• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Hormony

Nawigacja

Hormony



Hormony




Hormony







Hormony - to wytwarzane przez organizm, niezbędne dla procesw przemiany materii związki, ktrych zadaniem jest koordynowanie procesw chemicznych zachodzących w komrkach. Hormony nie są budulcem ani nie ostarczają energii. Od ich działania zależy jednak rwnowaga środowiska wewnętrznego (homeostaza), co jest warunkiem prawidłowego funkcjonowania wszystkich narządw. Hormony występują w organizmie w bardzo małym stężeniu, ale każde odchylenie od stanu pożądanego zakłca rwnowagę i powoduje wystąpienie objaww chorobowych.

Większość hormonw wytwarzają gruczoły wydzielania wewnętrznego, zwane też gruczołami dokrewnymi. Wydzielina tych gruczołw przedostaje się bezpośrednio do krwi,a następnie, wraz z krwią, jest transportowana do narządw docelowych. Odpowiednie hormony trafiają pod właściwe adresy dzięki "pasującym" do nich receptorom znajdującym się na powierzchni komrek.

Ośrodek sterowania produkcją hormonw znajduje się w podwzgrzu mzgu, gdzie "komunikują się" ze sobą system nerwowy i system hormonalny. Komunikat o zapotrzebowaniu poszczeglnych narządw na odpowiednie hormony kierowany jest do przysadki mzgowej, ktra produkuje hormony sterujące - pobudzające lub hamujące aktywność gruczołw dokrewnych.

Najważniejszymi gruczołami wydzielania wewnętrznego są, obok przysadki, tarczyce, przytarczyce, nadnercza, trzustka oraz męskie i żeńskie gruczoły płciowe.

Niedoczynność lub nadczynność gruczołw dokrewnych powoduje odpowiednio niedobr lub nadmiar poszczeglnych hormonw, co prowadzi do chorb.

Niektre gruczoły dokrewne mają własne "czujniki" (rodzaj receptorw). Alarmują one, że homeostaza organizmu została zakłcona i należy ją szybko przywrcić. Na przykład trzustka dowiaduje się, że wzrsł poziom cukru we krwi, więc szybko wydziela insulinę (hormon trzustkowy), lub przytarczyce odpowiadając na sygnał, że obniżyło się stężenie wapnia we krwi, wydzielają parathormon ( hormon przytarczyc )

Insulina natychmiast oddziałuje na odpowiednie tkanki, ktre przetwarzają i magazynują nadmiar glukozy. Dzięki temu jej poziom we krwi normalizuje się, parathormon zaś pobudza odpowiednie narządy (nerki, przewd pokarmowy, kości), ktrych wspłdziałanie doprowadza do przywrcenia prawidłowego poziomu wapnia we krwi.

Właściwy poziom hormonw ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania zdrowego organizmu.

Ich niedobory lub nadmiar są przyczyną ciężkich, najczęściej groźnych dla życia, chorb: niedoczynności lub nadczynności gruczołw dokrewnych.



W organizmie człowieka znajdują się liczne gruczoły, ktrych zadaniem jest produkcja hormonw i kontrolowane wydzielanie ich do krwi. Są to tzw. gruczoły dokrewne, inaczej zwane gruczołami wydzielania wewnętrznego.



Nazwa gruczoły dokrewne, inaczej zwane gruczołami wydzielania wewnętrznego wywodzi się stąd, że wydzielina, ktrą produkują, nie wydostaje się na zewnątrz, jak np. wydzielina gruczołw ślinowych (czyli po prostu ślina), czy też wydzielina gruczołw błony śluzowej oskrzeli. Produkt wytworzony w gruczole dokrewnym - hormon - dostaje się do krwi i jest transportowany przez naczynia krwionośne (tętnice) do tkanek i narządw, w ktrych jest potrzebny, tzw. narządw docelowych.

Jest więc wydzielany do wnętrza organizmu i w nim przejawia swoje działanie.



Gruczoły dokrewne i najważniejsze hormony przez nie wytwarzane:

przysadka mzgowa - wydziela hormon wzrostu regulujący wzrost organizmu, prolaktynę pobudzającą wytwarzanie mleka, oksytocynę pobudzającą skurcz mięśniwki macicy w czasie porodu, wazopresynę zmniejszającą wydalanie wody z organizmu oraz tzw. hormony uwalniające, ktre wpływają na inne gruczoły dokrewne: tarczycę, nadnercza, jajniki i jądra,

tarczyca - wydziela hormony tarczycowe: tyroksynę i trjjodotyroninę, ktre zwiększają przemianę materii, oraz kalcytoninę regulującą poziom wapnia we krwi (obniża wapń do wartości prawidłowych, gdy jest on podwyższony),

przytarczyce - wydzielają parathormon utrzymujący odpowiedni poziom wapnia we krwi (podnosi wapń do wartości prawidłowych, gdy jest on obniżony),

nadnercza - rdzeń nadnerczy wydziela adrenalinę, przygotowującą organizm do szybkiej reakcji na stres, kora nadnerczy zaś wydziela kortyzon uczestniczący w reakcjach na stres i aldosteron regulujący gospodarkę mineralną ustroju,

trzustka - wydziela insulinę obniżającą poziom cukru we krwi oraz glukagon przeciwdziałający obniżeniu poziomu cukru poniżej wartości prawidłowych,

jajniki - wydzielają estrogeny i progesteron kontrolujące cykle miesięczne, płodność i przebieg ciąży,

jądra - wydzielają testosteron odpowiedzialny za męskie cechy płciowe.



Przysadka mzgowa jest niewielkim gruczołem dokrewnym mieszczącym się wewnątrz czaszki, w tzw. siodełku tureckim. Ważąc zaledwie 0,5 - 0,8 g, pełni ona kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu. Przysadka mzgowa składa się z części nerwowej i części gruczołowej, ktra stanowi 70% masy gruczołu.

Wydziela ona kilka hormonw wpływających na czynności całego organizmu lub regulujących funkcjonowanie innych gruczołw dokrewnych.

Aktywność wewnątrzwydzielnicza przysadki jest sterowana potrzebami organizmu i pozostaje pod kontrolą centralnego układu nerwowego. Część hormonw przysadkowych jest wydzielana pod wpływem hormonw uwalniających, produkowanych przez część mzgu zwaną podwzgrzem.

Przysadka mzgowa wydziela siedem dobrze poznanych hormonw: hormon wzrostu, hormon tyreotropowy, hormon kortykotropowy, hormon dojrzewania pęcherzykw, hormon luteinizujący, prolaktynę i hormon melanotropowy.

Hormon wzrostu



Przysadka wydziela substancję pobudzającą wzrost, zwaną hormonem wzrostu lub somatotropiną Hormon wzrostu pobudza wzrost u dzieci, a ponadto wywiera wpływ na gospodarkę białkową, tłuszczową i węglowodanową organizmu. Pobudza przyswajanie aminokwasw i zwiększa syntezę białka.

Nadmierne wydzielanie somatotropiny w okresie wzrostu prowadzi do tzw. gigantyzmu (bardzo wysoki wzrost - powyżej 200 cm u mężczyzn i 190 cm u kobiet), a u osb dorosłych do akromegalii (powiększenie rąk, stp i części kostnych twarzy, z charakterystycznym uwydatnieniem żuchwy i "pogrubieniem" rysw twarzy).

Niedobr hormonu wzrostu u dzieci prowadzi do karłowatości przysadkowej.

Hormon tyreotropowy



Hormon tyreotropowy działa przede wszystkim na tarczycę, wywołując jej powiększenie, zwiększone unaczynienie i pobudzenie wytwarzania oraz uwalniania do krwi hormonw tarczycowych.

Pomiędzy tarczycą a komrkami przysadki wytwarzającymi tyreotropinę ( TSH ) istnieje tzw. ujemne sprzężenie zwrotne. Polega ono na tym, że nadmiar hormonw tarczycy blokuje wytwarzanie w przysadce tyreotropiny, natomiast niedobr hormonw tarczycy powoduje wzrost wydzielania tyreotropiny.

Osoby leczące się z powodu nadczynności lub niedoczynności tarczycy wiedzą, jak ważne dla oceny skuteczności leczenia jest oznaczenie we krwi poziomu tyreotropiny.

Jeżeli ktoś z nadczynnością tarczycy ma w trakcie leczenia bardzo niski poziom tyreotropiny, oznacza to, że nadczynność tarczycy nie została jeszcze opanowana (przysadka mzgowa jest zablokowana przez nadmiar hormonw tarczycowych.

Poziom TSH mieszczący się w granicach normy oznacza, że u pacjenta osiągnięto normalizację funkcji tarczycy.

Osoby z niedoczynnością tarczycy mają bardzo wysoki poziom TSH we krwi, przysadka mzgowa bowiem "usiłuje wymusić" wytwarzanie przez tarczycę większej ilości hormonw, produkuje więc dużo hormonu tyreotropowego.

Patologia przysadki mzgowej może prowadzić do dysfunkcji tarczycy: brak lub niedobr TSH prowadzi do niedoczynności tarczycy, nadmiar - do jej nadczynności.



Sprzężenie zwrotne jest w tych stanach zaburzone i funkcja przysadki nie jest sterowana poziomem hormonw tarczycowych, tarczyca natomiast jest uzależniona od nadmiaru TSH (nadczynność przysadkowa tarczycy) lub niedoboru tyreotropiny (niedoczynność przysadkowa tarczycy).



Hormon kortykotropowy





Hormon kortykotropowy (ACTH) oddziałuje na korę nadnerczy, stymulując ją do wydzielania hormonw.

W razie niedoboru ACTH dochodzi do groźnej dla życia niedoczynności kory nadnerczy.



Nadmiar ACTH prowadzi do nadczynności kory nadnerczy (tzw. choroba Cushinga).



Gonadotropiny



Przysadka mzgowa wytwarza trzy rodzaje hormonw wpływających na funkcję narządw płciowych (hormonw gonadotropowych):



1) folitropinę (FSH ) hormon, ktry u kobiet pobudza dojrzewanie pęcherzykw w jajnikach i wzmaga wytwarzanie estrogenw, natomiast u mężczyzn powoduje powiększenie cewek nasiennych i pobudza wytwarzanie plemnikw,



2) hormon luteinizujący (LH), ktry u kobiet pobudza jajeczkowanie (owulację), natomiast u mężczyzn stymuluje wydzielanie testosteronu w jądrach.



Poziom FSH i LH u kobiet zmienia się w czasie cyklu miesięcznego. U mężczyzn wydzielanie gonadotropin utrzymuje się na stałym poziomie.



W przypadku uszkodzenia gruczołw płciowych (jajnikw u kobiet, jąder u mężczyzn) poziom hormonw gonadotropowych we krwi jest podwyższony.



Niedomoga przysadki w zakresie wydzielania gonadotropin prowadzi wtrnie do hipogonadyzmu, czyli niedostatecznej funkcji jajnikw czy jąder.



3) prolaktynę, czyli hormon laktogenny, wpływający na rozpoczęcie i podtrzymanie laktacji u ssakw.



U ludzi w warunkach fizjologicznych wysoki poziom prolaktyny jest charakterystyczny dla ciąży i okresu karmienia.



Hormon melanotropowy



Hormon melanotropowy (MSH )wpływa na czynność melanocytw (czyli komrek barwnikowych), powodując zwiększenie się ziarnistości melaniny i wzrost zabarwienia skry.





Zaburzenia i leczenie



Choroby przysadki mzgowej to jej niedoczynność (wrodzona lub spowodowana jej zniszczeniem, najczęściej w przebiegu powikłań okołoporodowych prowadzących do zakrzepw w naczyniach przysadki) oraz nadczynność (najczęściej w przypadku rozrostu hormonalnie czynnych guzw przysadki).

Objawy niedoczynności lub nadczynności tego gruczołu zależą od tego, jaki rodzaj zaburzeń hormonalnych dominuje w obrazie klinicznym.

Leczenie przysadkowej niedoczynności gruczołw dokrewnych polega najczęściej na podawaniu hormonw (tzw. substytucja hormonalna) zastępujących brakujące hormony gruczołw, ktre nie są stymulowane przez niewydolną przysadkę.

I tak np. w razie wystąpienia objaww niedoczynności tarczycy wskutek braku przysadkowego TSH, leczenie polega na podawaniu hormonw tarczycowych (głwnie

L-tyroksyny). W razie niedomogi kory nadnerczy wtrnej wobec braku ACTH pacjent otrzymuje substytucję hormonw nadnerczowych.

Złożone zaburzenia hormonalne spowodowane rozległym uszkodzeniem przysadki mzgowej wymagają podawania kilku hormonw w celu skorygowania wszystkich zaburzeń.

Leczenie nadczynności przysadki spowodowanej obecnością guzw wytwarzających hormony przysadkowe jest najczęściej operacyjne i polega na usunięciu guza.

W przypadku nadmiernego wytwarzania przez przysadkę prolaktyny może wystarczyć leczenie farmakologiczne.





Tarczyca jest jednym z największych gruczołw dokrewnych. Jej masa wynosi od 15 do 30 g. Położona na przedniej powierzchni szyi składa się z dwch symetrycznych płatw – prawego i lewego, połączonych wąskim pasmem tkanki gruczołowej, tzw. cieśnią. Otoczona jest torebką zbudowaną z tkanki łącznej i jest bardzo bogato unaczyniona. Przez 1 g tkanki tarczycowej przepływa w ciągu 1 minuty około 5 litrw krwi.

Płaty tarczycy zbudowane są z drobnych płacikw, z ktrych każdy zawiera 20 - 40 ściśle do siebie przylegających pęcherzykw. W pęcherzykach znajduje się tzw. koloid, będący miejscem magazynowania hormonw tarczycowych. Wokł pęcherzykw tarczycowych umiejscowione są komrki, ktre rżnią się wyglądem od komrek tworzących pęcherzyki. Są to tzw. komrki C, ktrych funkcja jest inna niż pozostałej tkanki gruczołowej.





Funkcje tarczycy

Tarczyca wytwarza i wydziela do krwi hormony trjjodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4). Hormony te sterują przemianą materii we wszystkich narządach i tkankach organizmu. Do produkcji hormonw tarczyca potrzebuje wystarczających ilości jodu, ktry organizm przyswaja z pożywienia i powietrza (jod jest pierwiastkiem lotnym). I tak np. masa jodu w tyroksynie stanowi 65% masy hormonu, natomiast w trjjodotyroninie ok. 59%. Daje to nam pojęcie o tym, jak ważny jest jod dla prawidłowej funkcji hormonalnej tarczycy.



T3 jest hormonem "silniejszym" od T4. Jej aktywność biologiczna jest 2 - 4 - krotnie większa niż aktywność T4. Hormony tarczycowe mają wielokierunkowy wpływ na wzrost i rozwj ustroju oraz na metabolizm, czyli przemianę materii. W okresie rozwoju regulują one wzrost tkanek i powstawanie niektrych enzymw komrkowych, pobudzają dojrzewanie centralnego układu nerwowego i układu kostnego. Wpływ na przemianę materii to regulacja tzw. podstawowej przemiany materii (czyli tempa spalania rżnych substancji i tworzenia innych), transportu wody i rżnych pierwiastkw, przemiany cholesterolu, wapnia, fosforu, białka i innych związkw chemicznych. Oddziałując na przemianę materii i funkcję rżnych komrek, hormony tarczycowe odgrywają ogromną rolę w pracy układu pokarmowego, serca, mięśni i układu nerwowego. Praktycznie mają znaczenie dla sprawności całego organizmu.

Funkcja tarczycy pozostaje pod ścisłą kontrolą podwzgrza i przysadki mzgowej. Kiedy organizm "odczuwa" niedostatek hormonw tarczycowych podwzgrze wydziela czynnik (hormon) uwalniający tyreotropinę (TSH - RH). Pod wpływem hormonu uwalniającego przysadka "wysyła" tyreotropinę (TSH), ktra pobudza tarczycę do produkcji i wydzielania do krwi jej hormonw. Kiedy we krwi krąży zbyt dużo hormonw tarczycowych, przysadka zostaje "wyłączona". Jest to tzw. mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego pomiędzy tarczycą i przysadką mzgową. W medycynie wykorzystuje się go w diagnostyce nadczynności i niedoczynności tarczycy..

Niedoczynność tarczycy



Niedoczynność tarczycy, najczęściej spowodowana niedoborem jodu w organizmie, (ale może też być pooperacyjna czy pozapalna) ma implikacje kliniczne zależne od wieku chorego. Wrodzona niedoczynność tarczycy (tzw. kretynizm tarczycowy) prowadzi do ciężkich zaburzeń rozwoju organizmu, w tym do niedorozwoju centralnego układu nerwowego.



Niedoczynność tarczycy w pźniejszym wieku objawia się przyrostem masy ciała (wskutek spowolnienia przemiany materii), nagromadzeniem substancji śluzowatych w tkance podskrnej (tzw. obrzęk śluzowaty) z charakterystycznym wyrazem twarzy (twarz "nalana", amimiczna), wypadaniem włosw. Pacjenci z niedoczynnością tarczycy skarżą się na stałe uczucie chłodu, zaparcia, senność, suchość i szorstkość skry. Mają obniżoną temperaturę ciała. W badaniu stwierdza się zwolnione tętno. Wiele osb ma powiększoną tarczycę (wole niedoczynne), przysadka mzgowa bowiem, "chcąc" doprowadzić do prawidłowego poziomu hormonw tarczycowych, wydziela intensywnie TSH, co pobudza gruczoł tarczowy do rozrostu.

W badaniach krwi stwierdza się charakterystyczny dla niedoczynności tarczycy wysoki poziom cholesterolu, a ponadto zaburzenia w oznaczeniach hormonw: obniżone T3 i T4 oraz wysoki poziom TSH.

Nadczynność tarczycy



Nadczynność tarczycy może być spowodowana uoglnionym rozrostem tkanki gruczołowej (wole nadczynne), guzkiem (przeważnie tzw. gorącym) wydzielającym zbyt dużo hormonw lub wczesną fazą zapalenia gruczołu tarczowego.

Chory z nadczynnością tarczycy to jakby przeciwieństwo chorego z niedoczynnością: szczupły, często wręcz wychudzony i nadal chudnący, stale mu ciepło, ma podwyższoną temperaturę ciała (stan podgorączkowy), skarży się na biegunki, nerwowość, labilność emocjonalną (łatwo się denerwuje, miewa bez powodu obniżony nastrj), drżenie rąk, kołatanie serca. W wyglądzie pacjenta zwraca uwagę wygładzona, cienka i wilgotna skra, błyszczące oczy, a w przypadku postaci nadczynności tarczycy zwanej chorobą Gravesa - Basedowa - wytrzeszcz oczu.

W badaniu układu krążenia stwierdza się przyspieszoną pracę serca, często powyżej 100/min, i podwyższone ciśnienie tętnicze (przede wszystkim skurczowe).W badaniach krwi stwierdza się obniżony poziom cholesterolu, wysokie wartości hormonw T3 i T4 oraz niskie (czasami nieoznaczalne) TSH, jako że przysadka mzgowa jest blokowana wysokim stężeniem krążących we krwi hormonw tarczycowych.

Profilaktyka i leczenie

Leczenie niedoczynności tarczycy, niezależnie od jej przyczyny, polega na doustnym podawaniu hormonw tarczycowych.

Profilaktyka wola niedoczynnego polega na spożywaniu jodowanej soli. W Polsce jest to ważny problem, ponieważ istnieją całe obszary tzw. wola endemicznego w tych regionach Polski, gdzie gleba i woda są ubogie w zawartość jodu (szczeglnie Polska południowa - Podkarpacie i Dolny Śląsk wzdłuż Sudetw).

Leczenie nadczynności tarczycy zależy od jej przyczyny i może być farmakologiczne (leki hamujące czynność gruczołu - tzw. tyreostatyki, jod promieniotwrczy) lub chirurgiczne (usunięcie guzka lub znacznej części wola).

Należy podkreślić, że zarwno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy są groźne dla życia i nie leczone mogą doprowadzić do tzw. przełomu tarczycowego, będącego stanem bezpośredniego zagrożenia życia i obciążonego niepewnym rokowaniem.

Poza wspomnianymi wcześniej badaniami biochemicznymi, niezbędnymi w diagnostyce chorb tarczycy, medycyna dysponuje całym warsztatem diagnostycznym pozwalającym na ustalenie rodzaju patologii i podjęcie decyzji o sposobie leczenia.



Z najczęściej wykonywanych badań można wymienić USG, scyntygrafię tarczycy, zdjęcie rtg (w poszukiwaniu tzw. wola zamostkowego, ktre "schodzi" do klatki piersiowej) i biopsję cienkoigłową wykorzystywaną w przedoperacyjnym diagnozowaniu guzkw.



Hormony przytarczyc

Organizm dysponuje trzema głwnymi hormonami kalcytropowymi, "dbającymi" o zapewnienie prawidłowych stężeń wapnia, fosforu (także magnezu) w surowicy krwi i płynach ustrojowych. Są to: kalcytonina, parathormon i aktywne metabolity witaminy D.



Hormon komrek C tarczycy, hormon przytarczyc i witaminę D wspłuczestniczą w regulacji gospodarki wapniowo - fosforowej organizmu i odgrywają dużą rolę w patogenezie i leczeniu wielu schorzeń tkanki kostnej - tzw. chorobach metabolicznych kości.

Komrki C tarczycy i ich hormon - kalcytonina



W tarczycy, poza komnam mi wytwarzającymi znane o pojuż hormony – tyroksynę i trjjodotyroninę, znajdują się tzw. komrki okołopęcherzykowe, inaczej zwane komrkami C. Wytwarzają one kalcytoninę. Produkcją tego hormonu nie steruje przysadka mzgowa, jak ma to miejsce w przypadku pozostałych hormonw tarczycy.

U człowieka kalcytonina powstaje nie tylko w tarczycy. Komrki C można znaleźć także w przytarczycach, grasicy, w skupiskach położonych wzdłuż dużych naczyń.



Kalcytonina odgrywa istotną rolę w regulacji poziomu wapnia i fosforu we krwi, a jej wytwarzanie i wydzielanie zależy od poziomu wapnia w surowicy.



Bodźcem do wydzielania kalcytoniny jest wzrost stężenia wapnia we krwi. Spadek jego stężenia prowadzi natomiast do zahamowania powstawania kalcytoniny w komrkach C.



Kalcytonina działa na tkankę kostną, hamując jej resorpcję (rozpuszczenie macierzy kostnej przez komrki kościogubne - osteoklasty), czego skutkiem jest zablokowanie uwalniania wapnia z kości do krwi. Zwiększa też ona wydalanie wapnia i fosforu przez nerki oraz zmniejsza wchłanianie wapnia w jelicie cienkim. Wszystkie te mechanizmy prowadzą do obniżenia stężenia wapnia we krwi.

Kalcytonina zatem przyczynia się do zachowania homeostazy (stałości środowiska wewnętrznego) wapniowo - fosforanowej.

Przytarczyce i ich hormon - parathormon



Przytarczyce to małe gruczoły dokrewne (przeciętne wymiary każdej wynoszą 6,5 x 6,0 x 3 mm), umiejscowione najczęściej za tarczycą w okolicy jej biegunw: po jednej za biegunem grnym płata prawego i lewego i po jednej za biegunami tylnymi obu płatw.



Ponad 80% ludzi ma 4 przytarczyce, u pozostałych może ich być 3, 5, 6 lub 2. Nie zawsze są one położone za tarczycą, czasem znajdują się wewnątrz tarczycy lub w śrdpiersiu. Przytarczyce produkują parathormon, ktry, podobnie jak kalcytonina, ma zapewnić homeostazę wapniowo – fosforanową.





Wytwarzanie parathormonu nie podlega kontroli przysadki, lecz - podobnie jak w przypadku komrek C - zależy od poziomu wapnia w surowicy. Jednak tutaj zależność jest odwrotna niż dla komrek C i kalcytoniny. Wzrost stężenia wapnia hamuje wydzielanie parathormonu, natomiast spadek jest bodźcem do jego wytwarzania i wydzielania.



Pod wpływem parathormonu dochodzi do zwiększenia resorpcji kości przez osteoklasty (komrki kościogubne) i uwalniania wapnia z magazynw kostnych do krwi. Działając na nerki, hormon ten nasila wchłanianie zwrotne wapnia, a zmniejsza wchłanianie zwrotne fosforu, czyli prowadzi do mniejszej utraty wapnia z moczem, a zwiększa utratę fosforu.



Parathormon nasila wytwarzanie w nerkach aktywnej postaci witaminy D, co w efekcie rwnież prowadzi do podwyższenia stężenia wapnia we krwi.

Biochemicznym efektem działania parathormonu jest więc podwyższenie poziomu wapnia i obniżenie stężenia fosforu w surowicy. Kalcytonina i parathormon, dążąc do zachowania homeostazy wapniowej, mogą "krzywdzić" pewne tkanki czy narządy. Na przykład parathormon dla doprowadzenia do normalizacji poziomu wapnia może istotnie niszczyć kość.

Witamina, ktra jest hormonem



Wiemy, że witaminy - to niezbędne dla przemiany materii substancje, ktrych organizm sam nie potrafi wytworzyć. Do niedawna tak klasyfikowano też witaminę D.



Ostatnio jednak zalicza się ją, a ściśle mwiąc, jej aktywną pochodną - 1,25(OH) D3 - do hormonw.



Jest to jeden z tzw. hormonw kalcytropowych, związanych z gospodarką wapniową organizmu, tak jak kalcytonina i parathormon.

Witamina D3 (cholekalcyferol) pochodzi z dwch źrdeł: pokarmu (ryby, jaja, wątroba, produkty mleczne), z ktrego zostaje wchłonięta w przewodzie pokarmowym, lub powstaje w skrze pod wpływem promieniowania ultrafioletowego ze światła słonecznego.



Przyjęta z pokarmem lub wytworzona w skrze witamina D jest następnie przetwarzana w wątrobie i nerkach Zadaniem witaminy D w organizmie jest regulacja białka jelitowego umożliwiającego wchłanianie wapnia. Zwiększa ona rwnież wchłanianie fosforu w jelitach. Witamina D "wspłpracuje" z parathormonem, ktry nasila powstawanie jej czynnej postaci w nerkach. Od obecności witaminy D zależy odpowiedni poziom wapnia i fosforu w organizmie. Ma ona kolosalne znaczenie w zapewnieniu prawidłowej mineralizacji tkanki kostnej.

Organizm dysponuje trzema głwnymi hormonami kalcytropowymi, "dbającymi" o zapewnienie prawidłowych stężeń wapnia, fosforu (także magnezu) w surowicy krwi i płynach ustrojowych. Są to: kalcytonina, parathormon i aktywne metabolity witaminy D. Działają one poprzez wpływ na tkankę kostną, jelita i nerki.







Nadmiar i niedobr hormonw kalcytropowych



Z kalcytoniną na ogł nie ma problemw, ponieważ komrek C jest w organizmie dużo i raczej trudno o sytuację, w ktrej wszystkie uległyby jakiejś dysfunkcji.



Niedoczynność przytarczyc (niedobr lub brak parathormonu) - najczęściej zdarzająca się po przypadkowym usunięciu przytarczyc w czasie operacji wola tarczycy - prowadzi do spadku poziomu wapnia we krwi i objaww tężyczki (nadmierne skurcze mięśni). Leczy się ją aktywnymi metabolitami witaminy D i solami wapnia.

Nadczynność przytarczyc, spowodowana guzem gruczołu przytarczycznego, jest przyczyną wzrostu stężenia wapnia we krwi (co wywołuje groźne zaburzenia funkcji mzgu)i niszczenia kości mogącego prowadzić do złamań. Leczy się ją operacyjnie (usunięcie guza).



Niedobr witaminy D u dzieci powoduje krzywicę, u dorosłych tzw. osteomalację ("rozmiękanie kości" - zaburzenia mineralizacji tkanki kostnej). Leczy się go, podając odpowiednie dawki witaminy D i zalecając korzystanie z kąpieli słonecznych. Wystarczy przebywanie na dworze z odkrytą twarzą i ramionami przez 20 - 30 minut dziennie w miesiącach wiosenno-letnich, by organizm - "zrobił sobie" zapasy witaminy D na cały rok.



Stałe stosowanie kremw z filtrami UV na odsłonięte części ciała może powodować niedobr witaminy D w organizmie.

Nadmiar witaminy D, czyli zatrucie tą witaminą, jest powodowany nadmierną jej podażą. Leczenie polega na przerwaniu podawania tego preparatu. Czasami konieczne jest farmakologiczne obniżenie nadmiernego poziomu wapnia. Szczeglnie często dochodziło do zatrucia witaminą D w czasie leczenia tzw. dawkami uderzeniowymi, co obecnie raczej nie jest praktykowane.



Hormony trzustki

Wszystkie hormony produkowane przez trzustkę są ważne dla organizmu, bowiem wspłpracują w utrzymaniu rwnowagi biochemicznej.



Trzustka to narząd gruczołowy położony w nadbrzuszu, poprzecznie, za żołądkiem. Składa się z głowy, trzonu i ogona, ma strukturę płatowo-zrazikową. Waży od 60 do 125 gramw, jednak przeważająca część jej masy nie jest gruczołem dokrewnym; nie produkuje hormonw, lecz soki trawienne, ktre są odprowadzane do przewodu pokarmowego, ściślej mwiąc - do dwunastnicy. Dziennie narząd ten wytwarza 1200-1500 ml soku trzustkowego, zawierającego enzymy trawiące cukry, białka i tłuszcz.

Ta czynność trzustki to jej funkcja egzokrynna, czyli wydzielanie zewnętrzne.

Funkcję endokrynną, czyli produkcję i wydzielanie do krwi hormonw, pełnią komrki zgrupowane w niewielkich skupiskach zwanych wyspami Langerhansa. Wyspy te są rozrzucone w całym narządzie, jest ich około miliona, a ich łączna masa stanowi zaledwie 2% masy całego gruczołu. W obrębie wysp Langerhansa wyrżniono 3 rodzaje komrek: A, B, i D. W komrkach A wytwarzany jest glukagon, w komrkach B insulina, w D-somatostatyna.

Wszystkie hormony produkowane przez trzustkę są ważne dla organizmu, bowiem wspłpracują w utrzymaniu rwnowagi biochemicznej. I tak np. przeciwstawne oddziaływanie insuliny i glukagonu na gospodarkę węglowodanową pomaga w utrzymaniu stałego poziomu glukozy we krwi.

Glukagon ingeruje w przemianę tłuszczw, cukrw i białek. Powoduje rozpad glikogenu i uwolnienie glukozy z zapasw w wątrobie, rozpad tłuszczw (czyli lipolizę) w tkance tłuszczowej i wątrobie, oraz ma wpływ kataboliczny na białka. Szybko i efektywnie podnosi poziom glukozy we krwi, a bodźcem do jego wydzielania jest spadek glikemii.



Jego rola w organizmie to wspłpraca z insuliną w utrzymaniu rwnowagi przemiany materii i zachowaniu homeostazy (stałości środowiska wewnętrznego) węglowodanowej. Funkcja somatostatyny zaś polega na hamowaniu uwalniania innych hormonw.

Jednak z klinicznego punktu widzenia zdecydowanie najważniejsza jest insulina. O chorobach spowodowanych nadmiarem lub niedoborem innych hormonw trzustkowych prawie się nie słyszy, należą bowiem one do rzadkich patologii. Dlatego też dalej skupimy się na omwieniu działania insuliny.

Insulina



Insulina jest hormonem o budowie białkowej, a dokładnie - polipeptydowej.

Produkujące ją komrki B zajmują najwięcej miejsca w wyspach Langerhansa, stanowią bowiem 80% ogłu komrek wysp. Insulina jest bardzo ważnym hormonem regulującym zużytkowanie i magazynowanie składnikw pokarmowych. Reguluje przemianę cukrw, białek i tłuszczw. Osoby chore na cukrzycę, ktrej istotą jest niedobr insuliny, muszą codziennie lub kilka razy dziennie przyjmować insulinę w postaci zastrzykw.







Wpływ insuliny na gospodarkę węglowodanową



Insulina nasila transport glukozy do wnętrza komrek (np. komrek wątrobowych czy mięśniowych). Zwiększa wewnątrzkomrkowe zużytkowanie glukozy, czyli jej spalanie. W wątrobie i mięśniach zwiększa wytwarzanie glikogenu - wielocukru, ktry jest magazynowany w komrkach i wykorzystywany w razie potrzeby (jeżeli wystąpi niedobr glukozy w płynach ustrojowych czy tkankach, glikogen rozpada się i uwalnia potrzebną glukozę).



Wypadkową tych wszystkich procesw metabolicznych jest obniżenie poziomu glukozy we krwi. Bodźcem do wydzielania insuliny przez komrki B wysp Langerhansa jest wzrost poziomu cukru we krwi, np. po posiłku. Wydzielona przez trzustkę insulina normalizuje ten poziom, czyli tzw. glikemię. Jeśli glikemia obniży się, wydzielanie insuliny ustaje. Dzięki tej samoregulacji (ujemnemu sprzężeniu zwrotnemu między poziomem cukru a wydzielaniem insuliny) nie dochodzi do nadmiernego obniżenia poziomu cukru we krwi.



Podanie insuliny w iniekcji powoduje obniżenie stężenia glukozy we krwi. Jeśli poda się za dużą dawkę tego hormonu, następuje znaczy spadek glikemii, tzw. hypoglikemia (niedocukrzenie), co jest groźne dla życia, powoduje bowiem zaburzenia funkcji, a następnie uszkodzenie komrek mzgowych, ktre są bardzo wrażliwe na niedocukrzenie.

Wpływ insuliny na przemianę tłuszczw i białek



Insulina nasila syntezę kwasw tłuszczowych. Nasila wytwarzanie trjglicerydw, czyli estryfikację kwasw tłuszczowych do trjglicerydw. Hamuje też lipolizę, czyli rozpad tłuszczw. Efektem jej działania jest magazynowanie tłuszczw w tkankach.



Insulina jest też ważnym hormonem anabolicznym, nasilającym wytwarzanie białka i zarazem hamującym jego rozpad. Zwiększa ona transport aminokwasw (podstawowa jednostka, z ktrej zbudowane są białka) do wnętrza komrek. Intensyfikuje wewnątrzkomrkowe wytwarzanie białka i przez wpływ na przemianę aminokwasw hamuje jego rozpad.



Insulina, oddziałując na procesy metaboliczne, wpływa przede wszystkim na:

mięśnie, w ktrych umożliwia ona wykorzystanie glukozy jako źrdła energii i biosyntezę białka,

tkankę tłuszczową, gdzie jej głwnym zadaniem jest szybkie przekształcanie glukozy w tłuszcz i utrzymanie tego zapasu,

wątrobę, w ktrej jej wpływ przejawia się w zwiększeniu wytwarzania glikogenu (magazynowanie cukru), trjglicerydw i białek.

Skutki niedoboru insuliny



Niedobr insuliny powoduje głębokie zaburzenia metaboliczne obejmujące przemianę cukrw, białek i tłuszczw. Choroba, w ktrej występuje niedobr lub brak insuliny, nosi nazwę cukrzycy. Pierwszą biochemiczną oznaką cukrzycy jest wzrost poziomu cukru we krwi. Potem dołączają się inne zaburzenia. W wypadku cukrzycy typu 1 (tzw. młodzieńczej), niezbędne jest regularne podawanie insuliny.

W cukrzycy typu 2 (tzw. cukrzycy dorosłych) zdarza się często, że trzustka produkuje sporo insuliny, lecz tkanki są na nią oporne. Ta postać cukrzycy jest leczona lekami zmniejszającymi wchłanianie glukozy w przewodzie pokarmowym, zwiększającymi wydzielanie insuliny przez komrki B trzustki, lub insuliną. Często łączy się dwa leki o rżnych mechanizmach działania.



Gruczoły Wydzielany hormon Działanie Nadczynność Niedoczynność

Przysadka mzgowa Wzrostu, pobudza hormon: nadnercza, tarczyca, jądra, jajniki Pobudza do wzrostu Karłowatość Gigantyzm

Tarczyca Tyroksyna Uzależnione od jodu Nadczynność tarczycy: powiększenie tarczycy, wyłupienie oczu, szybsze bicie serca, niepokj, zmęczenie Osłabienie, senneość, spowolnienie mowy, zobojętnieniem, przytępienie umysłowe

Przytarczyczne Parathormen Reguluje gospodarkę wapniwo-fosforową Wzrost poziomu wapnia we krwi: odwapnienie kości, osłabienie kości i ukł. Moczowego i pokarmowego Spadek poziomu wapnia we krwi: napady tężyczki , niekontrolowane skurcze mięśni

Trzustka Insulina, glukilon Insulina obniża poziom cukru we krwi, glubagon odwrotnie Cukrzyca, :wzrost poziowu cukru we krwi, wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu

Nadnercza Kortykosteryd, adrenalina Przemiana materii i gospodarka wodna, pobudza ukł. Nerwowy , przyspiesza serce, wzrost ciśnienia Gniew, trema, w zagrożeniu powoduje nadmierny wysiłek








Przykadowe prace

Doktryna powstrzymywania (Doktyna Trumana)

Doktryna powstrzymywania (Doktyna Trumana) Doktryna powstrzymywania (ang. containment) miała na celu powstrzymywanie ZSRR, a tym samym niedopuszczenie do ekspansji komunizmu. Teoretyczne zasady polityki powstrzymywania stworzył George Kennan (wczesny ambasador Stanw Zjednoczonych w Moskwie) w anonimowym artykule z 19...

Teoria ekonomiczna fizjokratw a merkantylizm

Teoria ekonomiczna fizjokratw a merkantylizm Filozoficzną podstawą fizjokratyzmu była idea porządku naturalnego opartego na prawie natury, założeniem - wolność osobista, swoboda działania, prawo własności, interes własny jako głwny bodziec działań gospodar...

Wie verbringen Jugentliche am liebsten ihre Freizeit

Wie verbringen Jugentliche am liebsten ihre Freizeit Wir sprechen heute ber das Thema Jugend. Um dies genau zu beurteilen, haben wir ein Spezialist befragt. Simone Prpper (40) ist Mutter von drei Kinder: Jrgen (7), Chantal und Michael (Zwillinge – beide 17). Sie weit bestimmt, was die Jungendliche in ihre Freizeit treiben...

Dwa rżne opisy tańca. Dokonaj interpretacji wiersza J. Tuwima i fragmentu Wesela, zwrć uwagę na funkcję motywu tańca w obu utworach.

Dwa rżne opisy tańca. Dokonaj interpretacji wiersza J. Tuwima i fragmentu Wesela, zwrć uwagę na funkcję motywu tańca w obu utworach. Polska żyje w duszach chłopw, choć nie jest to Polska dawna, szlachecka, ta w ktrej chłop nie miał praw. Polska żyje jako ziemia, ja...

Manifest mojego pokolenia.

Manifest mojego pokolenia. Manifest mojego pokolenia, czyli tęsknota za beztroskim dzieciństwem. Ten manifest to mj bunt! Bunt na czasy wspłczesne, gdzie nikogo nie interesuje druga osoba, każdy swoje życie poświeca tylko sobie. Bunt na brak wrażliwości, czy jakiejkolwiek czuł...

PE

PE Rodzaje i przykłady obowiązkw podlegających egzekucji (zakres przedmiotowy UPEA) Organ egzekucyjny - to organ uprawniony do stosowania w całości lub części określonych ustawą środkw służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego ic...

List Robinsona Cruzoe wyjaśniający jego ucieczkę z rodzinnego Yorku.

List Robinsona Cruzoe wyjaśniający jego ucieczkę z rodzinnego Yorku. Drodzy rodzice! York, 31 sierpnia 1651 roku Proszę, nie martwcie się o mnie! Nic mi się nie stanie! Nigdy nie chcieliście mi pozwolić wyruszyć w morską podrż, na ktrej tak mi zależy, wię...

Dorosłe dzieci alkoholikw

Dorosłe dzieci alkoholikw DOROSŁE DZIECI ALKOHOLIKW W ostatnich latach prowadzi się w naszym społeczeństwie coraz więcej badań dotyczących alkoholizmu. Ludzie ci, sami będąc ofiarami, wywierają niekorzystny wpływ na tych, z ktrymi są zwi&...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry