• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Forma pa&...

Nawigacja

Forma państwa ze względu na kształt terytorialny( unitarne, federacja, konfederacja).



Forma państwa ze względu na kształt terytorialny( unitarne, federacja, konfederacja).






Temat nr 5: Forma państwa ze względu na kształt terytorialny( unitarne, federacja, konfederacja).





Przez termin formę państwa rozumie się takie zorganizowanie państwa oraz całokształt sposobw sprawowania władzy .

Większość systemw politycznych może być sklasyfikowana ze względu na geograficzny podział władz w trzech podstawowych formach: złożone czyli konfederacji, federacji oraz państwa prostego- jednolitego( używa się także terminu państwo unitarne). Struktura państwa nie zależy od jego obszaru: mała Szwajcaria jest państwem federalnym, a olbrzymie Chiny są państwem unitarnym .

Państwo unitarne(jednolite) to takie państwo, w ktrym władza suwerenna dotyczy całego obszaru w takim samym zakresie . Państwo unitarne charakteryzuje jedność struktury organizacyjnej i brak podziałw na części składowe, ktre miałyby cechy państwowości, jednolitym system organw naczelnych( głowa państwa, rząd, premier), jedna obowiązująca konstytucja, jednolite obywatelstwo, jeden system prawny, jeden system sadowy( jednolite prawo materialne i procesowe), jednostki terytorialne nie mają samodzielności politycznej. W tego typu państwach niższe struktury władzy zawsze podlegają władzom centralnym.

W ramach państw unitarnych można wyodrębnić państwa o rżnej wewnętrznej budowie terytorialnej, opartej np. na zasadach centralizacji i decentralizacji. Mogą więc być one mniej lub bardziej scentralizowane. Przytoczona centralizacja wiąże się ze skoncentrowaniem nadrzędnego ośrodka decyzyjnego i stworzeniem zawartej struktury organizacyjno- wykonawczej.

Państwa unitarne dzielą się na pewne jednostki terytorialne, rżniące się miedzy sobą wielkością, zakresem kompetencji, charakterem ustrojowym, nazwą i ważnością . Podział ten jest dokonywany w celu lepszego wydatkowania funduszy, sprawniejszego zarządzania państwem, a przede wszystkim ułatwienia obywatelom dostępu do odpowiednich urzędw i instytucji państwowych. Jednakże doktryna państwa unitarnego głosi, iż najpraktyczniejsza jest płaska struktura organizacyjna, w ktrej liczba szczebli jest niewielka. W tego typu strukturach obieg informacji jest szybki a proces podejmowania decyzji sprawniejszy. Jednak utrudnia ona nieco dostęp do ważnych dla obywatela instytucji i urzędw. Jednocześnie, gdy liczba szczebli jest zbyt duża, wwczas system biurokratyczny państwa ulega dezorganizacji. Poza tym koszty utrzymywania całego aparatu lokalnych urzędw są niewspłmiernie duże do korzyści, jakie może on ewentualnie przynosić. We Francji departamenty i komuny są tworzone przez rząd centralny i służą po prostu jako cześć aparatu administracyjnego do efektywniejszego zarządzania sprawami państwowymi. Podobnie w Polsce po reformie administracyjnej w 1998 roku. Podzielono państwa na 16 wojewdztw państwowo- samorządowych .

Niezwykle ważnym elementem struktury i funkcjonowania wielu wspłczesnych, unitarnych państw jest samorząd terytorialny. Realizuje on głownie zadana z zakresu administracji publicznej i zaspokaja potrzeby wsplnot lokalnych. Spośrd wszystkich instytucji o charakterze lokalnym jest on niejako najbliżej obywateli. Elementami wzmacniającymi pozycję samorządu terytorialnego są: prawnie gwarantowana samodzielność, chroniąca jego działalność przed ingerencją organw państwowych ( zwłaszcza administracją rządową) oraz osobowość prawna.

Samorząd terytorialny wykonuje zadania własne i zlecone mu przez administrację rządową. Należy dodać, iż niektrych państwach, jak np. w Wielkiej Brytanii, działalność samorządu ograniczona jest doktryną ultra aires, ktra oznacza, że nie może on wykonywać żadnych zadań, ktre nie zostały mu zlecone przez ustawodawcę. Innymi słowy- cele i sposoby działania organw administracji lokalnej muszą mieścić się w zakresach uprawnień nadanych im przez prawo.

Reasumując, należy wskazać, iż każde państwo unitarne winno posiadać samorząd terytorialny, gdyż sama centralizacja prowadzi w prostej linii nie tylko do upadku autorytetu państwa, ale zniechęca obywateli do aktywnego uczestnictwa w życiu politycznym państwa .

W doktrynie wyrżnia się czasem jako szczeglną postać państwa jednolitego synojkizm (państwo- miasto). Państwami takimi są miasta, ktrych organy municypalne ( organy mające związek z samorządem miejskim) są rwnocześnie organami państwowymi ( Hamburg do 1848 roku, Wolne Miasto Krakw, Wolne Miasto Gdańsk).

Państwa o jednolitej strukturze są najbardziej typową formą organizacji. Takie państwa jak Francja czy Polska ( do 1999r. także Wielka Brytania) opisuje się, wskazując na jednolitą organizację struktury terytorialno- administracyjnej państwa. Państwo jednolite jest wszak wynikiem ewolucji państwa narodowego .

Typem państwa złożonego jest federacja. Federalizm ( z łac. foedus, przymierze) jest strukturą polityczną jednoczącą oddzielone państwa lub inne byty ustrojowe w ramach większego systemu politycznego, tak aby każde z nich zachowało własną niezależność polityczną w podstawowych sprawach. Systemy federacyjne charakteryzują trzy cechy wsplne:

1) stosunki federacyjne, ustanowienie lub potwierdzone przez trwałe porozumienie o związku, zawarte zazwyczaj w konstytucji;

2) ustrj polityczny odzwierciedlający w konstytucji faktyczne rozproszenie władzy (decentralizacja);

3) demokracja terytorialna .

Państwo federacyjne( związkowe) składa się z wielu państw, ktre ograniczyły swoją suwerenność na rzecz powołanego przez siebie państwa. Do najistotniejszych czynnikw wpływających na powstawanie i kształtowanie się federacyjnej formy państwa zaliczamy czynniki: narodowościowe, etniczne, historyczne, geograficzne, językowe, kulturowe, religijne, polityczne i pragmatyczne . Jak widzimy, istnieje bardzo wiele aspektw kształtujących formę państwa federalnego. Jednakże oprcz nich ważna jest także sama chęć utworzenia federacji, wyrażona demokratycznymi metodami przez większość społeczeństwa i naturalnie zgoda najwyższych władz politycznych . Ustrj państwa związkowego (federacji) polega na podziale instytucji władzy państwowej między całość związku i poszczeglne jego części składowe (landy, stany, republiki), ktre w określonym zakresie regulują swoje sprawy samodzielnie przez własne organy władzy- w sposb odrębny, a często rwnież odmienny od pozostałych części państwa. Do oglnych uprawnień państwa federalnego należy:

- ustalanie i prowadzenie polityki zagranicznej i obronnej;

- zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego, kierowanie armia;

- przyjmowanie państw w poczet nowych członkw federacji;

- zagwarantowanie jednolitości ustawodawstwa;

- bicie monety;

- ustalanie podatkw i opłat;

- czuwanie nad zgodnością konstytucji federalnej z konstytucją części składowych;

- nadawanie obywatelstwa.

O zakresie samodzielności poszczeglnych części składowych w państwie federacyjnym decyduje tzw. węzeł federacyjny, czyli innymi słowy umowa o zawarciu federacji. Na jej podstawie podzielone zostają kompetencje pomiędzy organy federacyjne a organ związkowy( zawarty z konstytucji). Stanowione przez federacje akty prawne posiadają najwyższą moc w państwie. Ewentualne spory kompetencyjne pomiędzy federacją a jej częściami składowymi rozpatruje sąd konstytucyjny. Jeśli zaś chodzi o reprezentację interesw podmiotw tworzących federację, to ma ona zazwyczaj miejsce w wyższej Izbie parlamentu federacyjnego .

Federacyjny charakter państwa jest wyrażany często w nazwie państwa, jak np. Republika Federalna Niemiec, Stany Zjednoczone Ameryki Płnocnej czy też Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W państwie związkowym owe części składowe mają nawet nazwy wskazujące na pewną ich samodzielność i podmiotowość a niekiedy zachowują pewne kompetencje ustawodawcze w stosunku do całości państwa związkowego, jak landy- kraje w Niemczech, states (stany) w USA czy tez republiki w byłym Związku Radzieckim. Zawsze jednak są one częściami danego państwa i dopiero razem tworzą określona kategorię społeczności politycznej.

Pierwsze luźne związki państw- miast pojawiły się w starożytnej Grecji, z czego najsłynniejszy to Związek Ateński. Podobnie była budowana struktura imperium rzymskiego; wokł Rzymu zbudowano najpierw Związek Italski, a ten okazał się etapem pośrednim na drodze do imperialnej wielkości.

Pierwszym teoretykiem federalizmu był niemiecki humanista Johannes Althusius (1557- 1638). Po II wojnie światowej można wprost mwić o rewolucji federalistycznej, a szczeglnym urzeczywistnieniem tej idei ma być Unia Europejska. Państwo federalne wprowadza elementy struktury konfederacji i państwa jednolitego. A zatem cel federacji można widzieć oczyma wybitnego politologa amerykańskiego, pochodzenia niemieckiego jako powiązanie pewnej jedności z pewną wielością(Carl J. Friedrich) lub też oczyma Karla Deutscha jako znalezienie jedności w rżnorodności. Można też wzorem Ferdynanda Kinsky’ego umiejscowić system federalny na osi pomiędzy partykularyzmem z centralizmem. Plan Roberta Schumana( 9 maja 1950r.) przewidywał utworzenie Europejskiej Wsplnoty Węgla i Stali, czyli integrację gospodarki i obrony społeczeństwa przemysłowego. Ten proces federalizacji UE rozpoczął się podpisaniem Traktatw Rzymskich (1957). Federalizm w odniesieniu od UE to na razie problem wybrania koncepcji integracji a nie zagadnienie utworzenia rządu federalnego. Obecnie tylko około trzydziestu państw ma świecie posiada ustrj federacyjny. I tak do grona tychże zaliczmy m.in. USA, Kanadę, Meksyk, Brazylię, Argentynę, Austrię, Niemcy, Belgię, Jugosławia, Szwajcarię, Rosję, Indie, Australię, Nigerię, Kamerun, Malezja.

Od federacji, czyli państwa związkowego, należy odrżnić związek państw czyli konfederację. Pojęcie konfederacja pochodzi od łac. słowa confoederatio- związek, przymierze. Nie jest ona jednolitym tworem, jak państwo unitarne czy federacja, ale opartym na umowie międzynarodowej, zespoleniem niezależnych państw, ktre to zespolenie ma na celu obronę terytorium państwa należących do związku i utrzymanie spokoju między państwami zespolonymi. Konfederacje charakteryzuje słaba forma organizacji rządu centralnego. Działa on jedynie poprzez jednostki konstytuujące całoo
9719

?O nie mając bezpośredniej jurysdykcji nad obywatelem. To oznacza, że kiedy rząd postanawia nałożyć podatki może to uczynić przez zażądanie określonej sumy pieniędzy od poszczeglnych części składowych. Z kolei części składowe konfederacji nakładają podatki na swoich obywateli. Konfederacja działa głownie przez rżnego rodzaju konfederacje ministrw, prezydentw itp. Więzi między państwami członkowskimi są stosunkowo luźne. Doświadczenie historyczne wskazuje, że konfederacje są nietrwałe; albo prowadzą po powstania jednego państwa- federacji, albo do zupełnego usamodzielnienia się państw członkowskich.

Konfederacje tworzyły np. Stany Zjednoczone w latach 1776-1787 i 1861-1865, były to konfederacje złożone z byłych kolonii brytyjskich, po tym, jak wywalczyły sobie niepodległość, zapisaną w traktacie paryskim z 1783 roku , Szwajcaria w latach 1291-1741 i 1815-1848, a także Związek Niemiecki w latach 1815-1866, oraz Zjednoczona Republika Arabska. Wspłcześnie charakter taki zdaje się mieć Wsplnota Niepodległych Państw, utworzona 8 grudnia 1991roku. WNP miała skupić państwa niepodległe i suwerenne, ktre prowadzą własną politykę zagraniczną, należą do ONZ i innych organizacji międzynarodowych, mają prawo do posiadania własnej armii.

Trudny do zdefiniowania jest status prawny Wsplnoty Narodw (Commonwealth), gdyż wymyka się ona znanym w prawie międzynarodowym klasyfikacjom- nie jest ani konfederacja, ani federacja. W doktrynie uznawana jest najczęściej za specyficzną organizację międzynarodową, za szczeglną formę prawno- międzynarodowych stosunkw i więzi łączących państwa wchodzące uprzednio jako kolonie czy dominia w skład imperium brytyjskiego.

Od konfederacji, należy odrżnić organizacje państw o wsplnych organach, wsplnych normach prawnych, wsplnym budżecie i przedstawicielstwach dyplomatycznych. Charakter takiej organizacji ma Wsplnota Europejska.

Szczeglną formą związku państw były w przeszłości unie państw( dziś taką formę zachowała jedynie Wielka Brytania-unia Anglii i Szkocji). Unia mogła mieć charakter personalny, gdy jedyna więzią łącząca państwa była osoba monarchy, i realny, gdy oprcz monarchy były inne wsplne organy. Unia realna była związkiem zbliżonym do konfederacji. Przykładami unii personalnej były związki: Polski z Saksonią(1697-1763), Anglii i Nidelanw(1689-1702), Anglii i Hanoweru(1714-1837), Danii i Islandii(1918-1940). Uniami realnymi były związki: Polski i Litwy(1567-1791, według innych do III rozbioru w 1794 roku), Szwecji i Norwegii(1814-1905), Austrii i Węgier(1867-1918).







Bibliografia:



I. Baczwarow Marin, Suliborski Andrzej, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce.

II. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej.

III. Szmulik Bogumił, Marek Żmigrodzki, Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce.

IV. Sobczak Jacek, Wprowadzenie do wiedzy o państwie i prawie.

V. Żyro Tomasz, Wstęp do politologii.

VI. Żmigrodzki Marek, Encyklopedia politologii.









Przykadowe prace

Streszczenie aktu III "Kordiana" Juliusza Słowackiego od sceny 4

Streszczenie aktu III "Kordiana" Juliusza Słowackiego od sceny 4 Scena 4 aktu III ?Kordiana? Juliusza Słowackiego rozgrywa się w lochu w podziemiu kościoła Św. Jana. Miejsce to jest szczeglne, ponieważ zawiązany przy trumnach prawowitych krlw Polski spisek ma na celu oswobodzić kra...

Rozpad systemu komunistycznego w Europie w 1989r.

Rozpad systemu komunistycznego w Europie w 1989r. Wydarzenia ostatnich miesięcy 1989 w Europie Środkowo-Wschodniej, ktre doprowadziły do załamania się systemu socjalistycznego i rozpadu bloku komunistycznego oraz uzyskanie przez należące do niego kraje niepodległości, nazwano Jesi...

Prawo- wykłady

Prawo- wykłady Prawo Europejskie 1.04.08 Skarga na stwierdzenie nieważności aktu Podst. Prawna 230 TWE ? w przyszłości będzie 263 T o funkcjonowaniu UE (TFUE) CEL - kontrola legalności aktw prawnych ktre wydawane są przez instytucje WE lub BC - jeżeli akt jest...

Pokuj w Toruniu, paweł Włodkowic

Pokuj w Toruniu, paweł Włodkowic 1 lutego 1411 roku w Toruniu zawarto pokj polsko-krzyżacki. Krzyżacy zrezygnowali ze Żmudzi na okres życia Jagiełły i Witolda, ziemia dobrzyńska miała pozostać przy Polsce. Kupcy obu państw mają swobodę handlu na przeciwnych t...

Wizje świata i człowieka w utworach Jana Kochanowskiego.

Wizje świata i człowieka w utworach Jana Kochanowskiego. Jan Kochanowski uznany jest za najwybitniejszego poetę Słowiańszczyzny od średniowiecza aż po romantyzm. Powodem takiego właśnie twierdzenia jest wyjątkowa sprawność posługiwania się językiem, a tak...

Armia rzymska w okresie republiki i cesarstwa

Armia rzymska w okresie republiki i cesarstwa ARMIA RZYMSKA W OKRESIE REPUBLIKI I CESARSTWA W swojej pracy chciałem porwnać strukturę i organizację armii rzymskiej w okresie zarwno republiki jak i cesarstwa, ktre rżniły się prawie pod każdym względem. Na początek warto jed...

Nawiązania do średniowiecza w sztuce pźniejszych epok

Nawiązania do średniowiecza w sztuce pźniejszych epok A. Everyman – postać pozbawiona cech indywidualnych, dzięki czemu może się z nią utożsamiać wielu odbiorcw, Everyman to tytułowy bohater średniowiecznego moralitetu angielskiego przedstawiającego walk...

Początki Chrześcijaństwa

Początki Chrześcijaństwa Chrześcijaństwo powstało w I wieku n.e. w łonie wczesnego Judaizmu, jako wynik działalności Jezusa, jego nauczania, czynw, śmierci oraz zmartwychwstania, ktre od początku stanowiło głwną tezę wiary chrześcijańskiej...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry