• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Konstytu...

Nawigacja

Konstytucja 3-go Maja.



Konstytucja 3-go Maja.




Konstytucja 3-go Maja



Końca dobiega epoka oświecenia (w Polsce 1764-1795). Jest schyłek XVIII wieku. Dnia 3. maja 1791 r. skonfederowany Wielki Sejm Czteroletni (1788-1792) uchwalił Ustawę Rządową, zwaną Konstytucją 3-go maja. Jak doszło do wydarzenia, ktre po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku stało się jej pierwszym świętem narodowym? Na to pytanie odpowiadał dr Sławomir Kościelak - historyk.



W czasach Augusta III (1733-1763) nasiliła się walka między obozami magnackimi. Obz Czartoryskich, zwany Familią, dążył do przekształcenia Polski w silne państwo arystokratyczne, poddane gruntownym reformom ustrojowym, lecz o słabej władzy krlewskiej. Przeciwstawiał się im obz, ktremu przewodzili Potoccy. Licząc na poparcie Prus, dążyli oni do wprowadzenia oligarchii magnackiej. Z tą grupą należy związać rwnież hetmana Branickiego, Michała Radziwiłła, a także Karola Radziwiłła "Panie Kochanku" panoszących się na Litwie.



Doktryna, głosząca, że Polska wśrd mocarstw (tj. Austrii, Prus i Rosji) zachowuje swą niepodległość, ponieważ nie ma scentralizowanej władzy ("nierządem stojąca"), zdawała w tym czasie egzamin. Takie były bowiem oczekiwania mocarstw sąsiednich. Nie brano niestety pod uwagę faktu, iż mocarstwa owe mają swoje ideologie polityczne i chcą je realizować: Rosja - poddanie Polski swym wpływom, a Prusy - odrywanie polskich prowincji.



Poza Familią i obozem Potockich, odrębną siłą polityczną była grupa związana z dworem (niekiedy wspłpracująca z Familią).



W tym czasie silne zachodnioeuropejskie nurty epoki oświecenia zaczęły docierać do Polski. Rozwj oświaty oraz zmiany gospodarczo - społeczne przyniosły wzrost aktywności politycznej szerszych rzeszy ludności. Pojawienie się nurtu mieszczańskiego i plebejskiego, wspierającego idee reform zgłaszanych przez szlachtę i arystokrację, prowadziło do procesw radykalizacji świadomości społecznej w kierunku całkowitego zerwania ze starymi, feudalnymi strukturami. Zdawano sobie sprawę, iż dla przeprowadzenia zmian w Polsce, nie wystarczy dysponować choćby najlepszym programem reformy, należy ponadto wychować ludzi, ktrzy będą rozumieli jego niezbędność i zechcą wprowadzić go w życie. I tak, w roku 1740, ks. Stanisław Konarski założył w Warszawie Collegium Nobilium. Ważną rolę w propagowaniu idei reformatorskich odegrała prasa. Już w 1765 r. powstaje "Monitor" - czasopismo skupiające wszystkich pracujących nad odrodzeniem kultury. Gorsza dla rozpowszechniania się postępu, bowiem hamująca niezbędne dla niego podstawy, była polityka magnatw, ktrym nie były obce nowe prądy intelektualne, nader często stawiające własne korzyści czy ambicje ponad interes publiczny.



W roku 1764 caryca Katarzyna II wysunęła kandydaturę Stanisława Augusta Poniatowskiego na krla Polski, licząc w przyszłości na jego wdzięczność i uzależnienie od jej osoby. Niestety, oczekiwania te nie spełniły się do końca.



Lata 80-te XVIII wieku okazały się bardzo sprzyjające dla rozwoju myśli reformatorskich. Wielkie mocarstwa uwikłane w konflikty wojenne, nie miały czasu na kontrolę sytuacji politycznej w Polsce. Pod pretekstem pomocy Rosji w wojnie z Turcją, za zgodą carycy, krl zwołuje w 1788 r. skonfederowany sejm, w celu powiększenia armii. W tym czasie nikt nie przypuszczał, jakie będą tego następstwa. Stanisław August przeżywał szczyt swej popularności w kraju i za granicą. Porzucając dzielące rżnice, wspłdziałał z coraz potężniejszym tzw. stronnictwem patriotycznym, przedstawicielami ktrego byli: Hugo Kołłątaj, Ignacy i Stanisław Potoccy, Kazimierz Czartoryski i Stanisław Małachowski. Grupa ta, z inspiracji krla oraz w myśl jego koncepcji, opracowała projekt konstytucji. Podjęcie uchwały 3. maja 1791 r. miało wiele cech zamachu stanu. Uchwaliła ją jedna trzecia przygotowanych sprzysiężeniem posłw, gdy reszta była nieobecna z powodu ferii świątecznych.



Ustawa Rządowa zniosła prawa kardynalne (wzmacniając władzę państwową, a ograniczając magnaterię), do ktrych należały: wolna elekcja (od tej pory tron miał być dziedziczny), liberum veto, prawo wypowiadania posłuszeństwa krlowi, monopol własności ziemi. Ponadto: zwiększono liczbę wojska do 100 tys.; podniesiono opodatkowanie dbr szlacheckich do 10% dochodw, a duchownych do 20%; przyznano mieszczanom miast krlewskich nietykalność osobistą; głwnym organem władzy ustawodawczej miał być sejm decydujący większością głosw; władza wykonawcza - w rękach Straży Praw (krl, prymas i pięciu ministrw); powołano Wielkie Komisje: Wojska, Skarbu, Policji, Edukacji Narodowej; zachowując federacyjny (polsko-litewski) charakter państwa, zniesiono dualizm urzędw, skarbu i wojska; lud rolniczy przyjęto pod opiekę prawa i rządu krajowego.



Konstytucja spotkała się z żywym oddźwiękiem na całym świecie. Jednakże dotknięta i poniżona magnacka opozycja (Franciszek Ksawery Branicki, Szczęsny Potocki, Wacław Rzewuski) zawiązali konfederację w Targowicy (w porozumieniu z obozem carskim) w celu zniszczenia dzieła Sejmu Wielkiego. Dochodzi do zbrojnej interwencji państw sąsiednich na teren Polski. Krl, chcąc ratować swj tron, zgodnie z zaleceniem Katarzyny II - nie wierząc w ducha obrońcw wielkiej ustawy - przystępuje do Targowicy. Dzieło czterech lat zostało przekreślone, ale na zawsze pozostało w sercach Polakw jako symbol odrodzenia narodowego.



Przywykliśmy do traktowania Konstytucji 3 maja euforycznie i w podniosłym duchu. To nard się odradza, nard powstaje, nard porządkuje swoją ojczyznę, wreszcie nard rzuca wyzwanie wrogowi, zwłaszcza Rosji. Tymczasem w rzeczywistości o istocie tego, co nastąpiło pźnym popołudniem 3 maja 1791 roku w Sali Senatorskiej warszawskiego Zamku, w gruncie rzeczy wiedział tylko krąg zaangażowanych zwolennikw reform i zdeklarowani wrogowie nowego porządku. Dziś, z perspektywy czasu możemy już sobie jasno powiedzieć, że ratowanie ojczyzny odbywało się w tym dniu niezupełnie w zgodzie w regułami prawa, choć trzeba przyznać, że było to działanie wtrne w stosunku do bezprawia stosowanego przez przeciwnikw zmian w kraju. Posiedzenie sejmu zarządzono w czasie, gdy większość posłw opozycyjnych przebywała na feriach świątecznych, na ulice Warszawy wyprowadzono wojsko, a już w sali posiedzeń każdy z opozycjonistw miał jako opiekuna - odpowiednio uzbrojonego patriotę. Ubezpieczeniem sali kierował młody książę Jzef Poniatowski, ktry zza tronu stryja uważnie patrzył na rozwj sytuacji. Po kilkugodzinnej debacie (posiedzenie Sejm rozpoczął o godzinie 11, a konstytucję uchwalono dopiero po 18 i protestacyjnych wybrykach kaliskiego posła Jana Suchorzewskiego, udano się na uroczyste Te Deum do katedry św. Jana.

Na rok przed śmiercią, w 101. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, Jan Matejko ukończył kolejne, przedostatnie już ze swych monumentalnych dzieł historycznych, przedstawiające tym razem przejście posłw z warszawskiego Zamku do katedry pźnym popołudniem 3 maja 1791 roku. Rzecz dzieje się niemal w z fotograficzną dokładnością odtworzonej perspektywie ulicy Świętojańskiej, z piękną sylwetą Wieży Zegarowej Zamku w oddali; artysta mgł sobie na to pozwolić, gdyż w 1877 roku przejazdem był w stolicy Kongreswki.






Przykadowe prace

Ptaki – sprzymierzeńcy, czy wrogowie człowieka?

Ptaki – sprzymierzeńcy, czy wrogowie człowieka? Ptaki – sprzymierzeńcy, czy wrogowie człowieka? – to pytanie, na ktre postaram się odpowiedzieć w tej oto pracy. Ptaki pojawiające się w naszych ogrodach można podzielić ze względu na rodzaj pobieranego pokar...

"Krl olch" - zwiastun nowych idei i form romantycznych.

"Krl olch" - zwiastun nowych idei i form romantycznych. Johann Wolfgang Goethe był jedną z najważniejszych postaci w romantyzmie. Często określany jest jako prekursor lub też ojciec tej epoki. Zawdzięczamy mu między innymi stworzenie bohatera werterowskiego, a także odkryci...

Biblia

Biblia Księgi Święte zostały napisane w językach: - hebrajski i aramejski – stary testament - greckim – nowy testament Przekłady biblii na inne języki: - przekład grecki (septuaginta) - przekład łaciński (WULGATA) Polskie przekłady...

Rozdziobią nas kruki, wrony….

Rozdziobią nas kruki, wrony…. Jest jednym z najbardziej poruszających opowiadań Żeromskiego, przemawia zarwno dramatyczna akcją, jak i siłą nakreślonych w tekście makabrycznych obrazw. Fabuła osadzona jest w czasach powstania styczniowego Materia fabularna realizuje si...

Szare eminecje zachwytu - Miron Białoszewski - interpretacja od nauczyciela

Szare eminecje zachwytu - Miron Białoszewski - interpretacja od nauczyciela Na przełomie lat 50i 60 rozwinął się w Polsce nurt tzw. Poezji lingwistycznej skupionej na regułach mwienia. Tworząc poezję lingwiści udowadniali, że to nie my panujemy nad językiem tylko n nad ...

Czasowniki- Etre, Avoir, Aller, Boire, Faire, Vouloir, Pouvoir

Czasowniki- Etre, Avoir, Aller, Boire, Faire, Vouloir, Pouvoir Etre Je suis Nous sommes Tu es Vous etez Il est Ils sont Elle est Elles sont Avoir J'ai Nous avons Tu as Vous avez Il a Ils ont Elle a Elles ont Aller Je vais Nous allons Tu vas Vous allez Il va Ils vont Elle va Elles vont Boir J...

Menu

Menu przekaski ciepłe OMLET Z PIECZARKAMI 150g 6,00 JAJECZNICA Z DWCH JAJ NA MAŚLE 100g 5,00 KOKTAIL KREWETKOWY 50g 6,00 WĘDZONY ŁOSOŚ 50g 7,00 przekaski zimne Śledź kaszubski z pieczywem czosnkowym 150g 8,00 Tatar z łososia podawany na tostach 1...

Odwołując się do przytoczonych fragmentw "Mitu Syzyfa" i "Dżumy", przedstaw koncepcję losu ludzkiego w ujęciu Alberta Camus

Odwołując się do przytoczonych fragmentw "Mitu Syzyfa" i "Dżumy", przedstaw koncepcję losu ludzkiego w ujęciu Alberta Camus Informacje wprowadzające: 1.1. esej A. Camusa z 1943r. "Mit Syzyfa" jest ilustracja jego poglądw na temat losu ludzkiego 1.2. punkt wyjścia do rozważa&#...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry