• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Humanizm...

Nawigacja

Humanizm we fraszkach Kochanowskiego



Humanizm we fraszkach Kochanowskiego




Humanizm był nurtem epoki Odrodzenia, stawiającym człowieka w centrum świata, głoszącym wiarę w potęgę i wszechstronność ludzkiego umysłu, wolność człowieka połączoną z wysokimi wymaganiami wobec siebie, umiłowanie ojczyzny, religijność, podziw nad przyrodą. W tej epoce żył i tworzył Jan Kochanowski. Utwory, w ktrych zawarł swoją – humanistyczną – wizję świata, to m.in. fraszki.



Kochanowski był wielkim talentem lirycznym, wykształconym na najlepszych wzorach antyku i europejskiej kultury renesansowej. Poprzez fraszki dołączył do grona najwybitniejszych humanistw uprawiających dowcip. Jego fraszki, pomimo swej rżnorodności tematycznej, łączy wsplna ideologia: jest to świecka, humanistyczna moralność, pochwała piękna i urody życia w rzeczach i wydarzeniach codziennych.



Realizował on starannie hasło humanizmu – Jestem człowiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce. Jako pierwszy w Polsce, zupełnie śmiało poruszał temat miłości i swobodnie pisał o kobietach. We fraszce Do Anny wyznał:

Anno, kto siedząc prawie przeciw tobie,

Przypatruje się coraz twej osobie

I słucha twego śmiechu przyjemnego,

Co wszystkich zmysłw zbawia mię, smutnego

(...)

Pot przez mię bije, drżę wszystek i bladnę

Tylko że martwy przed tobą nie padnę.

Płci pięknej poświęcił też inne fraszki, np. Do dziewki, Do Kachny, Do Magdaleny, Do Hanny, Do paniej, Do Reiny, Dorocie z Michowa, Do Zofijej, Na Barbarę, O Hannie. Ukazywał też urodę i powaby kobiet, pisząc np. w Do paniej:

Pani jako nadobna, tak też i uczciwa!

Patrząc na twą wdzięczną twarz, rymw mi przybywa!

Przewrotnym utworem są Raki, gdzie Kochanowski chwalił zalety kobiet, mwiąc, że

Miłości pragną, nie pragną tu złota.

Miłują z serca nie patrzają zdrady,

Pilnują prawdy, nie kłamają rady.

Czytając jednak Raki wspak, ukazują się wady kobiet:

Złota tu pragną, nie pragną miłości.

Zdrady patrzają nie z serca miłują,

Rady kłamają, nie prawdy pilnują.



W wielu fraszkach poeta mwił o miłości. Najczęściej w sposb wzniosły i piękny, ale nie zawsze pełen... We fraszkach Do Miłości prosił:

O matko Miłości,

(...)

Tak po świecie niechaj wszędzie

Twoja władza wieczna będzie!

W innym utworze, O Miłości, ukazał zniewolenie zakochanego człowieka, ktremu

Prżno uciec, prżno się przed Miłością schronić,

Bo jako lotny nie ma pieszego dogonić?

W wielu fraszkach powraca motyw cierpienia i umierania z miłości

( Mnie orlica serce żrze, ktre na swe męki

Odrasta i żywi źwierz łakomy przezdzięki – fraszka O Miłości)



Na Kochanowskiego, jako na wyznawcę idei humanistycznych – rozumu i mądrości – wskazuje jego wypowiedź pochodząca z fraszki Do gr i lasw:

A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci.



Poeta ten pisał o ludziach wyśmiewając ich wady, a chwaląc zalety. Na przykład pijaństwo wyśmiewał we fraszkach Nagrobek opiłej babie oraz O doktorze Hiszpanie (gdzie drwił rwnież z zachęcania do alkoholu osb, ktre nie mają na to ochoty). Poeta wskazywał rwnież na ułomności kleru, np. we fraszce O kapelanie napiętnował duchownego, ktry nie spełniał swych obowiązkw, natomiast w utworze O kaznodziei – księdza, ktry nie stosował się do zasad przez siebie głoszonych. Natomiast w Nagrobku mężowi od żony oraz w Nagrobku Mikołajowi Trzebuchowskiemu chwalił stałość w uczuciach żony do męża, nawet po jego śmierci.



Kochanowski pisał przede wszystkim dla ludzi i do ludzi (np. fraszki Do starosty muszyńskiego, Do Jadama Konarskiego, biskupa poznańskiego, Do Wacława Ostroroga, Do Mikołaja Firleja – kasztelana bieckiego, swego ucznia; Do Mikołaja Mieleckiego – starosty; Do wojewody). We fraszkach tych bądź charakteryzował swych bohaterw, bądź też opisywał związane z nimi historie, czy też zwracał się do nich bezpośrednio, w konkretnej sprawie. Nie pominął także swojej osoby. Napisał fraszki pt. Do Jana, czyli do siebie, w ktrych rozmyślał nad swoim życiem.



Poeta rozważał także sens życia oraz zastanawiał się, jak człowiek powinien je przeżyć (np. w dwch fraszkach O żywocie ludzkim). W jednej z nich, Kochanowski chciał uświadomić czasowość i przemijanie życia, aby skłonić czytelnikw do refleksji. Fraszka ta przedstawia pesymistyczną wizję rzeczywistości. Początkowe jej wersy są wyrazem straconych złudzeń człowieka:

Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława

Wszystko to minie jako polna trawa.

W ostatnich wersetach, poeta pisze, że ludzie, uczestniczący w teatrze życia, po przedstawieniu zostaną zdjęci ze sceny i schowani do worka, jak kukiełki. Uważa, że

Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,

Wemkną nas mieszek, jako czynią łątkom



Kochanowski interesował się światem przeżyć człowieka, jednocześnie obserwując rzeczywistość – od codziennej, po sprawy narodowe. Był wielkim patriotą. Kochał i chwalił swoją ojczyznę, jej język i przyrodę. Pisał nie tylko po łacinie, ale też po polsku, choć w jego epoce nie było to powszechne. W znanej fraszce Na dom w Czarnolesie pisał, że jest zadowolony z tego, iż mieszka w Polsce (Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym). Ojczystej przyrodzie poświęcił np. fraszki Na lipę, w ktrych opisywał przymioty tego drzewa, wprowadzając nastrj wręcz sielankowy.



Poeta propagował humanistyczne ideały. We wspomnianej już fraszce Na dom w Czarnolesie ukazał pragnienie życia spokojnego, bez mocnych wrażeń. Pragnął żyć w zgodzie z naturą i harmonii z otoczeniem. Nie zależało mu na bogactwie i przepychu

(Inszy niechaj pałace marmrowe mają

I szczerym złotogłowiem ściany obijają).

Akceptował to, co zsyłał mu Bg i modlił się:

A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym,

Pożywieniem ućciwym, ludzką życzliwością,

Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością.

Jedyne, czego oczekiwał od losu, to spokojna starość i dobre zdrowie. Temu ostatniemu poświęcił poeta fraszkę Na zdrowie, zachwalając je słowami:



Szlachetne zdrowie,

Nikt się nie dowie,

Jako smakujesz,

Aż się zepsujesz.



Kochanowski często nawiązywał do mitologii (co było bardzo częste w okresie Renesansu), np. przez porwnywanie siebie lub innych do postaci mitologicznych (do Orfeusza, we fraszce Do Miłości, czy do Prometeusza, w jednej z fraszek poprzednich – O Miłości). Mitologicznym muzom poświęcił fraszkę Ku Muzom, wyrażając w niej gorącą prośbę do tych boginek:

Proszę, niech ze mną za raz me rymy nie giną

Ale kiedy ja umrę, ony niechaj słyną!



Jako humanista, Kochanowski pisał pięknym i bogatym językiem. Dbał o dokładność rymw i budowy wersyfikacyjnej swych dzieł oraz o ich stylistyczna rozmaitość. Wkładał w to dużo pracy. Zręcznie operował środkami stylistycznymi i odpowiednio je łącząc, uzyskał idealną harmonię swych fraszek. Uderzająca jest rozmaitość ich tematw (np. są utwory zaczerpnięte z życia, dotyczące osb zmarłych, erotyki, wyznania osobiste, utwory przeznaczone dla konkretnych osb), ich rodzajw (filozoficzne, refleksyjne, żartobliwe, poważne) a także rżnorodności tonw, w ktrych są utrzymane (np. tony właściwe hymnom, odom, elegiom, zaduma, wzruszenie, żal, wesołość, tęsknota).



Fraszki, będące dziełami pozornie błahymi i lekkimi, dzięki swemu humanizmowi i doskonałości stylu, stały się dziełami sztuki, podziwianymi nie tylko w minionych wiekach, ale też w dzisiejszych czasach. Wyłania się z nich wizerunek ich autora, Jana Kochanowskiego, człowieka renesansu, wiernego ideałom humanizmu, ktry odkrywał i doceniał urodę doczesnego, ziemskiego świata, zachowując jednocześnie szacunek i podziw dla doskonałego Stwrcy – Boga. Myślę, że właśnie dzięki zawartemu w tych małych arcydziełach humanizmowi, przetrwały one do dzisiejszych czasw, a wyrażenia pochodzące z niektrych z nich są używane do dzisiaj w mowie potocznej.






Przykadowe prace

Pan Tadeusz - recenzja filmu

Pan Tadeusz - recenzja filmu Pan Tadeusz, ktrz tej lektury nie czytał? Każdy Polak ją w swym sercu zawsze nosi. Chciał żyć, iść śladami Tadeusza czy Zosi Nie tylko ze względu jaką rolę odgrywał Ten utwr w dawnych Miczkiewiczowskich latach, ...

Biografia - Ernest Hemingway.

Biografia - Ernest Hemingway. Kilka słw o autorze: Ernest Hemingway nalezy do najpopularniejszych w Polsce (obok Wiliama Faulknera)wspolczesnych pisarzy amerykanskch.Burzliwe i bogate zycie pisarza stalo sie tworzywem jego tworczosci.Jako 19-letni chlpiec znalazl sie w czasie pierwszej wojny swiatowej na froncie wlosk...

Powstanie i funkcjonowanie Sejmu Walnego w XV-XVI wieku

Powstanie i funkcjonowanie Sejmu Walnego w XV-XVI wieku POWSTANIE I FUNKCJONOWANIE SEJMU WALNEGO W XV - XVI w Temat, jaki postanowiłem podjąć w poniższej pracy na pierwszy rzut oka wydaje się tematem prostym. Jednak dokładnie analizując i przetwarzając informacje z owego okresu doszed&#...

Najcenniejsze zabytki polskiej poezji religijnej

Najcenniejsze zabytki polskiej poezji religijnej BOGURODZICA - najdawniejsza polska pieśń religijna ( z XIII w. ), świadectwo języka staropolskiego - treść: prośby do Matki Boskiej o pośrednictwo między jej synem a ludźmi, aby chrystus wysłuchał modlitwy i spe ...

Francois-Rene de Chateaubriand

Francois-Rene de Chateaubriand Francois-Rene de Chateaubriand Un de plus clebre ecrivain romantique, ne en 1768 a Saint-Malo, il fait ses etudes a Dol et a Rennes. Promis a la carriere des armes, il quitte le service et part aux Ameriques (1791) puis rejoint l'armeedes Princes avant de s'exiler pour 7 ans en Angleterre (...

Etylen - warto wiedzieć

Etylen - warto wiedzieć Etylen jest jedynym gazowym hormonem roślin. Jego wpływ na rośliny zauważono już w XIX wieku, na długo przed oficjalnym uznaniem go za hormon.. Dawniej- przed odkryciem elektryczności do oświetlania ulic i mieszkań stosowano mieszaninę rżnych g...

KRTKOTERMINOWE ŹRDŁA FINANSOWANIA

KRTKOTERMINOWE ŹRDŁA FINANSOWANIA Z punktu widzenia procesu zarządzania finansami oznacza to skupienie uwagi na problemach zarządzania kapitałem obrotowym przedsiębiorstwa (aktywach o wysokim stopniu płynności finansowej). Ustalenie pożądanej wielkości i struktury "...

Liberalizm na podstawie artykułu Bronisława Świderskiego

Liberalizm na podstawie artykułu Bronisława Świderskiego Na podstawie artykułu Przegląd polityczny 67/68 2004 Bronisław Świderski w artykule dla Przeglądu politycznego opublikował esej pt. Liberalizm na niby . W artykule tym nawiązuje do ksią...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry