• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Filozofi...

Nawigacja

Filozofia życia, szukanie jego sensu w "Piesniach" Jana.



Filozofia życia, szukanie jego sensu w "Piesniach" Jana.




Na przestrzeni wielu wiekw twrcy literaccy zastanawiali się w swoich dziełach nad tym, jak żyć szczęśliwie i dobrze. Przykładowo w starożytności mwiła o tym Biblia, a w średniowieczu powstały ideały: władcy, rycerza i świętego. Dlaczego w takim razie renesans, w ktrym w centrum zainteresowania stanął człowiek, miałby nie poruszyć tego tematu?



Jednym z dwch prądw renesansowych był humanizm (z łac. humanitas - "człowieczeństwo", "ludzkość"), ktry głosił że wzorcem myśli i kultury jest dorobek epoki starożytnej. Jest to światopogląd dowartościowujący człowieka, jego rozum i miejsce w świecie. To właśnie on zajmował się człowiekiem, jego wnętrzem i otoczeniem. Do polskich humanistw tamtego okresu zalicza się między innymi Jana Kochanowskiego, zwanego rwnież Janem z Czarnolasu. Poeta ten popiera w swych utworach hedonizm, czyli filozoficzną doktrynę etyczną sformułowaną po raz pierwszy przez Arystypa z Cyreny, a powracającą wielokrotnie w dziejach filozofii, uznającą przyjemność (rozkosz) bądź unikanie przykrości za najwyższe lub jedyne dobro, naczelny motyw postępowania ludzkiego.



Nieobce twrczości Jana z Czarnolasu są także motywy mające swe źrdło w epikureizmie (epikureizm - materialistyczna i ateistyczna doktryna greckiego filozofa Epikura, uważająca wszelki byt za cielesny, przyjmująca atomową budowę ciała, głosząca zasadę przyczynowości oraz tezę o mechanicznym działaniu przyczyn; postawa życiowa polegająca na dążeniu do niczym nie skrępowanego używania życia - "carpe diem" - korzystaj z dnia), ireniźmie (irenizm - umiłowanie pokoju, pochwała zgody między ludźmi, potępienie waśni i wojen), stoicyzmie (stoicyzm - filozofia opierająca się o założenie, że człowiekiem nie powinny rządzić namiętności, uczucia i nastroje, lecz rozum) oraz harmonii (harmonia - dążenie do umiaru i rwnowagi w życiu, w postrzeganiu świata, wreszcie w literaturze i sztuce). Oczywiście punktem wyjściowym postawy światopoglądowej Jana Kochanowskiego oraz innych humanistw był antropocentryzm, czyli uznanie człowieka za centrum wszechświata, za istotę, na ktrej skupiało się całe zainteresowanie literatury i sztuki.



Kochanowski pozostawił po sobie bardzo dużą spuściznę, w ktrej skład wchodzi cykl fraszek, trenw i pieśni. W gałązkach autor potępia ludzkie wady, śmieje się z nich, wytyka je, pokazując w ten sposb prawidłowe postępowanie w opisywanej sytuacji. A pieśni? Pomimo sędziwego wieku przekazują ludziom treści ponadczasowe, aktualne do dziś.



Autor nawołuje człowieka do radości z życia. Należy dostrzegać jego piękno, wspaniałość, zalety, ktrych niezliczoną ilość posiada i cieszyć się, radować światem, nie zaś skupiać uwagę jedynie na tym co złe, nieprzyjemne, bolesne. Najważniejsze powinno być to, co dzieje się w chwili teraźniejszej. Niektrzy wpadają w nałg wiecznego użalania się nad tym, co się zdarzy, nie wiedząc przecież, jaki los im przypadnie w udziale. Podobne zdanie na ten temat miał inny poeta - Horacy, w ktrego twrczości można znaleźć słowa takie jak:



"(.) pozwl przyjemne z pożytecznym godzić,

chwilom przychylnym zaufaj, korzystaj z uśmiechu godzin."



pieśń VIII, ks.III



"Nie czekaj jutra, dziś miej na względzie.

Życie umyka ."



pieśń XXIX, ks.III



Pojawia się tutaj rwnież motyw "carpe diem", czyli "korzystaj z dnia". Odbiorcy są w ten sposb nawoływani do cieszenia się z tego, co mają w chwili obecnej, z tego co jest, a nie co mogłoby być.



Kochanowski bardzo istotną cechę osobowości ludzkiej uważał cnotliwość. Poświęcił jej Pieśń XII. Dla autora człowiek cnotliwy wzbudza zazdrość innych, ponieważ cnotliwe życie jest trudne i nie każdy jest zdolny wyrzec się pokus zła, ktre bywają złudne, w imię wyższych wartości. Zazdrość ta idzie za cnotą "jako cień nieodstępny" za człowiekiem. Poeta uważa rwnież, iż wartość, jaką jest cnota, to nagroda sama w sobie, ktra nie szuka poklasku wśrd innych ludzi, ani nie potrzebuje aprobaty.



"Cnota (tak jest bogata) nie może wziąć szkody

Ani sie też ogląda na ludzkie nagrody;

Sama ona nagrodą i płacą jest sobie ..."



pieśń XII



Za cnotę Jan z Czarnolasu uważa między innymi miłość do ojczyzny. Jej obrońcy, ludzie, ktrzy służą swojemu rodzinnemu krajowi, zasługują jego zdaniem na najwyższą nagrodę, ktrą jest pjście po śmierci do nieba.



"A jeśli komu droga otwarta do nieba,

Tym, co służą ojczyźnie."



pieśń XII



W Pieśni V księgi II (Pieśń o spustoszeniu Podola) poeta, nawiązując do historycznego wydarzenia - napadu Tatarw na Podole w 1575 r., dokonał charakterystyki wzorowego obywatela Rzeczypospolitej. Jego zdaniem winien on mieć przede wszystkim na uwadze dobro swego kraju. Prywatne interesy i życie powinny pozostać na dalszym planie, zwłaszcza kiedy ojczyzna jest w niebezpieczeństwie. W takiej sytuacji należy zjednoczyć siły, a nawet poświęcić dobra osobiste, aby dopomc słusznej sprawie.



"Skujmy talerze na talery, skujmy,

A żołnierzowi pieniądze gotujmy!"



Kochanowski ma w tym momencie na uwadze głwnie to, iż szlachta jada z drogocennych zastaw oraz posiada wiele innych udogodnień, ktre nie są niezbędne do życia, są natomiast wyrazem prestiżu i bogactwa, podczas gdy polskiemu wojsku brakuje wyposażenia i środkw do walki z wrogiem. Renesansowy poeta doctus potępia tchrzostwo, uważa, że idealny obywatel jest gotw walczyć i poświęcić swoje życie w razie potrzeby, kiedy siła wojska nie wystarczy, broniąc rodzinnego kraju; wynosi więc na piedestał męstwo, rycerskość i najwiarygodniejszy rodzaj patriotyzmu, ktry objawia się ryzykowaniem życia w imię dobra ojczyzny.



"Dajmy; a naprzd dajmy! Sami siebie

Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie."



Horacy, dla ktrego cnoty rwnież były bardzo ważnym elementem w życiu każdego człowieka, tak samo wysoko cenił miłość do ziemi ojczystej i poświęcanie się dla niej.



"Jak słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę ."



pieśń II, ks.III



"(.) szczęśliwość, jeśli prawdziwa, służy temu, kto (.)

lęka się niesławy, złej pamięci, za ojczyznę, za przyjacił

gotw życie poświęcić."



pieśń IX, ks.IV



Starożytny poeta nawołując czytelnika do radości z życia i zachęcając go do czerpania jak największej radości z jego darw, podkreślał jednocześnie, że nie należy przy tym nigdy zapominać o zasadzie umiaru, zasadzie tak zwanego złotego środka.



"(.) szczęśliwość, jeśli prawdziwa,

służy temu, kto doczesnych darw w miarę używa."



pieśń IX, ks.IV



Jan z Czarnolasu podzielał tę zasadę, czemu dał wyraz na łamach swoich utworw i czym po raz kolejny udowodnił fascynację i szacunek humanistw względem dorobku kultury starożytnej.



Kolejną cnotą, akcentowaną przez poetę była uczciwość. Potępiał on chciwość i pogoń za bogactwem. W pieśniach na wiele sposobw prbował dowieść, iż pieniądze nie posiadają żadnej faktycznej wartości. Ludzie dla pieniędzy zdolni są do najstraszniejszych czynw, nawet do zabjstwa. Bogactwo wyzwala nowe, coraz bardziej zuchwałe pragnienia, chciwość. Kto raz posiadł, zechce posiąść raz jeszcze, w przeciwnym wypadku nie zazna spokoju. Człowiek bogaty żyje w ciągłym napięciu, że lada moment utraci swoje pieniądze. Nie warto zabiegać o coś, co i tak przeminie.



"Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy

Chciał ze mną dobrą tylko sławę mieć na pieczy."



pieśń XIX



Powyższy cytat dowodzi, iż motyw bogactwa rwnież został zaczerpnięty ze starożytnej poezji. Ponieważ od początku uwzględniamy porwnanie Kochanowskiego z Horacym, zacytuję i tym razem słowa tego starożytnego twrcy.



"Władzę, koronę i wieczny laur zyska jeno ten,

kogo źrenic nie tknie żądza bogactw zawistna."



Pieśń II, ks.II



"Kto żądzę bogactw pokonał, krlestwem możniejszym włada

niżby związał Gades odległy z Libią i dwm Kartaginom

jeden dał adres."



Pieśń II, ks.II



Ważnym prądem filozoficznym powstałym w starożytności, a charakteryzującym ludzi renesansu był stoicyzm. Stoikiem nazywamy człowieka, ktry potrafi pozostać jednakowo obojętny w obliczu zarwno wielkiego nieszczęścia, jak i skrajnej radości. Osoba taka uważa, że popadanie w ekstremalne stany emocjonalne może uczynić człowieka jedyni bardziej nieszczęśliwym i spowodować jego załamanie, ponieważ żadna radość nie trwa wiecznie, prędzej czy pźniej zostanie zmącona niepowodzeniem, ktre z kolei z upływem czasu przerodzi się na nowo w szczęście. Jedynym sposobem zachowania rwnowagi i spokoju jest brak entuzjazmu w każdej sytuacji.



"Nie porzucaj nadzieje,

Jakoć się kolwiek dzieje: (.)

Lecz na szczęście wszelakie

Serce ma być jednakie;"



Pieśń IX



To słowa Jana Kochanowskiego. Niemalże identycznych rad możemy się doszukać w utworach Horacego.



"Na przekr złym i dobrym przygodom

masz rwnowagi zachować władzę:

jedne i drugie na szalach,

Delliuszu, miarkuj, radzę."



pieśń III, ks.II



"Okaż w nieszczęściu ducha rwnowagę,

a przy pomyślnym wietrze zwiń przezornie napięte żagle."



pieśń X, ks.II



Jana z Czarnolasu przerażał upływ czasu i jego względność. Z perspektywy zawsze wydaje się, że nawet wiele lat było krtką chwilą. Ktoś, kto właśnie zdał sobie sprawę, że jest starym człowiekiem, z nostalgią wspomina czas młodości i wydaje mu się, że przeżywał ją niedawno i że trwała bardzo krtko, podczas gdy wiadomo, iż w rzeczywistości to tylko jego subiektywne wrażenie. Czas to pojęcie związane z życiem, gdyż po upływie pewnej ilości lat (mniejszej lub większej) każdy z nas będzie musiał odejść. Dlatego właśnie jego bieg budzi lęk i wywołuje refleksje u wszystkich ludzi, zaś twrcy literatury dawali i dają temu wyraz w twrczości. Wyjątkiem nie jest tu także Kochanowski. Dowodem na to jest na przykład Pieśń XXIII.



"Nie zawżdy, piękna Zofija,

Rża kwitnie i lelija;

Nie zawżdy człek będzie młody

Ani tej, co dziś, urody.

Czas ucieka jako woda."



Jest to rwnież motyw zaczerpnięty ze starożytności. Horacy też zastanawiał się nad upływem czasu.



"Podziemną rzeką płynąć wypadnie każdemu,

kto na ziemię zawitał: krla czy żebraka

ciemny nurt poniesie bezradnie."



pieśń XIV, ks.II



Jan z Czarnolasu przedstawił rwnież swoje miejsce szczęśliwe w "Pieśni świętojańskiej o Sobtce". Jest nim wieś. Poeta wychwala życie, ktre się tam toczy, pisze, że człowiek żyje tam w spokoju i "bez wszelakiej lichwy". Jego zdaniem nie sposb wymienić wszystkich "plusw" wiejskiego życia.



"Dzień tu, ale jasne zorze

Zapadłyby znowu w morze,

Niżby mj głos wyrzekł wszytki

Wieśne wczasy i pożytki."



Na wsi każdy ma swoje zadanie, całe gospodarstwo pracuje jak jedna wielka maszyna, w ktrej każdy trybik odpowiedzialny jest za coś innego. Właśnie dzięki temu, że każdy wywiązuje się ze swoich obowiązkw, maszyna ta działa szczęśliwie, bez zakłceń. Dzieci wiejskie przyzwyczajają się do skromnego, umiarkowanego życia. Gospodarz dogląda bydła, ziemi i plonw, sadw, pszczł, czasami łowi ryby w rzece, a gospodyni poza dbaniem o dom i przygotowywaniem posiłkw dla wszystkich, stara się wspomc męża jak tylko może. Autor przyrwnuje wiejską Arkadię do życia innych ludzi i udowadnia jej wyższość.



"Inszy sie ciągną przy dworze

Albo żeglują przez morze,

Gdzie człowieka wicher pędzi,

A śmierć bliżej niż na piędzi."



Znaczącą rolę w twrczości poety odgrywa rwnież Bg. Właśnie Stwrcy poświęcił Jan swj hymn "Czego chcesz od nas, Panie.". Bg jest niewidzialny, wszystko natomiast, co nas otacza - widzialne. Poeta dziękuje Stwrcy w imieniu ludzi za to, co stworzył. Uważa, iż nie ma miary na wdzięczność, można jedynie wyrazić ją poprzez hołd, cześć i miłość.



Kolejny związek Kochanowskiego z Horacym można odnaleźć czytając Pieśń XXIV, w ktrej poeta wyraża swj stosunek do samego siebie, jako artysty. Pisze, że posiada podwjną naturę: ludzką czyli śmiertelną i ptasią - nieśmiertelną. Nie chce żeby go opłakiwano po śmierci, wierzy że kiedy umrze zamieni się w ptaka i usłyszą o nim na całym świecie, w krajach znacznie oddalonych od rodzinnej Polski.



"Terazże, nad Ikara prędszy przeważnego,

Puste brzegi nawiedzę Bosfora hucznego

I Syrty Cyrynejskie, muzom poświęcony

Ptak, i pola zabiegłe za zimne Tryjony.

O mnie Moskwa i będą wiedzieć Tatarowie,

I rznego mieszkańcy świata Anglikowie;

Mnie Niemiec i waleczny Hiszpan, mnie poznają,

Ktrzy głęboki strumień Tybrowy pijają."



Stał się tutaj jakby prorokiem, ktry przewidział, że po śmierci zyska dzięki swojej twrczości sławę, ktra obiegnie cały świat, że jego spuścizna na wieki pozostanie między ludźmi i kiedyś ktoś stwierdzi, że ten autor był wielkim twrcą.



Podobnie napisał swojego czasu Horacy.



"Wzniosłem pomnik trwalszy od spiżu,

wyższy od krlewskich piramid,

wichrom ani deszczom żarłocznym

nie podległy, ponad wiekami

umknę Libitynie. Nie wszystek

umrę. Sławą będę rsł szczytną ."



I słowa Kochanowskiego spełniły się. Dziś uznawany jest na całym świecie za wspaniałego twrcę, ktrego utwory ani trochę się nie przeterminowały i cały czas pozostają aktualne, ucząc młode kolejne pokolenia jak żyć, pokazując im właściwą drogę do szczęśliwego życia. Myślę, że Jan z Czarnolasu nie mylił się, kiedy napisał o sobie:



"I wdarłem się na skałę pięknej Kalijopy

Gdzie dotychmiast nie było śladu polskiej stopy."



Ponieważ był z pewnością pierwszym polskim twrcą, ktrego można uznać za światowej klasy autora i ktrego twrczość z pewnością będzie towarzyszyć ludzkości, a zwłaszcza nam, Polakom, przez jeszcze bardzo długi czas i jeszcze niejednej osobie wskaże właściwą drogę życia.






Przykadowe prace

opis stanowiska pracy

opis stanowiska pracy 1. Formalna nazwa stanowiska: Pielęgniarz w zakładzie pracy chronionej RADCAR 2. Podległość służbowa: Stanowisko podległe jest lekarzowi zakładowemu 3. Zastępstwo pasywne i aktywne: Zastępuje i jest zastępowane przez lekarza zak&...

Silnik prądu stałego i prądnica prądu przemiennego. Zasada działania.

Silnik prądu stałego i prądnica prądu przemiennego. Zasada działania. PRĄDNICA Prądnice są urządzeniami, w ktrych energia kinetyczna zamieniana jest w energię elektryczną. Najlepszym przykładem prądnicy jest dynamo rowerowe. Energia kinetyczna powstał...

Analiza wiersza "Piosenka o końcu świata"

Analiza wiersza "Piosenka o końcu świata" Czesław Miłosz w "Piosence o końcu świata" przdstawia kontrastową wizję kresu wszechświata. W tym wierszu jest on zwyczajny w przeciwieństwie do biblijnego. Nie zapowiadają go żadne znaki lub kataklizmy. Przyroda jest spokojna...

Soll ein gerechter Mensch einen ugerechten bestraffen?

Soll ein gerechter Mensch einen ugerechten bestraffen? Es ist nicht zu bestreiten dass jede Art von Verbrechen auf jeden fall bestrafft werden muss. An der stelle sollten wir uns jedoch eine ganz wichtige Frage stellen: Hat ein Mensch das Recht Gott zu spielen?“. Auf Grund des Werks von Friedrich Drrenmatt Der Richter Und...

Herb Warszawy i miasta stołecznego Warszawy

Herb Warszawy i miasta stołecznego Warszawy Herb Wielki Miasta Stołecznego Warszawy przedstawia w polu czerwonej tarczy postać kobiety z rybim ogonem zwrconą w prawo, z wzniesionym mieczem w ręce prawej i tarczą okrągłą w ręce lewej. Barwy ciała i ogona rybiego naturalne, w...

List do Międzynarodowego Biura Wystaw z prośbą o zorganizowanie EXPO we Wrocławiu

List do Międzynarodowego Biura Wystaw z prośbą o zorganizowanie EXPO we Wrocławiu Szanowni Państwo! Zwracam się z prośbą o zorganizowanie na Ziemi Dolnośląskiej wystawy EXPO w 2010 roku. Wiem, że nie tylko ja chciałabym, aby odbyła się ona we Wrocł...

Jak rozumiesz mysl zawartą w sentencji "stajesz się na zawsez odpowiedzialny za to co oswoiłeś". Mały Książe

Jak rozumiesz mysl zawartą w sentencji "stajesz się na zawsez odpowiedzialny za to co oswoiłeś". Mały Książe “Stajesz się odpowiedzialny na zawsze za to co oswoiłeś. Po przeczytaniu tej sentencji nasunęła mi się refleksja, potwierdzająca prawdziwośc...

Bohater romantyczny

Bohater romantyczny Gustaw z IV. cz. "Dziadw" jest to człowiek wrażliwy, poeta, samotny, nie rozumiany przez ludzi, wyobcowany i nieszczęśliwie zakochany. Gustaw z IV. cz. "Dziadw" to romantyczny bohater na miarę Wertera Goethego. Jest nieszczęśliwym, porzuconym kochankiem...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry