, na zapytania swoich przyjacił odpowiedział tylko: "W pownaniu z tym, co zobaczyłem, wszystko co napisałem wydaje mi się niby plewy". Święty Tomasz umarł 7 marca 1274 w opactwie cystersw Fossanuovaa koło Neapolu w drodze na sobr powszechny do Lyonu. Jan XXII kanonizował go w 1323, a Pius V nadał mu w 1576 godność doktora Kościoła.



Swj system stworzył na podstawie myśli Arystotelesa, Plotyna i swego bezpośredniego mistrza, Alberta Wielkiego. Najbardziej chyba znane są jego dowody na istnienie Boga. Tomasz pozostawił przede wszystkim trzy wielkie dzieła: komentarz do "Sentencyj" Piotra Lombarda; "Suma filozoficzna", czyli "Summa contra gentiles"; "Suma teologiczna",głwne dzieło Tomasza pisane do końca życia i niedokończone. Obszerne komentarze do prawie całego Arystotelesa stanowią jeszcze jeden wykład poglądw filozoficznych Tomasza. Poza tym zostawił wiele prac monograficznych, pisanych przeważnie w związku z dysputami uniwersytyckimi (Anaestiones disputatae, Disputatianes quodibetales), oraz prac aktualnych o charakterze polemicznym, np. przeciw Wilhelmowi de Saint-Amour (Contra impugnantes Dei cultum,1257), przeciw Sigerowi z Brabantu (De unitate intellectus contra averroistas, 1270).



Tomasz oddzielił wiedzę od wiary, dziedzinę rozumu od dziedziny objawienia. Są wprawdzie niektre prawdy dostępne rozumowi a zarazem objawione, np. nieśmiertelność duszy; na ogł jednak wiara i wiedza stanowią dwie rżne dziedziny. Rozum poznaje nie tylko rzeczy materialne, ale rwnież Boga. Niektre prawdy są dla rozumu nie dostępne, jedynie objawienie może je ludziom udostępnić np. Trjca święta, grzech pierworodny. Według Tomasza umysłowi ludzkiemu dane są tylko jednostkowe rzeczy, ktre są substancjami czyli samoistnymi bytami. Z tego stanowiska wynikł ppogląd na sprawę uniwersaliw. Był to pogląd umiarkowanie realistyczny, w duchu Arystotelesa. Powszechniki istnieją, ale tylko w łączności z jednostkowymi rzeczami. Powszechniki mogą mieć trojaką postać:

1. powszechnik może być zawarty w substancji jednostkowej, ktrej istotę stanowi: to universale in re, zwane także przez Tomasza powszechnikiem bezpośrednim (universale directum)

2. powszechnik może być wyabstrahowany przez umysł: jest to universale post rem, ktre Tomasz nazwał refleksyjnym (reflexium). W tej postaci nie istnieje on w jednostkowych rzeczach; realnie (formaliter) istnieje tylko w umyśle, a jedynie podstawę ma (fundamentaliter) w rzeczach

3. poza tym należy jeszcze przyjąć powszechnik niezależny od rzeczy, universale ante rem: jest on ideą w umyśle Bożym, wzorem wedle ktrego Bg stworzył świat realny.



Jednostkowe przedmioty są substancjami , bytami samodzielnymi. Są one zawsze złożone:

złożone są istoty (essentia) i istnienia (existentia). Istota Boga jest taka, że implikuje jego istnienie. Natomiast istota rzeczy stworzonych istnienia nie implikuje; z istoty ich nie wynika, że muszą istnieć. Bg jest bytem prostym, ponieważ jest bytem koniecznym (musi istnieć, bo to leży w jego istocie) i niezależnym (istnieje z własnej natury), a stworzenie-złożonym, bo składa się przynajmniej z istoty i istnienia.

zasadnicza rżnica między światem duchowym a cielesnym jest taka, że co cielesne, składa się z formy i materii, co zaś jest czysto duchowe, to posiada tylko formę.



Powyższe rozrżnienie Tomasz formułował rwnież przy pomocy Arystetolowskiego przeciwstawienia potencji i aktu, czyli bytu możliwego i rzeczywistego. Bg jest czystym aktem, stworzenie zaś zawiera zawsze czynnik potencjalny, ktry urzeczywistnia się tylko stopniowo. Istnienie Boga nie jest prawdą opartą na apriorycznym rozumowaniu: nie wynika ani z pojęcia prawdy, ani z pojęcia doskonałego bytu. Dowd istnienia Boga należy oprzeć na doświadczeniu. Tomasz dał pięć dowodw istnienia Boga. Pierwszy dowd (ex motu): w świecie istnieje ruch, ktoś musiał go zapoczątkować i jako pierwszy poruszyć świat. Drugi (ex ratione causae efficientis): świat nie powstał samoistnie, stworzyła go istota samoistna, ktra nie miała żadnej przyczyny swego powstania, istniała zawsze. Dowd trzeci (ex possibili et necessario) głosił, że wszystko w świecie jest przypadkowe, ponad tym musi być jednak jakaś istota konieczna, rządząca przypadkiem. Czwarty (ex gradibus perfectionis): istnieją istoty o rżnym stopniu doskonałości, jeśli coś jest najmniej doskonałe, to musi też być coś przeciwnego: najbardziej doskonałego-Bg. Dowd piąty (ex gubernatine rerum): cała przyroda działa celowo, cele układają się stopniowo, aż do najwyższego, ostatecznego i rządzącego nimi - do Boga.



Wszystkie te dowody są typu kosmologicznego. Wszystkie opierają się na założeniu, że szereg przyczyn nie może iść w nieskończoność, lecz musi istnieć przyczyna pierwsza. Trzy pierwsze są odmianami dowodu zainicjowanego przez Arystotelesa; dwa ostatnie zawierają motywy neoplatońskie, choć ukryte są w perypatetyckim trybie rozumowania; jako inicjatora ostatniego dowodu Tomasz wymienił Jana z Damaszku.



Tomasz uważał, że własności Boga można poznać rozumem. Rozum ludzki może poznać je tylko pośrednio, drogą "negacji" lub "eminencji". Był także zdania, że istotą metafizyczną Boga jest samoistność (aseitas). Bg jest jedynym bytem,ktry istnieje sam przez się wszystkie inne są bytami zależnymi.



Tomistyczne pojęcie stworzenia zawierało nestępujące składniki:

świat został stworzony z niczego (creatio ex nihilo)

stworzenie dokonane zostało wprost przez Boga, a nie przez instancje pośrednie

stworzenie jest aktem woli, nie konieczności. Bg rozporządzał wielu możliwościami a urzeczywistnił tylko jedną

stworzenie odbyło się według idei Bożych. Bg miał w swych ideach niejako program świata: stworzenie polegało na zrealizowaniu tych idei

stworzenie nastąpiło w czasie.



Budowę świata Tomasz tłumaczył racjonalnie. Tłumaczył świat jako dzieło Boże, a więc dzieło rozumne i celowe. Mnogość i rżnorodność stworzeń były potrzebne, bo bez nich Bg nie mgłby był wyrazić pełni swej istoty. Tomizm zakłada, "rozumny ład świata", wizję świata harmonijnego, stanowiącego drabinę bytw, na ktrej wszystko, co istnieje, ma swoje miejsce i ściśle określoną rolę. Wyglądała ona tak:

1. Bg - najwyższa istota, ostateczna przyczyna wszystkiego.

2. Aniołowie - czyste inteligencje.

3. Człowiek - byt z ducha i ciała.

4. Zwierzęta - byty cielesne.

5. Rośliny - materia żywa.

6. Materia martwa - kamienie, metale itp.

7. Zywioły.



Człowiek ma w tej harmonii wyznaczone właściwe miejsce i powinien piąć się coraz wyżej. Interesująca jest tomistyczna koncepcja człowieka - mikrokosmosu, ktry jest odbiciem całego wszechświata, czyli makrokosmosu: człowiek zajmuje szczeglne miejsce na tej uporządkowanej drabinie bytw - ponad światem materialnym, bo posiada rozumną duszę, ale pod sferą aniołw - bytw czystych całkowicie, do ktrych człowiekowi daleko. Jego miejsce w tej precyzyjnej strukturze jest określone - człowiek jest częścią wielkiej machiny i musi podporządkować się jej prawom. Św. Tomasz formułuje twierdzena, ktre okażą się tak ważne w rozwoju ludzkości: że jednostka musi się podporządkować, że wszyscy członkowie zhierarchizowanej społeczności nie mogą być sobie rwni, bo przecież zajmują rżne miejsca.



Tomasz porzucił pogląd Platona, że tylko dusza jest człowiekiem, ciało zaś jest nie częścią lecz narzędziem człowieka. Według niego ciało rwnież należy do natury człowieka. W myśl Arystotelowskiego hilemorfizmu Tomasz pojął duszę jako formę istoty ograniczonej. Dusza ludzka jest formą człowieka; jest to dusza rozumna, gdyż rozumne poznawanie jest czynnością właściwą i wyrżniającą człowieka.



Nauka Tomasza o poznaniu ludzkim była przeciwna do wcześniejszej tradycji scholastycznej. Stał on na stanowisku:

receptywności poznania - jest ono procesem recyptywnym, ktry polega na tym, że przedmiot wraża w duszę swj "obraz". Przy powstawaniu poznania niezastąpiona jest rola zmysłw, ponieważ wrażanie obrazu w duszę odbywa się przy zetknięciu z przedmiotem, zetknięcie zaś odbywa sięprzez pośrednistwo zmysłw.

łączności poznania wyższego z niższym, umysłowego ze zmysłowym. Proces poznania rozpoczyna się od władz niższych, zmysłowych. W doczesnym życiu (secundum praesentis vitae ststum) umysł, złączony z ciałem nie może obejść się bez pośrednictwa zmysłw. Umysł zaczyna od ujmowania konkretnych przedmiotw, ale dąży do poznawania ich oglnych, istotnych własności. Dzięki temu, że posiadamy rozum poznanie postępuje naprzd na drodze abstrakcji. Tomasz traktował rozum psychologicznie, jako władzę duszy. Wraz z Arystotelesem dzielił rozum na czynny i bierny. Rozum czynny jest jakby światłem, ktre padając na wyobrażenie wydobywa zawartą w nim istotność. Istotność tę poznaje rozum bierny, on dokonywa właściwego aktu poznawczego.



Św. Tomasz zauważył, że świat naprawde jest prosty i harmonijny, że wszystko w nim układa się celowo i rozumnie. Dla nas, ludzi XXI wieku, nie wszystko jest takie proste, ale wtedy, w dobie epoki feudalnej, rzeczywistość była rozumiana bardzo jasno i klarownie, a filozofia św. Tomasza jest tego przykładem. Jeśli świat został stworzony przez kogoś tak wspaniałego jak Bg, to musi być uporządkowany i zhierarchizowany. Po to Stwrca dał człowiekowi rozum i zmysły, aby mgł zrozumieć i pojąć to, co jest dookoła. Świat należy wytłumaczyć, aby mc się w nim odnależć.






Przykadowe prace

Sole w przyrodzie i najbliższym otoczeniu

Sole w przyrodzie i najbliższym otoczeniu Duże zrżnicowanie soli występuje w przyrodzie, przybierając postać minerałw, ktre są składnikami skał. Sole, ktre możemy rozpuścić w wodzie wchodzą w skład wd naturalnych. Niektre z soli zawarte w duży...

Pianista recenzja

Pianista recenzja Dnia 17 września 2002 roku obejrzałem w kinie Helios film w reżyserii Romana Polańskiego pt. Pianista . Jest to film biograficzno-historyczny gdyż odnajdujemy w nim zarwno historię życia Władysława Szpilmana jak rwnież historię Warszawy i ...

Analiza i interpretacja wybranego sonetu krymskiego.

Analiza i interpretacja wybranego sonetu krymskiego. Analiza i interpretacja sonetu Stepy akermańskie. Stepy akermańskie to pierwszy z cyklu 18 sonetw krymskich Adama Mickiewicza. Powstały one po letniej wyprawie, ktrą poeta odbył z Odessy na Krym w 1825r. Utwr, ktry wybrałam to tz...

Sztuka Prehistoryczna - Malowidła naskalne.

Sztuka Prehistoryczna - Malowidła naskalne. Malowidłom naskalnym pierwotni ludzie przypisywalinadprzyrodzone moce. Nie wiadomo dokładnie, w jakim celu powstawały na ścianach jaskiń malowidła przedstawiające konie, krowy, bizony, bawoły i jelenie, ale prawdopodobnie miały znaczen...

Źrdła węglowodorw w przyrodzie

Źrdła węglowodorw w przyrodzie Ropa naftowa jest mieszaniną węglowodorw, w skład ktrej głwnie wchodzą parafiny (alkany), nafteny (cykloalkany), olefiny (alkeny) i węglowodory aromatyczne. Pozostałość, do około 20% stanowią związki organiczne zawiera...

Jednostki badawczo - rozwojowe

Jednostki badawczo - rozwojowe JEDNOSTKI BADAWCZO ? ROZWOJOWE Działają na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych. Ustawa wprowadza następującą definicje jednostki badawczo rozwojowej- Są to: Państwowe jednostki organizacyjne wyodrębnion...

Geneza, rozwj i funkcjonowanie państwa wczesnopiastowskiego na tle innych państw Europy

Geneza, rozwj i funkcjonowanie państwa wczesnopiastowskiego na tle innych państw Europy Państwo polskie powstało w wyniku dokonanego przez Polan zbrojnego zjednoczenia wielu plemion. Plemiona te znacznie rżniły się od siebie, zwłaszcza pod względem kulturowym i religijnym. Ka...

Polska a Unia Europejska

Polska a Unia Europejska Spis treści: 1. Historia powstania Unii Europejskiej 2. Unia Europejska i jej organy 3. Stosunki RP-UE 4. Rżnice i obawy po przystąpieniu RP do UE 5. Korzyści dla Polski po przystąpieniu do Unii Europejskiej 6. Rozwj rolnictwa polskiego po przystąpie...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry