• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Historio...

Nawigacja

Historioa wychowania - Rzym



Historioa wychowania - Rzym




O metodach i treści rzymskiego wychowania w okresie republiki dowiadujemy się z życiorysu znanego w historii rzymskiego reprezentanta arystokratycznej myśli politycznej i wybitnego obrońcy tradycji Katona Starszego (239 – 149 p.n.e.). Gdy uznał on, że u jego syna zaczyna dochodzić do głosu rozum, odsunął od pracy nad wychowaniem swojego niewolnika Chilona i sam zajął jego rolę. Nauczył syna czytania, pisania oraz prawa rzymskiego. Dbał o jego wychowanie fizyczne i hart organizmu. Napisał podręcznik historii ojczystej ukazujący postacie głwnych bohaterw i zasłużonych działaczy politycznych, aby zapewnić mu właściwe wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Wpajał chłopcu wierność wobec obyczajw i tradycji rzymskiej. Ponadto Katon przygotowywał syna do czekających go obowiązkw prywatnych. Mimo konserwatywnego charakteru, wzorem greckiej pedagogiki zalecał synowi opanowanie rżnych zasad retoryki .

Gdy w wieku 16 lub 17 lat młody Rzymianin wdziewał togę, symbol dorosłości, opuszczał często dom, aby pod opieką jednego z przyjacił ojca wprawiać się w życiu politycznym. Po roku następowała służba wojskowa trwająca 2 lata. Pierwszy rok polegał na zwykłej służbie w szeregach, drugi natomiast na nauce w sztabie taktyk wojskowych.

Wychowanie to kształtowało ludzi wyrachowanych oraz okrutnych i chciwych . Jednakże byli oni także lojalnymi obywatelami i doskonałymi żołnierzami , doskonale przystosowanych do małego państewka , ktre już wkrtce miało rozpocząć liczne podboje.





Szkoły elementarne ( nauczanie potomstwa klas biedniejszych)





Przykład budynku w ktrym mieściła się szkoła elementarna.





Młodzież z biedniejszych, ale wolnych rodzin mogła zdobywać wykształcenie w tzw. szkołach elementarnych. Szkoły elementarne powstały w wyniku stopniowego uzyskiwania przez plebejuszy godności konsulw i wyższych kapłanw. Początek zbiorowego nauczania w Rzymie datuje się na połowę III w. p. n. e. Kiedy to otworzył szkołę niejaki Spuriusz Karwiliusz. Nie podlega jednak wątpliwości, że zbiorowe nauczanie w Rzymie istniało już wcześniej, co potwierdzają wzmianki w dziełach Liwiniusza .



Szkoły elementarne ( ludis) były zakładami prywatnymi. Mieściły się na rynkach lub przy innych placach. Często osłonięte były tylko przed żarem słonecznym bez ścian ani żadnych przyrządw. Prowadzone były przez nauczycieli ( Literatorw) najczęściej nieznanego pochodzenia nierzadko niewolnikw lub wyzwoleńcw o niskich kwalifikacjach i wynagrodzeniu. Freski odkopane w Pompeii i Herkulanum wskazują, iż dzieci siedziały na ziemi trzymając na kolanach kamienne tabliczki. Szkoły zajmowały się tylko nauczaniem, wychowanie pozostawiając rodzinie. W programie nauczania zawierały się nauka czytania i pisania, działania arytmetyczne, opowiadania z dziejw Rzymu, deklamację ballad, naukę pieśni patriotycznych oraz znajomość prawa XII tablic. Program rozpoczynał się nauczeniem na pamięć alfabetu, gdy uczniowie opanowali te sztukę dowiadywali się jak wyglądają deklamowane przez nich litery ( Metoda ta niejednokrotnie spotykała się ze sprzeciwem wybitniejszych myślicieli i działaczy politycznych ). Następnie uczyli się składać je w wyrazy. Początkowo na tabliczkach woskowych, lecz w trakcie zdobywania wprawy używali do pisania skrawkw pergaminu. Działań arytmetycznych uczył lektor przy pomocy kamykw lub palcw ( lewa ręka; jednostki i dziesiątki, prawa; setki i tysiące). W połowie III w. P. n. e. pojawili się w Rzymie specjalni nauczyciele arytmetyki zwani kalkulatorami, ktrzy uczyli rachunkw na wyższym poziomie. Nie należy się dziwić, że nauczanie metodą pamięciową wiązało się ze stosowaniem takich środkw pedagogicznych jak rzgi i rżnego rodzaju rzemienie. W szkołach elementarnych lekcje trwały od rana do pźnego wieczoru z przerwą na obiad. Charakterystyczną cechą tych szkł był fakt, iż zarwno chłopcy jak i dziewczęta mogły do nich uczęszczać.





Geneza wpływu kultury hellenistycznej na starożytny Rzym



Małe, ale już uformowane gospodarczo i administracyjnie państwo rozpoczęło pod koniec III w. p. n. e. ekspansję terytorialną.. Opanowali nie tylko cały płwysep apeniński, odnieśli zwycięstwo nad Kartaginą, umocnili się nad brzegiem morza wewnętrznego (śrdziemnego) i zetknęli się z kulturą świata hellenistycznego. Olbrzymi dorobek umysłowy klasycznej Grecji uświadomił rzymskim dowdcom, iż dalszy podbj terenw hellenistycznej kultury jest nie możliwy, jeśli Rzym, choć częściowo nie zbliży się do niej poziomem umysłowym. Głwnym założeniem była nauka, choć części społeczeństwa , języka greckiego. Ta świadomość otworzyła drzwi wielu senatorskich domw dla gości tłumnie przybywających z Grecji. W wielu senatorskich domach rozpoczęto naukę języka greckiego, przy niestarannie ukrywanej podejrzliwości wobec kultury hellenistycznej i samych Grekw. Nauka ta miała charakter czysto polityczny, traktowano ją jako obowiązek obywatelski. Opanowanie języka greckiego przez arystokratyczną młodzież, z ktrej rekrutowano dowdcw wojskowych i kandydatw do wyższych władz cywilnych, ułatwiło dalsze podboje krajw hellenistycznych. ( 197 P.n.e. Macedonia, 190 p.n.e. Mała Azja, 167 p.n.e. Illiria, 146p.n.e. Kartagina ). Grecja stała się prowincją rzymską. Rozrost terytorialny małego dotąd państewka sprzyjał bogaceniu się dwch klas społecznych. Mowa o stanie senatorskim i ekwickim ( wywodzący się plebejuszy, ktrzy na dostawach wojskowych i operacjach finansowych dorobili się olbrzymich majątkw). Snobizm obydwu stanw prowokował ich do wyrżniania się na tle ogłu nie tylko klejnotami, lecz także posiadaną wiedzą. Doprowadziło to do powszechnego w bogatych domach nauczania języka greckiego i literatury oraz do powstania pierwszych szkł średnich, prywatnych prowadzonych przez greckich nauczycieli. Byli oni wolnymi samodzielnymi pracownikami lub niewolnikami. Jednym z nich był Liwius Andronicus, tłumacz Odysei Homera pźniejszej lektury szkolnej zastępującej XII tablic. Kultura hellenistyczna tylko w niewielkim stopniu wpłynęła na szkoły elementarne wprowadzając do ich programu lekturę Odysei i kilka utworw poetyckich greckich poetw. Dopiero pod koniec II w. p. n. e. powstały szkoły elementarne z obowiązkowym językiem greckim. Były to jednak szkoły elitarne i z tego względu dostępne tylko dla najbogatszych warstw społecznych.





Szkoły średnie i ich program





Do szkł średnich młodzież zamożnych rodzin udawała się po ukończeniu 12 roku życia, natomiast dzieci uboższych rodzin po ukończeniu szkoły elementarnej. Organizowane one były na wzr hellenistyczny i uczyły jedynie języka greckiego i literatury greckiej. W szkołach tych gramatyści zwracali głwną uwagę na reguły gramatyczne i sztukę poprawnego wyrażania się po grecku. Używano w tym celu podręcznika gramatyki greckiej opracowanym przez Dionizosa z Tracji. Po zrealizowaniu tego punktu gramatysta przechodził do lektury autorw greckich. Gramatysta czytał fragment uczniom, po czym oni go powtarzali. Gdy każdy już umiał poprawnie wypowiedzieć każde słowo gramatysta wyjaśniał fragment pod względem gramatycznym, etymologicznym, historycznym, mitologicznym, filozoficznym i porwnywał go z innymi znanymi już uczniom dziełami literackimi. Na zakończenie uczniowie opowiadali treść fragmentu własnymi słowami. Takie metody wpajały młodzieży wiedzę encyklopedyczną.



W końcowym okresie republikańskiego Rzymianie, dążyli do rozszerzenia programu nauczania szkł średnich. Zrealizowano w tym celu wysunięty przez kulturę hellenistyczną program SIEDMIU SZTUK WYZWOLONYCH czyli: gramatykę, retorykę, dialektykę, arytmetykę, geometrię, astronomię i muzykę . Szybko okazało się, iż jest to program zbyt obszerny. Zrezygnowano z dialektyki jako nauki abstrakcyjnej, arytmetykę i geometrię okrojono do potrzeb życia codziennego, astronomię ograniczono do sztuki obliczania kalendarza. Z programu szkł średnich usunięto natomiast wychowanie fizyczne i artystyczno – muzyczne jako dowd oryginalności i niezależności rzymskiej myśli pedagogicznej. W głwnej mierze był to efekt poważnemu rozluźnieniu moralnemu, jaki nastąpił w końcu III w. p. n. e. . Z muzyki, ktrą uważano za przejaw luksusu i zniewieściałości, dopuszczalnej w życiu kobiet a nie surowych wojownikw i poważnych działaczy politycznych, pozostawiono tylko naukę o długości i krtkości tonw, pomocnej przy nauce poetyki i retoryki. Uroczyste greckie tańce potępiano jako dobre dla błaznw lub niewolnikw.





Instytucje pedagogw



Podobnie jak w Grecji tak i w Rzymie usiały pojawić się instytucje zwane pedagogami działające u boku szkł hellenistycznych. W Rzymie pedagogw wybierano spośrd niewolnikw, zwracając dokładną uwagę na ich wykształcenie,poziom umysłowy i moralny, wiek, sprawność fizyczną. Do ich obowiązkw należało noszenie za dziećmi przyborw szkolnych, opieka poza lekcjami oraz wpajanie im języka greckiego poprzez rozmowy z dziećmi w tymże języku. Aby przygotować niewolnikw do tak odpowiedzialnej funkcji, zaczęto organizować w końcowym okresie republiki w bogatych arystokratycznych domach, a następnie także na dworach cesarskich specjalne szkoły dla niewolnikw zwane pedagogiami . Uczono w nich wytwornych manier , czytania, pisania , deklamacji , czasami pisania listw oraz pięknego czytania utworw literackich . Za wzorowe spełnianie swoich funkcji, niewolnicy nierzadko w nagrodę zyskiwali wolność.



Stosunek do nauczania dziewcząt w okresie ustroju republikańskiego



Stara tradycja względem prawa kobiet do takiej samej wiedzy jak mężczyźnie nie straciła nic ze swej aktualności w okresie hellenistycznym. Biedniejsze dziewczęta uczęszczały, jak dawniej, wraz z chłopcami do szkłek elementarnych. Dziewczęta z bogatszych rodzin kończyły wraz z braćmi szkoły średnie, lecz ich nauka mogła odbywać się tylko w domach. Spowodowane to było sprzeciwem opinii publicznej, ktra jednakże nie odmawiała dziewczętom takich samych zdolności jak chłopcom i była skłonna zgodzić się nawet na studiowanie przez nie mało popularnej w Rzymie filozofii. Korzystało z tego wiele młodych kobiet. Sprzeciwiali się temu tylko konserwatyści odradzając każdemu wybieranie na żonę kobiety obeznanej z retoryką.





Opozycja wobec kultury hellenistycznej



Mimo powszechnego uznania dla kultury greckiej, pojawiły się jednostki krytycznie nastawione do powszechnej hellenizacji życia kulturalnego Rzymian. Konserwatywni działacze, ostrożni politycy a nawet niektrzy inicjatorzy nauczania języka i literatury greckiej doszli w początkach II w. p. n. e. do wniosku, że wpływ hellenizmu przybrał niepożądane rozmiary, gdyż zamiast ograniczać się do nauki języka, objął swoim zasięgiem całość życia kulturalnego, wtargnął w dziedzinę obyczajw i podkopał surowe zasady moralne. Głwnym przeciwnikiem zbyt daleko idącej recepcji kultury greckiej był przede wszystkim Katon Starszy, ktry rżnymi sposobami prbował zatrzymać hellenizacje Rzymu. W swych poglądach Katon nie był odosobniony. Uchwałą senatu rzymskiego z 173 r. p. n. e. nakazano natychmiastowe wygnanie dwch greckich nauczycieli filozofii epikurejskiej gdyż ich poglądy były sprzeczne zasadami moralnymi panującymi w Italii. W 161 r. p. n. e. skazano na wygnanie wszystkich nauczycieli, retorw i filozofw greckich. W 154 r. p. n. e. powtrzono tę uchwałę. Zrywy opozycji przeciw kulturze hellenistycznej od tej pory słabły, przetrwały jednak do początkw cesarstwa. Fakt ten nie uspokoił rzymian i nie zmienił ich podejrzliwego nastawienia wobec hellenizmu. Kolejnym krokiem było zabronienie szkołom hellenistycznym wychowywania dzieci, pozostawiając je rodzinie, a skupienie się na nauczaniu. W roku 93 p. n. e. została otworzona przez Plotiusa Galla , pierwsza łacińska szkoła retoryki. Jednak zwycięski pochd kultury greckiej posuwał się wzdłuż i wszerz Płwyspu Apenińskiego.







Okres cesarstwa



Rżnice pomiędzy nauczaniem w okresie cesarstwa i ustroju republikańskiego



Metody wychowawcze i pedagogiczne nie zmieniły się zasadniczo w okresie cesarstwa, względem okresu ustroju republikańskiego. Zmianą w szkole elementarnej, ( Ktra w tym okresie stała się kolebką edukacji najbiedniejszych) było nieznaczne poszerzenie programu o elementy geografii i astronomii. W początkach I w. n. e. część szkł elementarnych ( za sprawą cesarzy Nerva i Trajana ) zostało upaństwowione, co odbiło się na utracie szacunku dla tychże szkł przez pźniejszych cesarzy i znaczną część społeczeństwa. Natomiast szkoły średnie cieszyły się powszechnym uznaniem, a nauczającego w nich, gramatystę darzono niewątpliwym szacunkiem. W szkole średniej czytano lektury Homera , Hezjoda , Wergiliusza , Horacego , Lukana i innych. Szczeglną rolę zyskała sobie poezja, gdyż wykształcone koła rzymskie uważały, że nikt nie potrafi narzucać innym swoich poglądw w życiu prywatnym, politycznym czy adwokaturze, jeżeli nie pozna dokładnie dzieł tych, ktrzy najpiękniej umieli władać słowem.





Narodziny szkł retorycznych i nowego ideału wychowawczego.





Mapa cesarstwa rzymskiego.



W początkach cesarstwa retoryka oddzieliła się od programu szkoły średniej i dała początek szkolnictwu wyższemu zbliżonemu do dzisiejszych szkł zawodowych.

Dawniejsi badacze sprzeczali się na temat znaczenia i roli w okresie cesarstwa rzymskiego. Często głosili oni pogląd, iż retoryka użyteczna w czasie ustroju republikańskiego stała się przeżytkiem w czasie ustroju cesarstwa i zajmowała umysły młodzieży abstrakcyjną problematyką. Seneka twierdził, iż szkoła zbytnio zaprząta umysł młodzieży problematyką naukową, zamiast wpajać jej zdrowe zasady moralne i przyzwyczajać do codziennego ich praktykowania. Uważał, że szkoła powinna zająć się w większym stopniu wychowaniem, poprzez dostarczanie wiedzy ( do tej pory rolę tą spełniała rodzina). Najnowsze badania jednak pokazują, iż szkoła retoryki nie odwracała się od życia, ale przygotowywała młodzież do aktywnego w nim udziału . Rozrost państwa do rozmiarw imperium wymagał ludzi, ktrzy będą nim zarządzali. W tym celu obywatel nie tylko musiał posiadać wykształcenie prawnicze, lecz także musiał posiadać zdolność pięknego wypowiadania swoich racji. Z tego względu przeżył się, popularny w czasie republiki, ideał dobrego obywatela – żołnierza wystarczający do zaspokojenia potrzeb publicznych małego państwa. W nastałych warunkach państwo, zrżnicowane zarwno gospodarczo jak i kulturowo, wymagało szkolenia wykształconych urzędnikw państwowych. Z tego powodu wielu młodych chłopcw po ukończeniu szkoły retoryki uzupełniało woje wykształcenie prawnicze albo pod opieką biegłych adwokatw, albo w pięcioletniej szkole prawniczej powstałej w Rzymie w okresie cesarstwa. Absolwenci tej szkoły stawali się niejednokrotnie narzędziem propagandy w rękach cesarzy, mieli wielką rolę w szerzeniu kultury rzymskiej w podbitych prowincjach i romanizowaniu poszczeglnych prowincji. Program szkoły retorycznej rozpoczynał się od opracowania krtkich zdań na tematy moralne i prawne, ze szczeglną uwagą na rozpatrywanie rozmaitych rodzajw konfliktw między przepisami prawnymi a powinnościami moralnymi obywateli. Następnie uczniowie dokładnie analizowali poezję łacińską i grecką jako kopalnię pięknych zwrotw przydatnych w czasie przemwień. W końcu przystępowali do opracowania trzech rodzajw mw:

- Doradczych – rozważanie nad postępowaniem w trudnych sytuacjach

- Sądowych – oskarżających albo obronnych

- Panegirycznych -





Zakończenie



Trudno jest przyrwnać modele wychowawcze i założenia pedagogiczne starożytnego Rzymu do czasw wspłczesnych. Dzieje ludzkości zmieniają się w trakcie zapisywania kolejnych kart historii , a wraz z nimi modele i normy zachowań. Nie można już mwić o absolutnej władzy ojca nad rodziną i potomstwem.



Zmienia się społeczna rola mężczyzny. W ostatnich latach można wręcz mwić o kryzysie ojcostwa. Nieprzydatne okazują się wzorce z własnego dzieciństwa, a nowych nie ma gdzie szukać . Zasadniczą rolę w wychowaniu przejmuje matka potomstwa . Lecz i ta reguła nie ma takiego znaczenia jak kilka lub kilkadziesiąt lat temu , względem czasw wspłczesnych. Ciągły postęp technologiczny sprawił iż w procesie wychowawczym zasadnicze znaczenie ma własna aktywność wychowanka. Wiąże się to z upowszechnieniem radia , telewizji , gier komputerowych i innych źrdeł rozrywki i masowego przekazu , ktrych zasoby , potomstwo może wpajać sobie bez żadnych ograniczeń . W starożytnym Rzymie wzorcem do naśladowania byli zazwyczaj rodzice , a naukę dzieci czerpały z sytuacji w życiu codziennym , ktre obserwowały lub doświadczały. Dziś nie ma zapotrzebowania na model obywatela , z tego względu dzieci nie są wychowywane według jednolitej normy. Rodzice , stali uczestnicy wyścigu szczurw , w nieustannej pogoni za pieniądzem często nie mają czasu by okazać dziecku dostatecznie dużo zainteresowania , zrozumienia , miłości.



Rzadko też kładą nacisk na wpojenie potomstwu jakiegoś konkretnego ideału , bo jaki ideał wychowawczy może pomc w przyszłości osiągnięciu pełni satysfakcji : gospodarza wiejskiego , dobrego żołnierza , patrioty , robotnika fabrycznego , naukowca czy działacza politycznego ? Młody człowiek często na ulicy znajduje ideały ktrych nie wpojono mu w domu . Przyłączając się do młodzieżowych grup subkulturowych ( jak : panki , skini , dresiarze , metale , hipisi , dzieci kwiaty , pacyfiści i inni ) czerpie z ich ideologii i przejmuje tamtejsze wzorce zachowań . W dalszych etapach życia wzorce te powoli zanikną , lecz czasami pozostawiają one trwały ślad w osobowości. Proces pedagogiczny rwnież zmienił się względem starożytnego Rzymu. Niezależnie od stopnia zamożności , wszystkie dzieci uczęszczają do szkł podstawowych , ktre są odpowiednikiem starożytnych szkł elementarnych , jednak mają one większe znaczenie wychowawcze. Szkolnictwo średnie natomiast jest stanowczo bardziej zrżnicowane . Szkoły średnie to licea i szkoły zawodowe ( do niedawna także technika ) , ktre dzielą się jeszcze pod względem specjalizacji.



Nie można stwierdzić ktre modele wychowawcze i pedagogiczne są prawidłowe . Zależne to jest od dziejw historii , uwarunkowań kulturalnych , społecznych i politycznych. To co było słuszne w czasach przeszłych nie mogło by się sprawdzić wspłcześnie , tak samo jak wspłczesne modele wychowawcze nie miały by racji bytu w starożytności. Historia jest księgą ktra wciąż jest pisana , z tego względu nie możemy być pewni jakie metody wychowawcze będziemy stosować wobec naszego potomstwa i jak będzie ono wyglądało w kolejnych pokoleniach.







Bibliografia :



Historia wychowania Łukasz Kurdybacha

Ludzie , zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu tom I i II Lidia Winniczuk

Historia starożytności Jan Iluk , Anna Pater

Poczet cesarzy rzymskich Aleksander Krawczuk

Encyklopedia PWN

Miesięcznik Mamo to ja






Przykadowe prace

Utworzenie Stanw Zjednoczonych

Utworzenie Stanw Zjednoczonych Przyczyny wybuchu wojny o niepodległość Stanw Zjednoczonych były rżne. Istniały przyczyny pośrednie, np. USA chciało się uniezależnić od Wielkiej Brytanii, zarwno politycznie jak i gospodarczo. Amerykanie byli zmuszeni do importowania potrz...

Ruch obrotowy (wirowy) i obiegowy.

Ruch obrotowy (wirowy) i obiegowy. Ruch obrotowy - jest to pozorny ruch ciał niebieskich po sklepieniu niebieskim. 1. Dowody na ruch obrotowy Ziemi. Dowodem jest odchylanie się ciał od pionu spadających z pewnych wysokości. 2. Cechy ruchu obrotowego. - ziemia obraca się ...

Sprawa Grnego Śląska po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie. Powstania Śląskie

Sprawa Grnego Śląska po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie. Powstania Śląskie Sprawa Grnego Śląska po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie. Powstania Śląskie Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego z 1919 r., na terenie...

List Miłosny

List Miłosny Drogi Ukochany! Na początku mojego listu serdecznie cie pozdrawiam i po raz kolejny wyznaje Ci ,że Cię bardzo Kocham! Już miesiąc miną czasu, gdy pisałam po raz ostatni. Płyną on o wiele wolniej niz zwykle. Czuję poustkę w duszy, nie mogąc tr...

Historia wychowania, Średniowiecze

Historia wychowania, Średniowiecze 19.11.2004. Wykład 6. • odbudowa szkł śrdw. VI-VIII w.- upadek szkolnictwa, ciemnota Karol Wielki- uważany za najpotężniejszego władcę śrdw. Europy od 768 r. krl Frankw-ogromne podboje, stworzenie imperium; ...

Bergsonizm.

Bergsonizm. BERGSONIZM Henri Bergson (1859 – 1941) Sława Bergsona i działalność jego filozofii rozpoczęła się bardzo wcześnie. Szczyt jego powodzeń przypada na lata 1907 – 1914; bergsonizm był wtedy największą filozoficzną nowością i...

Zdania złożone

Zdania złożone Zdania złożone Zdania wspłrzędne Zdania wspłrzędne łączne (spjniki: i, oraz, a, ani, to - to, tudzież) _______ _ _ _ _ _______ Zdania wspłrzędne rozłączne (spjniki: albo, czy, lub, bądź...

Tridum paschalne

Tridum paschalne Największe misteria odkupienia ludzkiego Kościł obchodzi co roku od wieczornej Mszy Wielkiego Czwartku Wieczerzy Pańskiej. Mszą, ktrą celebruje się w wieczornych godzinach Wielkiego Czwartku, Kościł rozpoczyna Tridum Paschalne. Wspomina się w czasie tej mszy:...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry