• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Inż...

Nawigacja

Inżynieria genetyczna



Inżynieria genetyczna




Inżynieria genetyczna



Inżynieria genetyczna jest stosunkowo nawą gałęzią nauk, czasem myląco zwana nową biotechnologią, w celu upodobnienia jej do nauki wykorzystującej od wiekw żywe organizmy w procesie produkcji, jak np. wykorzystywanie drożdży do pieczenia chleba czy fermentacji. Termin ten jest także używany do określenia rozważnej hodowli roślin lub zwierząt w celu osiągnięcia konkretnego, oczekiwanego rezultatu. Tradycyjne biotechnologie dały nam szklarniowe rże o niezwykłych kolorach i krowy, ktre osiągają większą mięsność lub mleczność.

Inżynieria genetyczna umożliwia pobieranie genw z komrek organizmu, zmienianie ich i przenoszenie z jednych gatunkw do drugich w celu wyprodukowania genetycznie zmodyfikowanych organizmw (GMO) mających zupełnie nowe cechy.

Naukowcy i przemysł skorzystali z okazji, aby wykorzystać inżynierię genetyczną do przekształcania i ulepszania żyjących organizmw. W rolnictwie skupiono się na rozwiązaniu nowych właściwości roślin uprawnych takich jak odporność na herbicydy, zmiana właściwości odżywczych, odporność na szkodniki i tolerancja na stres. Przemysł dowodzi, że te ulepszenia zwiększają wydajność i produktywność. W rzeczywistości ich głwnym celem jest osiąganie większych zyskw. Inżynieria genetyczna była rozwijana od początku lat 70-tych naszego wieku. Podstawą jej rozwoju była seria odkryć, z ktrych wiele zostało nagrodzonych Nagrodami Nobla.

Materiałem genetycznym wszystkich organizmw jest kwas dezoksyrybonukleinowy - DNA, w ktrym zapisana jest informacja o wszystkich białkach obecnych w danym organizmie. Zapis dotyczący jednego białka nazywany jest genem. Najprostsze bakterie mają około 500 genw, u człowieka jest ich około 100 tysięcy.

Odkrycia biologii molekularnej począwszy od lat 50-tych doprowadziły do tak dobrego poznania struktury DNA, że stało się możliwe klonowanie - uzyskiwanie pojedynczych genw w formie czystej. Nie brzmi to może jako ewenement, ale miało to olbrzymie znaczenie poznawcze, i niemniej istotne praktyczne.

U człowieka istnieje kilka tysięcy zaburzeń, zwanych chorobami genetycznymi, wynikającymi ze zmian w ludzkich genach. Zmiany te nazywamy mutacjami - powodują one brak produkcji danego białka lub produkcję białka defektywnego. Większość tych chorb można leczyć tylko objawowo, bo nie jest możliwe usunięcie pierwotnego defektu. Dla pewnej grupy chorb (hemofilia, zaburzenia związane z brakiem hormonu wzrostu, rozedma wynikająca z braku alfa-I -antytrypsyny) jedynym sposobem leczenia jest podawanie białka identycznego z obecnym w ludzkim organizmie. Jest ewidentne, że pozyskiwanie takich produktw jest wielkim problemem. Niektre z nich (właśnie czynniki krzepliwości krwi) uzyskiwano dawniej z krwi ochotnikw - obecnie raczej się unika krwi jako materiału wyjściowego do preparatyki białek ze względu na zaistniałe przypadki zakażenia hemofilitykw przyjmujących te produkty wirusem powodującym AIDS. Hormon wzrostu można było tylko izolować z ludzkich mzgw, co było poważnym problemem. Co więcej, ta metoda izolacji była odpowiedzialna za zakażenie szeregu osb pobierających hormon wzrostu zakaźnymi cząsteczkami obecnymi w tkance.

Inne białko np. stosowana w leczeniu bardzo częstej choroby - cukrzycy - insulina - mogło być izolowane ze zwierząt (trzustki bydlęce albo świńskie), ale nieznacznie rżniło się od białka ludzkiego, co mogło dawać niepożądane efekty.

Inżynieria genetyczna rozwiązała te problemy przez umożliwienie klonowania genw kodujących pożądane białka. Są obecnie na świecie bakterie produkujące insulinę, produkujące czynniki krzepliwości krwi i hormon wzrostu, ktre można otrzymywać stosunkowo łatwo i w dużych ilościach, i ktre nie są zanieczyszczone czynnikami powodującymi ludzkie choroby. Istnieje też owca, w ktrej mleku jest produkowana antytrypsyna.

Początkowe obiekcje - ktre nawet spowodowały roczne moratorium nad pewnymi badaniami w połowie lat 70-tych - i obawy wyprodukowania super-zjadliwej bakterii tymi metodami przycichły już od dość dawna. Natomiast na płkach aptek pojawia się coraz więcej lekw przyrządzanych technikami inżynierii genetycznej.

Oprcz białek-lekw są też białka-szczepionki, głwnie przeciwko chorobom wirusowym, z ktrych najbardziej chyba znana jest szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, będąca białkiem produkowanym ze sklonowanego w drożdżach genu tego wirusa.

Istnieją także r6żne tzw. transgeniczne rośliny, o rżnorakich walorach użytkowych i hodowlanych i wiele szczepw myszy, służących jako modele ludzkich chorb genetycznych, ktre powstały w wyniku zastosowania inżynierii genetycznej.

W XXI w. będzie też możliwe leczenie przyczyny choroby - przez podawanie pacjentom cierpiącym na choroby genetyczne zdrowych genw, ktre umożliwią im produkcję brakujących białek. Tego typu metody terapeutyczne są obecnie w rżnych stadiach badań klinicznych, podobnie jak metody leczenia raka, m. in. przez wprowadzanie genw, ktre są nieczynne w komrkach nowotworu.

Dotychczas opisywałam tylko klonowanie genw. Możliwe jest też klonowanie organizmw - to znaczy uzyskane pewnej ilości genetycznie takich samych osobnikw. Można to uzyskać albo przez podział zarodka na pojedyncze komrki we wczesnych stadiach rozwoju (robi się to eksperymentalnie u myszy itp., natomiast u człowieka jednojajowe bliźnięta są wynikiem naturalnego rozdziału dwch komrek zarodka od siebie po pierwszym podziale zapłodnionej komrki). Możliwy jest też inny typ klonowania - jak dotychczas uwieńczony tylko jeden raz sukcesem w przypadku ssakw - wzięcie jądra komrkowego (czyli informacji genetycznej) z jednej komrki dojrzałego organizmu i przeniesienia jej do nie zapłodnionej komrki jajowej. Jeśli z tego rozwinie się osobnik, będzie on genetycznie identyczny z osobnikiem, od ktrego pobrano komrkę. Tak powstała owca Dolly - i jak dotychczas żaden inny ssak, choć podobno dalsze doświadczenia nad krowami są w toku.

Jeśli coś takiego jest możliwe, istnieje pewne niebezpieczeństwo, że ktoś zechce klonować człowieka - już były doniesienia w prasie, że pewien fizyk, o niefortunnym nazwisku Seed, chce otworzyć klinikę, aby umożliwić bezpłodnym parom posiadanie sklonowanego potomstwa.

To nie jest jeszcze możliwe ze względw technicznych - Dolly była jedynym udanym doświadczeniem z prawie 300- to znaczy, że potrzeba było zdobyć 300 komrek jajowych, wprowadzić do nich jądra komrkowe i wprowadzić je do macic odpowiednio hormonalnie przygotowanych owieczek. Jest ewidentne, że nikt takich doświadczeń obecnie u człowieka nie przeprowadzi, ale problemy techniczne na ogł bywają w ktrymś momencie rozwiązywane. Nie powinna to być jedyna bariera przed klonowaniem człowieka.

Jeszcze jednym podnoszonym zagadnieniem jest sprawa naszych genw - informacji o nich i dostępu do tej informacji. Już teraz dla szeregu chorb występujących w rodzinach jest możliwie ustalenie, kto odziedziczył predysponujące do danej choroby geny. W przypadku niektrych chorb - np. nowotworw - daje to szansę na wczesne wykrycie i wyleczenie. W przypadku innych - dla ktrych nie istnieją obecnie żadne metody leczenia - tak jak niektre ciężkie choroby neurodegeneracyjne - nie jest jasne czy informacja o tym, czy się zachoruje jest pożądana - a na pewno nie każdy chce ją uzyskać.

W roku 2003 będą znane wszystkie ludzkie geny, i ilość możliwych do przeprowadzenia testw genetycznych bardzo się zwiększy. Istnieją obawy, że nastąpi dyskryminacja przez pracodawcw czy firmy oferujące ubezpieczenia zdrowotne. Znane są już takie przypadki w USA, i w wielu krajach podejmowane są inicjatywy aby wprowadzić odpowiednie przepisy zabezpieczające przed tego typu zjawiskami.

Inżynieria genetyczna wniosła niesłychanie dużo do ratowania zdrowia i życia pacjentw, a także do profilaktyki zdrowotnej (szczepionki) i hodowli roślin użytkowych. Choć każda technologia może być wykorzystana niezgodnie z jej przeznaczeniem, do celw moralnie nagannych, to w moim głębokim przekonaniu rachunek zyskw i strat w naszej cywilizacji jest pozytywny. Dalszy postęp badań może w istotny sposb pomc cierpiącym i głodnym.



Inżynieria genetyczna roślin

Celem doświadczalnych modyfikacji genomw roślinnych, podobnie jak zwierzęcych, jest zrozumienie fundamentalnych procesw biologicznych. W przypadku roślin kwestie o podstawowym znaczeniu to proces rżnicowania tkanek oraz mechanizm indukowania ekspresji poszczeglnych genw przez światło. Inni badacze dążą do ulepszenia roślin ważnych dla rolnictwa. Nowe i zmienione geny wprowadza się za pomocą specjalnych wektorw do pojedynczych komrek roślinnych hodowanych w laboratorium. Z poszczeglnych komrek można uzyskać całą roślinę, nawet jeśli nie są to komrki zarodkowe, co w przypadku zwierząt jest niemożliwe.

W wielu eksperymentach prowadzonych na roślinach wykorzystuje się specjalne wektory pochodzące z plazmidw bakteryjnych. W naturze występują one w komrkach bakterii powodującej raka szyjki korzeniowej bardzo wielu roślin —Agrobacterium tumefaciens. Plazmidy wraz z komrkami bakteryjnymi stanowią naturalny mechanizm wprowadzania genw do roślin. Komrki A. tumefaciens wnikają do zranionych części roślin. Plazmid przedostaje się z bakterii do komrek roślinnych i część plazmidowego DNA zostaje wbudowana do genomu gospodarza. Niektre geny plazmidowego DNA ulegają ekspresji w komrkach roślinnych. W efekcie rozwija się guz. Co dziwne, z takich rakowatych komrek można otrzymać cale, zdrowe rośliny. Jest to jedyny znany przykład naturalnego przekazywania genw komrkom eukariotycznym przez plazmidy bakteryjne. System ten wykorzystano w inżynierii genetycznej roślin — obce geny, wstawione do plazmidu A. tumefaciens za pomocą technik rekombinacji DNA, wprowadza się następnie do roślin.

Z tak transformowanych komrek otrzymano rośliny zdolne do wytwarzania zdrowych nasion, przenoszących funkcjonalne obce geny. Geny wzmacniające odporność roślin na choroby wirusowe lub herbicydy oraz kodujące związki owadobjcze zostały już wprowadzone do roślin ważnych dla rolnictwa. Wiele z nich przechodzi obecnie prby polowe. Inne badania koncentrują się na poprawieniu wartości odżywczej roślin uprawnych.

Gąsienice nie zniszczą liści pomidora, ktrego komrki zawierają gen kodujący białko toksyczne dla gąsienic. Gen pochodzi z bakterii Bacillus thuringiensis

Rośliny transgeniczne uzyskuje się przez dodanie nowego ( lub zabranie) genu pochodzącego z innej rośliny, a nawet zwierzęcia czy mikroorganizmu, genu, ktry sprawia, iż nabywają one nowych cech, np.:

- wzrasta wartość odżywcza,

- poprawia się wygląd,

- pojawia się odporność na herbicydy (środki stosowane przeciwko chwastom),

- potrafią wytwarzać własne insektycydy (środki przeciwko owadom),

- są odporne na choroby przenoszone przez mikroorganizmy,

- wzrastają w niesprzyjających warunkach (np. w wysokiej / niskiej temperaturze),

- nie potrzebują wysokiego nawożenia azotowego -potrafią same wiązać azot atmosferyczny,

- wolno dojrzewają, przez co wzrasta ich podatność na przechowywanie czy daleki transport.



Rośliny transgeniczne w Polsce

W latach osiemdziesiątych podjęto pierwsze prby transformowania ogrka i zbż we wspłpracy z Instytutem Maxa Plancka w Kolonii. Rośliny transgeniczne uzyskano pod koniec lat osiemdziesiątych w ICHB PAN w Poznaniu i w IHAR - Radzikw w ramach prac, międzyinstytutowej grupy badawczej, pod kierownictwem profesora Andrzeja Legockiego. Były to modelowe Nicotiana tabacum i Lotus corniculatus zawierające geny markerowe uidA i nptII.

Pierwszej w Polsce transformacji roślin o dużym znaczeniu gospodarczym - ziemniakw dokonał, na początku lat dziewięćdziesiątych, profesor Kazimierz Kleczkowski w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie. W latach 1993-94 dokonano transformacji ziemniakw w IBB PAN we wspłpracy z IHAR oraz pszenżyta, a potem pszenicy i żyta w IHAR w Radzikowie.

W ostatnich latach dokonano też transformacji ogrkw i pomidorw w Katedrze Genetyki i Hodowli Roślin SGGW we wspłpracy z IBB PAN, pszenicy w IBB PAN i w Ogrodzie Botanicznym PAN, a także gerbery w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach.

Ponadto podejmowane są prby uzyskiwania szczepionek roślinnych w transgenicznej sałacie (InstytutChemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu), oraz transformowania śliw (Instytut Biologii Molekularnej iBiotechnologii UAM w Poznaniu). Rośliny transgeniczne rzepaku uzyskano w Instytucie Genetyki RoślinPAN w Poznaniu i w Poznańskim Oddziale IHAR.



Inżynieria genetyczna zwierząt

Chemicy pracujący nad białkami zmieniają sekwencje nukleotydowe sklonowanych genw, aby uzyskać zmienione białka w czystej postaci w dużych ilościach. Biologw zaś interesują skutki, jakie wywierają zmiany w strukturze białka, regionie regulatorowym lub w organizacji genomu na właściwości całych komrek i organizmw. W ten sposb można lepiej zrozumieć fizjologię stanw normalnych i chorobowych. Wprowadzanie zmienionych genw do komrek lub całych organizmw może pomc w osiągnięciu tego celu. Najważniejszym dokonaniem technik rekombinacji DNA jest właśnie możliwość wprowadzania takich ściśle określonych modyfikacji. Biologia zmienia swe oblicze, z tradycyjnej nauki zajmującej się opisem budowy i działania żywych organizmw staje się dyscypliną manipulującą ich dziedzicznymi cechami. Termin inżynieria genetyczna jest trafnie dobrany. Co więcej, właśnie teraz, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, sprawdza się właściwy genetyce molekularnej redukcjonizm — kiedy badaniom poddaje się całe komrki i organizmy oraz analizuje wpływ pojedynczych genw na procesy fizjologiczne, anatomię oraz rozwj.

Jedną z podstawowych technik genetyki molekularnej jest transformacja komrek bakteryjnych i eukariotycznych za pomocą zrekombinowanych wektorw niosących geny, cDNA lub ich zmienione wersje. W przypadku bakterii czy drożdży manipulacje dokonywane na poszczeglnych komrkach dotyczą oczywiście całych, jednokomrkowych organizmw. Eksperymentalną naprawę mutacji w komrce drożdży czy bakterii można określić mianem terapii genowej. Wcześniej opisałam terapeutyczny efekt wprowadzenia ludzkiego genu ras do chorych komrek drożdży — chorych z powodu braku własnego genu ras. Jednak przeniesienie terapii genowej na grunt wielokomrkowych organizmw rozmnażających się płciowo wymaga zupełnie innego podejścia doświadczalnego i całkiem nowych koncepcji.

Jedno z rozwiązań polega na modyfikacji genetycznej tylko jednego typu zrżnicowanych komrek — komrek somatycznych. Obecnie taki eksperyment składa się z następujących etapw: 1— pobrania odpowiednich komrek z organizmu; 2 — umieszczenia ich na szalce z pożywką umożliwiającą wzrost i podziały; 3 — transformacji wektorem zawierającym gen lub odpowiedni cDNA 4 - wprowadzenia komrek z powrotem do organizmu. Rozważa się wykorzystanie tego sposobu postępowania w terapii niektrych ludzkich chorb genetycznych. W eksperymentach stosuje się pochodzące od ssakw komrki szpiku kostnego, wśrd ktrych znajdują się prekursory komrek krwi. Istnieje wiele metod transformacji, zazwyczaj przeprowadza się ją stosując wektory pochodzące z genomw retrowirusw przenoszących określony gen. Szczeglnie interesujące prby obejmują dzieci z wadą genetyczną powodującą poważne niedobory immunologiczne. Osoby chore są homozygotami względem zmutowanego genu kodującego enzym deaminazę adenozynową. Terapia polega na wprowadzeniu prawidłowego allelu genu do limfocytw dzieci. Wiele innych chorb można prbować leczyć wprowadzając funkcjonalny gen do krwinek. Jednak nie wiadomo jeszcze, czy rezultaty obecnie prowadzonych badań będą na tyle obiecujące, by możliwe było rozpoczęcie prb klinicznych. Pierwsze prby terapii genowej dzieci z ciężkim złożonym niedoborem odporności (SCID) przeprowadzono w latach 1991-93. Przyniosły one dobre rezultaty. Cała piątka dzieci prowadzi obecnie normalne życie.

Terapia genowa komrek somatycznych: do genomu komrek szpiku kostnego wprowadza się odpowiednie geny, po czym zmieniony szpik wprowadzany jest do organizmu.

Zmiana komrek somatycznych nie wprowadza nowej dziedzicznej cechy do organizmu wielokomrkowego, ponieważ komrki rozrodcze powstają na stosunkowo wczesnym etapie rozwoju. Żeby wprowadzić dziedziczącą się cechę, trzeba zmodyfikować komrki linii płciowej. Do tej pory udało się przeprowadzić takie eksperymenty jedynie na nielicznych organizmach: muszce owocowej, ssakach doświadczalnych i roślinach. Modyfikacja komrek linii płciowej muszki owocowej przez wprowadzenie elementu P zawierającego muszy gen. Gen na transpozonie jest funkcjonalny, w przeciwieństwie do genomowego genu biorcy.

W przypadku muszki owocowej komrki płciowe można zmieniać za pomocą transpozonu, tak zwanego elementu P. Zrekombinowany wektor przenoszący element P, ktry zawiera badany gen, wstrzykuje się do zarodka w bardzo wczesnej fazie rozwoju. Element P z wbudowanym genem przedostaje się z wektora do genomowego DNA. Dorosłe muszki rozwijające się z transformowanych zarodkw zwykle zawierają element P w genomach komrek rozrodczych. Dzięki temu ich potomstwo dziedziczy nowy funkcjonalny gen.

Muszki i inne organizmy niosące eksperymentalnie wprowadzone geny, ktre mogą być przekazywane następnym pokoleniom, zwane są organizmami transgenicznymi, wprowadzony gen określa się mianem transgenu. Metoda ta stwarza ogromne możliwości badania procesw rozwoju i rżnicowania, na przykład analizowania słabo poznanego wpływu sąsiadujących sekwencji DNA na ekspresję genu. Zauważmy bowiem, że położenie nowego genu — transgenu — w genomie transgenicznej muszki jest inne niż normalne położenie jego genomowego odpowiednika. Co więcej, u rżnych, niezależnie otrzymanych transgenicznych muszek proces transpozycji umieści transgen w rżnych miejscach genomu — na przykład na rżnych chromosomach. Można wtedy poszukiwać odpowiedzi na takie pytania: ktre elementy regulatorowe muszą towarzyszyć transgenowi, żeby mgł on pełnić rolę swego oryginalnego odpowiednika zajmującego właściwe miejsce na właściwym chromosomie? Czyli —jakie elementy regulatorowe są konieczne do prawidłowej ekspresji genu na odpowiednim etapie rozwoju i w odpowiednich komrkach? Czy położenie transgenu na chromosomie ma znaczenie dla jego właściwej regulacji w poszczeglnych typach komrek na rżnych etapach rozwoju?

Te same pytania skłaniają naukowcw do wprowadzania fragmentw obcego DNA do komrek linii płciowej ssakw doświadczalnych. Transgeniczne myszy stały się najpopularniejszym układem doświadczalnym do analizowania podstawowych problemw biologii. Badaniom poddaje się rwnież transgeniczne ryby, owce, krliki i świnie, z nadzieją na opracowanie lepszych odmian hodowlanych oraz takich linii zwierząt, ktre mogłyby być wykorzystywane do produkcji ważnych w lecznictwie białek.

Transgeniczne myszy można otrzymać kilkoma metodami, jedna z nich jest jednak najbardziej skuteczna. Sklonowany gen wstrzykuje się do jądra zapłodnionej komrki jajowej. Następnym etapem jest jej implantacja w macicy myszy. Odcinek obcego DNA zostaje wbudowany do genomu na tyle wcześnie, że będzie obecny zarwno w komrkach linii płciowej, jak i w komrkach somatycznych. Następne pokolenie odziedziczy go razem ze wszystkimi innymi genami. Transgeniczne dzieci oraz ich potomstwo poddaje się szczegłowej analizie pod kątem czasu i miejsca ekspresji transgenu i ewentualnych zaburzeń powodowanych przez nowy DNA. Zazwyczaj transgen zawiera podstawowe elementy regulatorowe. Często wygodnie jest elementy regulatorowe badanego genu połączyć zamiast z nim, z innym genem — takim, ktrego produkt jest łatwo wykrywalny. Jest to prosty sposb umożliwiający badanie mechanizmw kontrolnych organizmu. W innych przypadkach bardziej interesujący niż funkcjonowanie sekwencji regulatorowej jest wpływ określonego białka na transgeniczne organizmy. Wwczas badaną sekwencję kodującą łączy się zazwyczaj z taką regulatorową sekwencją DNA, ktra zapewni jej ekspresję (zamiast z sekwencją regulatorową normalnie towarzyszącą tej sekwencji kodującej). Dzięki metodom klonowania molekularnego, konstruowanie takich mieszanych genw nie przedstawia specjalnych trudności.

Badania nad transgenicznymi myszami pozwolą na rozwiązanie wielu kwestii; niektre z nich można zilustrować na przykładzie genu insulinowego. Ekspresja tego genu jest ograniczona przez segment DNA położony tuż przed genem i zachodzi tylko w wybranych komrkach trzustki. Wprowadzenie do wczesnego zarodka mysiego sztucznie skonstruowanej cząsteczki DNA złożonej z sekwencji kodującej onkogen wirusa SV4O — duży antygen T oraz z sekwencji regulatorowej genu insulinowego powoduje, że genomy wszystkich jego przyszłych potomkw będą miały tę zrekombinowaną cząsteczkę. Ponieważ sekwencja kodująca duży antygen T jest w tym przypadku kontrolowana przez promotor genu insuliny, białko to będzie syntetyzowane wyłącznie w komrkach syntetyzujących insulinę. Jego rakotwrczych właściwości dowodzi powstawanie nowotworw (zwanych wyspiakami lub gruczolakami wyspowokomrkowymi) z tych, i tylko tych komrek. Doświadczenie to potwierdza wyniki uzyskane podczas badań nad hodowlami komrkowymi; sekwencje regulatorowe genu insuliny umożliwiają ekspresję genu tylko w komrkach określonego typu.

Jeśli zamiast odcinka promotorowego genu insuliny zastosuje się odcinek regulatorowy genu kodującego enzym elastazę, wynik będzie zupełnie inny. Elastaza jest wytwarzana między innymi w komrkach trzustki, innych niż syntetyzujące insuline. I znowu, u transgenicznych myszy dochodzi do rozwoju nowotworu. W tym przypadku jednak nowotwr rozwinie się z komrek wytwarzających elastazę, a nie z komrek syntetyzujących insulinę. Pomimo użycia tego samego onkogenu - dużego antygenu T, nowotwr powstaje więc w rżnych komrkach, w zależności od zastosowanych sekwencji regulatorowych.

Tego typu eksperymenty stworzyły system modelowy do badania rozwoju nowotworw orazdoskonalenia skutecznych środkw terapeutycznych. Na przykład wprowadzenie innego onkogenu: myc, pod kontrolą sekwencji regulatorowych pochodzących z genomu wirusa, ktry powoduje u myszy raka sutka, doprowadziło do rozwoju nowotworu sutka. Prawdopodobnie więc związek między wirusem a rakiem sutka polega na tym, że komrki gruczołw mlecznych są miejscem wybirczej ekspresji jego genw. Doświadczenie to jest rwnież potwierdzeniem tezy, że gen myc jest onkogenem. Transgeniczne myszy można także wykorzystywać w badaniach nad wpływem rżnych lekw na hamowanie rozwoju nowotworw.







Bibliografia:

1. Internet

2. Multimedialna Encyklopedia WIEM

3. materiały z Instytutu na rzecz Ekorozwoju

4. materiały pochodzące z Federacji Zielonych działającej w Grupie Krakowskiej






Przykadowe prace

Igrzyska olimpijskie i panhellenizm

Igrzyska olimpijskie i panhellenizm Dążenie do wspłzawodnictwa charakteryzujące męskich członkw elity znalazło wyraz w igrzyskach olimpijskich, święcie religijnym związanym z wielkim sanktuarium Zeusa, najwyższego boga greckiego panteonu. Okręg świ...

Filozofia a nauki kognitywne

Filozofia a nauki kognitywne Filozofia a nauki kognitywne Ustalenia wstępne Umysł stanowi ciągle jeszcze jedną z największych zagadek filozoficznych i naukowych. Ale czym jest umysł? Czy pojęcie umysłu ma jakiś status naukowy, czy wymyślili je filozofowie, tw...

Kobieta pocałunkiem przezwyciężyć może nawet śmierć – Nikos Kazantzakis

Kobieta pocałunkiem przezwyciężyć może nawet śmierć – Nikos Kazantzakis Kobieta i mężczyzna. Czy jest możliwe życie bez siebie nawzajem? Czym byłoby życie kobiety bez mężczyzny, czym byłaby podrż mężczyzny bez kobiecego ciep...

Metody w pracy socjalnej

Metody w pracy socjalnej SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I Wieki Średnie- charakterystyka wybranego okresu historycznego w Pedagogice Socjalnej I.1 Święty Franciszek- buntownik i miłośnik Boga I.2 Święty Tomasz- wielki rycerz i obrońca Kośc...

Mahatma Gandhi

Mahatma Gandhi Gandhi Mohandas Karamchand (żył w latach: 1869-1948), indyjski prawnik, pisarz, filozof i polityk; ukończył studia prawnicze w Wielkiej Brytanii; działalność publiczną rozpoczął 1893–1914 w Afryce Południowej (Natal), gdzie skutecznie walczył o popr...

Recenzja filmu - "Dolina Issy"

Recenzja filmu - "Dolina Issy" Niedawno, razem z pozostałymi uczniami z mojej klasy, miałam okazję obejrzeć film nakręcony na podstawie powieści o tym samym tytule. "Dolina Issy", bo o owym dziele mowa, był chyba pierwszym filmem, ktry wywołał tak wiele skrajnych opinii w nas...

Teoria wyboru konsumenta

Teoria wyboru konsumenta TEORIA WYBORU KONSUMENTA Na początek powiemy sobie, kto to jest konsument. (powiedzieć, że konsumentem jest każdy z nas, każda osoba prowadząca własny budżet, pracująca, zarabiająca, itp.) Pojęcie konsumenta w ekonomii. KONSUME...

Płprzewodniki i ich zastosowanie.

Płprzewodniki i ich zastosowanie. Płprzewodniki są to substancje zachowujące się w pewnych warunkach tak jak dielektryk, czyli przedmiot nie przewodzący prądu elektrycznego, ze względu na brak wolnych elektronw, a w pewnym zakresie płprzewodnik staje się przewodnikiem, czyli...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry