• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Jan Matej...

Nawigacja

Jan Matejko - życie i twórczość



Jan Matejko - życie i twórczość




Jan Matejko





Jan Matejko urodził się w 1838 roku w Krakowie. Był dziewiątym dzieckiem nauczyciela muzyki, Franciszka Ksawerego i Janiny Karoliny z domu Rossberg, córki krakowskiego siodlarza, która zmarła gdy Jan miał siedem lat.

Największy wpływ na kształtowanie się osobowości przyszłego artysty miał jego najstarszy brat – Franciszek – historyk, początkowo pracownik biblioteki, potem docent nauk pomocniczych historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przekazał on młodemu Janowi kult przeszłości, zamiłowanie do szperania w księgach, kierował jego lekturami.

W latach dziecinnych Jan Matejko ujawniał wielki zapał do rysunków, a także zdolności w tym kierunku. Był dzieckiem skupionym i małomównym, bardzo pracowitym, dużo czytał, jednak w nauce szkolnej robił małe postępy. Krótkowidz, słaby i wątły, nieraz padał ofiarą wyśmiewających go i poniżających, silniejszych i zamożniejszych kolegów w szkole Św. Barbary, gdzie rozpoczął naukę. Potem, przygotowany przez brata Franciszka, zdał egzamin do liceum Św. Anny. Ojciec, myśląc zapewne z niepokojem o przyszłości słabego i wątłego chłopca, przeznaczył go do stanu duchownego. Małe postępy w nauce nie dawały jednak widoków na realizację tych planów. Mimo to ogrom wiedzy historycznej jaką posiadał, Jan Matejko nie wyniósł ze szkoły, w tej dziedzinie był on typowym genialnym samoukiem.

Brat Franciszek zdołał przekonać ojca o celowości wyboru artystycznego kierunku nauki. Tak więc, w wieku 14 lat, mając bardzo mizerne podstawy wiedzy ogólnej, Matejko został uczniem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych.

W szkole Matejko przebywał do 1858 roku. Trzeba podkreślić jednak, że nie tylko szkolny program: rysowanie gipsowych odlewów części ciała, głów z tzw. antyków, wreszcie studia aktu i portretu określały zakres jego artystycznego wykształcenia. Żeby w pełni zrozumieć rodowód późniejszych zainteresowań artystycznych Matejki, nie wystarczy zapoznać się z tymi tylko pracami, które wykonywał w ramach Szkoły i zgodnie z jej programem. Niezależnie bowiem od nauki szkolnej rozpoczął zbieranie swoistej artystycznej dokumentacji. Przerysowywał portrety sławnych osób, ubiory, szczegóły uzbrojenia. Tym poszukiwaniom kierunek nadał Franciszek. Zachowały się w zbiorach Domu Matejki w Krakowie albumy młodego artysty, do których wklejał kalkowane i kopiowane rysunki.

Trzeba tu jednak podkreślić, iż zainteresowania Jana Matejki zbiegły się z pojawiającym się równolegle szerszym prądem zainteresowań i badań pamiątek historycznych oraz artystycznych. Był to okras zakładania podwalin pod historię sztuki, która wówczas ukształtowała się jako odrębna dyscyplina naukowa.

Już w latach szkolnych Jana powstają – w szkicach, akwarelach, rysunkach – notatki i pomysły do kompozycji historycznych: Hołd pruski, Zjazd pod Wiedniem, Sobieski, Jagiełło przed bitwą pod Grunwaldem, Jan Kazimierz. W 1853 roku, poza szkoła i w tajemnicy przed wszystkimi, namalował pierwszą kompozycję historyczną Carowie Szujscy wprowadzeni na sejm warszawski przed Zygmunta III. Sprzedaż obrazu jednemu z krakowskich antykwarzy zmieniła stosunek ojca do malarskich studiów Jana, traktowanych dotąd niechętnie i z niedowierzaniem w ich życiową przydatność.

Pierwsze lata pracy nie przynosiły Matejce sukcesów. Dopiero 1 1858 roku nastąpił przełom. Pokazany na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych obraz Karol Gustaw i ks. Szymon Staropolski przed grobem Łokietka… zostaje zakupiony przez Towarzystwo, a na łamach krakowskiego dziennika Czas ukazuje się pochlebna ocena obrazu pióra L. Siemieńskiego.

Nadszedł rok 1863. W zaborze rosyjskim wybuchło powstanie. Jan Matejko zdecydowany był początkowo wziąć w nim czynny udział, później jednak zaniechał tego projektu. Złożył tylko na cele powstania dużą jak na swe ówczesne możliwości materialne składkę i razem z historykiem i publicystą Józefem Szujskim wyruszył do Królestwa, transportując przez granicę broń do obozu powstańców.

Lata 1871 – 1878 (od Batorego do Bitwy pod Grunwaldem)to w życiu Matejki okres niezmiernie płodny, nacecho3any nadzwyczaj wytężoną pracą. Powstaje wtedy szereg znakomitych portretów, a także wielka liczba kompozycji historycznych. Jak gdyby na ich marginesie pojawiają się oparte na wrażeniach z podróży do Konstantynopola prace Utopienie sułtanki w Bosforze i pejzaż Widok Bebeku’, niewielkie, swobodnie malowane kompozycje, w których doszła do głosu fascynacja nowym, nie widzianym przedtem krajobrazem i orientalnymi typami.

Jeżeli spojrzeć z perspektywy na całokształt twórczości Jana Matejki, dostrzeżemy, iż Hołd pruski zamyka najbardziej twórczy okres jego malarskiej działalności. W ostatnich dziesięciu latach życia, które dzielą ukończenie i wystawienie Hołdu od śmierci artysty, następuje wyraźny spadek sił twórczych malarz. Nie znaczy to jednak, aby nie podejmował on jeszcze wielkich kompozycji historycznych, wiążących się z nimi problemów kompozycyjnych i coraz trudniejszych do przezwyciężenia trudów czysto fizycznych i technicznych związanych z realizacją takich scen.

Omawiając malarstwo Jana Matejki nie można pominąć milczeniem prac, które podjął w ostatnich latach życia, nowych zagadnień treściowych i kompozycyjnych, nie mających żadnych analogii we wcześniejszej twórczości artysty ani wzorców czy analogii w postaci podobnych czy tylko pokrewnych rozwiązań we współczesnym mu malarstwie polskim.

Ostatnie lata życia artysty to nie tylko zły stan zdrowia, które Matejko nadweręża, pracując nieustannie i ponad siły. To też narastające nastroje pesymizmu, wyobcowania wobec niezrozumienia przez otoczenie.

Malarstwo Jana Matejki, raz oceniane bezkrytycznie, niemal bałwochwalczo, to znów ostro krytykowane, nieraz bezwzględnie i niesprawiedliwie, wytrzymało próbę czasu. Wydaje się, że człowieka współczesnego najbardziej w twórczości artysty pociąga jej dynamizm, śmiałe zerwanie z konwecjami historioficznymi i estetycznymi epoki, wewnętrzna pasja. Malarstwo jego stało się jednak trwałym składnikiem polskiej kultury artystycznej; jego plastyczne wizje przeniknęły do narodowe psychiki Polaków. Twórczość Matejki odegrała rolę prekursorską w stosunku do np. pisarstwa historycznego Henryka Sienkiewicza, podejmując niejednokrotnie funkcje, jakie w społeczeństwach wolnych pełniła publicystyka czy działalność edukacyjna kierowana przez władzę państwową. Wgłębienie się w obrazy Matejki, ich problematykę historyczną i treść ideową, pozwala na wniknięcie w te wszystkie wydarzenia, które określały polskie losy i polskie drogi nie tylko w miniony, dziewiętnastym stuleciu.



Najważniejsze dzieła:

Stańczyk

Bitwa pod Grunwaldem

Hołd pruski

Unia lubelska

Wnętrze grobowca Kazimierza Wielkiego’

Kopernik

Konstytucja 3 maja






Przykładowe prace

Rola pieśni i poezji w życiu narodu na podstawie "Konrada Wallenroda".

Rola pieśni i poezji w życiu narodu na podstawie "Konrada Wallenroda". W utworze tym, Mickiewicz nadał pieśni i poezji szereg bardzo ważnych ról, a wiązało się to z dużym znaczeniem poezji i poety w mniemaniu romantyków; poeta jest bardzo ważną osobistości...

Przedsiębiorstwo, banki, ubezpieczenia, transport

Przedsiębiorstwo, banki, ubezpieczenia, transport 1. Przedsiębiorstwo handlowe prowadzi swoją działalność w swoim środowisku w którym funkcjonuje wiele innych przedsiębiorstw i instytucji stanowiących jego otoczenie i wywierających na nie wpływ. 2. Instytucje wspomagają...

Charakterystyka idealnego rycerza średniowiecznego - "Pieśń o Rolandzie".

Charakterystyka idealnego rycerza średniowiecznego - "Pieśń o Rolandzie". Na podstawie fragmentu "Pieśni o Rolandzie" scharakteryzuj idealnego rycerza średniowiecznego. Przedstaw go jako wojownika,chrześcijanina i wasala. "Pieśń o Rolandzie" pochodzi z ...

"Proces" Franca Kafki jako metafora.

"Proces" Franca Kafki jako metafora. Trzeba zacząć od tego, co to jest proces? To postępowanie toczące się najczęściej z inicjatywy strony (powoda) w jej własnym interesie, na skutek wytoczenia przez nią powództwa przed sądem w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia spornej spra...

I wojna światowa- przyczyny,przebieg,skutki

I wojna światowa- przyczyny,przebieg,skutki I WOJNA ŚWIATOWA-przyczyny wybuchu,przebieg,skutki. WSTĘP: I wojna światowa (1914?18) był to pierwszy konflikt zbrojny w skali światowej, burzący układ stosunków politycznych po kongresie wiedeńskim.Jej ośrodek znajdował si...

List Do Mamy - Wspomnienie Z Wakacji

List Do Mamy - Wspomnienie Z Wakacji Droga mamo! Tak jak obiecałam, piszę do Ciebie, aby opisać moje wspomnienia z wakacji. Jak dobrze wiesz na wakacjach byłam u babci na wsi. Było super, ale szkoda że ten czas tak szybko minął. Poznałam tam parę wyjątkowych osób, z któ...

Interpretacja wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego "Rodzicom"

Interpretacja wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego "Rodzicom" Krzysztof Kamil Baczyński urodzony w 1920 roku, syn Stanisława Baczyńskiego i Stefanii Zieleńczyk, należy do pokolenia młodych ludzi, którzy w najpiękniejszym okresie swojego życia musieli zmierzyć się z okruci...

Sakralizacja, heroizacja jako sposoby określania bohaterów w noweli pt: Gloria victis.

Sakralizacja, heroizacja jako sposoby określania bohaterów w noweli pt: Gloria victis. Wodzem ich był człowiek świętego imienia, które brzmiał: Romuald Traugutt. Pytasz, dlaczego świętym jest to imię? Albowiem według przykazania Pana opuścił on żoną i dzieci, ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoła streszczenie notatka ściąga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura książka

Prawa

Do g?ry