• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Filozofi...

Nawigacja

Filozofia antyczna



Filozofia antyczna




HINDUIZM

1. Każdorazowa forma materialna duszy zależy od KARMANA, czyli od oglnego bilansu moralnego

2. Trzy drogi do szczęścia:

- DHARMA – dążenie do osiągnięcia doskonałości moralnej

- ARTHA – uczciwe dążenie do osiągnięcia majątku, władzy

- KAMA – dążenie do osiągnięcia rozkoszy zmysłowej

3. Sposobem osiągnięcia mokszy jest joga, ktra głwnie polega na medytacji

4. Zakazy etyczne:

- nie zabijać-

- nie kłamać-

- nie kraść-

- nie uprawiać- życia seksualnego

- nie być- chciwym

5. Nakazy etyczne:

- przestrzeganie czystości

- zadowolenie z życia

- prowadzenie życia ascetycznego

- studiowanie metafizyki



BUDDYZM

Cztery Szlachetne Prawdy;

Podstawowe założenia buddyzmu wyłożone są w Czterech Szlachetnych Prawdach sformułowanych przez Buddę:

1. Pierwsza Szlachetna Prawda o Cierpieniu; wszelkie istnienie jest pełne cierpienia.

2. Druga Szlachetna Prawda o Przyczynie Cierpienia; przyczyną cierpienia jest pragnienie – żądza istnienia, wszelkie pożądanie.

3. Trzecia Szlachetna Prawda o Ustaniu Cierpienia; uwolnieniem od cierpienia jest wyzbycie się pragnień – popędu życia.

4. Czwarta Szlachetna Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia; drogą do wygaszenia żądzy życia jest szlachetna ośmioraka ścieżka

Dalsze nauki są wyprowadzane od Czterech Szlachetnych Prawd, stanowią ich analizę i rozwinięcie.

Szlachetna Ośmiostopniowa Ścieżka

Szlachetna Ośmiostopniowa Ścieżka jest ścieżką praktyki. Przestrzeganie jej zaleceń i wskazań, zebranych w ośmiu regułach (stąd nazwa) ma prowadzić do całkowitego ustania cierpienia i - w konsekwencji- ostatecznego przejścia przebudzonej istoty z samsary do nirwany. Ośmioraka Ścieżka wynika z Czwartej Szlachetnej Prawdy, Prawdy o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia. Budda głosił naukę, że dzięki cnocie, wiedzy i skupieniu można osiągnąć doskonałość - Przebudzenie - a Cztery Szlachetne Prawdy i Ośmiostopniowa Ścieżka wyznaczają drogę, ktra wiedzie do osiągnięcia tego celu.

Aby w pełni zrozumieć Cztery Szlachetne Prawdy, Budda zalecał podążać Ośmioraką Ścieżką, na ktrą składają się:

1. Właściwy Pogląd - jest to poznanie Czterech Szlachetnych Prawd.

2. Właściwe Postanowienie - to postanowienie wyrzeczenia się złej woli i odstąpienie od wyrządzania wszelkiej krzywdy.

3. Właściwe Słowo - to powstrzymanie się od kłamstwa, od mowy powodującej nieporozumienia między ludźmi, obelżywej mowy, pustego gadania.

4. Właściwy Czyn - to powstrzymanie się od zabijania, od kradzieży, od nieskromności.

5. Właściwy Żywot - to porzucenie nieuczciwego sposobu życia i prowadzenie życia właściwego: czyli przestrzeganie wskazań moralno-etycznych, zawartych w naukach buddyjskich.

6. Właściwe Wysiłek - to intencje i wysiłek, ktre nie pozwalają na powstawanie złych a powstanie dobrych mentalnych właściwości.

7. Właściwa Uważność - zachowanie uważności we wszystkim, co się przedsięwzięło.

8. Właściwa Medytacja - dążenie do osiągania stanw, w ktrych znika "ego".

Człowiek dąży do nirwany, bo w tym stanie jest szczęśliwy, nie cierpi, wyzbywa się wszelkich pragnień. Aby osiągnąć nirwanę należy trzymać się trzech podstawowych elementw: wiedzy, moralności i medytacji.

Przykazania buddyzmu:

1. Nie wyrządzaj krzywdy istotom żyjącym

2. Nie bierz tego, czego ci nie ofiarowano

3. Nie cudzołż

4. Nie kłam

5. Nie spożywaj napojw odurzających

Trzy grzechy głwne:

3. Grzechy popełnione myślą (chciwość, złość, zwątpienie)

4. Grzechy popełnione słowem (kłamstwo, oszczerstwo, przeklinanie, gadulstwo)

5. Grzechy popełnione czynem (zabjstwo, kradzież, cudzołstwo)



KONFUCJANIZM

Konfucjanizm wywodzi się w niemal prostej linii ze starych wierzeń chińskich w ktrych kluczową rolę odgrywał kult przodkw. W wierzeniach tych przyjmowano zasadę, że mężczyźni, ktrzy przeszli przez życie w godny sposb (czyli założyli i utrzymali liczną i dobrze prosperującą rodzinę) tworzą po śmierci rodzaj grupowego ducha, ktry kieruje losem pźniejszych pokoleń.

Cnota, lojalność i humanizm

Do postępowania zgodnego z niebiańskim porządkiem jest jednak potrzebna nie tylko jak najbardziej dogłębna jego znajomość, lecz także silna wola aby postępować zgodnie ze swoją wiedzą niezależnie od okoliczności. Taka niezłomna wola jest podstawową cnotą konfucjańską i przyjmuje się, że podstawowym celem wychowania w rodzinie jest właśnie zaszczepienie tej woli ludziom. Konfucjusz przyjmował, że nawet jeśli rodzice posiadają tylko szczątkową wiedzę na temat niebiańskiego planu - zawsze mogą zaszczepić przynajmniej oglną cnotę swoim dzieciom, poprzez nauczenie dobrowolnego podporządkowania się ich nakazom i to, paradoksalnie nawet wtedy, gdy te nakazy nie są do końca zgodne z niebiańskim porządkiem. Ten rodzaj myślenia - podporządkowywanie się autorytetowi w celu kultywowania cnoty - nawet wtedy gdy być może nie ma on racji - jest bardzo charakterystyczne dla całego systemu etycznego konfucjanizmu. Z drugiej strony cnota konfucjańska w przypadku osb mających władzę i autorytet wyraża się w pojęciu, ktre tłumaczy się często jako "humanizm". Humanizm władcy to umiejętność ograniczania swojej władzy, tak aby jego decyzje nie krzywdziły poddanych jego władzy osb.

Rodzina jako podstawa

Za podstawę struktury idealnego państwa Konfucjusz uważał tradycyjną chińską rodzinę - składającą się z głowy rodu i następnie hierarchicznie podporządkowanych mu potomkw. W rodzinie takiej głowa rodu ma absolutną władzę, ale jednocześnie powinna to też być osoba kierująca się zawsze cnotą i posiadająca jak największą wiedzę na temat tej części niebiańskiego porządku, jaka dotyczy jego rodziny. Członkowie rodziny powinni się podporządkowywać woli jej głowy nawet jeśli sądzą, że ona błądzi i niewłaściwie interpretuje zasady niebiańskiego porządku. Nawet, gdy rzeczywiście tak jest - brak podporządkowania się i tak będzie sprzeczny z niebiańskim porządkiem, gdyż porządek ten wymaga zawsze podporządkowywania się autorytetowi.



Podstawowe trzy pojęcia:

1. TAO – oglne zasady rządzące światem i odpowiadające im słuszne postępowanie moralne. Ludzki sens tao mwi o tym, że interesy jednostki i grupy są wsplne, a nie sprzeczne.

2. SIAO – miłość synowska łącząca człowieka z rodziną, ze społeczeństwem i z państwem

3. ŻEN – prawo etyczne, szlachetne postępowanie, warunek poznania tao

Na żen składają się tolerancja, wiedza, odwaga i dobre maniery.

Żen jest umiejętnością przestrzegania zawsze i wszędzie pięciu zasad:

1. godności

2. szlachetności

3. prawdomwności

4. pilności

5. dobroci

Człowiek humanitarny odznacza się unikaniem skrajnych reakcji, hamuje emocje i zachowuje spokj.

Ideał człowieka – wykształcony, dobrze wychowany, tolerujący wierzenia, odrzucający przesądy.



TAOIZM (czasem zapisywany jako daoizm) to filozofia stworzona przez Laozi w VI wieku p.n.e., z ktrej w II i III wieku n.e. ukształtowała się religia o tej nazwie. Najważniejszą księgą taoizmu jest Daodejing (Tao Te Ching).

Taoizm filozoficzny (daojia) to jeden z głwnych (obok konfucjanizmu i buddyzmu) kierunkw klasycznej filozofii. Związany jest nierozerwalnie z pojęciem tao. Tao jest esencją wszechświata, stanowiącą podłoże wszelkich zmian. Nie może być opisane słowami (a jeżeli - jak głosił Zhuangzi - to tylko za pomocą paradoksw), gdyż ciągle się zmienia, ponadto każdy opis jest jedynie przybliżeniem rzeczywistości. Można jednak poprzez rozwj duchowy osiągnąć stan mędrca taoistycznego i tym samym harmonię z tao.

Taoizm religijny (daojiao) to rdzenna religia powstała przez połączenie filozofii taoistycznej z wierzeniami ludowymi i magicznymi. Głosi m.in. jedność zasad yin i yang, ktrych wzajemne dopełnianie się w tao stanowi podstawę harmonii świata. Tao jest niepojęte, niedefiniowalne, niezmienne – i te jego cechy pozwalają na porwnanie do zachodniego absolutu. Taoizm wznosi się tym samym na poziom metafizyczny, na poziom abstrakcji, niezwykły dla filozofii chińskiej. Choć tak naprawdę jest też systemem praktycznym, gdyż naucza, że człowiek powinien dać się prowadzić tao. Człowiek powinien wyzbyć się egoizmu, gdyż niemyślenie o sobie to pjście ,,drogą nieba . Człowiek musi poznać bezwartościowość wszelkich rzeczy i porzucić chęć niepotrzebnego ingerowania w naturalny porządek świata – a więc znaleźć drogę pośrednią między działaniem a ascezą. Zadaniem mędrca jest sprawiać, nie działając, pouczać, nie przemawiając . Prowadzi to do etyki prostoty, według ktrej żyje człowiek mądry: pragnieniem człowieka jest nie pragnąc, nie ceni on dbr, do ktrych dochodzi się wielkim trudem. Książę, człowiek, ktry włada innymi, powinien czynić to poprzez promieniowanie cnotą i spokojem, czyli przez niedziałanie. Książę powinien dążyć do tego żeby w jego państwie panowało tao – gdyż tam gdzie panuje tao tam panuje pokj.

TAOIZM



Podstawowe pojęcia:

1. TAO – bezosobowy ład wszechświata istniejący wiecznie i będący źrdłem wszelkiego istnienia

2. TE – odbicie tao w ludzkiej moralności, czyli postępowanie z naturalnymi prawami tao.

Człowiek ma żyć w zgodzie z naturą, wyzwolony z ograniczeń i przymusw zewnętrznych, wyzbyty nadmiernych pragnień.

Zasada Wu-Wej – rezygnacja z dążeń i potrzeb przekraczających pewien umiar.



Podobno Tales pierwszy rozważał zagadnienia przyrodnicze. Uważał iż ziemia, ktrą widocznie uważał za płaski pływający krążek, spoczywa w wodzie. Najistotniejsze jest jednak to, że Tales głosił, iż pierwotnym tworzywem wszystkich rzeczy jest woda: Początkiem wszechrzeczy jest woda . Arystoteles uważał, że do takiej konkluzji mogła Talesa doprowadzić obserwacja że pożywienie jest wilgotne i że samo ciepło powstaje z wilgoci i dzięki niej żyje (a to, z czego coś powstaje, jest zasadą wszystkich rzeczy). Na podstawie tego faktu oraz z faktu, że nasiona wszystkich rzeczy mają wilgotną naturę, powziął myśl, że woda jest naturalnym początkiem wszystkich rzeczy wilgotnych . Arystoteles także wysuwa myśl, że Tales mgł być pod wpływem starszych teologii, w ktrych woda była tym, na co składali przysięgę bogowie. Jednak zjawisko parowania podsuwa myśl, iż woda może stać się mgłą czy powietrzem, a zjawisko zamarzania może sugerować, że jeśli proces taki postępowałby dalej, woda mogłaby się stać ziemią.

Rozmaitość rzeczy - to woda w rżnych stanach i rżnych modyfikacjach. Woda jako pratworzywo jedyne i wieczne, bez początku i końca, występując w rżnych stanach na pewien czas przybiera postać kamienia, drzewa, powietrza, człowieka itd. Do tego przetwarzania się w rżne rzeczy woda nie potrzebuje żadnej siły zewnętrznej, gdyż sama jest źrdłem własnej siły. Tym samym woda jest przyczyną ruchu, życiem, "duszą". Ponieważ z wody utworzony jest cały wszechświat, więc wszystko jest ożywione, wszystko ma "duszę", "wszystko jest pełne bogw".

Inne twierdzenie przypisywane przez Arystotelesa Talesowi: magnes ma duszę, ponieważ porusza żelazo.

Jedyną pewną rzeczą jaką można stwierdzić o doktrynie Talesa jest to, iż pojmował on rzeczy jako rżniące się postacie jednego ostatecznego i pierwotnego elementu. Ten element to według niego woda. Można stwierdzić że pierwszy wprowadził pojęcie jedności w zrżnicowaniu i trzymając się idei jedności starał się wyjaśnić jawną rżnorodność wielości.



Anaksymander tak jak Tales poszukiwał pierwotnego i ostatecznego elementu wszystkich rzeczy. Doszedł do wniosku, że nie może to być żaden szczeglny rodzaj materii, jak woda, gdyż woda była sama jednym z przeciwieństw , ktrych ścieranie się i wzajemne naruszanie praw należało wyjaśnić.

Anaksymander był pierwszym myślicielem, ktry wprowadził do słownika filozoficznego termin arche (łac. principium) w znaczeniu "początek", "zasada". Chcąc zastąpić hipotezę swego poprzednika, Talesa, lepszą, argumentował, że żadna substancja znana nam z doświadczenia nie może być początkiem i zasadą wszechrzeczy, bo każda powstaje, zmienia się i ginie, a zatem żadnej nie można nazwać pierwotną. Rozglądając się po świecie, nigdzie nie znajdziemy takiej substancji, ktra by odpowiadała warunkom arche. Pierwotna substancja musi być nieskończona, bo z niej powstaje nieskończona rozmaitość rzeczy. Nie może być podobna do tych rzeczy, bo ma zawierać wszystkie, a nie być żadną z nich. Nie będzie więc ani tworzywem stałym, ani płynnym, ani lotnym, ani ciepłym, ani zimnym. Musi być czymś, co nie posiada żadnych własności spośrd tych, jakie przypisujemy przedmiotom otaczającego nas świata. Nie potrafimy w niej dostrzec żadnej własności, a więc będzie czymś nie określonym czasowo i przestrzennie, i jakościowo, będzie zatem jakimś apeiron - substancją nie określoną pod żadnym względem. Nie jest to ani woda, ani żaden inny tak zwany element, lecz pewna natura odmienna od nich i nieskończona, z ktrej powstają wszystkie niebiosa i światy w ich obrębie .

Apeiron jest substancją nieskończoną w sensie ilościowym, gdyż tego wymaga wieczne powstawanie; nie ma przerwy w powstawaniu. Jest niewyczerpalnym rezerwuarem i dlatego nieskończonym. "Nieskończona ciągłość powstawania nie wymaga bynajmniej - twierdzi Arystoteles - ciała postrzegalnego zmysłami, ktre by było nieskończone aktualnie. Wszak ginięcie czegoś może być rwnocześnie powstawaniem czegoś innego, przy czym całość zostaje ograniczona." Myśl Arystotelesa jest jasna. Proces powstawania i ginięcia jest kolisty. Ginięcie nie oznacza bynajmniej procesu unicestwienia, lecz przechodzenie w inną formę materii. w proces kolisty, nazwany przez Anaksymandra "niesprawiedliwością" i "zadośćuczynieniem", stanowi głwny punkt jego teorii: "To, co jest początkiem istniejących rzeczy, to z konieczności stanie się ich zgubą. Ponoszą bowiem karę sprawiedliwą za niesprawiedliwość swoją w porządku czasu."

Mechanizm tworzenia świata polegał według niego na wyłanianiu się z apeironu przeciwieństw, takich jak ciepło i zimno, suchość i wilgotność. Wszelkie narodziny oznaczają rozdzielanie się przeciwieństw, zaś każda śmierć to ponowne łączenie się ich w bezkształtnym bezkresie. Anaksymander wiąże pojęcie rozdzielenia z winą, ktrej w ten sposb dopuszcza się materia i wprowadza konieczność odpokutowania za nią przez ponowne połączenie się w bezkres. W ten sposb także i nasz świat dosięgnie kiedyś ręka sprawiedliwości i zniknie on w ten sam sposb, w jaki się pojawił.

Dopuszczał możliwość istnienia nieskończonej ilości światw, skoro wszystkie powstawały z nieskończonego apeironu. Światy te są niezliczone i zniszczalne. Światy zaczynają istnieć dzięki wiecznemu ruchowi. Ten wieczny ruch stanowi rozdzielenie. Kiedy rzeczy zostały wydzielone powstał świat jaki znamy. Przez ruch wirowy – cięższe elementy, ziemia i woda pozostały w środku wiru, ogień powrcił na obwd, a powietrze zostało między nimi. Ziemia nie jest krążkiem lecz krtkim walcem.

Z wiecznej substancji, z apeironu, oddzielił się zalążek ciepła i zimna, co z kolei doprowadziło do wytworzenia wokł powietrza otaczającego Ziemię kuli ognistej, podobnej do kory drzewa. Następnie owa wielka kula ognista pęka i rozpada się na mniejsze części, ktre przekształcają się w Słońce, Księżyc i gwiazdy. Między wewnętrzną stroną kuli a masą znajduje się ciemna mgła . W tym stadium tworzenia się świata wydzieliły się tylko dwa przeciwieństwa: ciepło, obejmujące suchość, i zimno, zawierające w sobie wilgoć. Mgła, ktra powstała z oddziaływania gorącego pierścienia zewnętrznego na zimne i wilgotne jądro masy, oddzielała się coraz bardziej, aż wreszcie utworzyła ląd i morze.



Anaksymenes zachował zasadniczy pogląd swego poprzednika: że świat jest bezkresny, i że ruch jest wieczny. Lecz gdy tamten zasady bezkresnej rozmyślenie nie określił bliżej zapewne w przekonaniu, że jeśli materia jest bezkresna, to też jest nieokreślona, ten utożsamił ją z pewną określoną i znaną z doświadczenia materią: z powietrzem. Powietrze zajęło w poglądach Anaksymenesa miejsce analogiczne do tego, jakie woda zajmowała u Talesa. Dlaczego właśnie powietrze? Bo ono jedno wśrd wszystkich rodzajw materii zdawało się być ilościowo nieskończone. Wydawało się, że wypełnia bezkres. Po drugie musiało wypłynąć na wybr greckie przekonanie, że dusza nie jest z natury swej rżna od powietrza. Jeśli wiec dusza utrzymuje ciała przy życiu, to znaczy, że utrzymuje je przy życiu powietrza. A hylozoistyczny sposb myślenia wymagał od zasady, aby stanowiła nie tylko masę wszechświata, ale też i siłę, ktra go ożywia. Trzecim wreszcie i zapewne głwnym argumentem za tezą Anaksymenesa musiała być łatwa zmienność powietrza, pozwalająca względnie najłatwiej wyobrazi sobie, że powstały z niego wszystkie przedmioty. Pogląd Anaksymenesa na zasadę świata nie zawiera nic szczeglnego, ale nie w tym leżał punkt ciężkości jego filozofii. Miał temperament raczej fizyka nie filozofa, więcej niż oglną teorią, zajmował się szczegłowymi zastosowaniami. I w tym zakresie dokonał rzeczy godnych pamięci.

Heraklit z Efezu

Zwany "Ciemnym", ponieważ swoje poglądy przedstawiał w aforyzmach. Urodził się około 540 p.n.e., zmarł ok. 480 p.n.e., autor pism kosmologicznych, politycznych i teologicznych.

Heraklit wytworzył doktrynę podobną do jońskiej, i on szukał arche i znalazł ją

w innym jeszcze rodzaju materii: w ogniu. Ogień staje się morzem, powietrzem, ziemią

i znowu z powrotem ogniem. Przemiany ognia odbywają się a dwch drogach, w dł

i w grę : spływając z grnych swych siedzib ogień zmienia się w powietrze, ono znowu opadając skrapla się w wodę, a woda spływa na ziemię i wsiąka na nią, ale znw ziemia paruje, wyziewy jej tworzą wodę, ta przetwarza się w chmury i wraca wreszcie do grnej ojczyzny jako ogień, kierunki są dwa, ale droga w dł i w grę jest jedna , jak powiada tajemniczo brzmiący, ale prostą myśl wyrażający fragment Heraklita. Jego teoria ognia nie wybiega poza filozoficzny poziom Jończykw. Jeśli zaważył w dziejach filozofii, to dlatego, że do niej dodał własną doktrynę innego już pokroju.

Rozważał bowiem nie tylko początek przyrody, ale i jej własności. I znalazł, że zasadniczą jej własnością jest zmienność. Obrazem rzeczywistości jest- rzeka. Wszystko płynie, nic nie trwa, niepodobna wstąpić dwukrotnie do tej samej rzeki , bo już inne napłynęły w nią wody. Obrazem rzeczywistości jest rwnież śmierć: obawiamy się jednej śmierci, a już wielu śmiercią ulegliśmy . Dla duszy jest śmiercią stać się wodą, ale wody jest śmiercią stać się ziemią . Natura jest ciągłą śmiercią i ciągłym rodzeniem się, ta sama natura jest ciągle inna: do tej samej rzeki wstępujemy i nie wstępujemy . Nie możemy powiedzieć, że jesteśmy, bo jesteśmy i nie jesteśmy zarazem , prawdą jest tylko, że się zmieniamy. Wprawdzie niekiedy rzeczy zdają się trwać, ale trwanie ich jest złudzeniem. Nie ma rzeczy o stałych własnościach, nie ma bytu, jest tylko stawanie się. Ta teoria powszechnej zmienności, ten wariabilizm powszechny jest najbardziej znanym poglądem Heraklita

i otrzymał jego imię: nazywany jest heraklityzmem, choć zawiera jedną tylko z części składowych jego filozofii.

W nieustannym przepływie rzeczy zacierają się granice między przeciwieństwami. Nie ma nigdzie wyraźniej granicy, są wszędzie tylko ciągle przejście, np. między dniem

a nocą, młodością a starością. Więc –jak wnioskuje Heraklit –dzień i noc w osnowie swej są jednym i tym samym, podobnie jak młodość i starość, a tak samo sen i jawa, życie i śmierć, dobro i zło. Podobnie też wszelkie inne własności są względne. Przekonanie o zmienności

i ciągłości zjawisk doprowadziło Heraklita do relatywizmu. Obserwował, że nic z tego ,co istnieje, nie posiada własności stałych i bezwzględnych, lecz wciąż zmienia własności

i przechodzi z przeciwieństwa w przeciwieństwo: z czuwania w sen, z młodości w starość,

z życia w śmierć. Taka jest dziwna natura rzeczy, iż przeciwieństwa stanowią ich osnowę.- Teoria zaprzeczenia istnieniu w przyrodzie czynnikw trwałych i bezwzględnych wcześnie tedy pojawiła się wśrd filozofw. Dla dalszego rozwoju filozofii stanowiła rodzaj fermentu

i pobudziła myślicieli do szukania wbrew niej – czegoś w świecie, co niezmienne

i bezwzględne.

Pierwotnie jońskie zagadnienia straciły sens w filozofii Heraklita. O początku świata nie było już mowy, gdyż świat istnieje i przekształca się odwiecznie: Wszechświata nie stworzył żaden bg ani żaden człowiek, lecz był on zawsze, jest i będzie zawsze żywym ogniem . Nie mogło być rwnież mowy o stałym składniku przyrody, bo nic nie jest stałe. Powietrze Anaksymenesa pojęte było jako stały składnik, ale ogień Heraklita nie. Nie był składnikiem przyrody, lecz fazą wiecznej przemiany, był jakby rwnoważnikiem wszystkich rzeczy: ogień zamienia się na nie, a one na ogień. podobnie jak towary na złoto, a złoto na towary . Jeśli wiecznie żywy ogień miał wyjątkowe miejsce w filozofii Heraklita, to dlatego, że ze względu na swoją lotną i zmienną naturę był typem i obrazem zmiennej rzeczywistości.

Wszystko było zmienne dla Heraklita- ale przez to właśnie istniało dlań coś stałego: zmienność. Ona jest stałą własnością przyrody. I więcej jeszcze: stały jest porządek, wedle ktrego dokonywała się przemiana. Ogień według miary zapala się i gasi według miary . Jedno prawo rządzi wszystkimi przemianami, rządzi zarwno człowiekiem jak

i wszechświatem. Człowiekiem rządzi rozum, stąd wniosek, że i wszechświatem rządzić musi rozum. Rozum jest nie specjalnie ludzką zdolnością, lecz siłą kosmiczną, człowiek ma w niej jedynie udział. Heraklit był zapewne pierwszym filozofem, ktry mwił o rozumie działającym we wszechświecie. Rozum, o ktrym mwił, jest wieczny jak świat: jest jego czynnikiem nieodłącznym. A jest jego czynnikiem najdoskonalszym, boskim. Myśl

o rozumności świata była (obok myśli o jego zmienności) drugą potężną koncepcją, jaką Heraklit wprowadził do filozofii. Że właśnie on to uczynił, pochodziło zapewne stąd, iż- jak sam mwił- szukał samego siebie , był pierwszym filozofem, ktry rozmyślał nad sobą,

a nie tylko nad przyrodą, i przyrodę rozumiał przez analogię do własnych przeżyć.

Rozumność świata okupuje jego zmienność i zawarte w nim przeciwieństwa. Tych przeciwieństw, rozbieżności, dysonansw świata Heraklit nie lękał się, jak to czynili wspłcześni mu myśliciele. Widział, że przeciwieństwa uzupełniają się wzajemnie i że bez nich rzeczywistość nie jest możliwa. Wprawdzie wszędzie w świecie panuje rozłam i spr, wojna jest ojcem i krlem wszechrzeczy , ale rozum rządzący światem sprawia, że rozbieżne czynniki łączą się i powstaje z nich najpiękniejsza harmonia . Wprawdzie

w zjawiskach widoczne są same dysharmonie, ale harmonia ukryta wyższa jest od widocznej .

Heraklit był pierwszym między filozofami, ktry miał zainteresowania humanisty.

I pozostawił refleksje epistemologiczne i etyczne. Zastanawiał się nad własną pracą badawczą, uświadamiał sobie jej charakter, środki i cele, w porwnaniu z nim Jończycy wydają się naiwni. Krytycznie zapatrywał się na poznanie zmysłowe: Złymi świadkami są oczy i uszy ludziom, ktrzy mają dusze barbarzyńcw . To bodaj najdawniejsza refleksja z krytyki poznania, jaka przechowała się w filozofii europejskiej.

Etyczne jego aforyzmy były dziełem innego już ducha niż aforyzmy siedmiu mędrcw: przejawia się w nich kult prawa, ale zarazem kult jednostki wyższej. Jeden wart tyle, co dziesięć tysięcy, jeśli jest najlepszy . Znał, rzec można, dwa typy moralności: przeciętną i wyższa, moralność tłumu i moralność mędrca. Tłum przekłada zdrowie nad chorobę, ciepło nad zimno, radość nad smutek- i skarży się, gdy chory, gdy mu zimno

i smutno, mędrzec zaś wie, że przeciwieństwa są potrzebne, że zło czyni dobro przyjemnym, a głd każe cenić nadmiar. To poczucie panujących wszędzie przeciwieństw było wsplnym motywem fizyki i etyki Heraklita.






Przykadowe prace

Omw oglne podmioty gospodacze działające w gospodarce narodowej.

Omw oglne podmioty gospodacze działające w gospodarce narodowej. Podmiot gospodarczy ( przedsiębiorca ) to określenie jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność gospodarczą w celu osiągnięcia zysku. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub n...

Streszczenie - Szatan z Sidmej klasy

Streszczenie - Szatan z Sidmej klasy Przygoda z Adasiem Cisowskim rozpoczyna si od wyjawienia tajemnicy profesora Gsowskiego. Pniej rozwiza jeszcze dwa problemy: zaginionego pira i nitki, ktra udawaa setk. Gdy zaczy si wakacje Ada pojecha na wie, do domu rodzinnego profesora, aby rozwiza kolejn zagadk -...

Przyczyny klęski, skutki i znaczenie powstania listopadowego

Przyczyny klęski, skutki i znaczenie powstania listopadowego I.PRZYCZYNY KLĘSKI POWSTANIA Powstanie trwało 10 miesięcy - przez cały ten czas stoczono krwawe boje, a mimo tego wysiłek narodu został zmarnowany. Jedną z przyczyn tej klęski był brak jednomyślności...

Rwnowaga i rozwj zrwnoważony

Rwnowaga i rozwj zrwnoważony Rwnowaga i rozwj zrwnoważony Rwnowaga czynnikw produkcji w agrobiznesie. W skali przedsiębiorstwa (gospodarstwa) rwnowagę statyczną osiąga się wtedy gdy funkcja celu danej jednostki osiąga swoje maksimum, a wszystkie czynniki wytwrcze ktrymi ona dyspo...

Ludzie ludziom zgotowali ten los

Ludzie ludziom zgotowali ten los II wojna światowa wybuchła 1 września 1939 roku po ataku hitlerowskich Niemiec w porozumieniu ze Związkiem Radzieckim na Polskę. Pierwszy etap wojny nazywamy wojną obronną Polski lub tradycyjnie kampanią wrześniową. Obrona narodu polskieg...

Gramatyka - czasownik

Gramatyka - czasownik Części mowy: *odmienne: *nieodmienne: -czasowniki -przysłwek -rzeczownik -przyimek -przymiotnik -partykuła -liczebnik -spjnik -zaimek -wykrzyknik Czasownik: -formy osobowe - np. piszę ( ja ) - np. p...

Inflanty w polityce państw bałtyckich od XVI do XVIII wieku

Inflanty w polityce państw bałtyckich od XVI do XVIII wieku Inflanty to kraina historyczna powstała w średniowieczu w obrębie posiadłości Zakonu Kawalerw Mieczowych nad rzeką Dźwiną i Zatoką Ryską. Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy...

Relacja Bg-człowiek na podstawie psalmw (8,23,123,130,146)

Relacja Bg-człowiek na podstawie psalmw (8,23,123,130,146) Na podstawie opisu stworzenia świata zawartego w Księdze Rodzaju można stwierdzić, że zawiera przede wszystkim przesłanie, iż Bg jest źrdłem człowieka i całego wszechświata. Stworzyciel wyrżni ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry