• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Historia...

Nawigacja

Historia Myśli Ekonomicznej - Twrczość czołowych przedstawicieli radzieckiej szkoły matematycznej



Historia Myśli Ekonomicznej - Twrczość czołowych przedstawicieli radzieckiej szkoły matematycznej




Myśl ekonomiczna sięga już czasw starożytnych i wczesnego średniowiecza. Można ją znaleźć w dziełach Arystotelesa i Platona a w czasach średniowiecza w nauczaniu Tomasza z Akwinu. Były to jednak bardziej rozważania natury filozoficznej i prawnej oraz etycznej niż o zasadach racjonalnego gospodarowania. Wynikało to z nieukształtowanej do końca gospodarki rynkowej, dominującej gospodarki naturalnej, ze słabo rozwiniętą gospodarką towarowo - pieniężną. Rozwj gospodarki kapitalistycznej od początku XVI wieku i upowszechnienie rynkowej formy więzi pomiędzy producentami i konsumentami w XVIII wieku zrodziły zapotrzebowanie na teoretyczne wyjaśnienie rynkowego mechanizmu regulacji. Najważniejszą prbę interpretacji rynkowego mechanizmu podjęli jednak początkowo nie uczeni, ale przedsiębiorcy handlowi we Włoszech, Francji i w Anglii (merkantylizm). Refleksje nad gospodarowaniem towarzyszące ludzkości oraz rozwj gospodarki towarowo- pieniężnej w kapitalizmie stworzył podstawy i potrzebę teoretycznej analizy prawidłowości procesu gospodarowania.

W drugiej połowie XVIII wieku powstał pierwszy zwarty system teoretyczny, zwany ekonomią klasyczną (Adam Smith i David Ricardo). Przez kolejne lata rozwijają się nurty teoriopoznawcze, prbujące wyjaśnić mechanizmy funkcjonowania i rozwoju gospodarki rynkowej. Na początku XIX wieku, w okresie szybkiego przemysłowego rozwoju zaczęto formułować bardzo krytyczne oceny pod adresem ekspansywnego i eksploatatorskiego charakteru kapitalizmu. Wskazywano, że system, w ktrym jedni się bogacą a inni, ktrzy na nich pracują i nie widzą szans na poprawę swego losu, nie ma perspektyw rozwojowych. Chciano, więc dokonać takich zmian, aby wypracowany przez społeczeństwo dochd mgł być sprawiedliwie dzielony. Głosiciele wczesnych idei socjalistycznych byli ludźmi o szerokich zainteresowaniach filozoficznych, społecznych i politycznych. Pragnęli oni zreformować kapitalizm i zbudować sprawiedliwy system socjalistyczny (Karol Marks i Fryderyk Engels). Do zbudowania swej teorii ekonomicznej Marks wykorzystał i rozwinął do logicznego końca teorię wartości opartą na pracy w ujęciu Ricarda. Według tej teorii praca jest jedynym źrdłem nowo wytworzonej wartości, ktra jest podstawą osiągania zyskw, procentw, rent i płac. Szczeglną cechą siły robotniczej jako towaru jest to, że w procesie produkcji jest ona w stanie wytworzyć większą wartość w porwnaniu z tą, jaką otrzymuje w formie wynagrodzenia. Ta nadwyżka wartości wytworzonej nad wartością należną robotnikowi stanowi wartość dodatkową. Wartość ta jest przywłaszczana w formie wyzysku przez rżne klasy kapitalistw w produkcji, handlu, bankowości, co prowadzi do konfliktw między kapitałem i pracą.

Przemiany mające miejsce na świecie wpłynęły także na radziecką myśl ekonomiczną. Zmiany mające miejsce na przełomie XIX i XX w. (ruch robotniczy), wybuch I wojny światowej, okres komunizmu wojennego, rewolucja socjalistyczna, odbudowa gospodarcza, uprzemysłowienie i kolektywizacja jak rwnież funkcjonowanie gospodarki realnego socjalizmu po II wojnie światowej aż po czasy pierestrojki, to zmiany, ktre stworzyły grunt pod rodzące się teorie oglnoekonomiczne.

Zjawiska marksizmu na tle kapitalizmu, dalej następujące zmiany we władzy i przejście do gospodarki socjalistycznej stwarzają sytuację, w ktrej dorobek ekonomistw i ich działalność jest świadomie niszczona. Niestety sytuacja polityczna po dojściu do władzy Stalina sprawia, że nurty i szkoły ekonomiczne, ktre są związane z inną niż stalinowska orientacją polityczną zostają tępione. Wielu ekonomistw rosyjskich pomimo deklaracji lojalności wobec nowej władzy, przestaje mieć znaczenie. Ma miejsce pośpieszne kształcenie nowych ekonomistw, ktrym władze są przychylne. Kształcenie to odbywa się jednak metodą prb i błędw, w związku z tym powstają rwnież właśnie w ten sposb nowe nurty ekonomiczne. Nurty tworzone są w warunkach ostrej walki frakcyjnej i terroru politycznego, a klasa ekonomiczna zmuszona jest do wyznawania wiary w jedyną słuszną ideologię. Przez długi czas radziecka myśl ekonomiczna jest analizowana przez pryzmat wystąpień Stalina i uchwał zjazdw partii, a nie na podstawie prac poszczeglnych autorw, ktrzy nawet skrywają własne bardziej oryginalne poglądy pod warstwą wypowiedzi propagandowych.

Jednym z nurtw, ktry zrodził się na tle wyraźnej stagnacji radzieckiej był nurt oparty na wiedzy matematykw i ekonomistw. Nurt ten osadzał się na metodach matematycznych w szerokim zakresie. Matematyka okazuje się dziedziną, ktra jest ‘bezpieczna i akceptowalna przez władze państwa.

Kontynuatorem analizy Ricarda, dotyczącej teorii wartości jest Władimir Dmitrijew (1868-1913) wybitny statystyk i znawcą koncepcji nie tylko Ricarda, ale rwnież Cournota (prekursora analizy marginalnej i podstaw teorii rwnowagi przedsiębiorstwa, gdzie zastosowana została analiza funkcjonalna do analizy popytu, utargu i kosztw) oraz szkł marginalizmu. Jako osoba akceptowana przez władze tworzy podwaliny do rozwoju myśli ekonomicznej w ZSRR. W swoim dziele Szkice ekonomiczne - doświadczenie syntezy organicznej teorii wartości i teorii krańcowej użyteczności (tytuł oryginału Ekonomiczeskije oczerki. Opyt organiczeskogo sintieza trudowoj tieorii cennosti i tieorii priedielnoj poleznosti , 1904), przedstawia wnikliwą analizę ricardowskiej teorii wartości, w ktrej wprowadza rwnanie typowe dla pźniejszego układu "koszt-efekt". Rozwinął w ten sposb teorię wartości mwiącą, że wartość towaru to ilości pracy niezbędna do wytworzenia towaru w danych warunkach, gdzie każdy towar posiada wartość użytkową i wymienną. Dmitrijew prbuje rwnież pogodzić podejście szkoły psychologicznej z ekonomią klasyczną. Jego dorobek zostaje przypomniany w latach sześćdziesiątych w związku z analizą dorobku Ricarda.

Międzynarodowe uznanie zdobywa rwnież drugi Rosjanin Jewgienij Słucki (1880 1948). Daje się poznać już jako student Uniwersytetu Kijowskiego, potem od 1926 r. jako pracownik Instytutu Koniunktur i Centralnego Urzędu Statystycznego ZSRR, a w latach trzydziestych naukowiec zatrudniony w kilku instytutach branżowych. Jego publikacje prezentują koncepcje teorii zachowań konsumenta. Słucki podnosi w swoich pracach temat efektu substytucyjnego i dochodowego, występujących pod wpływem zmian w cenach towaru. Rozwija także analizę przyczyn cyklu gospodarczego, zasadzając ją na rachunku prawdopodobieństwa.

W ZSSR wydaje się, że znaleziono dziedzinę dość dobrze izolowaną od bezpośredniego nacisku ideologii, a jednocześnie wyraźnie deklarującą się jako obszar służący praktyce gospodarczej - tak powstaje rosyjska szkoła matematyczna.

Za prekursora radzieckiej ekonomii matematycznej uznać należy rwnież Grigorija Feldmana (1884-1958). Pracuje on nad metodologią i praktyką planowania długookresowego. Tworzy model gospodarki narodowej ZSRR. Model ten dobrze służy badaniom rżnych wariantw wzrostu gospodarczego i wyprzedza on znacznie takie rozwiązania na Zachodzie. Model jego wywodzi się z marksowskich schematw reprodukcji, gdzie jeden dział wytwarza dobra inwestycyjne a drugi wytwarza środki konsumpcji. Dział pierwszy odtwarza w ten sposb zużyty kapitał i powiększa kapitał obu działw oraz zapasy przedmiotw spożycia, umożliwiając reprodukcję rozszerzoną całego systemu. Drugi dział produkuje pod bieżące spożycia oraz wytwarza dobra inwestycyjne pozwalające na otworzenie zużytego kapitału. Efektywność kapitału jest wyższa w dziale drugim (większa kapitałochłonność przy wytwarzaniu dbr inwestycyjnych). Szacunki dynamiki dochodu narodowego w okresie 1926-1950, oparte na tym modelu, wykazują daleko idącą zgodność. Feldman uważa, że gospodarce socjalistycznej właściwy jest kapitałooszczędny typ postępu technicznego. Swoje twierdzenie opiera na teorii, że w okresie przejściowym zmienia się struktura kapitału na korzyść działu pierwszego a oglnospołeczny wspłczynnik efektywności kapitału zmniejsza się. W oparciu o ten model określa optymalną, możliwą do realizowania stopę wzrostu gospodarczego dla ZSRR – 18% (minimum) a 30% (maksimum). Nie bierze jednak, przy określaniu tak wysokiego wzrostu, pod uwagę barier wzrostu gospodarczego, w szczeglności siły roboczej i bieżącej konsumpcji. Pomimo tego błędu Feldman nakreśla zależność pomiędzy podstawowymi wielkościami agregatowymi w gospodarce.

Przez długi czas nie doceniano i nie prezentowano w Związku Radzieckim przydatności metod matematycznych w ekonomii i praktyce gospodarczej. Aż do 1965r., gdzie szerokim uznaniem było przyznanie twrcom tego nurtu najwyższej nagrody państwowej ZSRR, a następnie momentem przełomowym było przyznanie w 1975r. Nagrody Nobla dla Leonida Kantorowicza (1912-1986). Ten wybitny rosyjski matematyk i ekonomista związany jest od 1934r. z ośrodkiem naukowym Leningradu (jako profesor uniwersytecki), a od 1960 r. – Nowosybirska. W roku 1939 ukazuje się jego książka Metody matematyczne organizacji i planowania produkcji (tytuł oryginału Matiematiczeskije mietody organizacyi i płanirowanija proizwodstwa ) formułująca podstawy programowania liniowego. Inna pozycja warta przytoczenia, w ktrej Kantorowicz prezentuje oryginalną koncepcję "obiektywnie uzasadnionych ocen", tj. umownych cen zasobw decydujących o produkcji, a wynikających z ich dostępności to Rachunek ekonomiczny optymalnego wykorzystania zasobw (tytuł oryginału Ekonomiczeskij rasczot naiłuczszego ispolzawanija riesursow , 1959; pol. tłum. - 1961). W zakresie matematyki tworzy on prace z teorii funkcji zmiennej rzeczywistej, przybliżonych metod analizy matematycznej i analizy funkcjonalnej. Głwna jego praca związana z tymi zagadnieniami (opracowana z A.B. Gorstko) to Optymalne decyzje ekonomiczne (wyd. ang. i pol. 1976).

Kantorowicza zalicza się do światowych prekursorw programowania liniowego (znajduje ono szerokie zastosowanie w teorii decyzji, np.: do optymalizacji planu produkcyjnego; wiele problemw optymalizacyjnych znajduje rozwiązanie właśnie poprzez sprowadzenie ich do postaci problemu programowania liniowego.) Właśnie dzięki zastosowaniu metod matematycznych w ekonomii (programowaniu liniowemu) Kantorowicz otrzymał Nagrodę Nobla, ktrą to podzielił się z Amerykaninem T.C. Koopmans’em. Programowanie liniowe jest sposobem rozwiązywania problemw za pomocą układu wielu rwnań rżniczkowych i nierwności, polega ma maksymalizacji lub minimalizacji funkcji z wieloma zmiennymi. Koopmans wprowadził do ekonomii matematyczne procedury programowania liniowego oraz rozwijał teorię ekonometrii. W uzasadnieniu Akademii Szwedzkiej podkreślone jest jednak wkład i zasługi w rozwinięcie tzw. teorii optymalnej alokacji zasobw w czasie. To jedna z fundamentalnych zasad w ekonomii - jej przedmiotem są zagadnienia związane z produkcją i rozmieszczeniem źrdeł zasobw w czasie, w ten sposb by wydajność była możliwie największa.

Należy wspomnieć, że praca Kantorowicza jest rwnież doceniona w Polsce. Szkoła Głwna Handlowa w Warszawie uhonorowała Leonida Kantorowicza tytułem Doktora honoris causa tejże uczelni w 1968r.

Zajmujący się tematyką teorii i praktyki statystyki gospodarczej Wasilij Niemczynow (1894 1964) zasłużył się dla nurtu matematycznego jako propagator prac badawczo-rozwojowych tego kierunku. W roku 1958 otwiera pracownię badań ekonomiczno-matematycznych. W 1963r. pracownia przekształca się w słynny Instytut Ekonomiczno-Matematyczny. Niemczynow rozwija tzw. planometrię, czyli stosowanie metod ekonometrycznych do potrzeb planowania. W swoich pozycjach przedstawia własną koncepcje tzw. pełnych społecznych nakładw pracy, opartą nie na rzadkości, jak u Kantorowicza, ale na społecznej ocenie wartości zasobw. Głwne jego dzieła: Metody i modele ekonomiczno-matematyczne (tytuł oryginału Ekonomiko-matiematiczeskije mietody i modieli , 1962; pol. tłum. - 1964) oraz Wartość społeczna i cena planowa (tytuł oryginału Obszczestwiennaja stoimost' i płanowaja cena , 1970; pol. tłum. - 1975).

Kolejnym znaczącym przedstawicielem szkoły matematycznej jest Wiktor Nowożyłow (1892-1970). Zajmuje się on zagadnieniami makroekonomicznymi, dokonuje syntezy teorii planowania i efektywności gospodarki socjalistycznej. W swoich pracach rozwija śmiałe tezy o kierowaniu makroekonomicznym z wykorzystaniem modeli matematycznych i elektronicznej techniki obliczeniowej. Jego dwie sztandarowe pozycje to Nakłady i wyniki w planowaniu optymalnym (tytuł oryginału Problemy izmierienija zatrat i riezultatow pri optimalnom płanirowanii ,1967; pol. tłum. - 1970) oraz Zagadnienia rozwoju gospodarki socjalistycznej (tytuł oryginału Woprosy razwitija socyalisticzeskoj ekonomiki , 1972; pol. łum.1976).

Ostatnim omawianym przedstawicielem radzieckiej szkoły matematycznej jest Nikołaj Fiedorenko (ur. 1917) Zapewnia on dynamiczny rozwj szkoły matematycznej. Przez wiele lat jest kierownikiem Instytutu Ekonomiczno-Matematycznego oraz redaktorem czasopisma "Ekonomika i matiematiczeskije metody . Prezentuje on koncepcje podejścia systemowego oraz buduje modele ekonometryczne. Fiedorenko analizuje związki między częściami organizacji, ktra jest traktowana jako jednorodny, celowy system, ktry składa się z wzajemnie powiązanych części. Bada jej zależność w ramach większego systemu, analizuje interakcja z otoczeniem. Zajmuje się synergią, czyli wzrostem wydajności powstałemu dzięki wspłdziałaniu, precyzuje granice systemu i określa ich elastyczność. Fiedorenko bada rwnież przepływy, czyli analizuje proces w model typu wejście - proces – wyjście . Jego prace wnoszą na temat stochastycznych zależności wielkości, zjawisk, przebiegu procesw ekonomicznych (zjawisk, procesw) od czynnikw, ktre je kształtują. Prowadzi on też szerokie badania zależności pomiędzy tymi procesami. Do głwnych jego prac zalicza się: Optymalizacja gospodarki (tytuł oryginału Optimizacya ekonomiki , 1977; pol. tłum. 1981) oraz Niektre zagadnienia teorii i praktyki planowania i zarządzania (tytuł oryginału Niekotoryje woprosy tieorii i praktiki płanirowanija i uprawlenija , 1979).

Tak jak i Kantorowicz rwnież i Nikołaj Fiedorenko zostaje uhonorowany przez Szkołę Głwną Handlową w Warszawie tytułem Doktora honoris causa tejże uczelni. Ma to miejsce w 1976r.

Dzieje kierunku marksistowskiego w myśli ekonomicznej wypełnione było zjawiskami wskazującymi na znaczne możliwości opracowania doktryny ekonomicznej, ktrą można było wykorzystać do budowy nowego systemu. Wszystkie zajścia mające miejsce w życiu politycznym, społecznym gospodarczym ZSRR miały istotny wpływ na kształtowanie radzieckiej doktryny ekonomicznej. Lata pracy ekonomistw i matematykw nurtu matematycznego przyniosły efekty w życiu codziennym i gospodarce. Po przejęciu władzy przez Gorbaczowa i jego sztabu reformatorw przyniosło to początkowo tylko radykalne zmiany w polityce społecznej oraz przywrcenie roli mechanizmu rynkowego, ale bez naruszenia podstaw struktury własnościowej. Likwidacja Układu Warszawskiego i decyzja o redukcji olbrzymich wydatkw militarnych, wraz z przestawieniem przemysłu zbrojeniowego na produkcję cywilną, zwiastowały nową erę, ale bez zniesienia ustroju socjalistycznego. W ciągu kilku lat okazało się, że pieriestrojka przerodziła się w proces likwidacji totalitarnego systemu realnego socjalizmu, wraz z jego nakazowo-rozdzielczym systemem kierowania gospodarczego [przypis: Wacław Stankiewicz, Historia myśli ekonomicznej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1998].

Rosyjska myśl ekonomiczna ewaluowała przez te wszystkie lata bardzo silnie. Wszystkie przemiany, problemy oraz potrzeby w efekcie przyczyniły się do szerokiego wachlarza publikacji. Niestety temat jest jeszcze niewyczerpany to dopiero, ponieważ wszelkie zmiany mające miejsce w byłym ZSSR są nadal chronione przed ujawnieniem. Środowiska ekonomiczne starają się nadrobić zaległości w poznawaniu dorobku myśli niemarksistowskiej, pragnie się tworzyć doraźne koncepcje poprawy sytuacji w odrodzonej Rosji, likwidować archaizmy radzieckiej ekonomii. Buduje się nowy system, w ktrym powinny się znaleźć rwnież wnioski z historycznego eksperymentu. Rzadko pojawiają się nadal nazwiska rosyjskich ekonomistw i matematykw, ktrzy stawią jednak silne podwaliny dla przyszłych pokoleń. Ważne są doświadczenia wyniesione przez prekursorw, że same rozważania i stosowanie metod opartych na logice i matematyce nie wystarczy, trzeba rwnież analizy i doświadczenia. Warta jest rwnież pochwały umiejętność elastycznego dostosowania pracy twrcw do wczesnej władzy, ktra nie mogła zarzucić odchylenia ideowego, a ich rozwiązania okazały się wielce przydatne w praktyce.

Potrzebne będzie wiele lata wnikliwych badań, aby okres ten można było umieścić w historii myśli ekonomicznej. Trzeba będzie wiele chęci ze strony Rosji oraz cierpliwości ze strony badaczy, aby obiektywnie, wiernie i dokładnie przedstawić rosyjskich twrcw doktryny matematycznej.



Bibliografia:

Wacław Stankiewicz, Historia myśli ekonomicznej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1998;

Zbigniew B. Romanow, Historia myśli ekonomicznej w zarysie, Wydawnictwo AE, Poznań 1997;

Leonid Kantorowicz, Rachunek ekonomiczny optymalnego wykorzystania zasobw, PWN, Warszawa 1961;

Strony internetowe:

NBP – Portal Edukacji Ekonomicznej - http://www.nbportal.pl/

Nobel Foundation - http://www.nobel-winners.com/

Słowniki ekonomiczne - http://www.pwn.pl/

Szkoła Głwna Handlowa w Warszawie - http://www.sgh.waw.pl/






Przykadowe prace

Styl Homerowy

Styl Homerowy Styl epicki odpowiada tematowi:wielkie czyny potrzebują wielkich słw.Dzieło Homera przenika więc patos.Homer opisuje świat bez pośpiechu,chcąc zarejstrować wszytsko:pochodzenie i historię życia bohaterw,urodę przyrody,piękno przedmiotw,powagę s ...

Wiązania

Wiązania Podczas łączenia się atomu w cząsteczki - energia maleje. *Energią wiązania chemicznego nazywamy energią wydzielaną podczas łączenia się atomw w cząsteczkę lub energię potrzebną do rozerwania wiązania w cząsteczce. Miarą ...

Żywot świetego Franciszka z Asyżu

Żywot świetego Franciszka z Asyżu Pan Jezus w Ewangelii świętego Marka mwi tak: Żal mi tego ludu, nie mają nic do jedzenia, a jeśli ich puszcze nie nakarmionych, zemdleją w drodze. Słowa te można zastosować do świętego Franciszka, żyjącego w...

Występowanie soli w przyrodzie i ich zastosowanie w gospodarce człowieka

Występowanie soli w przyrodzie i ich zastosowanie w gospodarce człowieka W języku potocznym słowo sl ma tylko jedno znaczenie: oznacza sl kuchenną. W chemii nieorganicznej oprcz kwasw, wodorotlenkw i innych substancji są sole, i to one dominują ilościowo. Liczba soli przekracza znacz...

Wspłkochać przyszłam nie wspłnienawidzić – opowiedz o sprzeczności między uczuciem siostry, a bezdusznym prawem.

Wspłkochać przyszłam nie wspłnienawidzić – opowiedz o sprzeczności między uczuciem siostry, a bezdusznym prawem. Tragedia Antygony miała podłoże moralne. Bohaterka była wewnętrznie rozdarta, gdyż z jednej strony chciała być posłuszna krlowi,...

Biografia - Krzysztof Kamil Baczyński

Biografia - Krzysztof Kamil Baczyński Poeta. Urodził się 22 stycznia 1921 w Warszawie, zginął 4 sierpnia 1944 w Powstaniu Warszawskim. Od 1933 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im. Stefana Batorego, gdzie w 1939 uzyskał świadectwo dojrzałości. Należa ...

Czy historia Romea i Julii budzi w tobie wspłczucie, czy jest ci obojętna?.

Czy historia Romea i Julii budzi w tobie wspłczucie, czy jest ci obojętna?. Dramat Romeo i Julia jest jednym z najsłynniejszych utworw mwiących o miłości. Przedstawia on obraz ogromnych i sprzecznych namiętności: miłości i nienawiści, życia i śmierci, szczę...

Postępowanie sądowe

Postępowanie sądowe POSTĘPOWANIE SĄDOWE JURYSDYKCJA KRAJOWA- określa właściwość sądw w obrębie danego państwa, reguluje ona kwestie ktry sąd powinien rozpatrywać sprawy z tak zwanym elementem obcym (zagranicznym-obce obywatelstwo, zawarcie umow...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry