• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Funkcjon...

Nawigacja

Funkcjonowanie polskiej kancelarii krlewskiej w XV w.



Funkcjonowanie polskiej kancelarii krlewskiej w XV w.


Funkcjonowanie polskiej kancelarii krlewskiej w XV w.





I. CHARAKTERYSTYKA CENTRALNEGO ZARZĄDU PAŃSTWEM W

XIV I XV W.





Proces jednoczenia ziem polskich, zapoczątkowany przez Przemysla II w r. 1295 trwał do poł. XIV w. Na przyśpieszenie zjawisk historycznych związanych z tym wydarzeniem historycznym miał wpływ : rozwj gospodarki towarowej, rosnące znaczenie możnowładztwa i walka z obcą agresją. Zbliżone procesy zachodziły min. w Czechach a także nieco pźniej na Rusi. Polska w XIV w. Weszła w okres monarchii stanowej, to prowadziło do zmian w systemie zarządzania państwem, ktre wymagało jednolitej organizacji i sprawnego zarządzania.



Po bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego została zmieniona zasada dynastycznego obioru panującego i wynikająca z niej unia węgiersko – polska a pźniej polsko- litewska, oraz podporządkowanie Rusi Halickiej w 1349 r., nie przyniosły znacznych zmian w organizacji zarządu państwem. Polska wykorzystywała jedynie niektre urządzenia i praktyki kancelarii węgierskiej, przenosząc z kolei swoje zwyczaje na teren Rusi lub Litwy ( np. formularz kancelaryjny, przeniesiony z kancelarii polskiej do litewskiej). Polskie formy zarządzania zarwno za Łokietka i Kazimierza Wielkiego przetrwały przez cały XV w.

Polityką państwa kierowała wsplnie z krlem rada krlewska o charakterze oglnopaństwowym. Wyrosła ona z dawnej rady książęcej (barones). W jej skład wchodzili najwyżsi dostojnicy państwa : kanclerz, podkanclerzy, skarbnik, podskarbi, marszałek dworu. Krl jednak cały czas miał prawo powoływania do rady zaufanych osb, nie piastujących żadnych urzędw. Rada miała decydujący wpływ na wszystkie ważniejsze sprawy w państwie, a więc decydowała o kierunku polityki zagranicznej. O sprawach wojny i pokoju, o obsadzaniu urzędw, małżeństwach w rodzinie krlewskiej, w sprawach bicia monet, nakładania ceł i wytyczania drg handlowych, w kwestiach nadań ziemi. Członkowie rady stanowili skład sądu krlewskiego, sądzącego pod przewodnictwem krla1



Ramieniem rady krlewskiej były urzędy centralne o zasięgu oglno państwowym, ktre ukształtowały się w XIV w., a były kierowane prze członkw rady. Urzędy te były podzielone na koronne i nadworne. Tendencje do centralizacji władzy doprowadziły do tego iż urzędy kanclerza i podkanclerzego najwcześniej nabrały charakteru oglnopaństwowego, a kancelaria krlewska stała się głwna instytucja zarządu państwa. Urzędy te wyrosły z urzędw kanclerza i podkanclerza krakowskiego. Za Ludwika Węgierskiego przybrał tytuł kanclerza krlestwa polskiego (1381-1382) a potem kanclerza koronnego .Kancelaria krlewska kierował wsplnie z podkanclerzym z tytułem vicecancellarius curiae regis (1320).



Do końca XIV utrzymały się jeśli nie kancelarie dzielnicowe, to w każdym razie stanowiska kanclerzy dzielnicowych, utrzymujących się w rżnych dzielnicach rżnie np. kanclerz łęczycki występował na dokumentach do r. 1366, kujawski do r. 1364, sieradzki zapewne do r. 13572, dobrzyński do śmierci Kazimierza Wielkiego a wiec do 1370 r.



Funkcje kanclerza i podkanclerzego trudno określić, nie wiadomo dokładnie ktry z nich pieczętował dokumenty pieczęcią większą a ktry mniejszą. Najprawdopodobniej ich kompetencje nakładały się na siebie. Gdy jeden z nich był bardziej czynny politycznie, drugi

wykazywał większą aktywność w pracach ściśle kancelaryjnych 3. Kanclerz wraz z podkanclerzem prowadzili cała korespondencję dyplomatyczna, wszelkie akta dotyczące zarządu wewnętrznego, przywileje i nadania krlewskie. Personel kancelarii prowadził rwnież wiele czynności administracyjnych wynikających z kompetencji podskarbiego lub marszałka koronnego.



Od połowy XIV w. Skarbem centralnym zarządzał podskarbi, do jego funkcji należał oglnopaństwowy zarząd skarbowy. Sprawował on osobistą piecze nad skarbcem krlewskim, m. In. Nad insygniami koronacyjnymi, dokonywał wypłat z kasy krlewskiej i do niego należał nadzr nad wszelkimi wpływami i dochodami pieniężnymi oraz nad mennica krlewską. Obok tego urzędu rozwinął się w XV w. Urząd podskarbiego nadwornego, ktry był zastępcą tamtego, w czasie jego nieobecności. Jego obowiązkiem było prowadzenie rachunkw skarbowych.



Następnym głwnym urzędem centralnym był urząd marszałka dworu, ktry pojawił się na dworze Kazimierza Wielkiego w 1358 r. Do marszałka należały sprawy zarządu dworem i mistrzostwo ceremoni dworskiej. W XV w. Jego kompetencje zostały rozwinięte m. in. ustanawiał ceny żywności i pobierał opłaty targowe w miejscu pobytu krla. Od roku 1409 pojawił się jego zastępca noszący tytuł marszałka nadwornego ( marsalcus curiae )4



II. KANCELARIA KRLEWSKA ZA PANOWANIA WLADYSLAWA JAGIEŁŁY





Władysław Jagiełło przejął do swej kancelarii, jako szefa, kanclerza swej żony Jadwigi, Zaklikę ktry zrzucił suknie duchowne i od r. 1386 występował z tytułem starosty kujawskiego. Zaklinka był energicznym doradca Jagiełły, głwne starania kładł jednak około kancelarii, ktrą zreorganizował stawiając na jej czele protonotariusza, będącego odtąd bezpośrednim kierownikiem notariatu krlewskiego, ktry zarządzał notariuszami i pisarzami oraz podlegał kanclerzowi lub podkanclerzemu. Protonotariusz zwał się rwnież regensem kancelarii. Rwnież w okresie kancelarstwa Zakliki zostały wprowadzone do kancelarii do formuła relacji i być może, że w tym okresie zostały złożone pierwsze księgi kancelaryjne. Zaklika pełnił funkcję kanclerskie w latach 1386-1404. Nie wiadomo z jakich przyczyn nie występował w kancelarii od 1404 r. do swojej śmierci w 1408 r. był jednak wykonawcą testamentu Jadwigi. W latach 1404-1412 kierownictwo nad kancelaria spoczęło w rękach Mikołaja Trąby. Po nim kanclerzem został ambitny Wojciech Jastrzębic, to za jego rządw ustalił się ostatecznie tytuł kanclerza jako cancellarius regni Poloniae5.

Po Wojciechu kancelarstwo objął w 1423 r. Jan Szafraniec, kanonik, kustosz krakowski w 1404 r. rektor Akademii Krakowskie, ktry nadał kancelarii charakter centrum życia politycznego kraju. Ostatnim wreszcie kanclerzem Jagielły był Jan z Koniecpola, długoletni kanclerz trzech krlw : Władysława Jagiełły, Władysława III Warneńczyk, i Kazimierza Jagielończyka. Występował stale jako kanclerz koronny do r. 1455, tj. do swojej śmierc. W roku 1441 z krlem Władysławem był na Węgrzech. U Jagiełły był kanclerzem tylko parę miesięcy, kanclerzował pod kierunkiem Zbigniewa Oleśnickiego w czasie jego wpływw na Władysława III oraz samodzielnie na dworze Kazimierza Jagiellończyka.







Podstawowym językiem urzędowym kancelarii krlewskiej była łacina, obok niej jednak w nielicznych przypadkach zachowały się dokumenty w języku ruskim i jeszcze mniej liczne w niemiecki.



Najwięcej miejsca w zachowanych dokumentach i korespondencji Jagiełły o treści politycznej zajmują stosunki polsko-krzyżackie. Są w śrd nich dokumenty związane z pertrakcjami o zawieszeniu broni, o powołaniu sądu polubownego zredagowane w formie dokumentw o formularzu skrconym, czasem tylko z formą świadkw.



Omawiając dokumenty kancelarii Jagiełły należy zwrcić uwagę, że niekiedy stosowano praktykę sporządzania nadania w dwch egzemplarzach. W dwch egzemplarzach sporządzono w roku 1402 transumpt dokumentu kasztelana krakowskiego, potwierdzającego kupno młyna wodnego przez mieszczanina krakowskiego. W roku 1414 sporządzono dwa egzemplarze nadania krlewskiego wsi klasztorowi Paulinw, rwnież wydano dwa dokumenty dla dwch odbiorcw – arcybiskupa gnieżnieńskiego i biskupa krakowskiego, o jednakowej treści, zaświadczające, że zobowiązali się wystawic każdy po chorągwi, za co krl ich wynagrodził, egzemplarz dla arcybiskupa uwierzytelnia relacja kanclerza oraz pieczęć większa na pasku pergaminowym, egzemplarz dla biskupa krakowskiego ma formułę – dominus rex per se i zachował się przy nim sznur po pieczęci.



Przytoczone wyżej przykłady wskazują na praktykę kancelarii Jagielły sporządzania dla pewnych odbiorcw, egzemplarza zapasowego, nieco skromniejszego od egzemplarza podstawowego. Następne krlowe, żony Władysława Jagielły nie posiadał takiej pozycji jak Jadwiga, ale przynajmniej posiadały swych kanclerzy i notariuszy, ktrzy prowadzili ich korespondencję i wystawiali nieliczne zachowane dokumenty.



Po krlowej Annie pozostały jedynie 3 listy. Jeden z nich tolis do papieża, pisany zapewne w zastępstwie nieobecnego w Krakowie krla. Dwa następne adresowane są do Zygmunta Luksemburskiego i hrabiego cylejskiego.



Elżbieta Pilecka ,trzecia żona Jagielły, posiadała ogromny majątek, co wymagało zorganizowania jakiejś kancelarii prywatnej. Już jako małoletnia posiadała pieczęć , a w okresie zanim została krlową wystawiała uroczyste dokumenty. Jednak z krtkiego okresu jej krlewskiego małżeństwa nie zachował się żaden list.



Kancelaria ostatniej żony Jagielły Zofii pozostawiła wyraźne ślady działalności. Zachowało się blisko 30 jej dokumentw, mandatw i listw z lat 1423-1460. Z okresu małżeństwa z Jagiełłą zachowała się głwnie korespondencja z Witoldem i papieżem w sprawach nominacji jej protegowanych. Po śmierci Jagiełły, wsplnie z małoletnim Warneńczykiem, wystawiła list uwierzytelniający dla Lutkowica jako posła do soboru w bazyleii(1431). Nie zachowały siedokumenty i listy krlowej Zofii pisane po rusku, o ktrych świadczy jedynie fakt, że krlowa miała specjalnego ruskiego pisarza.



III. KANCELARIA KRLEWSKA ZA WŁADYSŁAWA III WARNEŃCZYKA



U Warneńczyka pracowali jako podkanclerzowie Wincenty Kot z Dembna w latach 1434-1435, a po nim Piotr Woda ze Szczekocin, starosta olsztyński, zawichojaski, łukowski i chełmski, tytułujący się podkanclerzem koronnym w latach 1438-1454 ( u Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka )6.



W kancelarii Warneńczyka pieczętarzem był Jan Rey z Szumska, zaś najwyższym notariuszem Jan ze Sprowy- Odrowąż, proboszcz sandomierski i kanonik gnieżnieński, ktry przeszedł do pracy w kancelarii Kazimierza Jagiellończyka pełniąc w latach 1450-1453 funkcję sekretarza krlewskiego.



Na Węgrzech kanclerzem Władysława kanclerzem był Szymon Rosgon (1441-1444), podkanclerzym Andrzej (1442-1444) zaś protonariuszem Jan Witez. W kancelarii Władysława prowadzono księgi kancelaryjne, o ktrych z tego okresu czasu znajdujemy kilka wzmianek. Księgi te zaginęły w czasie przebywania krla na Węgrzech.



Dziesięcioletnie panowanie Władysława Warneńczyka pozostawiło około 800 dokumentw i listw pochodzących z jego polskiej kancelarii. W panowaniu Warneńczyka wyrżnia się kilka okresw rzutujących na zagadnienia kancelaryjne i dyplomatyczne. Nieomal połowa panowania Warneńczyka w Polsce to okres małoletniości. Z okresu począwszy od koronacji krla ( koniec lipca 1434 r. ) do uznania go za pełnoletniego ( 8 grudzień 1438 r. ) zachowały się jedynie 73 dokumenty i listy. Następne płtora roku jego panowania – przed powołaniem go na tron węgierski i opuszczeniem kraju – stanowi istną eksplozję aktywności kancelaryjnej, pozostało ponad 200 dokumentw krlewskich. Gdy Warneńczyk opuścił Polskę i przez cztery lata rządził krajem z daleka, liczba dokumentw polskiej kancelarii nie maleje, pozostało ich aż 530. Z oglnej liczby zachowanych dokumentw i listw Warneńczyka ponad 25 % to oryginały, aż 35 % - to tylko wzmianki lub regesty, reszta zachowała się w kopii.



Cechą charakterystyczną dokumentw Warneńczyka jest ogromna liczba zapisw sum na dobrach, ktre stanowią ponad 60 % całości znanych nam dokumentw, pozostałe dokumenty o charakterze doczesnym stanowią około 15 %.



IV. KANCELARIA KRLEWSKA ZA KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA.



Kancelaria Kazimierza Jagiellończyka ( 1446-1492 ) i jego dwch synw, Jana Olbrachta ( 1492-1501) i Aleksandra ( 1501-1506 , miała już poza sobą okres prob. reorganizacji i kształtowania się form wczesnej dokumentacji. W II pł. XV w. Była ona centralną instytucją państwową, w ktrej koncentrowały się podstawowe funkcje administracyjne i polityczne. Przy jej pomocy krl realizował plany polityki zagranicznej. Rokowania, poselstwa, misje polityczne, przyjmowanie hołdw lennikw- oto funkcje, ktre w zależności od wagi spraw prowadzili kanclerze, podkanclerzowie,

d6c0

sekretarze krlewscy i notariusze.



W zakresie zarządu centralnego państwem personel kancelarii krlewskiej stanowił podstawowy jej trzon. Sekretarze i pisarze reprezentowali krla ma sejmikach przedsejmowych, porozumiewali się z panami rady poszczeglnych ziem oraz z miastami. Oni rwnież prowadzili głwne funkcje skarbowe : ściąganie podatkw na terenie Krlestwa, należności od miast pruskich i pertraktacje finansowe z nimi. Organizacja kancelarii, jako instytucji koordynującej zarządzającej, stała na wysokości stawianych przed nią zadań7

Kancelaria krlewska stała się też ustabilizowanym organizacyjnie urzędem, ktry działał bez zakłceń i zmian personalnych, pomimo zmian na tronie polskim. Urzędnicy kancelarii krlewskiej Kazimierza Jagiellończyka kontynuowali swą działalność w czasach rządw Jana Olbrachta i Aleksandra.



Personel kancelarii krlewskiej był liczny i jak można wnosić posiadał odpowiednie kwalifikacje .Najbardziej odpowiedzialne funkcje spoczywały na kanclerzu i podkanclerzym. Według S. Kutrzeby i I. Sułkowskiej- Kurasiowej nie istnieje miedzy nimi rozgraniczenie kompetencji.



Kanclerz Jan Koniecpolski, ktry kierował kancelaria przeszło 20 lat ( 1434 –1455 ) pzejawiał duża aktywnośc polityczną ( misje zagraniczne, kontakty w sprawach wewnetrznych ) podkanclerzym był Piotr Woda ze Szczecina. Po Janie kanclerzem Jagiellonw był Jan Gruszczński ( 1455- 1469 ) czynny w pracy politycznej, rwnocześnie znim działali podkanclerzowie Tomasz Strzępiński ( 1455 ), Jan Lutkowic z Brzezia ( 1456-1464 ) i Wojciech z Żychlin ( 1464-1471). Każdy z tych podkanclerzy miał już za sobą staż w pracy kancelaryjnej, zwłaszcza Lutkowic i Wojciech. Wojciech zapoczątkował przeprowadzenie rewizji nadań krlewskich. Po Janie Gruszczyńskimm kanclerstwo objął Jakub z Dębna ( 1469-1473), podkanclerzami byli Wojciech z Żychlina oraz Zbigniew Oleśnick. W tym czasie obok formuły relacyjnej kanclerza i podkanclerzego spotyka się dokumenty uwierzytelniane sub signeto przez sekretarzy krlewskich. W roku 1474 kanclerzem został Uriel z Grki ( 1474- 1479), ktry w kancelarii praktycznie nie działał, z kolei Zbigniew Oleśnicki, był reformatorem i dobrym organizatorem prac kancelaryjnych. Po Zbigniewie podkanclerzym został sekretarz krlewski Stanisław Kurozwęcki ktry piastował ta funkcję przez 3 lata ( 1476- 1479). Kolejnym kanclerzem był Andrzej oporowski ( 1479-1483) ktry kierował osobiście pracami kancelaryjnymi w Koronie i na Litwie .W roku 1484 Kazimierz mianował jednocześnie kanclerzem Krzesława Kurozwęckiego, zaś podkanclerzym Grzegorza Lubrańskiego. Kurozwęcki miał dośwadczenie w pracy kancelaryjnej, był pzez 19 lat ( 1484-1503) w służbie Kazimierza, Jana Olbrachta i Aleksandra, czynny politycznie posłował na Węgry w sprawie obioru tam Jana Olbrachta, w kancelari kontynuował rozpoczętą przez Wojciecha z Żychlina rewizję nadań krlewskich. Za jego kanclerstwa wprowadzono nowy rodzaj księgi – księgi poselskie, istniejące od r. 1487.



Grzegorz z Lubrańca jako podkanclerzy ( 1484-1496) był aktywny w pracach kancelaryjnych, po nim został na krotko Wincenty Przerębski (1497-1499). Jednym z najwybitniejszych kanclerzy był ostatni z naszego okresu, kanclerz krla Aleksandra, Jan Łaski ( 1503-1510). Odniego i z jego środowiska wyszły myśli reformy parlamentaryzmu polskiego, skarbowości, ustawodawstwa, widomym znakiem jego działalności jest opracowany przez niego zbir praw, tzw. Statuty Łaskiego, wydane w 1506 r .Ostatnim podkanclerzym tego okres był Maciej Drzewicki ( 1501-1511), długoletni sekretarz krlewski ( 1492-1501), czynny politycznie, w kancelarii usuwał go w cień Łaski.



Podczas dłuższego przebywania Kazimierza i Aleksandra na terytorium Litwy w pracy kancelaryjnej następowały pewne zaburzenia, najczęściej towarzyszył krlowi podkanclerzy –np. za rządw Aleksandra zdarzyło się, że kancelaria działała przy krlu na Litwie przez dłuższy czas. W tym czasie przebywający w Polsce kanclerz wystawiał dokumenty w sprawach nie cierpiących zwłoki adnotacją że wystawiono je na polecenia krla.



Zarwno kanclerz jak i podkanclerzy mieli do dyspozycji znaczną liczb…e sekretarzy, notariuszy, pisarzy i skrybw. Nie wiadomo do końca jaki był podział funkcji między sekretarzami a pisarzami i notariuszami, najprawdopodobniej notariusze, ktrym powierzano zadania w zakresie administrowania, skarbowości, misji dyplomatycznych itp. Mieli ponadto funkcje odpowiedzialne i samodzielne, byli referentami spraw i jednocześnie redaktorami pism i dokumentw. Ci notariusze i pisarze, często używający obu tytułw promiscue, stali w hierarchii kancelarii wyżej niż skryba, ktry należał do personelu pomocniczego8

W kancelarii przeważali notariusze i pisarze ze stanu duchownego, głwnie pochodzili oni ze stanu szlacheckiego, w XV w. Osoby pochodzenia mieszczańskiego były rzadkością.



Każdy pracownik kancelarii musiał posiadać wykształcenie wyższe lub takie ktre umożliwiałoby mu pełnienie zadań organizacyjnych i notarialnych, a także swobodne władanie w mowie i piśmie łaciną.



Niestety nie można w dość dokładny sposb określić liczebności personelu można jedynie przypuszczać, że personel pomocniczy (skryby) był proporcjonalnie liczniejszy niż personel koncepcyjny.



Personel kancelaryjny pobierał zapewne stałe pensje ze skarbu krlewskiego, ponadto otrzymywali wynagrodzenia specjalne, np. obroczne dla koni, zwroty za wydatki poniesione z tytułu funkcji, pokrywanie wydatkw związanych z odbywaniem misji itp.. Do opłat uzupełniających zalicza się opłaty kancelaryjne pobierane od stron. Personel duchowny posiadał liczne benificja. Warto zwrcić uwagę na powiązanie personelu kancelarii z niektrymi godnościami, np. biskupstwo włocławskie otrzymywał kanclerz lub podkanclerzy. Sekretarze i pisarze skupiali w swym ręku, z tytułu piastowania funkcji kilkanaście benificjw, ktre zachowywali często dożywotnio.



V. WARUNKI PRACY KANCELARII KRLEWSKICH ZA WŁADYSŁAWA JAGIEŁŁY I WŁADYSŁAWA WARNEŃCZYKA



Dwr krlewski- zwłaszcza za czasw Jagiełły- był w stałym ruchu. W sposb planowy przenosił się wraz z monarchą z miejsca na miejsce ustalonym szlakiem9. Trasa krlewskiej podrży zaznacza się wyraźnie wystawianymi dokumentami i rozsyłanymi listami. Z miejsc wystawienia pism krlewskich wyłania się obraz pracy kancelarii urzędującej permanentnie. Zaakceptowana prośba o dokument była najczęściej realizowana na bieżąco. Realizowanie na bieżąco wystawiania dokumentw w czasie podrży krlewskich wymagało stałej obecności personelu kancelaryjnego, o czym świadczą zmieniające się kolejno miejsca wystawiania dokumentw i pism, jak rwnież bezpośrednie informacje o obecności przy krlu konkretnych pisarzy. Np. w czasie wojny polsko-krzyżackiej 1410 r. Na polach Grunwaldu przebywała przy krlu spora grupa pisarzy z podkanclerzym na czele. W czasie podrży krla na Litwę towarzyszyli mu pisarze, ktrzy wystawiali tam dokumenty i prowadzili korespondencje krlewską. Byli to z reguły ludzie młodzi, lecz wybitni pracownicy kancelarii, jak Stanisław Ciołek, Zbigniew Oleśnicki, Jan Trzaska Koniecpolski.



Podobnie Warneńczykowi na Węgry towarzyszyła znaczna cześć kancelarii. Kancelaria towarzysząca krlowi w czasie wojny wystawiała dokumenty, pracując w namiocie i dosłownie w ogniu bitwy. Na przykład przed bitwą grunwaldzką podkanclerzy Mikołaj Trąba zawracał dezertujących najemnikw, a protonotariusz Kurowski był kompetentny do wydania rozkazw, np. w sprawie poddania zamku nieprzyjacielowi, pisarze natomiast spisywali po bitwie wziętych do niewoli jeńcow10. Z czasw Warneńczyka zachowały się dokumenty wystawione w czasie oblegania miasta Pożonia (dziś Bratysława), będącego w posiadaniu stronnictwa habsburskiego, a następnego dnia po przebiciu się krla na zamek bratysławski- na tymże zamku.



Dzięki typ przykładom można odtworzyć obraz funkcjonowania kancelarii, ktra była nastawiona na szybkie spisywanie i uwierzytelnianie dokumentw i listw krlewskich nie tylko w warunkach stałej, zorganizowanej kancelarii, lecz rwnież w namiocie obozowym. Ten system pracy wymagał wielkiej biegłości i sprawności zawodowej oraz kondycji fizycznej i odporności psychicznej.



Nie zawsze jednak kancelaria krlewska wystawiała dokumenty bezpośrednio po poleceniu krlewskim. Np. dokument Jagiełły datowany 13 września 1401 r. ,zachowany w dwch kopiach, przenoszący na prawo niemieckie wieś archidiakona zawichojskiego, podaje zgodnie z datą dokumentu i akcji prawnej świadkw, z wyjątkiem jednego- Grota z Jankowa, ktry nosi w dokumencie tytuł, z jakim występował od 1411 r. Osoby występujące w datum per manus, (kanclerzy i podkanclerzy) byli na tych stanowiskach dopiero od 1412 r. Dokument spisano więc po tej dacie.



Opźnienie wydania dokumentu następowało niekiedy w czasie zmian na stanowisku szefw kancelarii. Tak np. dwukrotnie dokument datowany w czasie pełnienia funkcji podkanclerzego przez Jana Szafrańca, ktry na nim występuje w formule datum per manus, w relacji podaje już innego podkanclerzego, Stanisława Ciołka, ktry objął to stanowisko pźniej, niż jest datowany dokument.





VI. UWAGI O KACELARII KORONNEJ I JEJ ORGANIZACJI



Od XIV-XV w. Kancelaria koronna była jedynym urzędem, w ktrym skupiały się wszelkie czynności, związane z krlewskim zarządem administracyjnym, sądowym, skarbowym i wojskowym państwa i przez ktry były prowadzone sprawy polityki zagranicznej.



Praktyka prowadzenie od czasw Jana Olbrachta osobnych ksiąg kanclerskich i podkanclerskich wprowadziła niejako dwie kancelarie krlewskie: kanclerza i podkanclerzego. Był to jednak tylko porządkowy rozdział funkcji obu wysokich urzędnikw. Obaj jednak dalej działali na polu dyplomatycznym i ściśle kancelaryjnym. Sfery wpływw każdego z nich na jedną z tych dziedzin zależy nie od ich funkcji, ale od osobistych walorw, zdolności i zainteresowań.



Personel kancelarii, o wiele liczniejszy niż ten, ktrym dysponowali książęta dzielnicowi w XIII w. Spełniał czynności, ktre wymagały – zwłaszcza od sekretarzy i notariuszy krlewskich – ciągłego ruchu. Jeździli oni na sejmiki, w misjach dyplomatycznych i ze szczeglnymi poruczeniami krla lub kanclerza. Wypełniali polecenia w zakresie skarbowości, byli łącznikami krla z radą krlewska, sejmikami, wyższymi urzędnikami i wladzami kościelnymi. Przy tak rożnorodnych zadaniach kancelaria krlewska stosowała niewątpliwie system podziału pracy między sekretarzy-specjalistw w konkretnych zagadnieniach i notaiuszy-referentw dla wybranych tematycznie spraw. Pisarze wykonywali czynności kancelaryjno-pisarskie.



Kancelaria koronna, ktra w pierwszym okresie krlewskim obok funkcji administracyjno- organizacyjnych, prowadziła prace notarialne i ściśle kancelaryjne (sporządzanie i wystawianie przywilejw, mandatw, listw )w XV w. Wprowadziła księgi wpisw, ktre nazywano Metryką Koronną. Metryka ta, początkw prowadzona osobno dla wszelkich spraw kanclerza i osobno podkanclerzego, w krtkim czasie zaczęła się dzielić na serie rzeczowe ( np. księgi poselskie, księgi skarbowe ).



Przypisy



1 J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski, t. 1 do połowy XV w., Warszawa 1965, s. 436-442; Historia Polski, t. 1, cz. 1 do połowy XV w., s. 487-497.

2 K. Jasiński, Uwagi nad kancelarią Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, Zapiski TNT, t. 19, 1-4, s. 93.

3 I. Sułkowska – Kurasiowa, Polska kancelaria krlewska w latach 1447- 1506, Warszawa 1967, s. 460-462.

4 J. Bardach, op. cit., s. 460-462.

5 R. Maurer, op. cit., s. 35 i nn.

6 R. Maurer, op. Cit., s. 23-25; I. Sułkowska-Kurasiowa, op. cit., s. 155-156

7 I. Sułkowska-Kurasiowa, op. cit., s. 102-103

8 I. Sułkowska-Kurasiowa, op. cit., s. 29-41. Autorka podaje szereg przykładw na zasięg zadani funkcji personelu kancelarii krlewskiej.

9 A. Gęsiorowski, Itinerarium..., s. 12-13.

10 Długosz, Hist. Pol., pod rokiem 1409 i 1410.





BIBLIOGRAFIA



--> Maleczyński K., Bielińska M., Gęsiorowski A., Dyplomatyka Wiekw Średnich, Warszawa 1971



--> Sułkowska-Kurasiowa I., Dokumenty Krlewskie I Ich Funkcja W Państwie Polskim, Warszawa 1977



--> Za Andegawenw i Pierwszych Jagiellonw 1370-1444, Warszawa 1977



--> Maleczyński K., Zarys Dyplomatyki Polskiej Wiekw Średnich, Wrocław 1951



--> Szymański J., Nauki Pomocnicze Historii, Warszawa 1970





Przykadowe prace

Metody w pracy socjalnej

Metody w pracy socjalnej METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKW Wyrosła z praktycznej działalności socjalnej. Stało się to na początku XIX w., kiedy to nieszczęście, bieda oraz ludzka tragedia przestały być postrzegane jako osobista sprawa osb nimi dotkniętych. Sama meto...

Dylematy patriotyczne i moralne w "Konradzie Wallenrodzie".

Dylematy patriotyczne i moralne w "Konradzie Wallenrodzie". WALTER ALF JAKO TYPOWY BOHATER BYRONICZNY ? działa samotnie ? jest skłonny do desperackich czynw ? nieszczęśliwie zakochany w Aldonie ? poświęca życie osobiste dla ojczyzny ? bohater aktywny, walczy ? indywidualista ...

Arystotelesowska teoria cnt na podstawie analizy MacIntyre’a

Arystotelesowska teoria cnt na podstawie analizy MacIntyre’a Nierozerwalną częścią całej etyki arystotelesowskiej jest jego teoria cnt. Ma być to koncepcja uniwersalna dostosowana do każdego miejsca i podmiotu, ale pamiętać należy, że w założeniu autora b...

Wykładnia prawna

Wykładnia prawna WYKŁADNIA PRAWA WYKŁADNIA , czyli interpretacja prawa jest to zespł czynności zmierzających do ustalenia właściwej treści norm prawnych, zawartych w przepisach. Wykładnie stosuje się gdy występują: popełnione błędy j&#...

Wos-sciąga

Wos-sciąga Michał Gorbaczow- w latach 1985-91 sekretarz generalny KC KPZR, inicjator pierestrojki w latach 1990-91 pierwszy i ostatni prezydent ZSRR, w roku 1990 otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Ronald Reagan- prezydent USA w latach 1981-89, po przez konsekwętną politykę zagraniczną w...

Interpretacja wiersza Juliana Tuwima ,,Sokratres tańczący''

Interpretacja wiersza Juliana Tuwima ,,Sokratres tańczący'' 'Sokrates tańczący' to wiersz Juliana Tuwima – poety dwudziestolecia międzywojennego, członka grupy literackiej Skamander. Grupy, ktra fascynowała się witalizmem, radością życia, jego urodą i dynamik...

Dorobek artystyczny Juliusza Słowackiego.

Dorobek artystyczny Juliusza Słowackiego. TEMATYKA WCZESNEJ TWRCZOŚCI J. SŁOWACKIEGO Reprezentant drugiego młodszego pokolenia romantyzmu. Odwoływał się też do powstania listopadowego. Przed powstaniem następuje jego debiut literacki. Utwory powstałe wtedy to cykl powie&#...

Porwnanie powstania styczniowego i listopadowego

Porwnanie powstania styczniowego i listopadowego Wojna jest to polityka prowadzona za pomocą środkw militarnych. Powstanie jest wojną z tym, że od innych wojen rżni je to, że jedna ze stron walczących uważa drugą z tych stron nie za rwnorzędnego przeciwnika, lecz za buntownik...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry