• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Liryka l...

Nawigacja

Liryka lat ostatnich Mickiewicza i Słowackiego jako zapis wewnętrznych doświadczeń (prba porwnania).



Liryka lat ostatnich Mickiewicza i Słowackiego jako zapis wewnętrznych doświadczeń (prba porwnania).




Życie duszy, czyż nie jest warte badań ludzi? (Dziady cz. III)

Liryka lat ostatnich Mickiewicza i Słowackiego jako zapis wewnętrznych doświadczeń (prba porwnania)



Poeta - autor dzieł literackich należących do dziedziny poezji, zwłaszcza utworw pisanych wierszem; człowiek skłonny do marzeń, daleki od rzeczywistości, marzyciel Słownik Języka Polskiego, PWN





Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki to dwaj najwięksi i najważniejsi poeci doby romantyzmu. Byli kochani i nienawidzeni, wielbieni i odrzuceni przez niektre grupy czytelnikw. Ale jedno jest pewne - wszyscy ich znają. To właśnie oni, ci najwięksi, najwspanialsi, utalentowani i najbardziej natchnieni. Warto się jednak zastanowić, czy przypadkiem nie patrzymy na tych twrcw jedynie przez pryzmat ich światowej sławy i wielości pomnikw, wystawianych im w niemal każdym polskim mieście. Czy nie zaczęliśmy traktować poetw jako gatunku innego, niż ten zwykły, ludzki i jakże przyziemny? Nie zauważając, że chociaż teraz są Wielcy), oni tak samo cierpieli, popełniali błędy, przechodzili przemiany wewnętrzne i zmagali się z problemami dnia codziennego. Musieli radzić sobie z osobistymi tragediami, twrczymi porażkami, a także z trudem podtrzymywać osiągniętą sławę i prestiż. A do tego byli artystami o niezwykłej wrażliwości, dlatego tworząc, opisywali swoje uczucia i rozterki wewnętrzne. Uważam jednak, że nie jesteśmy w stanie w pełni zrozumieć treści utworw Słowackiego i Mickiewicza, bez odniesienia się do ich życiorysw, a co za tym idzie – bez prby poznania ich emocji i uczuć. Tylko w ten sposb odnajdziemy po raz pierwszy poetę – człowieka…I może być to naprawdę fascynująca przygoda.



Odnosząc się więc do cytatu z 3 części Dziadw Mickiewicza, pragnę się zgodzić, iż życie duszy jest warte badań ludzi. To właśnie dusza była najważniejsza w okresie romantyzmu. Emocje wygrywały kosztem rozumu i racjonalnego myślenia. Mickiewicz i Słowacki wyraźnie koncentrowali się na sferze uczuć i duchowości. W ich utworach niejednokrotnie obserwujemy bohaterw zbuntowanych, niezmiernie wrażliwych, odrzuconych przez społeczeństwo, gdyż obaj poeci prezentowali taką postawę. Przeżyli lata wzmożonej aktywności twrczej, wielu porażek i sukcesw. Powoli dojrzewali i zmieniali swojego poglądy. Jednakże najistotniejszym zdaje się być to, w jaki sposb poeci sami oceniali siebie i jak podsumowali swoje życie.



Odpowiedzi na te pytania znajdziemy w lirykach lat ostatnich, ktre stanowią zapis ich wewnętrznych doświadczeń. Pźniejsze utwory są tak ważne, ponieważ zawierają prawdę, mądrość, zdobywaną przez lata oraz bardzo cenne refleksje na temat życia i istnienia. Jest to swego rodzaju prba przeprowadzenia życiowego bilansu, ktry jest dowodem dojrzałości poetw. W tych utworach zostaje uchwycony moment, gdy dusza zaczyna być ważniejsza od ciała, a człowiek jest gotowy do przeniesienia się w inna formę bytu Więc raz jeszcze pozwolę sobie zaznaczyć na wstępie, że życie duszy jest warte badan ludzi, czego najlepszym dowodem może być twrczość Mickiewicza i Słowackiego – postaci o tak bogatym życiu wewnętrznym.



1.Młodości, Ty nad poziomy wylatuj1



Przyjrzyjmy się najpierw utworom z lat młodości pisarzy, aby następnie zaobserwować zmiany w ich twrczości.



W roku 1822, kiedy zostaje wydany pierwszy tom poezji Mickiewicza (nota bene ta data jest uznawana za początek romantyzmu w Polsce), Słowacki jest jeszcze trzynastoletnim chłopcem. Dopiero w kolejnych latach poeci zaczną ze sobą konkurować, a ich życiorysy będą wzajemnie się przeplatać.



W czasach, gdy Mickiewicz zaczyna tworzyć, dochodzą do niego echa romantyzmu. Jest młodym studentem Uniwersytetu Wileńskiego, ktry zgłębia nauki matematyczno- przyrodnicze i filologię. Poznaje wczesną literaturę zachodu i filozofię nowej epoki. Gdy obejmuje posadę nauczycielską w Kownie, wolne chwile poświęca na tłumaczenie dzieł Schillera i Byrona. Dla poety wychowanego na Horacym i Trembeckim, nowopoznani autorzy przedstawiali najczystszy romantyzm. Ballady i romanse to właśnie pierwszy, przełomowy tomik wierszy poety, ktry w pełni realizuje idee romantyczne. Mickiewicz zapowiadał :ogłaszając zbiorek niniejszy ballad i pieśni gminnych, uważanych zwyczajnie za gatunek poezji romantycznej, wywiodę jej początek, oznaczę charakter, tudzież wymienię wzory celniejsze.2.Tak też się stało, Mickiewicz ostro skrytykował obowiązujące jeszcze klasycystyczne reguły. W utworze romantyczność zawarł kwintesencje romantyzmu, wywyższając czucie i wiarę nad jakiekolwiek możliwości poznawcze umysłu. W kolejnych utworach dowiadujemy się, jak ważne były dla Mickiewicza: ludowość, mistycyzm i transcendentalizm.



Narodziny romantyzmu w Polsce zbiegły się w czasie z młodością pierwszego pokolenia po rozbiorach. Wsplna idea sprzeciwienia się starym regułom łączyła młodych, do czego zachęcał Mickiewicz, pisząc Odę do młodości- Razem młodzi przyjaciele! W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele! Jednością silni rozumni szałem3 . W tych słowach kryje się jego zapał, wiara, potrzeba solidarności i jedności w osiągnięciu wsplnego celu. Mickiewicz działał czynnie w tajnym Towarzystwie Filomatw i Filaretw. Buntował się i pragnął niepodległości dla Polski. Za swoje poglądy i upr został ukarany i po odbyciu kary w więzieniu, musiał opuścić kraj. Ten epizod był zalążkiem nowego nurtu w jego twrczości i dał początek wielu utworom o tematyce patriotycznej. Do najważniejszych należą Dziady cz.III, Konrad Wallenrod i Pan Tadeusz. Każdy w tych utworw realizuje temat narodowy w zupełnie inny sposb.



Dziady, a zwłaszcza cz.III, odnoszą się do polskiej martyrologii i przedstawiają odkupicielską misję Polski. Jest to odzew Mickiewicza na postanie listopadowe, w ktrym nie brał sam udziału. Postanowił jednak szerzyć idee mesjanistyczne, żyjąc w zupełnym oderwaniu od spraw potocznych, wśrd wizji, ktre były bardziej rzeczywiste od wszystkiego, co go otaczało(…)4. Stworzył więc jeden z największych dramatw w historii polskiego teatru, pełen chrześcijańskiej symboliki i metafizyki, a w częściach wcześniejszych – tajemniczej ludowości.



W mniej mistyczny sposb autor wyrażał swoją tęsknotę za ojczyzną. Świat marzeń o dzieciństwie i miłości do Polski opisał w Panu Tadeuszu. Ten kunsztowny utwr (ktry jest narodową epopeją) z każdym najmniejszym detalem opisuje dzieje i zwyczaje ostatnie szlachty polskiej. Złożone przeżycia osobiste (tęsknota za krajem, rozterki uczuciowe) oraz obserwacje związane z przyjazdem do Paryża (wewnętrzny konflikt emigracji) nadały całości poważne, głębokie przesłanie. Motyw tęsknoty i samotności już wcześniej pojawia się w Sonetach krymskich, ktre dokumentują wycieczkę Mickiewicza na Krym i jego romantyczną fascynację orientem. Klasyczny gatunek sonetu pomgł wyrazić emocje poety – pielgrzyma, ukształtowanego na wzr bohatera bajronicznego, silnie odczuwającego samotność i wyobcowanie.



Rwnie ważna rolę w utworach młodego Mickiewicza odgrywała miłość do kobiety. Wiersz miłosny poety skupia w sobie niemało motyww i rozwiązań poetyckich poprzedniej twrczości. Wielkie uczucie do Maryli Wereszczakwny jest inspiracją do rozwinięcia tematyki miłosnej i stworzenia podmiotu lirycznego cierpiącego przez kobietę, m.in. w wierszach skierowanych do Maryli. W wielu utworach ukazane jest uczucie niszczące zakochanego mężczyznę, ktry traci zmysły przez miłość, cierpi i, co najgorsze, nie może o niej zapomnieć.



Jak widać, życiorys Mickiewicza przedstawia się barwnie i interesująco, dzięki czemu mgł czerpać coraz to nowe inspiracje ze swoich kolejnych doświadczeń. Tworzył chyba w każdym możliwym gatunku, poczynając od zwykłej liryki i wierszy, przez ody, ballady, sonety, po dramaty romantyczne i sama epopeję.



4 M. Jastrun, Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956, s.270



Był Mistrzem rymw, epitetw, metafor oraz zaskakujących puent. Kunszt językowy, jaki osiągnął poprzez lata pracy, sprawił, iż Mickiewicz nie miał sobie rwnych, Jednakże 10 lat pźniej narodził się jego następca, ktry przez swoje całe życie prbował doścignąć mistrza.

Słowacki urodził się jak gdyby u źrdła nowoczesnej inteligencji polskiej. Jego pierwsze inspiracje romantyczne miały początek w literackiej atmosferze, o ktrą dbała pani Słowacka. Słowacki przez okres swojej twrczości prowadził polemikę z Mickiewiczem, krytykując jego utwory i postawy. Nie był tak przychylnie odbierany w środowisku emigracyjnym, ale pomimo tego, stworzył rwnie niezapomniane dzieła, poruszając tematykę podobną do swego konkurenta.



Według Aliny Kowalczykowej, istnieją jakby dwa autoportrety Słowackiego związane z okresem młodości : młodzieniec o duszy artysty, kreujący siebie jako artystę, pozujący, świadomie narzucający otoczeniu wydumaną wizję siebie – poety. I autoportret drugi, przez całe życie Słowackiego wciąż od nowa kreowany – dziecka predestynowanego na poetę5. Wiele autoportretowych wzmianek Słowacki zapisywał w listach do matki, eksponując wobec niej przede wszystkim błyszczące marzenia o szczęściu i sławie.



Właściwie wiele utworw było polemiką z Mickiewiczem. Kordian, dramat w trzech aktach, powstaje jako artystyczna i ideologiczna odpowiedź na Dziady. Słowacki krytykował mesjanistycznego ducha, powstanie i jego niedojrzałych przywdcw, niezdolnych do walki o niepodległe państwo. Sprzeciwiał się poezji tyrtejskiej, jednocześnie sam nie oferując żadnego nowego rozwiązania. Z drugiej zaś strony Kordian okazał się utworem niezmiernie nowatorskim, a nacisk na analizę psychiki bohatera doprowadził do uscenicznienia jego świadomości.



Słowacki tak, jak Mickiewicz, wiele podrżował. Ponieważ był chory na gruźlicę, musiał wyjechać w celach leczniczych, jednocześnie nie biorąc czynnego udziału w działaniach niepodległościowych. Od momentu wyjazdu do Drezna wciąż towarzyszyło mu poczucie winy i świadomość ucieczki z Polski. Mieszkał w Szwajcarii, Genewie, a także (jak każdy romantyczny poeta) odbył wyprawę na Wschd. Dzięki niej powstają takie utwory, jak Podrż do Ziemi Świętej z Neapolu oraz poemat Anhelli- utwr zainspirowany Biblią i Boska komedią Dantego, ukazujący losy syberyjskich zesłańcw i krytykujący podzielone wewnętrznie środowisko emigracyjne.



Wielokrotnie wykazywał swoje skłonności do refleksji i melancholii. spowodowane tęsknotą i osamotnieniem. Testament mj to utwr, ktry stanowi jego przedśmiertne podsumowanie dotychczasowego dorobku literackiego. Treścią przekazu testamentowego są wskazwki i polecenia,



5 A. Kowalczykowa, Słowacki , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s.30 ujęte w formę bardzo osobistego wyznania najskrytszych pragnień Słowackiego. Pokazał w nim, jak rozumie sens swojego życia i twrczości, a także czego oczekuje od czytelnikw. Utwr jest bardzo istotny, gdyż zamyka okres dojrzałej poezji i otwiera czas fascynacji mistycyzmem. Warto zwrcić uwagę na fakt, iż przed poetą były jeszcze długie lata wzmożonej twrczości i czas wielkich zmian światopoglądowych. Jednakowoż w nim właśnie, tak jak w Beniowskim- jednym z jego najsłynniejszych poematw- znajdziemy refleksje na temat siły słowa i istoty bycia poetą, ktra Słowacki rozumiał bardzo dobrze.



Jeżeli chodzi zaś o tematykę miłosną, to ona także jest ważna w życiu i poezji Słowackiego. Jak każdy romantyczny twrca, jest nieszczęśliwie zakochany w niedostępnej dla niego kobiecie. Chociażby w utworze W Szwajcarii, kobieta jawi się jak promień, jak świt, jak sen złoty, pozostawiając wspomnienie i nieustający bl. Słowacki opisuje prawdziwe uczucie, ktre połączyło go z Ludwiką Śniadecką, ale nigdy nie miało szansy się spełnić.



Z powyższego zestawienia wczesnych biografii poetw wynika, iż obaj dokładnie realizowali nurt romantyczny, nie pomijając żadnego znaczącego tematu, ani formy literackiej. Wykorzystywali typowe zabiegi artystyczne, polegające na igraniu konwencjami i kategoriami estetycznymi, łączyli elementy sprzeczne, posługiwali się dysonansami, kontrastami, romantyczną autoironią i wielokrotnie zestawiali realizm z fantastyką. W ich postawach filozoficznych odnajdujemy inspiracje niemieckimi preromantykami: Wilhelmem Schellingiem, porwnującym proces twrczy artysty do dzieła Boga, Friedrichem Schleglem, ktry widział w poezji romantycznej pole dla niekonwencjonalnej działalności artysty geniusza oraz Johannem Fichte, uważającym, że w sztuce najważniejszy jest świat duchowych przeżyć.



2. Mesjasz



W 1840 roku opuścił Litwę, dom, gospodarstwo, pięcioro małych dzieci i sam na chłopskim wozie odjechał w nieznane. Nikt nie wiedział, w jaki sposb otrzymał paszport, jak przedostał się przez Niemcy i dotarł do Paryża. Dzieje tego człowieka miały siłę sugestywną dla tych wszystkich, ktrzy skłonni byli wierzyć w istnienie mężw opatrznościowych, dla tych wszystkich, ktrzy na wzr biblijnych Żydw oczekują Mesjasza.6 Jego wpływ wynikał z faktu, że głoszona przez niego ideologia doskonale odpowiadała aktualnym czasom i miejscu, w ktrym była głoszona, gdyż pozbawiona sił i środkw paryska emigracja marzyła o odegraniu doniosłej roli w dziejach Europy.



6 M. Jastrun, Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956, s.350



Dlatego też wzrastały wśrd niej nastroje religijnego mesjanizmu. Ponadto niezmiernie istotny w tym okresie był narastający sceptycyzm wobec polityki papieża Grzegorza XVI i wspomnienie o słowach potępienia, ktre wygłosił po upadku powstania listopadowego.



Andrzej Towiański – człowiek prorok, przyciągający ideą reinkarnacji, umiejętnościami parapsychicznego przybysza, oficjalną krytyką kościoła i zapowiedzią odnowienia chrześcijaństwa. To jest właśnie słynny głosiciel sprawy bożej, ktry, wywołując atmosferę tajemniczości i mistycyzmu, przekona do siebie Mickiewicza i Słowackiego, a także diametralnie odmieni ich życie.



W 1840 roku do Paryża przybywają rwnież nasi poeci. Mickiewicz rozpoczyna kurs literatury słowiańskiej w College de France. Z tej okazji ma miejsce wielka uczta u jego wydawcy, Eustachego Januszkiewicza, gdzie zostaje rwnież zaproszony Słowacki. Odbywają tam słynny grudniowy pojedynek na improwizacje. Los chce, aby wielcy artyści polskiej literatury poznali w tym czasie Towiańskiego i zachwycili się jego nauką, ponieważ, jak pisze Alina Kowalczykowa: olbrzymia była potęga osobowości Tobiańskiego, promieniującego profetyczną żarliwością, wiarą w swe posłannictwo, a szczeglnie interesujące mogło wydać się ujęcie historii w porządku sakralnym jako całości, od początku po osiągnięcie niebios, i to w takim stylu, że wzruszony słuchacz mgł odnaleźć w tym zapowiedź rychłego powrotu do wskrzeszonej ojczyzny.7



- Mickiewicz jako natchniony pielgrzym



Mickiewicz był poruszony naukami Towiańskiego, ktry odtąd stał się dla niego prorokiem. Ponadto Mistrz Andrzej uzdrowił jego chorą żonę – Celinę Szymanowską, co spowodowało, że Mickiewicz długo nie mgł ocknąć się z mistycznego olśnienia tym cudem. Tak bardzo pragnął cudu, pragnął go jak wszyscy emigranci, ludzie trawieni nieuleczalną choroba tęsknoty i nieprzystosowania w tułactwie8. Jego wewnętrzne problemy, uczucie samotności, zagubienia, niemocy twrczej sprawiło, że tylko intensywne przeżycie duchowe mogło uratować jego wegetującą duszę. Zaistniała sytuacja spowodowała więc, że obaj panowie już się nie rozstawali. Mickiewicz całe swoje życie podporządkował wielkiemu Mistrzowi, a w jego życiu nastąpiło dynamiczne odrodzenie sfery duchowej. Niestety, przez to opuszczali go przyjaciele, stracił pracę i zagłębił się w świat swoich transcendentalnych (niezrozumiałych dla nikogo) przeżyć, bo tylko one mu pozostały.



7 A. Kowalczykowa, Słowacki , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s.30

8 A. Witkowska, Mickiewicz słowo i czyn, PWN, Warszawa 1983, rozdz.5



Jedynym miejscem, w jakim dobrze się czuł, było Koło Sprawy Bożej, założone przez Towiańskiego, ktrym Mickiewicz kierował w czasie nieobecności Mistrza.



Te wydarzenia zapoczątkowały nowy nurt tematyczny poezji Mickiewicza. Autor świadomie wyznaczył zadania kolejnego etapu twrczości i skupił się na sprawach własnej egzystencji z dużym naciskiem na przedstawienie relacji z Bogiem. Pierwszym istotnym utworem był wiersz z cyklu Zdania i uwagi, pt. Widzenie. Jest to bardzo dynamiczny, wręcz nadzwyczaj energiczny opis jakiegoś mistycznego stanu, otwierający widok na tajemnicze, dla samego autora nie dość jasne, przeżycia. Tak więc podmiot liryczny przeżywa objawienie, a w olśnieniu ekstazy zapamiętuje każdy szczegł i w sposb dosłowny prbuje opisać swoje przeżycia przez zastosowanie rżnorodnych porwnań i metafor – Dźwięk mię uderzył – nagle moje ciało, jak w kwiat polny, otoczony puchem, prysło zerwane anioła podmuchem i ziarno duszy nagie pozostało 9. Dzięki temu zabiegowi, obraz nieziemskiej sfery ducha przetłumaczony został na słowa poznawalnego zmysłami świata. Położony jest nacisk na materialność rzeczy, ktra pomaga zrozumieć to, co nierealne i niewytłumaczalne. Zauważamy ład i porządek tytułowego widzenia, uzyskiwanie kolejnych możliwości w sferze bytowania oraz przeistaczania się i zespalania z innymi bytami. Mickiewicz zaznacza, że ważne jest dążenie, ku dalszym etapom rozwoju, w ktrych dusza będzie się wiecznie rozwijać, rozpływać, rosnąć, rozjaśniać , rozlewać się, stwarzać10. Utwr ten stał się zapowiedzią drugiej, wizyjno – mistycznej linii liryki lozańskiej.



Kolejny, tym razem stosunkowo krtszy, cykl poezji Mickiewicza to Trzy urywki. Wiersze te zawierają przemyślenia emigracyjne poety oraz obserwacje człowieka, spoglądającego na przyszłość z powagą natchnionego jasnowidzenia przyszłości. Jeden z tych utworw nosi tytuł Broń mnie przed sobą samym. Jest to dramatyczne zmaganie się z poznaniem istoty Boga, a zarazem odważne i porywcze przemwienie do stwrcy i zuchwałe żądanie, by wydał tajemnicę swojej mocy i potęgi: Chwytam Ciebie rękami za obie prawice i krzyczę na głos cały: wydaj tajemnicę!11 (to swego rodzaju motyw bluźnierczy, ktry możemy zauważyć wcześniej u Konrada w III części Dziadw). Podmiot wyraźnie odczuwa duchowy związek z Bogiem i widzi człowieka w roli Jego nieodłącznego towarzysza- Tyś jeden i my zawsze sercem połączeni12. Jest to tylko jedno z wielu stwierdzeń, ktre pojawiają się w rozważaniach na temat Boga w tym utworze. Warto jednak zauważyć, że przeważa liczba pytań, na ktre podmiot liryczny nie uzyska odpowiedzi, więc pozostanie w wiecznej niepewności.



9,10 A. Mickiewicz,Widzenie, wiersz ze zbioru Zdania i uwagi

11,12 A. Mickiewicz, Broń mnie przed sobą samym, wiersz ze zbioru Trzy urywki



Dlatego tak widoczny jest kontrast pomiędzy ogromną i głęboką, wręcz zakrawającą o wcześniej przeze mnie wspomniane szaleństwo, wiarą w Boga podmiotu, a jego zuchwałą rozmową z Nim. Ten utwr można uznać za przykład obrazujący stosunek Mickiewicza do Boga w ostatnich latach jego życia.



Jednakże cyklem najbardziej refleksyjnym i w pełni ukazującym zmiany nie tylko tematyki utworw, ale także ich formy i artystycznej struktury, są Liryki lozańskie, ktre powstały w latach 1839 – 1840. Sam autor nie ujął ich w cykl, więc łączenie utworw ze sobą jest sprawą umowną. To najdojrzalsze teksty Mickiewicza, zawierają one liczne refleksje autobiograficzne i ocenę minionych lat życia. Niestety, określenie jednolitej linii rozwoju tych wierszy jest niemożliwe. Jak stwierdził M. Maciejewski – Liryki lozańskie wyznacza poetyka tak złożona, jak skomplikowane jest ludzkie poznanie i odczuwanie ludzkiej egzystencji, ktra nie chce wyrzec się swego przeznaczenia do wieczności13.



Proponowałabym więc wydobyć dwa głwne nurty tej liryki. Pierwszy z nich to podsumowanie i rozrachunek człowieka, ktry znalazł się u kresu swej drogi życiowej. Te myśli zawarte będą w utworach Polały się łzy i Nad wodą wielka i czystą. Zaś utwory - Gdy tu mj trup i Snuć miłość przedstawiać będą drugi nurt liryki obejmujący widzenia człowieka, ktry zaczyna przeczuwać możliwość zaświatowych przeżyć i przenika do rzeczywistości, w ktrej kategorie czasu i przestrzeni tracą swe przyziemne znaczenie.



Uważa się, że Mickiewicz w czasie mieszkania w Lozannie nie przestał pisać z braku natchnienia, lecz dlatego że oczekiwał cudu nadludzkiego natchnienia, ktry jednak nie nadchodził. Na szczęście ostatkami sił, udało mu się wskrzesić ducha poezji i w sposb niezwykle melancholijny i refleksyjny pożegnał się ze swoimi czytelnikami, wydając z siebie ostatnie tchnienie twrcy. Polały się łzy nazywany jest przez Juliana Przybosia- wierszem płaczem14.



Polały się łzy me czyste, rzęsiste,

Na moje dzieciństwo sielskie, anielskie,

Na moją młodość grną i durną,

Na mj wiek męski, wiek klęski

Polały się łzy me czyste, rzęsiste



Ten krtki, złożony zaledwie z pięciu wersw wiersz nie zawiera żadnej krzepiącej nauki. W powtarzalnym zdaniu płyną jedynie łzy, tak, jakby płacz ten miał się nigdy nie skończyć. Autor płacze nad minionym dzieciństwem, spędzonym błogo w rodzinnym Zosiu, nad młodością, ktra przebiegała



13 M.Maciejewski, Mickiewiczowskie czucia wieczności, z antologii Strona Lemanu,Universitas, Krakw, 1998

14 J. Przyboś, Wiersz - płacz, z antologii Strona Lemanu, Universitas, Krakw, 1998



niepokornie i buntowniczo (w bunt wyrażony był w Odzie do młodości).



Pełna poryww serca, chęć walki - wszystko to było piękne, lecz niedojrzałe i nieprzemyślane. Najsurowiej jednak poeta ocenia wiek dojrzały – wiek męski to wiek klęski. Jawi się tu, jako człowiek zmęczony życiem, ktry ma poczucie klęski, uważa , że nie udało mu się zrealizować życiowego celu, a jego praca pisarska nie ma znaczenia. Do tego dochodziła rwnież udręka lat ostatnich, związana z uporczywymi atakami szaleństwa Celiny, ktre nadmiernie obciążały psychikę poety. Dlatego też Polały się łzy jest to cichy płacz nad żałosnym losem, nie arogancki, nie nazbyt żałosny, ale delikatny i pokorny. Na pozr prosty w swej formie utwr, zawiera bardzo głęboką treść, a także stanowi dowd kunsztu literackiego poety. Wewnętrzne rymy zastosowane w wierszu, rytmizują utwr, a czytane głośno całe strofy przypominają rytmem szloch.



Nad wodą wielka i czystą to natomiast utwr, w ktrym autor podejmuje rozważania nad rolą artysty. Pretekstem do tychże rozważań na temat losu człowieka- poety, może własnego losu, staje się grski krajobraz. Przedstawił gry i morze obłokw odbijające się w wodzie. Opisał ich ruch, kształt, odgłosy burzy, wobec ktrych woda pozostała wielka i czysta. To właśnie woda jest najdostojniejszym elementem pejzażu - jest stała, czysta, wszystko odbija, ale jednocześnie jej samej nie można dotknąć Z wodą utożsamia się Mickiewicz:



I wszystko wiernie odbijam (…)

Skałom trzeba stać i grozić,

Obłokom deszcze przewozić,

Błyskawicom grzmieć i ginąć,

mnie płynąc, płynąć, płynąć15.



Poeta mwi o roli człowieka i artysty. Każdy z nas, a ludzie wrażliwi, artyści, tym bardziej, odbijają obraz świata. Mickiewicz sobie przypisuje rolę odbijania pejzażw, stanw, uczuć (jak woda). Sam chce pozostać czysty, nieskażony, przy czym jednocześnie pragnie wyrażać wszystko, co odczuwa. Niezmiernie istotna jest symbolika wody - czyli opoki, czegoś stałego, co może oddawać obraz świata, co jest wieczne i niezniszczalne. Wiersz ten jest krtki, zwięzły, o charakterze spokojnym i refleksyjnym. Temat został przedstawiony w sposb harmonijny i zwarty, w stonowanym klimacie jednolitych rymw. Powtarzalność niewielu motyww słownych dodatkowo powoduje spjność utworu (woda pojawia się osiem razy: odbijać cztery, etc.). Warto więc przytoczyć stwierdzenie Jana Prokopa, ktry zauważył, że nie tylko postawa filozoficzna dyktuje okresowy układ materiału językowego, ale i odwrotnie, ukształtowanie językowe powołuje do istnienia określoną filozofię.16



15 A. Mickiewicz, Nad wodą wielką i czystą, utwr ze zbioru Liryki lozańskie

16 J. Prokop, Adam Mickiewicz- Nad wodą wielką i czystą, antologia Strona Lemanu, s.182



Utworem, ktry prezentuje poezję wizyjną okresu lozańskiego, jest Gdy tu mj trup. Ten tekst obejmuje zestawienie dwch rzeczywistości. Podmiot liryczny porwnuje siebie do trupa, ktry zasiada pomiędzy żywymi, co powoduje zestawienie dwch światw, dwch czasw i przestrzeni, ponieważ dusza jednocześnie jest zupełnie w innym miejscu. Gdzie się więc podziewa? Otż, wędruje po krainie wspomnień, powraca do ojczyzny, do lat młodzieńczych, do esencji szczęścia, ktrego poeta nie spodziewa się już zaznać na Ziemi. Dlatego jego ciało jedynie wegetuje wśrd ludzi, udaje zadowolenie, a w tym czasie dusza ucieka do świata marzeń, do poetyckiej enklawy spokoju dla zbolałej i zmęczonej duszy, do ukochanej dziewczyny, do ukochanego domu – Tam wpośrd prac i trosk, i wśrd zabawy, uciekam ja, tam siedzę pod jodłami, tam leżę śrd bujnej i wonnej trawy, tam pędzę za wrblami, motylami17. Utwr ten przedstawia poruszająca tęsknotę człowieka do wyzwolenia się z ograniczeń ciała, czasu i przestrzeni.



Dodatkowo wiersz ten ma znaczenie podwjne, ponieważ można odnaleźć w nim charakter metaforyczny, wręcz symboliczny. To nie jest tylko świat marzeń Mickiewicza, ale jego utracona ojczyzna. Jeżeli więc dokładnie odczytamy ostatnią strofę, w ktrej jest napisane : Tam widzę ją, jak z ganku biała stąpa, jak ku nam w las śrd łąk zielonych leci, i wpośrd zbż jak w toni wd się kąpa, i ku nam z gr jako jutrzenka leci18, możemy w owej białej postaci odnaleźć alegorie narodowej wolności, ktra jest obecna już tylko w marzeniach podmiotu lirycznego..,



Całość cyklu (jeżeli przyjmiemy umownie Liryki Lozańskie za cykl) zamyka utwr – Snuć miłość, ktry rwnież ma dwuwymiarowe znaczenie. W pierwszej części miłość porwnywana jest do powolnego procesu natury, ktry musi się stopniowo rozwijać i dojrzewać, by osiągnąć zamierzony cel. Urzeka lirycznością i emocjonalnym nacechowaniem tych porwnań: Snuć miłość, jak jedwabnik wnętrzem swym snuje, lać ją z serca, jak źrdło wodę z wnętrza leje(…), po ziemi ją rozsypać, jak się zboże sieje, ludziom piastować, jako matka swych piastuje19. Po czym w drugiej części pojawia się mistyczna wizja mocy, ktra tkwi w owych procesach dojrzewania i w swym kulminacyjnym momencie osiąga wielka siłę. Jest to wewnętrzna siła człowieka, porwnywalna do mocy żywiołw i samego Stwrcy: Stąd będzie moc twa, jak moc przyrodzenia, a potem będzie moc twa, jako moc żywiołw (…) potem jak ludzi, potem jak moc aniołw, a w końcu będzie jako moc Stwrcy stworzenia20. W miłości Mickiewicz dostrzega mistyczną, transcendentalną siłę.



17,18 Adam Mickiewicz, Gdy tu mj trup, wiersz z cyklu Liryki lozańskie

19,20 Adam Mickiewicz, Snuć miłość, wiersz z cyklu Liryki lozańskie



Wiersz jest nie tylko nakazem hołdu miłości, ale rwnież proroctwem, podążające tą sama drogą , co Konrad z Dziadw i wznowione przez utwory Broń mię przed sobą samym oraz Widzenie. Obrazuje wielką, niezbadaną i tajemną moc płynącą od Boga. Ponadto warto zauważyć, że Snuć miłość to utwr o charakterze refleksyjnym (jak wszystkie inne), dający wrażenie niezwykłej chwili zamyślenia.



- Słowacki: Poeci są wielkimi odgrzebywaczami słw duchw - bo je mają podszepnięte (…).21



Juliusz Słowacki po spotkani z Towiańskim skupił się w znacznym stopniu na sferze swoich przeżyć mistycznych. Gdy podjął role prowadzącego nard wieszcza i objawiciela prawdy, poetyckie wyobrażenia związał z ideałami genezyjskimi. Nowoodkrytą prawdę, iż wszystko jest stworzone przez i dla ducha, wydawał w licznie odtąd powstających pismach filozofujących. Nadał swoje poetyce nowy wymiar – apelu do wyobraźni. Poprzednio krajobraz w liryce Słowackiego zamykał się za horyzontem zwykłego spojrzenia, obserwator stąpał po ziemi, a widoki, ktre obejmował swym wzrokiem, były tylko rzeczywistymi obrazami kraju. Od momentu przemiany wewnętrznej wszystko zaczęło rozszerzać swe perspektywy, obraz stał się głębszy, a sugestia środkw lirycznych prowadziła ku odczuciu nieskończoności. Słowacki przemieni także koncepcje świata i historii.



Oczywiście wiele zawdzięczał Mistrzowi Andrzejowi. Był pod tak ogromnym wrażeniem wewnętrznej charyzmy tego człowieka, że prawie od razu przystąpił do Koła Sprawy Bożej i niemal na rok zaniechał twrczości literackiej. Miał czas i zachętę do refleksji, i dało to niezwykłe rezultaty. Zupełnie inaczej zobaczył świat. Towiański wprowadził sakralizację historii i spirytualizację człowieka, ktre narzucały ocenę życia ziemskiego i zadań, jakie każdy ma do spełnienia. Jedyneniedomwienia proroka w zakresie wyzwolenia ojczyzny emigranci dopowiadali sobie zgodnie z własnymi oczekiwaniami: spodziewali się, że czyn ducha rychło przemieni się w konkretne patriotyczne działania. Stąd początkowy entuzjazm dla idei Towiańskiego, stąd też i bliskie rozczarowanie.22



Utworem, napisanym na drugi dzień po poznaniu Proroka jest Tak mi Boże dopomż. Ukazuje on głoszoną przez mistrza naukę, lecz interpretowaną już według własnych wyobrażeń. Słowacki podejmuje koncepcję absolutnej potęgi ducha nad materią, postępu poprzez cierpienie, ideę rywalizacji o doskonalenie się duchw:



21 A. Kowalczykowa, Słowacki , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s.353

22 A. Kowalczykowa, Słowacki , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s.355



Idea wiary nowej rozwinięta, w błyśnieniu jednem zmartwychwstała we mnie, cała, gotowa do czynu i święta. Więc nadaremnie! O! Więc nadaremnie! Snu śmiertelnego porzuciłem łoże. Tak mi dopomż Chryste Panie Boże!. 23 Podmiotem lirycznym jest poeta, ktry jawi się jako rwnorzędny Bogu i zapowiada nową wiarę (gdzie miejsce sędziego i kapłana nadaje nie Mistrzowi, lecz sobie), przez ktrej triumf poruszy cały nard. Nie jest to absolutnie pokora chrześcijańska, lecz wybuch indywidualizmu. W tym ekspresyjnym, pełnym metafor wyznaniu nie przewiduje się miejsca dla żadnego mistrza, żadnego pośrednika między Bogiem a poetą Z pokorą teraz padam na kolana, abym wstał silnym Boga robotnikiem, gdy wstanę, mj głos - będzie głosem Pana, mj krzyk – ojczyzny krzykiem24. Słowacki uważa, że jest rwnorzędnym Bogu i tymi słowami udowadnia, że spotkanie z Towiańskim było tylko impulsem do dal

9ffa

szej podrży w głąb własnej duchowości.



Ponieważ stosunek poety do doktryny Towiańczykw już od początku miał charakter dosyć samowolny, szybko popadł z nimi w konflikt. Pisze o tym w liście do przyjaciela: Wolność ducha zachować pragnę, pod żaden indywidualny wpływ się nie poddam i pty będę trwał samotnie, dopki nie uczuję, że całe Koło jest mi bratnie, że razem ze mną chce czystej wiary, prawdy i tylko postępu Sprawy. W nieomylność bowiem Koła nie wierzę i formom przypisanym przezeń dla ducha nie się dam się strupić25. Niestety nigdy nie udało mu się (w przeciwieństwie do Mickiewicza) przystosować do reguł i obyczajw towiańczykw. Zbyt wiele go rżniło. Demonstracyjna pokora i posłuszeństwo, budziły w Słowackim rozgoryczenie, kłciły się z dążeniem do zachowania wolności indywidualnej i dumy. Doszło do pierwszych konfliktw i po roku Słowacki zrywa swe kontakty z Towiańskim. To doświadczenie bardzo zmieniło poetę i nadało jego twrczości nowy nurt.



Liryka lat ostatnich Słowackiego jest więc w całości oparta na filozofii genezyjskiej. Najważniejszymi utworami tego okresu są Genezis z ducha i cykl Lirykw Genezyjskich. Całościowy system genezyjski dzielił się na dwa spjne i tym samym prawom podległe światy : natury, od początkw kształtowania się kosmosu do pojawienia się człowieka, i czas historii ludzi, narodw, ukazywany głownie wedle dziejw Polski. Pierwszym i fundamentalnym wykładem tej teorii jest właśnie Genezis z ducha. To zapis intymnej, indywidualnej rozmowy z Bogiem, w ktrej poeta zapragnął opowiedzieć dzieje swego ducha i nadać im charakter spirytualnej historii całego świata. Utwr ten powstał w roku 1884 w Pornicach (został jednak wydany pośmiertnie), w okresie dynamicznej rewolucji nowopowstałych teorii genezyjskich. Ma formę modlitwy do Boga – świadka stworzenia i rozwoju. Narrator pełni podwjna rolę - jest zarazem duchem indywidualnym,



23, 24 Juliusz Słowacki, Tak mi Boże dopomż

25 Juliusz Słowacki, List do Adama Kołyski



przypominającym własną przeszłość, jak i duchem globowym, odtwarzającym ewolucje gatunkw od form najniższych do formy ludzkiej. Kiedy duchy najbardziej zasłużone osiągnęły tę postać, Bg na świecie form pieczęć trwałości położył. Dalszy rozwj ma się odbywać w świecie wspłczesnym. W miejsce dialogu autora z czytelnikiem, pełnego pasji i liryzmu, pojawia się dystans miedzy natchnionym wieszczem, a słuchaczami. Słowacki, zmieniając się w proroka, objawia nam następujące prawdy: świat wyłonił się z Absolutu, materia jest dziełem duchw, nie Boga, duchy, chcąc chwalić Boga swą aktywną postawą, żądają kształtu – upostaciowania - dzięki temu dążą do doskonałości i niszczą kolejne formy, gdyż akt niszczenia jest aktem postępu. Ponadto dzieje to proces duchowej ewolucji postępu i człowieka, a duchy indywidualne ta drogą przechodzą od form niższych do wyższych, czego widzialnym świadectwem jest ewolucja przyrody – drabina rodzajw i gatunkw biologicznych. Natomiast trzy podstawowe prawa postępu to obowiązek twrczy, niszczenia starych form i ofiary.



Ojcze Boże… według Świadectwa Chrystusa Pana przez nikogo jeszcze na ziemi nie widziany, a ktry teraz przez krwawe i udręczone tłumy kształtw Genezyjskich, ciemną dla formy - ale łaskawą i sprawiedliwą względem Duchw i Ducha mego, a stąd jaśniejszą i niby zbliżoną twarzą spojrzałeś: Spraw, aby ta jedyna droga rozwidnień i oświeceń; droga miłości i wyrozumienia, coraz mocniej jaśniała wiedzy Słońcami… i lud Twj wybrany, a drogą boleśną teraz idący, do krlestwa Bożego zaprowadziła 26- tymi słowami Słowacki zakończył treść swojego poematu. Poeta stworzył nowy system wartości, zupełnie daleki od dekalogowych zasad moralnych. Stopniowo przemienia się on w drapieżną hierarchię zasad etycznych, genezyjską wizję postępu poprzez krew i mękę.



Bardziej liryczną, delikatniejszą, a przede wszystkim, spokojniejszą formę przybierają ostatnie wiersze Słowackiego. Wcześniej wspomniane przeze mnie - liryki genezyjskie. Oczywiście tematycznie wypełniają zasady nowej duchowej filozofii wieszcza, ale oprcz tego możemy w nich odnaleźć bardziej osobiste refleksje na temat życia poety. Według znawcw literatury, nie ma w ogle tekstw ostatecznych z tego okresu. Wszystkie są i być musiały –ujęciami cząstkowymi i prowizorycznymi. Jak twierdzi Stefan Treugutt – zacierają się granice między utworami, utwory powstają wielowarstwowo, w kolejnych wersjach i w serii fragmentw. Wszystkie teksty są wymienialne, są rwnorzędne. Jedne mwią więcej, drugie mniej, są obszerniejsze i drobne - poetycko znaczące i nie - ale zasada rwnorzędności polega na tym, że tak poemat oktawowy, jak dramat, jak list nakierowane są na ten sam cel poznawczy, autor zaś kompletnie lekceważy autonomiczne prawidła sztuki literackiej, Wszystkie znane konwencje uruchamia w tym samym kierunku27 .



26 Juliusz Słowacki, Genezis z ducha

27 Stefan Traugutt, Twrczość Słowackiego w okresie genezyjskim, fragment z książki Stanisława Makowskiego, Juliusz Słowacki, WSiP, Warszawa 1980



Proponuje więc podać kilka przykładw.



Przez furie targan jestem ja, Orfeusz – jest utworem, ktry zwiastuje tajemnicze przemiany. Podmiot liryczny w tym wierszu jest wybrańcem bożym, czuje i wie więcej, niż zwykli ludzie. Jednakże ze swymi przeżyciami i rozterkami wewnętrznymi musi się zmagać samotnie. Uderza tu prostota połączenia w jednym obrazie płaszczyzny egzystencjalnej z ziemską. Znw widoczna jest potęga ducha, jego nieposkromiona siła i wewnętrzne piękno porwnane do natury – a piękność z wody najbielszego szumu przy bladym rżu jutrzenki wytryśnie(…)28. Forma wiersza dopełnia wrażenie tajemniczości i mistycyzmu, poprzez częste występowanie wielokropkw i mała ilość dosłownych epitetw. To nastrj chwili, ulotnego momentu. Jednostkowa sytuacja poety została ukazana w kontekście mitologicznym. Nazwy mitologiczne - Orfeusz, Perseusz, Parnas - są klarownym znakiem przynależności podmiotu do mitycznego świata uskrzydlonej poezji. Ale wybiera żywot osadzony między oszalałymi furiami i mojrami, czekającymi u końca wiersza i życia.



Jakiego kraju i jakiego nieba światło powita mnie w progu żywota?29 pyta Słowacki w innym utworze, pt. Dusza się moją zamyśla głęboko. W tym wierszu pierwszy raz poeta otwiera się przed nami i pozwala sobie na osobiste wyznania. Głwnym tematem jego rozważań jest myśl o tym, ze nadchodzi czas pożegnania, że jego życie na Ziemi dobiega końca. Nie było ono łatwe i szczęśliwe, więc poeta jest już zmęczony i ma nadzieję, że tam, gdzie znajdzie się jego dusza po śmierci, wreszcie osiągnie spokj. Widoczna jest tęsknota za ojczyzną i za matka. Polska i Matka Słowackiego to jego największe dwie miłości, jego największe tęsknoty, bez ktrych nie chciał już dalej żyć i to niebo, w ktrym chciał się znaleźć, powinno być pełne matczynej miłości i polskiego chleba. Słowacki stara się przyjąć pozę człowieka cynicznego, zdystansowanego, ale nie trudno jest dostrzec ogromną wrażliwość i cierpienie poety.. W czterech strofach, zwięzłych, krtkich, pełnych niedopowiedzeń, przyznał się do swych słabości, choć przyszło mu to z wielkim trudem.



Jeszcze bardziej oszczędny emocjonalnie jest Słowacki w wierszu O! Nieszczęśliwa! O! Uciemiężona!.



O! Nieszczęśliwa! O! Uciemiężona

Ojczyzno moja - raz jeszcze ku Tobie

Otworzę moje krzyżowe ramiona,



Wszakże spokojny - bo wiem, że masz w sobie

Słońce żywota30



28 Juliusz Słowacki, Przez furie targan jestem ja Orfeusz, utwr z cyklu Liryki genezyjskie

29 Juliusz Słowacki, Dusza się moja zamyśla głęboko, utwr z cyklu Liryki genezyjskie

30 Julisz Słowacki, O! Nieszczęśliwa! O! Uciemiężona!, utwr z cyklu Liryki genezyjskie



Ten krtki i treściwy pięciowiersz jest pożegnaniem z ojczyzną. Charyzmatyczne O! nadaje utworowi podniosłego charakteru, wręcz inwokacyjnego. Podmiot liryczny jest kimś, kto wyciąga ostatni raz swe ramiona ku ojczyźnie. Jednak, nie dlatego, że wyjeżdża, lecz tym razem odchodzi na zawsze…Wiersz ten zamyka więc wizję ojczyzny i własnego życia w mesjanistycznej symbolice cierpienia i krzyża. A głwny bohater, czyli Słowacki, objawia polska przyszłość, ktrą poznał w drodze mistycznej. Na szczęście ma pewność, że ojczyzna przetrwa, dzięki czemu może spokojnie odejść tego świata. Dosyć krtko, jak na pożegnanie. Jak jednak widać już nie tylko na przykładzie twrczości Mickiewicza, ale i Słowackiego, ostatnie słowa nie mają poruszać i zachwycać swoja wyszukaną kunsztownością, le prawdziwymi i szczerymi wyznaniami umierających poetw, dojrzałych mężczyzn, mężw i kochankw…



3. Łabędzi śpiew



Trudno jest rozpatrywać lirykę lat ostatnich twrcw młodych. Wydawałoby się, że ta kategoria jest bardziej adekwatna dla poetw, czy pisarzy, ktrzy mają w swoim dorobku kilkadziesiąt lat działalności twrczej. W przypadku Mickiewicza i Słowackiego, ich refleksje na temat minionego życia pojawiają się, gdy obaj są w wieku średnim. Uważa się jednak, że poeta romantyczny nie może i nie powinien żyć długo. Młode umieranie romantykw płynęło z nadmiaru doznań, z pasji. Żyli intensywniej, szybciej i dlatego też o wiele szybciej spalali swoje życie. Nie liczyła się starość biologiczna, tylko subiektywne poczucie przemijania i już samo wyjście z okresu dzieciństwa zaczynało epokę pźną. Oznacza to, że na lirykę lat ostatnich tych dwch poetw możemy spojrzeć w dwojaki sposb: jako na utwory będące owocem ich mistycznych doznań i przemian, ale także jako na cykl wierszy, stanowiących pożegnanie i refleksję na temat mijającego i kończącego się życia.



Odchodzili więc jako ludzie uduchowieni, poświęcając swą twrczość tematyce religijnej. Obaj przeżyli przemianę pod wpływem Andrzeja Towiańskiego, porzucając wiele wcześniejszych romantycznych ideałw. Rżnica polegała na tym, że Mickiewicz całkowicie podporządkował się nowym naukom, stał się pokorny i bardziej skupiony, Słowacki zaś rozwijał się dalej, przyjmował postawę buntowniczą, aktywną i był tak bardzo natchniony, że stworzył podstawy własnej religii. Trzeba przyznać, że dla obu poetw życie materialne przestało mieć sens i więcej uwagi poświęcili sferze duchowej, kontemplacyjnej i mistycznej. Najczęściej powtarzane pojęcia to oczywiście Bg i dusza. Przy czym Słowacki miał skłonność do przekonania o swej boskiej sile i mocy.



Nie można zatem powiedzieć, że twrczość obu poetw stała się znacząco podobna. W tej nieustannej przemianie form każdy z nich poszedł w innym kierunku. Słowo Mickiewicza zawsze zmierzało do symbolu, a Słowacki był raczej wirtuozem płynności obrazowania. Dlatego ich wiersze są pokrewne, ale zarazem niepodobne. Łączyła ich ta sama epoka i ten sam etap życia, ktry przechodzili, etap pożegnania. Tak jak Liryki lozańskie dla Mickiewicza, tak Liryki genezyjskie dla Słowackiego ukazują pewną fizyczną niemoc dalszego pisania i konieczność pożegnania. Nie były to utwory w dawnym kształcie lirykw pisarzy. Kunszt słowa został zastąpiony niedomwieniami, oszczędnym , lapidarnym językiem, pozbawionym wszelkiej ozdobności. Zmienili się jako poeci, ale przede wszystkim – jako ludzie. Trudno jest powiedzieć – to już koniec. Jakim niewyobrażalnym blem dla tak wielkich i cenionych artystw musiała być świadomość końca. W owych lirykach obaj zdobywają się na ostatni przejaw swojego geniuszu, powiedziałabym: łabędzi śpiew.



Mickiewicz wyznaczył świadomie zadania własnej twrczości. Uznał, że dla człowieka Bg jest sprawą życia wewnętrznego, najwyższą wartością, dobrem i pokojem. W jego utworach było wiele intelektualnych argumentw, puent, lecz także wiele rozważań nacechowanych emocjonalnie. Tak więc wsplnym mianownikiem kręgu pźniejszy wierszy poety jest mistycyzm i prba poetyckiego przekazania mądrości życiowych, czy wiedzy na temat rzeczy ostatecznych – w sferze znaczeń filozoficznych. Wrażenia i poetyckie emocje opisane zostały w podniosłym tonie, a zarazem emanują niezwykłą powagą z dominująca nutą nostalgii, smutku i rezygnacji. Tego typu liryka pełna jest głębokich symbolicznych motyww; snu i marzenia, wody, domu, drzewa, samotności. Zostały one opisane poprzez użycie oszczędnego stylu.



Język umierającego autora to aluzyjność i prostota, niedopowiedzenia i precyzja formy, paraleizmy i zmienność rytmu, a także muzyczne wspłbrzmienia. Mickiewicz ukazując romantyczną postawę podmiotu i takąż perspektywę, uchylił działanie czasu, nadał wymiar wieczności i uniwersalności. Jednocześnie przeszedł z poetyki wezwań i nakazw do poetyki marzeń, dążeń, wysiłkw i pragnień. I co najważniejsze – dokonał krytycznego posumowania własnej przeszłości.



Słowacki natomiast w formie i treści obiera drogę wiecznego objawienia, Z każdym rokiem staje się bardziej radykalny w swych religijnych poglądach. Od czasu Genezis z ducha był świadomy swej misji i musiał nie tylko ująć wizję w kształt poetycki, ale także przekazać to przesłanie ludziom, natchnąć ich swoją wiarą. Prbował rżnych kształtw poetyckich – pisał dramaty, poematy epickie, listy, przypowieści. Często rozpoczynał ogromne całości i nie kończył ich. Zacierała się powoli granica pomiędzy życiem prywatnym a twrczością poety, co nie miało dobrego wpływu na los dzieł literackich. Jego pźna twrczość była monotematyczna, poprzez dzieje świata objawiał sens istnienia.



Bibliografia:



1. Adam Mickiewicz, Wybr poezyj, Biblioteka Narodowa , Warszawa 1986; Liryki lozańskie, zdania i uwagi, Trzy urywki z opracowaniem Czesława Zgorzelskiego

2. Adam Mickiewicz , Wiersze, Instytut Wydawniczy Związkw Zawodowych, Warszawa 1986

3. Juliusz Słowacki, Dzieła wybrane, cz.1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, z przedmową Mariana Bizana i Pawła Hertza; Liryki genezyjskie, Genezis z ducha

4. Mieczysław Jastrun, Mickiewicz,PIW,Warszawa 1956

5. Stanisław Makowski, Juliusz Słowacki (rozprawy i artykuły na temat Słowackiego), WSiP, Warszawa 1980

6. Alina Kowalczykowi, Słowacki, PWN, Warszawa 1999

7. Liryki lozańskie Adama Mickiewicza, antologia, Strona Lemanu, Universitas, Krakw 1998 (szkice J. Przybosia, J. Prokopa, M. Maciejewskiego, A. Ważyka i innych)

8. Alina Witkowska , Mickiewicz- Słowo i czyn, PWN, warszawa 1983



Treść pracy rwnież w załączniku, wraz z przypisami i bibligrafią.






Przykadowe prace

Historia druku

Historia druku Proces upowszechniania informacji przy użyciu ręcznego przepisywania tekstw był pracochłonny i kosztowny. Znaczącą zmianą była reprodukcja tekstw za pomocą metod mechanicznych. Drukowanie przy pomocy drewnianych klockw, na ktrych techniką drzeworytu wycinano lu...

Znaczenie wody i powietrza.

Znaczenie wody i powietrza. WODA Wstęp "Wartość wody doceniamy dopiero wtedy, gdy wyschnie studnia" - Benjamin Franklin Woda to związek chemiczny niezbędny do podtrzymania życia. Niektre drobnoustroje potrafią żyć bez powietrza, nie istnieje jednak organizm zdol...

Funkcje zarządzania

Funkcje zarządzania Funkcje zarządzania 1. planowanie – wytyczanie celw organizacji i określenie najlepszego sposobu ich osiągnięcia, częścią tego procesu jest podejmowanie decyzji polegające na wyborze określonego sposobu działania spośrd wielu dostępnych mo...

Zasady wychowania wg Włodzimierza Szewczuka

Zasady wychowania wg Włodzimierza Szewczuka Włodzimierz Szewczuk wychodził z założenia, iż istnieją tylko zasady wychowania, gdyż w jego mniemaniu wychowania nie da się oddzielić od nauczania. Przyjmował, że zasady wychowania są prawami i wyrżnił nast&...

Rodzaje terroryzmu

Rodzaje terroryzmu Terroryzm międzynarodowy charakteryzuje się: stosowaniem systematycznej przemocy przez państwo lub grupę polityczną przeciwko innemu państwu lub grupie politycznej, sięganiem po wszelkie metody i środki – morderstwa, porwania, środki wybuchowe i trujące,...

Czy starożytne ideały mogą być cenne dla człowieka wspłczesnego?

Czy starożytne ideały mogą być cenne dla człowieka wspłczesnego? Starożytne ideały przetrwały i są często nadal aktualne, co czyni epokę starożytności doskonałą i niepowtarzalną. Dla mnie jak i dla innego wspłczesnego odbiorcy staroż...

Etos pracy - jego rola i znaczenie w życiu człowieka. Omw na wybranych przykładach literackich

Etos pracy - jego rola i znaczenie w życiu człowieka. Omw na wybranych przykładach literackich Wstęp: -praca jest świadomą działalnością człowieka, zmierzającą do wytworzenia pewnych dbr i pomnożenia dobytku własnego oraz powszechnego -dzięki ci&...

Pierwsza pomoc tonącym

Pierwsza pomoc tonącym 1.Co to jest utonięcie? 2. Co to jest przytopienie? 3. Pierwsza pomoc w tonięciu. 4.Przyczyny utonięć. AD1 Utonięcie - rodzaj uduszenia gwałtownego, do ktrego dochodzi na skutek zablokowania drg oddechowych płynem, najczęściej wod...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry