• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Heglowska...

Nawigacja

Heglowska koncepcja wolności.



Heglowska koncepcja wolności.


Georg Wilhelm Friedrich Hegel urodził się w 1770 roku w Stuttgarcie w rodzinie urzędnika. Początkowo studiował teologię w Tubingen, gdzie poznał między innymi Friedricha Holderlina i Friedricha Schellinga. Filozofią zaczął zajmować się od 1801 roku, rozpoczynając wykłady na uniwersytecie w Jenie, a następnie wykładając w Heidelbergu i Berlinie. Za życia zdobył wielu uczniw i był uznawany za największego niemieckiego filozofa. Zmarł w Berlinie w 1831 roku podczas epidemii cholery.

Filozofia Hegla była niezwykle nowatorska, choć, oczywiście, nie pozbawiona inspiracji z wcześniejszych epok. Niemiecki myśliciel często odwołuje się w swych dziełach m. in. do dokonań Platona, Kanta, Fichtego. Najważniejszymi dziełami Hegla są:

• ‘Fenomenologia ducha’ (1807);

• ‘Nauka logiki’ (1812-1816);

• ‘Wykłady z filozofii dziejw’(1817-1831);

• ‘Filozofia prawa’(1821).

Hegel niezwykle dogłębnie analizuje zagadnienie wolności- jego koncepcja jest wyczerpująca i wszechstronna, uwzględnia wiele elementw. Wolność w rozumieniu tego wielkiego myśliciela ma trzy zasadnicze wymiary:

1. metafizyczny;

2. powszechnodziejowy;

3. społeczno-polityczny.

Aspekt metafizyczny dzieli się na rzeczywistość przyrodniczą (materialną) i duchową (psychiczną). Wolność odnosi się jednak tylko do tej drugiej sfery, jest specyficzną cechą, istotą ducha. ‘Musimy powiedzieć, że jak substancją materii jest ciężar, tak substancją, istotą ducha jest wolność’ . Hegel wyjaśnia, że wolność jest zależnością od siebie- w przeciwieństwie do bezwolnych przedmiotw, ktre siła ciężkości kieruje ku zewnętrznemu ośrodkowi. Punkt odniesienia ducha tkwi natomiast w jego wnętrzu, a więc duch jest zawsze skierowany ku sobie i – co się z tym wiąże – jest samowystarczalny, nie potrzebuje zewnętrznych odnośnikw. ‘Na tym właśnie polega wolność, gdyż skoro jestem zależny, odnoszę siebie do czegoś innego, czym nie jestem (…)jestem zaś wolnym, gdy jestem u samego siebie’ . Wolność jest więc przymiotem bytw rozumnych i duchowych, gdyż tylko one potrafią się samookreślić. Stąd prosty jest wniosek, że rzeczywistość materialna, ktra jest pozbawiona tych cech, nie jest rzeczywistością wolną.

Jednocześnie Hegel podkreśla, iż rzeczywistościami przyrodniczą i duchową rządzi konieczność, co jest wynikiem tego, iż posiadają one strukturę zdeterminowaną przez pewne konieczne prawa egzystencji. Rżnica między nimi polega natomiast na tym, że byty duchowe są w stanie odkryć i zrozumieć owe prawa, dzięki czemu uwalniają się od zależności od natury. Rzeczywistość materialna zaś wykazuje zupełną bierność- przedmioty tylko istnieją, wszelkie zmiany, jakie się w nich dokonują, nie są wyrazem ich aktywności, lecz mają miejsce na skutek zewnętrznych uwarunkowań i praw. W przypadku rzeczywistości psychicznej sytuacja wygląda zupełnie inaczej – jej rozwj jest możliwy tylko dzięki własnej aktywności. Rozrżnienie między tymi dwoma rodzajami bytw opiera się więc na ich świadomości rozwoju i aktywności, ktra ten rozwj napędza ( lub jej braku). ‘Zadaniem ducha jest wytwarzać siebie. W ten sposb istnieje on dla siebie. Przedmioty fizyczne nie istnieją dla siebie; dlatego nie są wolne’ .

Wolność jest – mwiąc innymi słowy- samookreśleniem. Podczas gdy przyroda zmienia się w sposb automatyczny, duch rozwija się w oparciu o swoją świadomość; działa na podstawie własnego rozumu. Przywołując słowa Richarda Schachta: wolność w najpełniejszej formie to ‘samowiedne rozumne samookreślenie’.

Mimo wyraźnych rżnic, dzielących byty materialne i duchowe, są one ze sobą ściśle powiązane, wzajemnie na siebie oddziałują. Duch traktuje przyrodę w sposb instrumentalny, prbuje nad nią zapanować poprzez odkrywanie praw nią rządzących; jednocześnie świat materialny wykorzystuje do zaspokajania swoich potrzeb. Oczywiście, nie zawsze opanowanie żywiołw przyrody jest możliwe- np. mrz Laponii czy żar Afryki są dla człowieka zbyt potężne, by był w stanie im się oprzeć i osiągnąć w ten sposb pełną swobodę działania.

Według Hegla panowanie nad światem zewnętrznym w istotny sposb wpływa na rozwj ludzkiej podmiotowości. Wiąże się to z – można by rzec – dwuaspektowym pojmowaniem opanowywania przyrody. Oprcz bowiem prb okiełznania świata zewnętrznego człowiek musi zmierzyć się z ‘przyrodą’, ktra tkwi w nim samym – z żądzami i popędami. W pierwszej fazie rozwoju duch jest niejako zniewolony przez namiętności, z czasem jednak uczy się zachować nad nimi kontrolę. Hegel – w odrżnieniu np. od Kanta – nie postrzega popędw w kategoriach negatywnych, zasługujących na całkowite stłumienie przez rozum. Niemiecki filozof uważa, że żądze są siłą napędową ludzkich poczynań, że w istotny sposb wzbogacają osobowość (poprzez odpowiednią ‘obrbkę moralną’). Są częścią charakteru, więc nie powinno się ich eliminować – zamiast tego winny być kształtowane zgodnie z kanonem etycznym.

W bezpośrednim związku z prbą uzyskania kontroli nad przyrodą pozostaje kategoria własności. Hegel definiuje to pojęcie w odmienny sposb niż to dotychczas czyniono. Istotą własności nie jest zaspokajanie potrzeb, lecz raczej jej wkład w rozwj osobowości. Dzieje się tak, gdyż – zdaniem filozofa – własność jest niezbędnym stadium przejścia od subiektywizmu do osobowości. ‘Osobowości woli jako w sobie nieskończonej i oglnej wydaje się ograniczenie, iż jest tylko subiektywna, czymś sprzecznym i nieważnym. Zmierza ona czynnie do tego, by ograniczoność tą znieść i nadać sobie realność albo – co oznacza tu jedno i to samo – zmierza do tego, by tamto istnienie założyć jako własne’ .

Świadomość bycia podmiotem i dążenie do osiągnięcia pełni tej podmiotowości przychodzą wraz z pojawieniem się pragnienia posiadania przedmiotw materialnych oraz objęciem ich w to posiadanie. Na tym etapie własność jest więc pojęciem czysto subiektywnym, kierowanym namiętnościami i pragnieniami. Subiektywność przekształca się w prawo, gdy inne jednostki dojdą do wniosku, iż właściciel jest osobą zdolną do posiadania i korzystania z praw. W ten sposb człowiek staje się osobą, podmiotem. To ‘zewnętrzne’ potwierdzenie ludzkiej osobowości urzeczywistnia wolność, dlatego Hegel dostrzega ścisły związek między kategorią wolności a pojęciem własności. Prawo do własności i inne, wynikające z niego prawa, nazywa filozof ‘prawem abstrakcyjnym’. Implikuje ono powstanie wielowymiarowych stosunkw społecznych, ktre rozwijając się (dzięki ekonomicznej wspłpracy), prowadzą do jeszcze efektywniejszego i pełniejszego panowania nad przyrodą.

Doskonalenie się i rozwijanie wolności ma także miejsce w sferze kontaktw człowieka z etycznością. Jest to kolejny rodzaj oddziaływań duch – przyroda. Wpajając pewne zasady moralnego postępowania, człowiek narzuca sobie dyscyplinę, pewne rygory, ktrych zadaniem jest okiełznanie naturalnych skłonności i namiętności. W ten sposb duch kształtuje swj charakter, wykorzystując zewnętrzny przymus. Z czasem jednak ten zewnętrzny nacisk przekształca się w samokontrolę. Rozwj człowieka Hegel pojmuje jako stopniowe odkrywanie poszczeglnych składnikw charakteru (intelektu, woli, rozumności i moralności) i jako pomoc im w kontrolowaniu naturalnych popędw. Jak więc widać – wola i intelekt są przymiotami , ktre ujawniają się z czasem. W procesie dążenia do samookreślnia i samokontroli, są wyzwalane dzięki odpowiedniemu wychowaniu. ‘Duch ma swoją rzeczywistość tylko dzięki temu, że w potrzebach naturalnych i w związku z tą zewnętrzną koniecznością narzuca sobie granicę i skończoność, a dzięki temu właśnie, że je przenika, przezwycięża je i osiąga swoje obiektywne istnienie’ .

Wychowanie więc polega na uczynieniu z siebie człowieka etycznego, wiernego kanonom moralnym. Etyczność z kolei jest zespołem reguł i zasad przyjętych przez wsplnotę ludzką (rodzinę, nard), opartym na tradycji i zwyczaju; znajdującym odbicie w prawach, instytucjach; obecnym w stosunkach społecznych. Jest swoistym pośrednikiem między podmiotem a przyrodą, środowiskiem będącym odpowiednikiem przyrody. Jest więc rezultatem zniesienia sprzeczności pomiędzy namiętnościami i rozumem. ‘Etyczność to obowiązek, prawo substancjalne, druga natura, jak ją słusznie nazwano, pierwszą bowiem naturą jest zwierzęcy byt’ .

Według Hegla tylko w środowisku etycznym wolność człowieka może się naprawdę urzeczywistnić. Można by nawet rzec, że dla Hegla pojęcie etyczności jest niemal tożsame z pojęciem wolności, a w zasadzie z jej pewną odmianą: ‘wolnością substancjalną’ (obiektywną, pozytywną). Wolność ta podlega jednak nieustannym zmianom, zdeterminowanym uwarunkowaniami historycznymi.

Tu właśnie dochodzimy do powszechnodziejowego wymiaru wolności. Ściślej mwiąc, niemiecki filozof wskazuje na jej historyczne podłoże. Oznacza to, że wolność jest celem ludzkich dziejw, w toku historii ludzkość nieustannie dąży do osiągnięcia pełnej swobody. Hegel nie był w tym poglądzie nowatorski – myśl tę wyrazili już wcześniej Jan Jakub Rousseau, Immanuel Kant, Johann Gottlieb Fichte.

Niemiecki filozof uważał, że urzeczywistnienie jego poglądw dotyczących wolności jest możliwe jeszcze we wspłczesnej mu epoce, zwłaszcza w krajach Europy Środkowo- -Wschodniej i Ameryki Płnocnej. Koncepcję procesu historycznego zawarł we ‘Wstępie’ do ‘Wykładw z filozofii dziejw’. Według niego wolność istnieje tam, gdzie wytworzone są trwałe instytucje społeczne i polityczne oraz zagwarantowane przynajmniej podstawowe zasady etyczne. Są to warunki, ktre w wystarczającym stopniu pozwalają zapanować nad światem zewnętrznym i własnymi popędami. W przeciwnym wypadku (czyli gdy warunki te nie są spełnione) jest to stan natury, w ktrym niemożliwy jest rozwj rozumu i woli, na skutek braku odpowiedniego wspłdziałania jednostek. Stan natury jest u Hegla rwnoznaczny stanowi zniewolenia. Ten pogląd jest zaprzeczeniem teorii Tomasza Hobbesa, ktry dowodził, iż wolność jest cechą przyrodzoną. Niemiecki filozof uważa, że wolność rodzi się dopiero w warunkach cywilizacji, stan natury natomiast utożsamia z barbarzyństwem. Wolność tworzy ludzki wysiłek, długotrwałe rozwj i walka, kultura i dzieje. ‘Wolność (…) nie jest dana jako coś bezpośredniego i naturalnego, lecz musi być dopiero nabywana i zdobywana, mianowicie poprzez nieustające i narzucające dyscyplinę pośrednictwo wiedzy i woli. Dlatego stan natury jest raczej stanem bezprawia, gwałtu, niepohamowanego popędu naturalnego, nieludzkich czynw i uczuć’ .

Początki wyjścia ze stanu natury Hegel dostrzega w cywilizacjach wschodnich imperiw. Jednak wolność w formie, ktrą można by zaakceptować, pojawiła się dopiero w greckich polis, gdzie despotyzm i patriarchalizm zostały zastąpione prawem zwyczajowym i moralnością. Dzięki temu Grecy bez przymusu utożsamiali się ze społeczną całością, odnajdując spełnienie własnej natury w służbie wsplnocie. Oczywiście, Hegel doskonale zdawał sobie sprawę z faktu, iż w życiu politycznym polis uczestniczyła tylko klasa uprzywilejowana (ją to więc można określić mianem wolnej).

W okresie rzymskiego imperializmu owa wolność ponownie została zastąpiona despotyzmem, innym jednak niż uprzedni. Nowy despotyzm wypracował bowiem system cywilnych uprawnień zabezpieczających interes jednostki.

Znaczący wkład w ten swoisty pochd ku wolności miało pojawienie się chrześcijaństwa, ktre wniosło ze sobą koncepcje ludzkiej godności i rwnej wartości ludzi oraz krytycyzm wobec ziemskiej rzeczywistości. Zdaniem Hegla stało się to początkiem ‘wolności podmiotowej’ – w dalszym rozwoju cywilizacji wolność ta stopniowo przenikała do wszystkich dziedzin kultury i społeczeństwa.

Filozof wprowadza pojęcie ‘ducha narodu’. ‘Duch narodu’ to inaczej kultura narodowa, a więc wszystkie zasady intelektualne i moralne, ktre następnie stają się podstawą etycznych, prawnych i intelektualnych struktur. Każdy nard w toku historii wytwarza własne, odmienne od innych społeczności, poglądy dotyczące kwestii natury ludzkiej, społeczeństwa i wolności. Zatem stopień i forma wolności są rżne w przypadku każdego kraju, gdyż rozwj poszczeglnych państw przebiega po własnym torze. Marsz ku wolności jest zdeterminowany stopniem świadomości członkw wsplnoty. Pogląd ten ilustruje przypadek niewolnictwa- według Hegla przyczyną takiej organizacji społecznej nie była siła czy tradycja, lecz własnie brak świadomości niewolnikw, ktrzy przedłożony im system wartości akceptowali i uznawali za naturalny i słuszny.

Niemiecki filozof jest też przekonany, że chrześcijaństwo i jego świecki odpowiednik – Oświecenie – są głwnymi motorami na drodze do urzeczywistnienia wolności, a także jej gwarantem. Pierwszą prbą takiego urzeczywistnienia, a więc od

bcaa

rzucenia dotychczasowych tradycyjnych instytucji i praw na rzecz racjonalizmu była Rewolucja Francuska. Jednak prba ta nie była udana, gdyż zbyt duży nacisk położono na prawa polityczne, w tym zwłaszcza wartość ‘wolności negatywnej’, zaniedbując istotniejszą zdaniem Hegla ‘wolność pozyztywną’ (kontekst instytucjonalny wolności) oraz kontekst etyczny. Jednak mimo tych błędw Hegel nie ujmuje znaczenia Rewolucji – uważa, że stanowiła pewien moment zwrotny w kontekście wyzwolenia z kajdan tradycji i idei boskich uprawnień władcw.

Powszechnodziejowy wymiar wolności w heglowskiej koncepcji zakłada zatem, że historia jest procesem przynoszącym coraz szerszy zakres wolności, rozciągany stopniowo na coraz większą liczbę jednostek. Rozwj ten prowadzi do wciąż pełniejszego urzeczywistnienia wolności – aż do momentu, gdy pełnia ta zostanie osiagnięta.

Jako trzeci wymiar wolności Hegel wyodrębnia wymiar społeczno-polityczny. W ‘Zasadach filozofii prawa’ nazywa państwo ‘rzeczywistością wolności’. Określenie to wypływa niejako z wcześniejszych rozważań – jak wspomniałam, zdaniem Hegla, to właśnie w państwie (z jego własną kulturą, tradycją, etyką) jednostka może dążyć do samowiedzy i samookreślenia – czyli do wolności. ‘Państwo’ rozumie Hegel nie jako oraganizację narodu (społeczeństwa) opartą na przemocy ani też nie definiuje tego pojęcia za pomocą zewnętrznych ram ustrojowych. Pisząc o państwie, ma na myśli etyczną i kulturową wsplnotę, będącą ‘jednocześnie suwerennym bytem politycznym’ . ‘Duchową jednostkę, nard – o tyle wewnętrznie zrżnicowany, by stanowić organiczną całość – nazywamy państwem’ .

Hegel – jak już wspominałam – był przekonany, iż ustrj nowoczesnego państwa w pełny sposb urzeczywistni wolność. Sądził nawet na początku, iż ustrj taki zapanuje po Rewolucji Francuskiej. Czym jest więc owo nowożytne heglowskie państwo?

Jest ono połączeniem (syntezą) wolności obiektywnej (niezbędne etyczne i obywatelskie prawa) i wolności subiektywnej (wiedza ludzi o samych sobie jako wolnych). Filozof wyraźnie rysuje granicę miedzy państwem w sensie politycznym a społeczeństwem obywatelskim.

W społeczeństwie obywatelskim krluje ‘szczegłowość’, a więc wszelkie ludzkie dążenia mają na celu zaspokojenie indywidualnych potrzeb, zaś więzi społeczne są stosunkowo luźne bądź nie ma ich w ogle. ‘Obywatelska wolność jest samookreśleniem jednostek dążących do realizacji własnych interesw i subiektywnych wyborw swych prywatnych celw’ . Natomiast państwo polityczne jest tego wyraźnym zaprzeczeniem, swoistym negatywem. Tu dominuje ‘oglność’. Wolność w tej organizacji polega na samookreśleniu jednostki poprzez dążenie do celw o charakterze publicznym. Działania politykw nie są podyktowane chęcią osiągięcia prywatnych korzyści, przeciwnie – są wyrazem celw całej wsplnoty. Uczestnicy życia publicznego bronią etyczności wsplnoty i świadomie upowszechniają ‘ducha narodu’. Zestawiając ze sobą te dwa pojęcia, Hegel zaznacza, iż w nowożytnym państwie winno przeważać to, co ‘oglne’. Taki model sprzyja, zdaniem Hegla, samorealizacji jednostki (poprzez aktywny udział w życiu państwa). Polityczna wolność w rozumnym nowożytnym państwie przysługuje znacznej liczbie obywateli. ‘W ten sposb ani to, co oglne, nie obowiązuje i nie jest realizowane bez interesu szczegłowego, bez wiedzy i woli szczegłowej, ani jednostki nie żyją jako osoby prywatne tylko dla tego, co szczegłowe (…), nie działając ze świadomością celu ostatecznego’ . Dzięki syntezie ogłowości i szczegłowości (inaczej mwiąc: obiektywności i subiektywności) powstaje heglowska ‘rzeczywistość wolności konkretnej’. Człowiek w tej rzeczywistości staje się istotą zarazem wolną i rozumną.

O obszarach, w jakich państwo urzeczywistnia wolność, pisze filozof w ‘Zasadach filozofii prawa’. Po pierwsze jest więc to wolność osobista i własności, m. in. prawo do życia, cielesna nienaruszalność, prawo nabywania i zbywania własności oraz zawiązywania umw; prawo do jawnego procesu sądowego i procesu przed sądem przysięgłych. Po drugie ważny jest swobodny wybr rodzaju pracy, ktra stanowić będzie źrdło dochodu obywatela. Hegel przy tej okazji wymienia też szereg ‘praw socjalnych’ (nazwanych tak ze wspłczesnego punktu widzenia): bezpieczeństwo osoby i mienia, zabezpieczenie dobra i utrzymania jednostki, ochrona konsumenta przed oszustwem i wyzyskiem przez producenta, prawo do powszechnej edukacji, prawo do socjalnej pomocy tym, ktrzy cierpią nędzę z powodu osobistego nieszczęścia lub bezrobocia. Takie ‘socjalne’ nastawienie Hegla wynika z jego świadomości ograniczeń wolności, ktrych źrdłem są rynek i zjawisko nędzy. Filozof wysuwa też postulat ochrony obywateli przed tym oddziaływaniem rynku poprzez sankcjonowanie prawa do tworzenia stowarzyszeń o charakterze gospodarczym i zawodowym. Takie stowarzyszenia (‘korporacje’) działają zgodnie z interesami ich członkw, pomagają w poszerzaniu kwalifikacji, dążeniu do wsplnych celw. To z kolei prowadzi do realizacji wsplnych działań publicznych. ‘W naszych nowoczesnych państwach obywatele biorą udział w oglnych prawach państwowych tylko w ograniczonej mierze. Jest jednak konieczne zapewnić człowiekowi etycznemu oprcz jego celw prywatnych także działałność oglną. Tę oglność, ktrą nowoczesne państwo nie zawsze udostępnia obywatelowi, znajduje on w korporacji’ .

Co ciekawe, Hegel odmawia natomiast obywatelom swobodnego wyboru religii bądź przyjęcia postawy ateistycznej. Za jedyną słuszną wiarę, ktra powinna być narzucona przez państwo, uznaje chrześcijaństwo, ktre dostarcza pewnej etycznej podstawy.

Inaczej wyglada wolność w sensie politycznym. W odrżnieniu od tej o charakterze obywatelskim, jednostkowym, ma na celu uwzględnienie dobra i interesu ogłu, wsplnoty jako całości. Państwo powstaje, gdy ludzie oddadzą władzę przeciwko sobie prawu i porządkowi. Wolność polityczna polega zatem na dostrzeżeniu słuszności roszczeń wysuwanych przez rząd dla wsplnego dobra i ich zaakceptowaniu. Jednak Hegel odrzuca możliwość, by tej akceptacji dokonywały zgromadzenia przedstawicielskie. Jest więc przeciwnikiem republiki i innych form ustrojowych opartych na suwerenności ludu. Za rozumny ustrj uznaje ograniczoną monarchię, ‘z władzą wykonawczą, mianowaną i odpowiedzialną przed krlem, służbami państwowymi opartymi na zasługach i dostępnymi dla wszystkich kompetentnych obywateli, zgromadzeniem przedtsawicielskim opartym głwnie na pośredniej, funkcjonalnej reprezentacji interesw społecznych (stanw i korporacji społeczeństwa obywatelskiego) oraz wolną w znacznym stopniu opinią publiczną’ . To właśnie owo przedstawicielstwo stanowe wyraża wolność podmiotową w odniesieniu do polityki. Tu wyrażane są pragnienia, wnoszone skargi, artykułowane poglądy jednostek na kwestie dotyczące państwa – a wszystko to składa się na tworzenie opinii publicznej. Jednocześnie to właśnie taka forma zapewnia pośrednictwo między interesami partykularnymi a oglnymi. ‘W nich [w stanach] osiąga swą egzystencję w odniesieniu do państwa podmiotowy moment wolności oglnej, własne rozumienie i własna rola tej sfery, ktrą w naszych rozważaniach nazwaliśmy społeczeństwem obywatelskim’ .

Hegel wymienia też cały szereg praw politycznych, ktre stanowią elementy politycznej wolności: dziedziczność parw zasiadających w izbie wyższej organu ustawodawczego, prawo członkw stowarzyszeń do wyboru deputowanych do stanw, jawność obrad parlamentu, prawo swobodnej wypowiedzi i wolnej prasy (z ograniczeniami związanymi z oszczerstwem i wybrykami).

Trzeba jednak zaznaczyć, iż Hegel uważa, iż każdy nard ma własny ustrj, zgodny z jego rozwojem, taki, ktry odpowiada stopniowi jego samowiedzy. ‘Nard musi odnosić się do swego ustroju z takim poczuciem, że ustrj ten jest jego prawem i wyrazem stanu, w ktrym się znajduje; w przeciwnym razie może ustrj wprawdzie zewnętrznie istnieć, ale nie ma wtedy żadnego znaczenia i żadnej wartości’ .

Takie podejście świadczy o tym, iż według Hegla nie ma ścisłych reguł, ktre narzuciłyby odgrnie formę ustroju i zakres uczestnictwa w życiu politycznym. Co zaś z tym związane, prawa polityczne podlegają rozwojowi tak, jak zmieniają się warunki i samo pojęcie wolności (np. w czasie wojny obszar wolności obywatelskiej winien być znacznie węższy niż w warunkach pokoju).

Zasadniczym zadaniem, ktre Hegel stawia państwu, jest więc ochrona narodu jako wsplnoty jednostek wyznających te same zasady i dążących do tych samych celw. W miejsce ‘praw naturalnych’, ktrych orędownikiem był John Locke, wprowadza własne- rozumne ‘prawo abstrakcyjne’, czyli takie, ktre kształtuje się wraz z rozwojem samowiedzy obywateli. Prawa te nie są oczywistością, trzeba je odkryć w toku dziejw. Rozumne państwo sprzyja temu procesowi. Akceptacja coraz to nowych praw implikuje z kolei powstanie odpowiednich instytucji państwowych.

Koncepcja wolności, ktrą zaprezentował Hegel, jest oparta na dialektyce – od wolności prostej, wykorzystując negację, jednostka stopniowo przechodzi do form bardziej doskonałych (absolutnie prawdziwych). Jest to więc dialektyka wynikająca z chęci pełnego samookreślenia. Każdorazowo odbywa się ona przez zestawienie ze sobą dwch sprzeczności: stadium teraźniejszego (tezy) i pożądanego (antytezy). Z tego porwnania otrzymujemy syntezę (stan między tezą a antytezą), a ta synteza teraz z kolei staje się tezą. Proces ten toczy się nieustannie, czyniąc prawo i etyczność coraz bardziej skomplikowanymi i jednocześnie coraz dojrzalszymi i pełniejszymi. Rzeczywistość w świetle dialektyki Hegla jest zatem nieustanną grą sprzecznych żywiołw, ‘wszystko, co istnieje (…) jest rozdarte i chwiejne, nosi w sobie swe własne przeciwieństwo’ . Wola jednostki w owym dążeniu do ‘punktu spoczynku’ przechodzi przez stadium Prawa Abstrakcyjnego oraz Moralności i Etyczności, ktre znw dzieli się na stadia Rodziny, Społeczeństwa Obywatelskiego i Państwa. Dzięki temu nieustannemu rozwojowi jednostka (wola) poszerza wachlarz swobd (prawnych, moralnych, etycznych, obywatelskich i politycznych), ‘ktre ucieleśniają pojęcie woli we wciąż odmienny i coraz bardziej adekwatny sposb’ . Pełna swoboda jest jednak możliwa tylko w warunkach ‘rozumnego’ państwa. Owa ‘rozumność’ jest z jednej strony wynikiem połączenia ‘wolności obiektywnej’ (‘wolności oglnej’, ‘substancjalnej woli’) i ‘subiektywnej woli’ (‘indywidualnej wiedzy’), z drugiej natomiast wykorzystywaniem praw i zasad, ktre mają charakter oglny w dążeniu do samookreślenia.

Podsumowując, można powiedzieć, iż wolność u Hegla nie jest środkiem, lecz celem ludzkich działań, celem ostatecznym, istotą ducha. Byty duchowe nieustannie podążają ku pełnemu urzeczywistnieniu zgodnej z ich samowiedzą koncepcji wolności. ‘Dlatego wolność nie jest niezmiennym ludzkim ideałem, lecz ruchem postępujących ideałw, a jej pochd nie jest stopniowym, spokojnym rozwojem, lecz procesem dialektycznym’ . Heglowskie ujęcie ‘wolności’ ma za zadanie pogodzenie rozkiełznanej emancypacji z ideą całości, zespolenia. Stworzenie państwa i prawa, ktre pogodzi subiektywizm z racjonalną koniecznością. Według niemieckiego myśliciela to właśnie wolność i rozumność tworzą prawdę istnienia.





BIBLIOGRAFIA



1. Zbigniew A. Pełczyński ‘Wolność, państwo, społeczeństwo. Hegel a problemy wspłczesnej filozofii politycznej.’; Wrocław, 1998r.

2. Stanisław Filipowicz ‘Historia mysli polityczno-prawnej’; Gdańsk, 2003r.

3. Krystyna Chojnicka, Henryk Olszewski ‘Historia doktryn politycznych i prawnych’; Poznań, 2004r.





Przykadowe prace

Czym jest społeczeństwo i od czego zależą jego przemiany (nawiązanie np. do wojny, zabory Solidarność ).

Czym jest społeczeństwo i od czego zależą jego przemiany (nawiązanie np. do wojny, zabory Solidarność ). Według Szczepańskiego Społeczeństwo to wszystkie formy życia zbiorowego wspłistniejące, krzyżujące się tzn. mające czę&#...

Charakterystyka spłki akcyjnej.

Charakterystyka spłki akcyjnej. Spłka akcyjna jest spłką kapitałową, jej działalność uregulowana jest w kodeksie spłek handlowych w ustawie z dnia 15 września 2000 r. (tytuł III, dział II, art. 301 – 490 ). Spłki akcyjne stanowią formę prawn...

Zagadnienia z ekonomi

Zagadnienia z ekonomi EONOMIA – jest nauką zajmującą się badaniem funkcjonowania gospodarki. MIKROEKONOMIA - zajmuje się zachowaniem indywidualnego konsumenta, przedsiębiorcy, handlowca, rolnika. Interesują ją takie zagadnienia jak: - przyczyny określające c...

Ks. Wiktor Mojżykiewicz - biografia.

Ks. Wiktor Mojżykiewicz - biografia. Ks. Wiktor Mojżykiewicz urodził się 15 października 1848 r. W Czempiniu i tam pobierał pierwsze nauki. Po maturze, ktrą zdał w śremskim gimnazjum, wstąpił do Seminarium Duchownego w Poznaniu, a po czterech latach przyjął "...

Omw motyw wędrwki i jego funkcje w wybranych utworach rżnych epok

Omw motyw wędrwki i jego funkcje w wybranych utworach rżnych epok Motyw wędrwkipochodzi już z antyku oraz biblii, przejawia się on przez utwory rżnych epok, przybierajac rżne znaczenia. Taka wędrwka moze symbolizować: podrż fizyczną czyli odwiedzanie nowych m...

Nazizm

Nazizm Przełom wiekw to początek zmierzchu światowego imperium brytyjskiego, co dało rwnocześnie początek kolejnej rundy walki o panowanie nad światem i o nowy podział świata. W tym czasie na politycznej arenie pojawiają się Niemcy. Powstało Cesarstwo Niemieckie (II r...

Gospodarka turystyczna Austrii

Gospodarka turystyczna Austrii 1. OGLNA CHARAKTERYSTYKA AUSTRII. Austria ze stolicą w Wiedniu leży w południowej części Europy Środkowej i w dwch trzecich jest obszarem grzystym. Powierzchnia wynosi 83 855 tys. km2. Kraj ten zamieszkiwany jest przez blisko 8 mln ludzi, w tym płtora milio...

Beschreibung

Beschreibung Auf dem Foto Nr 1 sehen wir ein Kind und eine Frau. Das Kind, das bin ich und die Frau, das ist meine Oma. Wir sind in der Kche. Das Foto ist alt. Meine Mutti machte das, wenn ich habe ersten Schritten gemacht. Wenn ich war 1 Jahr alt, machte ich erste Schritten. Das war groen Vorfall! Und auf dem Foto Nr 2 bin wi...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry