• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Jan Matej...

Nawigacja

Jan Matejko - życie i twórczość



Jan Matejko - życie i twórczość




Jan Matejko





Jan Matejko urodził się w 1838 roku w Krakowie. Był dziewiątym dzieckiem nauczyciela muzyki, Franciszka Ksawerego i Janiny Karoliny z domu Rossberg, córki krakowskiego siodlarza, która zmarła gdy Jan miał siedem lat.

Największy wpływ na kształtowanie się osobowości przyszłego artysty miał jego najstarszy brat – Franciszek – historyk, początkowo pracownik biblioteki, potem docent nauk pomocniczych historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przekazał on młodemu Janowi kult przeszłości, zamiłowanie do szperania w księgach, kierował jego lekturami.

W latach dziecinnych Jan Matejko ujawniał wielki zapał do rysunków, a także zdolności w tym kierunku. Był dzieckiem skupionym i małomównym, bardzo pracowitym, dużo czytał, jednak w nauce szkolnej robił małe postępy. Krótkowidz, słaby i wątły, nieraz padał ofiarą wyśmiewających go i poniżających, silniejszych i zamożniejszych kolegów w szkole Św. Barbary, gdzie rozpoczął naukę. Potem, przygotowany przez brata Franciszka, zdał egzamin do liceum Św. Anny. Ojciec, myśląc zapewne z niepokojem o przyszłości słabego i wątłego chłopca, przeznaczył go do stanu duchownego. Małe postępy w nauce nie dawały jednak widoków na realizację tych planów. Mimo to ogrom wiedzy historycznej jaką posiadał, Jan Matejko nie wyniósł ze szkoły, w tej dziedzinie był on typowym genialnym samoukiem.

Brat Franciszek zdołał przekonać ojca o celowości wyboru artystycznego kierunku nauki. Tak więc, w wieku 14 lat, mając bardzo mizerne podstawy wiedzy ogólnej, Matejko został uczniem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych.

W szkole Matejko przebywał do 1858 roku. Trzeba podkreślić jednak, że nie tylko szkolny program: rysowanie gipsowych odlewów części ciała, głów z tzw. antyków, wreszcie studia aktu i portretu określały zakres jego artystycznego wykształcenia. Żeby w pełni zrozumieć rodowód późniejszych zainteresowań artystycznych Matejki, nie wystarczy zapoznać się z tymi tylko pracami, które wykonywał w ramach Szkoły i zgodnie z jej programem. Niezależnie bowiem od nauki szkolnej rozpoczął zbieranie swoistej artystycznej dokumentacji. Przerysowywał portrety sławnych osób, ubiory, szczegóły uzbrojenia. Tym poszukiwaniom kierunek nadał Franciszek. Zachowały się w zbiorach Domu Matejki w Krakowie albumy młodego artysty, do których wklejał kalkowane i kopiowane rysunki.

Trzeba tu jednak podkreślić, iż zainteresowania Jana Matejki zbiegły się z pojawiającym się równolegle szerszym prądem zainteresowań i badań pamiątek historycznych oraz artystycznych. Był to okras zakładania podwalin pod historię sztuki, która wówczas ukształtowała się jako odrębna dyscyplina naukowa.

Już w latach szkolnych Jana powstają – w szkicach, akwarelach, rysunkach – notatki i pomysły do kompozycji historycznych: Hołd pruski, Zjazd pod Wiedniem, Sobieski, Jagiełło przed bitwą pod Grunwaldem, Jan Kazimierz. W 1853 roku, poza szkoła i w tajemnicy przed wszystkimi, namalował pierwszą kompozycję historyczną Carowie Szujscy wprowadzeni na sejm warszawski przed Zygmunta III. Sprzedaż obrazu jednemu z krakowskich antykwarzy zmieniła stosunek ojca do malarskich studiów Jana, traktowanych dotąd niechętnie i z niedowierzaniem w ich życiową przydatność.

Pierwsze lata pracy nie przynosiły Matejce sukcesów. Dopiero 1 1858 roku nastąpił przełom. Pokazany na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych obraz Karol Gustaw i ks. Szymon Staropolski przed grobem Łokietka… zostaje zakupiony przez Towarzystwo, a na łamach krakowskiego dziennika Czas ukazuje się pochlebna ocena obrazu pióra L. Siemieńskiego.

Nadszedł rok 1863. W zaborze rosyjskim wybuchło powstanie. Jan Matejko zdecydowany był początkowo wziąć w nim czynny udział, później jednak zaniechał tego projektu. Złożył tylko na cele powstania dużą jak na swe ówczesne możliwości materialne składkę i razem z historykiem i publicystą Józefem Szujskim wyruszył do Królestwa, transportując przez granicę broń do obozu powstańców.

Lata 1871 – 1878 (od Batorego do Bitwy pod Grunwaldem)to w życiu Matejki okres niezmiernie płodny, nacecho3any nadzwyczaj wytężoną pracą. Powstaje wtedy szereg znakomitych portretów, a także wielka liczba kompozycji historycznych. Jak gdyby na ich marginesie pojawiają się oparte na wrażeniach z podróży do Konstantynopola prace Utopienie sułtanki w Bosforze i pejzaż Widok Bebeku’, niewielkie, swobodnie malowane kompozycje, w których doszła do głosu fascynacja nowym, nie widzianym przedtem krajobrazem i orientalnymi typami.

Jeżeli spojrzeć z perspektywy na całokształt twórczości Jana Matejki, dostrzeżemy, iż Hołd pruski zamyka najbardziej twórczy okres jego malarskiej działalności. W ostatnich dziesięciu latach życia, które dzielą ukończenie i wystawienie Hołdu od śmierci artysty, następuje wyraźny spadek sił twórczych malarz. Nie znaczy to jednak, aby nie podejmował on jeszcze wielkich kompozycji historycznych, wiążących się z nimi problemów kompozycyjnych i coraz trudniejszych do przezwyciężenia trudów czysto fizycznych i technicznych związanych z realizacją takich scen.

Omawiając malarstwo Jana Matejki nie można pominąć milczeniem prac, które podjął w ostatnich latach życia, nowych zagadnień treściowych i kompozycyjnych, nie mających żadnych analogii we wcześniejszej twórczości artysty ani wzorców czy analogii w postaci podobnych czy tylko pokrewnych rozwiązań we współczesnym mu malarstwie polskim.

Ostatnie lata życia artysty to nie tylko zły stan zdrowia, które Matejko nadweręża, pracując nieustannie i ponad siły. To też narastające nastroje pesymizmu, wyobcowania wobec niezrozumienia przez otoczenie.

Malarstwo Jana Matejki, raz oceniane bezkrytycznie, niemal bałwochwalczo, to znów ostro krytykowane, nieraz bezwzględnie i niesprawiedliwie, wytrzymało próbę czasu. Wydaje się, że człowieka współczesnego najbardziej w twórczości artysty pociąga jej dynamizm, śmiałe zerwanie z konwecjami historioficznymi i estetycznymi epoki, wewnętrzna pasja. Malarstwo jego stało się jednak trwałym składnikiem polskiej kultury artystycznej; jego plastyczne wizje przeniknęły do narodowe psychiki Polaków. Twórczość Matejki odegrała rolę prekursorską w stosunku do np. pisarstwa historycznego Henryka Sienkiewicza, podejmując niejednokrotnie funkcje, jakie w społeczeństwach wolnych pełniła publicystyka czy działalność edukacyjna kierowana przez władzę państwową. Wgłębienie się w obrazy Matejki, ich problematykę historyczną i treść ideową, pozwala na wniknięcie w te wszystkie wydarzenia, które określały polskie losy i polskie drogi nie tylko w miniony, dziewiętnastym stuleciu.



Najważniejsze dzieła:

Stańczyk

Bitwa pod Grunwaldem

Hołd pruski

Unia lubelska

Wnętrze grobowca Kazimierza Wielkiego’

Kopernik

Konstytucja 3 maja






Przykładowe prace

Według Szekspira "Świat jest teatrem, a aktorami ludzie". A kto wyznacza im rolę: Bóg, fatum, człowiek, przypadek, historia?

Według Szekspira "Świat jest teatrem, a aktorami ludzie". A kto wyznacza im rolę: Bóg, fatum, człowiek, przypadek, historia? Literatura od swych zaczątków stała się źródłem ideałów, postaw i wzorców osobowych. W utworach powstałych po utracie przez Polskę niepodleg ...

Środki stylistyczne A-Z i ich znaczenie

Środki stylistyczne A-Z i ich znaczenie Patrz > załączony załącznik

Moje dzieciństwo (mon enfance)

Moje dzieciństwo (mon enfance) mon enfance mon enfance tait les plein joies et les chances {les bonheurs}. Chaque de nous tait autrefois enfant, jouait a de bac de sable, s'amusait aux jouets. J' aussi tais tel enfant se rjouissant de de la chaque la plus fine chose et malheureusement pleureur de de fins insucces. C...

Katalizatory palladowe stosowane w reakcjach syntezy na nośnikach stałych

Katalizatory palladowe stosowane w reakcjach syntezy na nośnikach stałych Wstęp 2 Przykłady najczęściej stosowanych reakcji przy użyciu katalizatorów palladowych. 3 Reakcja Hecka 4 Reakcja Suzuki-Miyaura 4 Reakcja Sonogashiry 4 Reakcja Stille’a 5 Reakcja Kumada-/Tamao-/...

Klucz Maturalny "Bogurodzica" i "Lament świętokrzyski" - praca porównawcza

Klucz Maturalny "Bogurodzica" i "Lament świętokrzyski" - praca porównawcza I. Rozwinięcie tematu (przyznaje się maksymalnie 25 punktów) Podobieństwa między utworami 1) Oba utwory są pieśniami religijnymi. 2) Obie pieśni łączy osoba Maryi – otaczanej szczeg...

Porównaj sposoby ukazania mgieł w wierszach Kazimierza Przerwy Tetmajera Melodia mgieł nocnych oraz Julii Hartwig Zabawa z mgłą w Kościelisku.

Porównaj sposoby ukazania mgieł w wierszach Kazimierza Przerwy Tetmajera Melodia mgieł nocnych oraz Julii Hartwig Zabawa z mgłą w Kościelisku. Po dominacji prozy nad liryką w okresie pozytywizmu Młoda Polska przyniosła odrodzenie form poetyckich. Dużo miejsca poświęcano klim...

Ja-człowiek. Okresy życia i tożsamość

Ja-człowiek. Okresy życia i tożsamość Okresy życia: *Młodość: -prenatalna (w łonie matki) -niemowlęca (1 rok życia) -poniemowlęca (2 i 3 rok) -wczesnodziecięca (3-7lat) -przedpokwitaniowa (7-12/13) -dojrzewanie (12/13-17/18) *Dojrza ...

Rodzaje Podmiotu

Rodzaje Podmiotu Podmiot to wykonawca czynności w zdaniu !! Rodzaje podmiotów : - Gramatyczny ( wyrażony rzeczownikiem lub zaimkiem w mianowniku ). - Logiczny ( wyrażony rzeczownikiem lub zimkiem w dopełniaczu ). - Domyślny ( nie ma go w zdaniu ale można się domyś...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoła streszczenie notatka ściąga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura książka

Prawa

Do g?ry