• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Jan Matej...

Nawigacja

Jan Matejko - życie i twórczość



Jan Matejko - życie i twórczość




Jan Matejko





Jan Matejko urodził się w 1838 roku w Krakowie. Był dziewiątym dzieckiem nauczyciela muzyki, Franciszka Ksawerego i Janiny Karoliny z domu Rossberg, córki krakowskiego siodlarza, która zmarła gdy Jan miał siedem lat.

Największy wpływ na kształtowanie się osobowości przyszłego artysty miał jego najstarszy brat – Franciszek – historyk, początkowo pracownik biblioteki, potem docent nauk pomocniczych historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przekazał on młodemu Janowi kult przeszłości, zamiłowanie do szperania w księgach, kierował jego lekturami.

W latach dziecinnych Jan Matejko ujawniał wielki zapał do rysunków, a także zdolności w tym kierunku. Był dzieckiem skupionym i małomównym, bardzo pracowitym, dużo czytał, jednak w nauce szkolnej robił małe postępy. Krótkowidz, słaby i wątły, nieraz padał ofiarą wyśmiewających go i poniżających, silniejszych i zamożniejszych kolegów w szkole Św. Barbary, gdzie rozpoczął naukę. Potem, przygotowany przez brata Franciszka, zdał egzamin do liceum Św. Anny. Ojciec, myśląc zapewne z niepokojem o przyszłości słabego i wątłego chłopca, przeznaczył go do stanu duchownego. Małe postępy w nauce nie dawały jednak widoków na realizację tych planów. Mimo to ogrom wiedzy historycznej jaką posiadał, Jan Matejko nie wyniósł ze szkoły, w tej dziedzinie był on typowym genialnym samoukiem.

Brat Franciszek zdołał przekonać ojca o celowości wyboru artystycznego kierunku nauki. Tak więc, w wieku 14 lat, mając bardzo mizerne podstawy wiedzy ogólnej, Matejko został uczniem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych.

W szkole Matejko przebywał do 1858 roku. Trzeba podkreślić jednak, że nie tylko szkolny program: rysowanie gipsowych odlewów części ciała, głów z tzw. antyków, wreszcie studia aktu i portretu określały zakres jego artystycznego wykształcenia. Żeby w pełni zrozumieć rodowód późniejszych zainteresowań artystycznych Matejki, nie wystarczy zapoznać się z tymi tylko pracami, które wykonywał w ramach Szkoły i zgodnie z jej programem. Niezależnie bowiem od nauki szkolnej rozpoczął zbieranie swoistej artystycznej dokumentacji. Przerysowywał portrety sławnych osób, ubiory, szczegóły uzbrojenia. Tym poszukiwaniom kierunek nadał Franciszek. Zachowały się w zbiorach Domu Matejki w Krakowie albumy młodego artysty, do których wklejał kalkowane i kopiowane rysunki.

Trzeba tu jednak podkreślić, iż zainteresowania Jana Matejki zbiegły się z pojawiającym się równolegle szerszym prądem zainteresowań i badań pamiątek historycznych oraz artystycznych. Był to okras zakładania podwalin pod historię sztuki, która wówczas ukształtowała się jako odrębna dyscyplina naukowa.

Już w latach szkolnych Jana powstają – w szkicach, akwarelach, rysunkach – notatki i pomysły do kompozycji historycznych: Hołd pruski, Zjazd pod Wiedniem, Sobieski, Jagiełło przed bitwą pod Grunwaldem, Jan Kazimierz. W 1853 roku, poza szkoła i w tajemnicy przed wszystkimi, namalował pierwszą kompozycję historyczną Carowie Szujscy wprowadzeni na sejm warszawski przed Zygmunta III. Sprzedaż obrazu jednemu z krakowskich antykwarzy zmieniła stosunek ojca do malarskich studiów Jana, traktowanych dotąd niechętnie i z niedowierzaniem w ich życiową przydatność.

Pierwsze lata pracy nie przynosiły Matejce sukcesów. Dopiero 1 1858 roku nastąpił przełom. Pokazany na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych obraz Karol Gustaw i ks. Szymon Staropolski przed grobem Łokietka… zostaje zakupiony przez Towarzystwo, a na łamach krakowskiego dziennika Czas ukazuje się pochlebna ocena obrazu pióra L. Siemieńskiego.

Nadszedł rok 1863. W zaborze rosyjskim wybuchło powstanie. Jan Matejko zdecydowany był początkowo wziąć w nim czynny udział, później jednak zaniechał tego projektu. Złożył tylko na cele powstania dużą jak na swe ówczesne możliwości materialne składkę i razem z historykiem i publicystą Józefem Szujskim wyruszył do Królestwa, transportując przez granicę broń do obozu powstańców.

Lata 1871 – 1878 (od Batorego do Bitwy pod Grunwaldem)to w życiu Matejki okres niezmiernie płodny, nacecho3any nadzwyczaj wytężoną pracą. Powstaje wtedy szereg znakomitych portretów, a także wielka liczba kompozycji historycznych. Jak gdyby na ich marginesie pojawiają się oparte na wrażeniach z podróży do Konstantynopola prace Utopienie sułtanki w Bosforze i pejzaż Widok Bebeku’, niewielkie, swobodnie malowane kompozycje, w których doszła do głosu fascynacja nowym, nie widzianym przedtem krajobrazem i orientalnymi typami.

Jeżeli spojrzeć z perspektywy na całokształt twórczości Jana Matejki, dostrzeżemy, iż Hołd pruski zamyka najbardziej twórczy okres jego malarskiej działalności. W ostatnich dziesięciu latach życia, które dzielą ukończenie i wystawienie Hołdu od śmierci artysty, następuje wyraźny spadek sił twórczych malarz. Nie znaczy to jednak, aby nie podejmował on jeszcze wielkich kompozycji historycznych, wiążących się z nimi problemów kompozycyjnych i coraz trudniejszych do przezwyciężenia trudów czysto fizycznych i technicznych związanych z realizacją takich scen.

Omawiając malarstwo Jana Matejki nie można pominąć milczeniem prac, które podjął w ostatnich latach życia, nowych zagadnień treściowych i kompozycyjnych, nie mających żadnych analogii we wcześniejszej twórczości artysty ani wzorców czy analogii w postaci podobnych czy tylko pokrewnych rozwiązań we współczesnym mu malarstwie polskim.

Ostatnie lata życia artysty to nie tylko zły stan zdrowia, które Matejko nadweręża, pracując nieustannie i ponad siły. To też narastające nastroje pesymizmu, wyobcowania wobec niezrozumienia przez otoczenie.

Malarstwo Jana Matejki, raz oceniane bezkrytycznie, niemal bałwochwalczo, to znów ostro krytykowane, nieraz bezwzględnie i niesprawiedliwie, wytrzymało próbę czasu. Wydaje się, że człowieka współczesnego najbardziej w twórczości artysty pociąga jej dynamizm, śmiałe zerwanie z konwecjami historioficznymi i estetycznymi epoki, wewnętrzna pasja. Malarstwo jego stało się jednak trwałym składnikiem polskiej kultury artystycznej; jego plastyczne wizje przeniknęły do narodowe psychiki Polaków. Twórczość Matejki odegrała rolę prekursorską w stosunku do np. pisarstwa historycznego Henryka Sienkiewicza, podejmując niejednokrotnie funkcje, jakie w społeczeństwach wolnych pełniła publicystyka czy działalność edukacyjna kierowana przez władzę państwową. Wgłębienie się w obrazy Matejki, ich problematykę historyczną i treść ideową, pozwala na wniknięcie w te wszystkie wydarzenia, które określały polskie losy i polskie drogi nie tylko w miniony, dziewiętnastym stuleciu.



Najważniejsze dzieła:

Stańczyk

Bitwa pod Grunwaldem

Hołd pruski

Unia lubelska

Wnętrze grobowca Kazimierza Wielkiego’

Kopernik

Konstytucja 3 maja






Przykładowe prace

Napisz list otwarty poruszający problemy ważne dla twojego miasta

Napisz list otwarty poruszający problemy ważne dla twojego miasta Opole22.05.2006 Szanowny panie Prezydencie! Piszę do Pana w imieniu młodzieży, która tak jak ja przejmuje się losami naszego pięknego miasta i nie pozostaje obojętna na jego problemy. Dlatego zwracam sie do Pa...

"Człowiek umiera, ale żyć może w pamięci następnych pokoleń"

"Człowiek umiera, ale żyć może w pamięci następnych pokoleń" Treść wypracowania: Napiszę wypracowanie na następujący temat: "Człowiek umiera, ale żyć może w pamięci następnych pokoleń." Przedstaw swoje reflekcje i doświadczeni...

Reportaż- Byłam pod Arsenałem

Reportaż- Byłam pod Arsenałem Akcja pod Arsenałem była starannie przygotowana przez Kedyw i Szare Szeregi. Miała na celu odbicie Rudego z rąk gestapo podczas przewożenia transportem więziennym z Alei Szucha na Pawiak. Przyjaciele z niecierpliwością oczekiwali dn...

Transfery

Transfery Transfery to przekazywanie pieniędzy w postaci dotacji od rządu do gospodarstw domowych, firm itd. Nie są to płatności za dobra lub wykonywaną pracę. Zasiłki dla bezrobotnych i dla dzieci, dotacje inwestycyjne są przykładami transferów. Pomimo że transfery są...

Obrona Zenona Ziembiewicza

Obrona Zenona Ziembiewicza Wysoki Sądzie, Szanowni zgromadzeni. Zebraliśmy się w tej sali, ponieważ właśnie dzisiaj ma zapaść wyrok, który zdecyduje o przyszłości obecnego tu Zenona Ziembiewicza. Musimy sobie dzisiaj odpowiedzieć na podstawowe pytania: Czy oska...

Saloniki - projekt Strategii Bezpieczeństwa UE

Saloniki - projekt Strategii Bezpieczeństwa UE PROJEKT STRATEGII BEZPIECZEŃSTWA UNII EUROPEJSKIEJ PRZYJĘTEJ NA SZCZYCIE W SALONIKACH Europa globalna Na szczycie w Salonikach przyjęto założenie, że Unia Europejska jest podmiotem bezpieczeństwa o charakterze globalnym. Jes...

Budowa malowidła. Optyczne podstawy malarstwa. Substancje barwne. Podłoża. Ważniejsze materiały malarskie i ich zastosowanie.

Budowa malowidła. Optyczne podstawy malarstwa. Substancje barwne. Podłoża. Ważniejsze materiały malarskie i ich zastosowanie. Substancje barwne BARWIDŁA to substancje barwne nadające barwę otoczeniu. Różnią się właściwościami. Pierwsze, zwane PIGMENTAM...

Czy Rybałtowie mieli swoją ideologię?

Czy Rybałtowie mieli swoją ideologię? W bujnym życiu literackim końca XVI wieku i pierwszych dziesięcioleci wieku XVII miejsce szczególne i wyraziście odrębne przypada popularnej humorystyce ludowej, zwanej potocznie – za sprawą Aleksandra Brucknera – literaturą sowiz...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoła streszczenie notatka ściąga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura książka

Prawa

Do g?ry