• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Makrosoc...

Nawigacja

Makrosocjologia



Makrosocjologia


1. Pojęcie makrostruktury społecznej:

Makrostruktura – układ ktry wyznacza ramy i kierunki życia społecznego; charakteryzuje się: wielokrotną złożonością, skomplikowaniem powiązań między elementami, względną odpornością wobec ingerencji i dezintegracji, wsplnotą kultury, są względnie duże.

Własności makrostruktur:

a) samoistność – makrostruktura, to niezależny, zamknięty świat społeczny, w przeciwieństwie do mikrostruktur, ktre nie są samoistne i egzystują w ramach makrostruktur

b) samoreferencja – rozwj makrostruktur jest autonomiczny, odbywa się w pewnych zamkniętych ramach, odgrodzonych od świata zewnętrznego, gdzie układem odniesienia jest struktura sama dla siebie

c) samowystarczalność – w przeciwieństwie do mikrostruktur

Makrostruktury tworzą dla mikrostruktur kierunki i ramy rozwoju. Mogą ulegać destrukcji i dezintegracji w wyniku negatywnego działania mikrostruktur

Przykłady mikrostruktur:

- do niedawna były nimi społeczeństwa narodowe, ale pod wpływem postępującego procesu globalizacji stały się one mezostrukturami

- wg Gurwitcha to klasy społeczne są zamkniętymi światami, są całkowicie niekompatybilne między sobą; Marks uważał, że klasy nie są makrostrukturami

- makrostrukturami mogą być np.: klasy, warstwy, stany, ruchy społeczne, etnosy, ludy, narody

2. Podmiotowość społeczna - indywidualna i kolektywna

Intuicje wiążące się z pojęciem podmiotowości to autonomia, eksterioryzacja, kreatywność, wolność, dezalienacja, wspłuczestnictwo w życiu społecznym, nie uleganie manipulacji

Podmiotowość społeczna to zdolność jednostki lub zbiorowości społecznej do wywierania wpływu na strukturę społeczną, to także podatność tej struktury na wpływ; podmiotowość jest wypracowana, a nie dana raz na zawsze, nie wszystkie jednostki są podmiotami

W socjologii:

a) nurty uwypuklające podmiotowość kładą nacisk na spontaniczne, aktywne, czynne podejmowanie przez jednostki działań kreatywnych prowadzących do sensownych skutkw; nurt ten stoi w opozycji do behawioryzmu – podmiotowość bierze się z interakcji, podmiotem jest się wśrd innych

b) P.Sztompka stworzył dialektyczną koncepcję podmiotowości społecznej – rzeczywistość społeczna jest syntezą powstałą w wyniku oddziaływania dwch przeciwstawnych biegunw: podmiotowości jednostek i podmiotowości struktur

c) metaforyczne rozumienie podmiotowości kolektywnej odnosi się do funkcji elit społecznych – elity decydują o cechach dominujących w danej zbiorowości

d) wg Touraine – proponuje zastąpienie pojęcia roli społecznej przez podmiotowość i tożsamość

Podmiot kolektywny – tworzy się w wyniku procesu integracji podmiotw jednostkowych, ktre cechuje świadomość wsplnego losu i interesu

Stopnie dorzałośći kolektywnej:

a) utopia – zanegowanie istniejącego stanu rzeczywistości społecznej oraz stworzenie obrazu społeczeństwa będącego wyrazem dążeń podmiotu

b) projekt – stworzenie bardziej realistycznego obrazu rzeczywistości, prba usystematyzowania dążeń i postulatw

c) rządność – konkretny projekt tworzenia świata społecznego

3. Pojęcie systemu społecznego i społeczeństwa globalnego:

System społeczny to pewien względnie izolowany układ, obejmujący interakcje pomiędzy jednostkami; występuje wspłzależność pomiędzy elementami systemu społecznego – zmiana w obrębie jednego elementu wywołuje zmiany w innych.

System społeczny jest pojęciem zbliżonym do struktury społecznej – jest to układ wzajemnie powiązanych stosunkami elementw

Struktura społeczna wg P.Sztompki to układ składający się z 4 wymiarw:

- wymiar normatywny – powiązana i charakterystyczna dla danej zbiorowości sieć norm, wartości, instytucji

- wymiar idealny – powiązana i rozpowszechniona w danej zbiorowości sieć idei, przekonań, poglądw, wizji

- wymiar interakcyjny – powiązana i typowa dla danej zbiorowości sieć wzajemnie ukierunkowanych i zorientowanych działań

- wymiar interesw – obejmuje zrżnicowane i powiązane szanse życiowe, czyli rozkład dostępu do dbr społecznie uznanych za pożądane np.: bogactwo, władza, prestiż, wiedza

4 wymiary struktury są ze sobą powiązane, wspłzależne i wzajemnie się determinują, są spojone strukturą struktur czyli metastrukturą

Typy struktur: mikro-, makro- i mezostruktury

System społeczny wg Pareto – społeczeństwo stanowi formę na ktrą składają się rżne elementy, ktre wzajemnie się warunkują i są wspłzależne. Elementy to:

a) gleba, klimat, flora, fauna, warunki geograficzne, złoża mineralne

b) inne elementy, ktre są zewnętrzne w stosunku do danego społeczeństwa w danym czasie np.: wpływ innych społeczeństw (w przestrzeni), skutki poprzedniego stanu tego społeczeństwa (w czasie)

c) elementy wewnętrzne – rasa, rezydua, interesy, postawy wobec myślenia i obserwacji, stan wiedzy, derywacje oraz siły przeciwstawne rozkładowi i upadkowi istniejących społeczeństw

Społeczeństwo globalne – pewne charakterystyczne, specyficzne i powtarzalne formy życia społecznego, ktre bądź występują jedne po drugich np.: w określonych państwach lub narodach. Najbardziej do społeczeństwa globalnego zbliżają się państwo i nard. Jest to pewien model do ktrego się dąży, ale ktry w rzeczywistości nie istnieje w pełnej postaci.

Społeczeństwo globalne to sprzężony układ wszystkich struktur, instytucji i procesw występujących w zbiorowości danego państwa lub narodu, wyodrębniający daną zbiorowość w stosunku do innych, zewnętrznych zbiorowości. Nie należy raczej mwić o społeczeństwie światowym, bowiem społeczeństwo globalne jest raczej osadzone w infrastrukturze danego społeczeństwa.

4. Procesy globalizacji społecznej

Społeczeństwo globalne – możliwości jego powstania upatruje się w coraz szybciej i prężniej rozwijającej się telekomunikacji, tworzeniu się ponad państwowych wsplnot ekonomiczno-politycznych, w kształtowaniu się poczucia odpowiedzialności społecznej za losy całej ludzkości; jego członkami są wszyscy ludzie zamieszkujący Ziemię.

5. System społeczny wg Parsonsa:

Istnieje nieskończona liczba systemw społecznych – może to być partia, rodzina, kolektyw pracowniczy, a nawet para. Każdy system działa w obrębie 4 wzajemnie warunkujących się podsystemw:

a) podsystem organizmu

b) podsystem osobowości

c) podsystem kultury

d) podsystem społeczny

W obrębie każdego systemu wyrżniamy też 4 oglne systemy działania:

- skierowane na zewnątrz i instrumentalne: adaptacja (system organizmu)

- skierowane na zewnątrz i konsumpcyjne: osiąganie celu (system osobowości)

- skierowane do wewnątrz i instrumentalne: kultywowanie wzorw (system kultury)

- skierowane do wewnątrz i konsumpcyjne: integracja (system społeczny)

Systemy społeczne realizują imperatywy funkcjonalne w rżnych wymiarach. Każdy system ktry trwa musi realizować imperatywy funkcjonalne, spełniające potrzeby 4 podsystemw, bez ich realizacji system nie mgłby istnieć. Systemy społeczne są otwarte – następuje między nimi wymiana; są inkluzywne – większe zawierają w sobie mniejsze; Parsons analizuje systemy społeczne na 3 płaszczyznach:

- rozwojowej (koncepcja powszechnikw kulturowych)

- porwnawczej – analizuje 2 systemy społeczne znajdujące się w jednym czasie fizycznym, ale rżniące się czasem strukturalnym (stopniem rozwoju)

- wewnętrznej – szczeglne znaczenie ma tu fakt, że wszystkie podsystemy są ze sobą powiązane i wzajemnie się warunkują

Charakterystyka jednostki funkcjonującej w obrębie systemu:

Parsons ujmuje jednostkę przedmiotowo. Osoba jest aktorem działającym w narzuconej jej przez społeczeństwo roli społecznej. Jednostka spostrzega wybirczo otoczenie społeczne, zauważa te elementy ktre mają dla niej znaczenie . W działaniu kieruje się motywacjami, postawami, wcześniejszymi doświadczeniami.

6. Koncepcja systemw – światw I.Wallersteina i wspłpracownikw

Wg Wallersteina w historii ludzkości istnieją 3 rodzaje systemw społecznych:

a) mini-systemy społeczne – mało rozległe, zwykle nie więcej niż 6 pokoleń, duża homogeniczność (np.: społeczności plemienne)

b) imperia światowe – rozległe struktury polityczne, rżnorodna kultura, zewnętrzna kontrola nad wewnętrznymi strukturami np.: przez ekstrakcję (wyciąganie) nadwyżki ekonomicznej; istniały do niedawna np. ZSRR

c) gospodarki światowe – rozległe i nierwnomierne łańcuchy produkcji i podziału dbr, rozczłonkowane przez rżne systemy polityczne, nadwyżka rozdzielana wg faktycznych monopoli osiąganych na rynku. W systemie gospodarek światowych istnieją 3 kategorie podsystemw:

- społeczeństwa centralne tzw. trzon – jest to centrum systemu światowego (np.: USA), hegemoni, ktrzy narzucają innym swoje interesy

- płperyferie – społeczeństwa ktre nie dysponują ekonomią skali (są za małe by mogły wywierać wpływ), są mało autonomiczne

- peryferie – obszary uzależnione od funkcjonowania ośrodkw centralnych (gospodarczo, politycznie, militarnie, kulturowo), są to eksporterzy surowcw, wyzyskiwane przez państwa centralne, nadwyżki produkcji wywłaszczane przez centrum – np.: Ameryka Łacińska

- obszary zewnętrzne (kraje czarnej Afryki)

Awansujące peryferie i zdegradowany trzon są eksploatowane przez centrum i eksploatują peryferie.

7. Koncepcje rozwoju zrwnoważonego i opacznego

Mallman – koncepcja rozwoju opacznego

Rozwj opaczny to kumulacja kilku podstawowych ubstw, bied (deficytw):

- środkw egzystencji (brak rwnowagi między produkcją, a dystrybucją dbr podstawowych)

- wchodzenie w stosunki społeczne (Deficyt miłości - deficyt jako złożony układ czynnikw kulturalnych i osobowości, powstający w wskutek ucisku jednej grupy nad drugą, lekceważącego podejścia do środowiska naturalnego – powstawanie warunkw, w ktrych trudno jest zaspokoić potrzebę miłości. Deficyt uczestnictwa – większość ludzi nie uczestniczy w podejmowaniu decyzji, ktre ich dotyczą, nie mają oni wystarczającej autonomii potrzebnej do nadawania znaczenia decyzji; rośnie zjawisko alienacji ludzi)

- rozumienie (zła jakość edukacji i zła dystrybucja edukacji)

- znaczenie sensu (występuje w społeczeństwach bogatych i biednych, ludzie nie rozumieją sensu własnych działań)

J.Danecki – koncepcja rozwoju opacznego

1. Rozczłonkowanie ludzkości na 2 bieguny, na ktrych występuje kumulacja:

a) wyczucia, zniewolenia, przymusu, wykorzystywania sił psychofizycznych w walce o codzienną egzystencję

b) koncentracja wyrafinowanych, perwersyjnych form komfortu, wyspowy charakter dobrobytu otoczony morzem ubstwa, wynikających z konsumpcji dbr materialnych.

2. Arsenały broni – konwencjonalne i niekonwencjonalne (także ekonomiczne, socjotechniczne, informacyjne) – wykorzystywanie ich jako narzędzi gnębienia

3. Niszczenie środowiska – zagrożenie katastrofą ekologiczną, rosnący eksport brudnych technologii i odpadkw cywilizacyjnych

4. Przerastanie instytucji publicznych przez struktury mafijne, terroryzm (stosuje się je też jako narzędzie polityczne)

5. Podporządkowanie polityki wewnętrznej potrzebom kapitału międzynarodowego – wykorzystywanie w tym celu dążeń wolnościowych.

6. Tyrania międzynarodowego rynku towarw prowadząca do likwidacji lokalnych gospodarek ekonomicznych, ktre wykorzystują lokalne technologie i zasoby miejscowe.

7. Wymuszanie i hamowanie postaw konkurencyjnych i agresywnych kosztem postaw symbiotycznych.

Aspiracje kosmopolitycznych elit do dominacji w monolitycznym porządku światowym.

Koncepcja rozwoju zrwnoważonego utworzona przez ONZ:

Rozwj dobrego społeczeństwa (Galtung):

- jest to społeczeństwo globalne

- spełnia warunki 4 kategorii ładu społecznego wg Ossowskiego (wysoki poziom zorganizowania, przy jednoczesnej interferencji wielu ośrodkw kierowniczych)

- oparte na przyjmowaniu wsplnych standardw, kultury, praw i obowiązkw ludzi

- wygaszenie antagonizmw wynikających z dwch przeciwstawnych interesw – wsplny stan dostosowania prawa

Grupa Wallensteina i Galtunga uważa, że dobre społeczeństwo już się rozwija (wspłcześnie), choć przechodzi fazy degradacji i wzrostu.

8. Koncepcja formacji społecznej Karola Marksa

Pojęcie formacji społeczno- ekonomicznej wydaje się być centralnym pojęciem materializmu historycznego.

Ma związek ze strukturami długiego trwania i powstało na bazie założenia, że bazą każdego społeczeństwa jest określony sposb produkcji, ktry determinuje stosunki społeczne tworzące się w tym społeczeństwie. U Marksa występuje pojecie formacji społecznej w 2 odmianach:

a) młody Marks – formacja społeczna jest tożsama z cywilizacją (znamiona ekonomiczne nie są najważniejsze)

b) stary Marks – formacja społeczna ma wyraźne cechy ekonomiczne – to pewien otwarty typ struktur, ktry kształtuje się ze względu na dominujący sposb produkcji materialnej

Marks wyrżnił kilka formacji (typw społeczeństwa), ktre występują po sobie w określonej kolejności:

Wsplnota pierwotna, orientalny despotyzm (formacja oparta na azjatyckim sposobie produkcji), niewolnictwo, feudalizm, kapitalizm, komunizm (model ktry powstanie po rewolucji).

Przechodzenie z formacji do formacji odbywa się na peryferiach systemu światowego, a nie w jego trzonie

Teoria ta ma aspekt nie tylko typologiczny, ale i historiozoficzny – Marks traktował formacje jako następujące po sobie epoki i podkreślał, że żadne społeczeństwo nie może przeskoczyć naturalnych faz rozwoju

9. Wskaźniki rozwoju ekonomicznego:

a) PKB (GNP – Gross National Product) to bieżąca wartość rynkowa sumy dbr i usług finalnych wytwarzanych przez gospodarkę danego państwa w okresie 1 roku

b) Wysokość rocznego dochodu w dolarach na 1 mieszkańca albo wykształcenie, zdrowotność itp.

c) HDI (Human Development Index) – prba skorygowania i ujednolicenia rżnych wskaźnikw, prezentuje wyniki na jednej liście, grupuje państwa na 3 typy: wysoko rozwinięte (polska jest tu na 50 – 60 miejscu), średnio rozwinięte i słabo rozwinięte

d) wskaźnik rozwoju odniesiony do płci (GRDI) – rżnica między wskaźnikiem oglnym rozwoju, a wskaźnikiem odniesionym do kobiet

10. Miary ubstwa w świecie :

PKB, roczny dochd w USD na 1 mieszkańca, procent ludzi umierających przed 40 r.ż., procent analfabetw powyżej 15 r.ż., procent ludzi bez dostępu do opieki zdrowotnej, procent dzieci powyżej 5 lat, ktre nie osiągają właściwej wagi

Wskaźniki derywacji (niezaspokojenia potrzeb): poziom bezrobocia, niedostatek wyposażenia miejsca zamieszkania, długotrwałe choroby uniemożliwiające działalność gospodarczą, stopa śmiertelności, liczba osb korzystających z pomocy społecznej

11. Typologia ładu społecznego wg Ossowskiego:

Ossowski wytypował 4 rodzaje ładu społecznego poprzez skrzyżowanie następujących kategorii działań:

- koordynacji lub jej braku

- podejmowania działań w ramach systemu pod wpływem ingerencji innych ośrodkw lub jej braku

a) ład przedstawień zbiorowych

- zachowania ludzi wyznaczane są przez wsplne warunki, wzory oraz normy

- powinność człowieka jest tożsama z jego bytem

- pozycja społeczna każdego człowieka wyznaczana jest raz na zawsze, usankcjonowana kryteriami przez niego samego wyznawanymi

- może istnieć niezależnie od tego czy istnieje jakiś wsplny środek decyzyjny

- np.: społeczeństwa pierwotne

- obiekt badań etnologii albo antropologii

b) ład monocentryczny

- istnieje 1 wyraźny ośrodek decyzyjny

- jednostki traktowane są przedmiotowo i instrumentalnie

- występuje w państwach autorytarnych i mniejszych strukturach (organizacjach totalnych)

- społeczeństwa oparte na ładzie monocentrycznym powinny być badane przez cybernetykę społeczną (naukę o sterowaniu)

c) ład policentryczny

- wynik wzajemnego oddziaływania rżnych ośrodkw decyzyjnych

- istnieje wiele ośrodkw decyzyjnych i brak jest koordynacji (np.: społeczeństwo liberalne)

- końcowy rezultat działań podejmowanych przez elementy takiego ładu jest nieprzewidywalny, dopki dane zdarzenie się nie zakończy

d) ład czwarty (postmonocentryczny)

- mimo istnienia wielu ośrodkw decyzyjnych działania w jego obrębie są skoordynowane

- polega na zorganizowanym wspłdziałaniu

- obiekt badań wspłczesnej socjologii

12. Typologie wspłczesnych społeczeństw:

a) społeczeństwo narodowe

b) społeczeństwo globalne

c) społeczeństwa nordyckie (skandynawskie i holenderskie)

- ekspansywny kapitalizm z wysokim poziomem regulacji konsumpcji, zacierający granice podziałw klasowych

- słabo zarysowane podziały stratyfikacyjne

- silnie uformowane klasy społeczne

- wysoki poziom zatrudnienia

- silny system państwowy

- najwyższy na świecie poziom emancypacji kobiet

- skrzyżowanie moralności protestanckiej z socjaldemokracją

d) społeczeństwo bezklasowe i nieegalitarne wg Ossowskiego (ZSRR)

e) społeczeństwo klasowe i egalitarne wg Ossowskiego (USA)

- podział na klasy ze względu na własność prywatną

- egalitarność to zrwnanie w poziomie życia

f) społeczeństwo klasowe bardziej klasowe (USA)

- niższa egalitarność niż w państwach skandynawskich

- konkurencyjny typ społeczeństwa

- dualizacja struktur społeczno – ekonomicznych, duża rżnica między sektorem konkurencyjnym, a zmonopolizowanym (większe bezpieczeństwo socjalne w sektorze publicznym)

- zdolność do generowania dynamicznego rozowju nauki, technologii, produkcji masowej

- zdolność do absorpcji imigrantw

- wielkie zbiorowości podlegające deprywacji (czarni, hispanies)

- wysoki stopień emancypacji kobiet

- ulotność więzi społecznych (społeczeństwo podrżujące za pracą)

g) ustratyfikowane społeczeństwa zachodnie (Austria, Niemcy)

h) elitarne społeczeństwa klasowe (Francja, Niemcy)

- wyższy poziom konfliktw społecznych i politycznych w porwnaniu z punktem g), wyraźne rżnice społeczno – ekonomiczne np.: w dostępie do oświaty, wykluczenie społeczne specyficznych grup np.: gastarbeitrw

i) dalekowschodnie społeczeństwa kapitalistyczne

- płynne przejście od struktur przedkapitalistycznych do kapitalistycznych, silny interwencjonizm państwowy, wysoki poziom autokratyzmu politycznego, silny kolektywizm, niski poziom praw obywatelskim

- jest to społeczeństwo korporacyjne charakteryzujące się wysokim poziomem wzrostu gospodarczego, zatrudnienia, życia i konsumpcji, egalitarności, korupcją, systemem oświaty zdegradowanym do funkcji selekcji społecznej, dualizacją gospodarki między wielkie korporacje i resztę

13. Społeczeństwo tradycyjne i nowoczesne. Teoria modernizacji.

Społeczeństwo tradycyjne (przedkapitalistyczne) charakteryzuje się:

- przewaga w strukturze produkcyjnej obszarw nierozwiniętych

- wielka liczba chłopskich gospodarstw rodzinnych objętych przez stosunki przedkapitalistyczne

- oddziaływanie metropolii na peryferie – rozkładanie gospodarki tradycyjnej i hamowanie rozwoju kapitalizmu

2 typy społeczeństw tradycyjnych:

a) wschodni – przeważające potrzeby odczuwane społecznie miały charakter społeczny; istotna jest jakość życia, ktra zależy nie tylko od produkcji i konsumpcji, ale i od przynależności społecznej, prestiżu związanego z przynależnością do określonego segmentu społecznego; refleksyjność religijna (buddyzm) – odpowiadają mu wzorce zachowań gospodarczych – produkuje się aby zaspokoić konkretne potrzeby, nadwyżki zużywa się w formach rytualnych (np.: budowa świątyni)

b) zachodni – przeważające potrzeby społeczne miały charakter gospodarczy; wzorzec akumulacyjny – działalność gospodarcza nastawiona jest na osiąganie nadwyżki pozwalającej na rozszerzenie produkcji

Modernizacja społeczna

- to przejście od społeczeństwa tradycyjnego (przedkapitalistycznego) do nowoczesnego (kapitalistycznego) industrialnego lub postindustrialnego

- polega na uruchomieniu mechanizmw racjonalizacji działalności gospodarczej

- dominacja oparta jest na sile materialnej

- wyraźne struktury klasowe i wyraźna przynależność do nich

- na modernizację składają się następujące powiązane ze sobą procesy zachodzące wg Smelsera: w technologii – przejście od technik prostych i tradycyjnych do wykorzystania wiedzy naukowej; w rolnictwie – od gospodarki naturalnej do masowej produkcji płodw rolnych ; w przemyśle – zastąpienie siły ludzkiej i zwierzęcej, pracą ludzi przy napędzanych energią maszynach (industrializacja); w układach ekologicznych migracje wewnętrzne ze wsi do miast.

Wyżej wymienione procesy wywierają wpływ na strukturę społeczną. Następuje dyferencjacja strukturalna czyli powstawanie wyspecjalizowanych i autonomicznych jednostek społecznych np.:

- funkcje oświatowe od rodziny przejmuje szkoła;

- produkcja rodzinna zastępowana jest przez fabryczną;

- wymiana oparta na zasadach nieekonomicznych zastępowana jest przez rynek;

- mniejsze znaczenie niż w społeczeństwach tradycyjnych przypisuje się do pozycji społecznej;

- integracja – rosnącemu podziałowi pracy towarzyszy rozwj mechanizmw harmonizujących i utrwalających interakcje jednostek o zrżnicowanych interesach

- zaburzenia społeczne – niszczone są tradycyjne sposoby działania, wzory, normy, wartości, co powoduje anomię

14. Społeczeństwo przedprzemysłowe, przemysłowe i poprzemysłowe

Społeczeństwo pierwotne (plemienne):

- stosunkowo małe

- byt materialny oparty na rolnictwie, zbieractwie, myślistwie, rybołwstwie itp.

- technika wytwarzania oparta na manualnej pracy ludzkiej

- podział rl społecznych ze względu na płeć

- wysoka pozycja ludzi starych

- kultura przedpiśmienna – ustny i bezpośredni przekaz tradycji

Społeczeństwo przedprzemysłowe (feudalne, tradycyjne):

- istniały od średniowiecza do II poł. XIX wieku w Europie i Azji

- byt materialny opierał się na rolnictwie (2/3 ludzi)

- technika oparta na pracy manualnej ludzi, sile pociągowej zwierząt oraz na odnawialnych źrdłach energii

- struktura demograficzna – dominowały małe rolnicze wioski, siedziby właścicieli oraz przedprzemysłowe miasteczka

- silna odrębność między wsią (rolnictwo), a miastem (rzemiosło, handel, życie religijne, umysłowe, administracja)

- silne zrżnicowanie społeczne – podział na stany do ktrych przynależność jest prawnie uregulowana

- elitarna kultura piśmienna

Społeczeństwo przemysłowe (nowoczesne, kapitalistyczne, industrialne)

- ukształtowało się w Europie w XIX wieku i rozwinęło się na początku XXw.

- związane z rewolucją przemysłową

- technika produkcji dbr i usług oparta na pracy uprzedmiotowionej (maszyny i urządzenia) oraz źrdłach energii (ropa, węgiel itd.)

- powstanie milionowych aglomeracji miejskich

- zmiana struktury zawodowej społeczeństwa, utrata dominacji przez chłopw na rzecz robotnikw

- duża mobilność horyzontalna (ze wsi do miast)

- społeczeństwo jest miejskie w sensie demograficznym i społeczno – kulturowym

- w kulturze standaryzacja wyrobw, sformalizowanie wzorw zachowań, racjonalizacja ludzkich działań, umasowienie kultury (rola mediw), uniformizacja postępowania

Społeczeństwo poprzemysłowe (postindustrialne) (koncepcja Bella)

- technika produkcji dbr i usług oparta na automatyzacji, mechanizacji, komputeryzacji, rola człowieka ograniczona do uruchamiania urządzeń i ich kontroli; źrdła energii – gaz, prąd (z elektrownii jądrowych)

- podstawą jest produkcja i zdobywanie informacji wspomaganych przez technologię

- wzrost zatrudnienia w sektorze 3 (usługowym) – ponad 50% ludzi

- społeczeństwo wielkomiejskie, urbanizacja, zanik podziału na miasto i wieś

- krytyka industrializmu, ruchy ekologiczne

Jest to społeczeństwo masowe w sensie:

a) ekonomicznym – wytwarzanie dbr i usług zdominowane jest przez wielkie korporacje, ktre wytwarzają produkt w ogromnych ilościach

b) społecznym – ludzka aktywność przejawia się w działaniach w dużych skupiskach np. hale fabryczne

c) powstawanie eksterytorialnych ośrodkw twrczości kulturalnej (ponad podziałami) – tworzą wartości kultury dla całych mas ludności, rozprowadzane wśrd milionw za pomocą mass mediw

15. Procesy dezindustrializacji. Postindustrializm.

a) zmiana form własności, skupienie i utrwalenie własności prywatnej, zmiana warunkw produkcji materialnej

b) spadek zatrudnienia w przemyśle, wzrost zatrudnienia w sektorze usług. Niepełnowymiarowy czas pracy, zatrudnienie na zlecenia

c) zatrudnienie w sektorze usług przekracza niekiedy 50%, z dużym udziałem kobiet

d) odchodzenie drobnej prywatnej własności

Postindustrializm – stadium bardzo zaawansowanego rozwoju socjoekonomicznego społeczeństwa charakteryzujące się znacznie wyższym poziomem struktury i rozbudowaniem rynku usług niż w społeczeństwie przemysłowym, odmasowieniem środkw przekazu, rezygnacją z długoseryjnej produkcji masowej, rozrostem sieci telekomunikacyjnej, kontrolowaniem biurokracji przez menadżerw, konwergencją systemw społeczno – ekonomicznych, dużą stabilnością, pluralizmem, wyciszeniem konfliktw ideologicznych i normatywnym konsensusem

16. Powszechniki ewolucyjne wg Parsonsa:

Ewolucja wg Parsonsa to podnoszenie zdolności adaptacyjnych społeczeństwa dzięki procesom dyferencjacji czyli wyodrębniania się w społeczeństwie coraz to nowych grup i rl, oraz integracji czyli wytwarzaniu się adekwatnych środkw kontroli społecznej. Parsons wyrżnił 3 fazy ewolucji – społeczeństwo pierwotne, przejściowe i nowoczesne. Oznacza to że systemy można badać na płaszczyźnie rozwojowej. Parsons stworzył koncepcję powszechnikw ewolucyjnych (elementy podlegające zmianom, ale takie, ktre zawsze istnieją):

- stratyfikacja

- system kulturalnych uzasadnień

- organizacja biurokratyczna

- system pieniężny i rynkowy

- zgeneralizowany i uniwersalny system prawny

- stowarzyszenia demokratyczne

17. Pojęcie klasy społecznej, stanu i warstwy:

Zbiorowości ludzkie mogą być stratyfikowane, czyli dzielone na zbiory albo grupy ludzi, ktrzy znajdują się względem siebie niżej albo wyżej w przyjętej i uznanej hierarchii. Pojęcia pozwalające stratyfikować:

a) KLASA – do XIX wieku traktowana jest jako ekwiwalent ruchu społecznego. W znaczeniu statystycznym jest to zbir ludzi posiadających określone cechy. Wg Marksa i Webera podział na klasy zdeterminowany jest ekonomicznie. Klasy wg Marksa to zbiory ludzi, z ktrych jedni posiadają środki produkcji, inni nie, jedni sprawują funkcje kierownicze, inni się podporządkowują, jedni otrzymują większą część produktu społecznego inni mniejszą. Są 2 antagonistyczne klasy podstawowe, a każda z nich jest wewnętrznie zrżnicowana i rozwarstwiona.

b) WARSTWA – to pewna grupa w obrębie klasy, mniej lub bardziej wyraźnie oddzielona kryteriami wyższości lub niższości społecznej od innych grup, przy czym podstawą tego oddzielenia jest pewien dystans oparty na kryteriach posiadania, kryterium poziomu kulturalnego, stylu życia, urodzenia, przywilejw, systemu wartości np.: warstwa ekonomiczna to ludzie, ktrzy mają takie same dochody; warstwa kulturalna – ludzie o tym samym lub zbliżonym poziomie wykształcenia i aktywności kulturalnej. ważnym problemem jest tu świadomość.

c) STAN – zdeterminowany kulturalnie (łączy się z nim styl życia); zbiorowości, ktre rżnicuje stopień szacunku społecznego, przysługującego ze względu na wsplną cechę członkom stanu. Tą wsplną cechą może być tożsamość religijna, etniczna, rasowa, regionalna, itd. Podział na stany to następstwo zasad konsumpcji dbr. Stany są obecne we wszystkich, nie tylko przedkapitalistycznych społeczeństwach

18. Kasty

a) Kasta to zamknięta grupa społeczna do ktrej przynależność jest uwarunkowana urodzeniem (status przypisany), charakteryzuje się:

- endogamicznymi związkami małżeńskimi, odrębną kulturą, odrębnym stylem życia, określonym statusem w społeczeństwie, dziedziczeniem pozycji i zajęć przez członkw, ściśle zrytualizowanymi kontaktami z osobami z poza kasty, ścisłym przestrzeganiem barier kastowych

Najbardziej rozwinięty i złożony (ok. 3000 kast i podkast) jest usankcjonowany religijnie system kastowy w Indiach.

b) Kasta to partykularna i hermetyczna grupa społeczna oparta na dziedzicznej przynależności jej członkw, zajmująca określoną pozycję w strukturze społecznej, związana z określonymi przywilejami i obowiązkami, usankcjonowana religijnie i prawnie.

19. Elementy teorii klas K.Marksa. Komentarze wspłczesne.

Klasa dla siebie – klasa wyodrębniona ze względu na obiektywne kryteria ekonomiczne, ale posiadająca świadomość swego położenia klasowego i wsplnych interesw, więź psychiczną łączącą jej członkw, zyskująca podmiotowość

Klasa w sobie – klasa wyodrębniona ze względu na obiektywne warunki ekonomiczne, ale nie posiadająca świadomości.

Wg Marksa kryterium wyodrębnienia klas jest podział pracy i stosunek do środkw produkcji (czyli środkw pracy i siły roboczej)

Wg Ossowskiego klasy u Marksa są dychotomiczne, a przez skrzyżowanie dwch dychotomii (właściciele i nie właściciele oraz pracujący i niepracujący) uzyskuje się 3 klasy: właściciele niepracujący, właściciele pracujący oraz nie posiadający własności i pracujący.

Klasa społeczna wg Lenina – klasami nazywamy wielkie grupy ludzi, rżniące się między sobą: miejscem zajmowanym w historycznie określonym systemie produkcji; stosunkiem do środkw produkcji (zazwyczaj prawnie usankcjonowanym i uregulowanym); rolą w społecznej organizacji pracy; sposobem otrzymywania i rozmiarami tej części bogactwa społecznego, ktrą rozporządzają.

Wg Marksa istnieje wielość klas, a na 2 pierwszych biegunach istnieją 2 klasy podstawowe. Istnieją klasy zbiorcze (proletariusze i kapitaliści – jest coś wsplnego w położeniu klas, ktre mogą rżnić się ekonomicznie), klasy jednostkowe (robotnicy wielkoprzemysłowi), klasy podstawowe i niepodstawowe (ze względu na dominujący sposb produkcji)

Wg prof. S.Kozyra-Kowalskiego klasy to zbiory jednostek, ktre są elementami rżnych sposobw produkcji materialnej i zajmują w tych sposobach produkcji identyczną albo zbliżoną pozycję, zwłaszcza ze względu na własność ekonomiczną, a więc pozostają w identycznym lub zbliżonym stosunku własnościowym do środkw produkcji materialnej i do cudzej oraz własnej siły roboczej.

Kontynuatorzy Marksa:

a) wschodnia wersja marksizmu:

- przedstawiciele: Kautsky, Bucharin, Lange, Hochfeld

- ta wersja przyjęła się w Polsce

- cechuje ją tzw. ekonomicyzm, ktry wszystkie zjawiska pozaekonomiczne w życiu społecznym traktował jako epifenomeny czyli zjawiska wtrne; nie doceniał on autonomiczności zjawisk pozaekonomicznych uwypuklając tym samym sprawczą rolę czynnikw ekonomicznych, wpływających na nadbudowę

b) zachodnia wersja marksizmu:

- przedstawiciele: marksiści niemieccy ze szkoły Webera – Lukacs, Arendt, Gramsci, Labriola, Korsch

- bardziej doceniał autonomię zjawisk pozaekonomicznych w życiu społecznym np.: kulturalnych czy politycznych; istnienie klas hybrydowych (ktrych członkowie należą do więcej niż jednej klasy), zbiorowości wewnątrz klasowe – pozaekonomiczne zrżnicowania wpływające np.: na poziom status rżnych jednostek w obrębie tej samej klasy

21. Kapitalistyczne i niekapitalistyczne struktury klasowe. Osobliwości struktury społecznej w III Świecie.

Peryferie świata (część Europy, Trzeci Świat) uczestniczą w procesie rozwoju, ale jest to rozwj zależny. Struktura tych społeczeństw wyraża relacje asymetryczności z inną strukturą, ktra jest panująca w stosunku do niej. Uzależnienie struktur wyraża się wymianą nieekwiwalentową. W sferze politycznej i militarnej – asymetria siły i wpływu, w sferze kulturowej – gwałt popełniony na rodzimej kulturze i świadomy gwałt na środowisku przyrodniczym

22. Klasy społeczne, a własność siły roboczej:

Stosunki własnościowe to korzystanie z obiektw własności w sposb społecznie zapośredniczony, ktry przejawia się w funkcjach tych obiektw, jako towaru lub pieniędzy. Własność to możliwość czerpania korzyści z obiektu własności.

Posiadanie to fizyczny kontakt z obiektem własności – jest to twarde rozumienie własności, w przeciwieństwie do miękkiego czyli np.: akcjonariatu. Marks wyrżnił 3 rodzaje sytuacji własnościowej: praca na cudzym (własność miękka), praca na własnym (własność twarda) i własność pozwalająca powstrzymać się od pracy.

Przedmiotem własności prywatnej lub kolektywnej mogą być materialne lub niematerialne, obiektywne lub subiektywne warunki produkcji, a więc nie tylko środki produkcji, ale też stosunek do własnej lub cudzej pracy. Ludzie z materialnego punktu widzenia nie posiadający nic, dysponują na rynku swoją siłą roboczą, ktrą mogą spożytkować w 3 typach pracy:

- bezpośrednio produkcyjnej np.: przetwarzanie dbr materialnych

- pośrednio produkcyjnej np.: handel, bankowość

- nieprodukcyjnej

Po skrzyżowaniu tych 3 aspektw posiadania i 3 typw pracy otrzymujemy min. 9 klas

Siła robocza w zależności od specjalizacji może mieć rżne formy zawłaszczania. Im wyższy poziom edukacji i kwalifikacji, tym wyższa wartość siły roboczej. Najwyższą wartość mają kwalifikacje monopolistyczne. Jednostki posiadające wysokie kwalifikacje mają swobodę dysponowania swą siłą roboczą i wynagradzani są za to, że siła robocza jest w dyspozycji właściciela, a nie za to, ile włożyli pracy prostej.

Uspołecznienie posiadanej siły roboczej występuje tam, gdzie istnieje głęboki podział pracy. Wwczas pojedynczy pracownik nie jest dysponentem swej siły roboczej, ale jest nim cała załoga.

23. Klasy w sobie i klasy dla siebie

Oba te pojęcia zostały sformułowane przez Marksa. Klasa w sobie, to klasa pozbawiona świadomości, nie będąca w pełni klasą. Można ją wyodrębnić na podstawie obiektywnych kryteriw, ale jej członkowie nie są połączeni więzią rodzącą się jako skutek uświadomienia sobie podobnego położenia w strukturze klasowej oraz wsplnych interesw.

Klasa dla siebie, jest klasą w pełniejszym znaczeniu, posiada świadomość, jest zdolna by być samodzielnym podmiotem procesu społecznego. Charakteryzuje się łącznością ponadlokalną, organizacją oraz świadomości interesw, więzią psychiczną wynikającą ze wsplnych antagonizmw klasowych (np.: burżuazja, proletariat).

Zdaniem Marksa wraz z rozwojem społecznym świadomość klasowa miała się rozwijać, a rżnice między klasą w sobie i dla siebie powoli zanikać.

24. Wspłczesne krytyki pojęcia klasy społecznej i struktury klasowej

Antoni Gidders

Aby zrozumieć czym jest klasa społeczna, należy uwzględnić koncepcję Webera (usytuowanie członkw klas ma miejsce na 3 rynkach: pracy, kredytu, towaru)

Pozycja tych samych jednostek na 3 rżnych rynkach:

1. przedsiębiorcy, kapitaliści, robotnicy

2. dłużnicy, wierzyciele

3. sprzedawcy i nabywcy

Im bardziej wyraźnie nakładają się te wymiary, tym bardziej wyrazista jest struktura klasowa

Klasa – w społeczeństwie kapitalistycznym to nie tylko posiadanie kapitału ale i posiadanie umiejętności mających znaczenie na rynku

Zdolność rynkowa to wszystkie formy mających znaczenie właściwości jednostki, ktre mogą uruchamiać w procesie negocjowania

3 rodzaje zdolności rynkowych:

1. posiadanie własności środkw produkcji

2. posiadanie kwalifikacji oglnych oraz technicznych

3. posiadanie siły roboczej możliwej do uruchomienia w pracy fizycznej

W tej mierze w jakiej te trzy atrybuty stają się trwałymi zdolnościami. Determinują one powstanie społeczeństwa 3-klasowego.

- klasa wyższa

- klasa średnia

- klasa niższa (pracująca)

Inne wyznaczniki położenia klasowego, ktre są rezultatem społecznych procesw oznaczających przybliżoną strukturalizację stosunkw klasowych:

a) kształtowanie się zakładowego podziału pracy

b) stosunki władzy i panowania

Czynniki te nakładają się na umiejętności rynkowe i wzmacniają podziały klasowe.

Stosunki klasowe są przede wszystkim stosunkami wymiany. To właśnie te stosunki wyznaczają podstawowe rżnice interesw będących przedmiotem walki klas

Dahrendorf

We wspłczesnych koncepcjach struktury klasowej uwzględnia wpływ kapitalizmu, spadek znaczenia produkcji materialnej; wyraża się to w rewolucji tercjalnej, dezindustrializacja , ktra zaczyna się w latach 50-tych. Rozmiar zatrudnionej siły roboczej w przemyśle był w krajach kapitalistycznych najbardziej rozwinięty w 1969, a pźniej malał.

Dezindustrializacja oznacza klęskę dla klasy najniższej – rozwj sektora usług

Dezindustrializacja może przebiegać dwiema drogami:

- od przemysłu ciężkiego do usług

- od rolnictwa do usług

Rozpatrywanie klas i struktury klasowej w ramach szerszego pola ustrukturalizowania nierwności społecznych – tzw. pole makrospołecznego panowania i nierwności społecznej (wg Kreckier). Można na nim określić 4 koncentryczne kręgi wyznaczające centralność i peryferyjność

1. Korporacje społeczne, podmioty korporacyjne – najbardziej centralne koło, tzw. trjkąt korporacyjny W tej dziedzinie zachodzą podstawowe konflikty społeczne.

2. Krąg grup interesw

3. Ruchy społeczne – są zdolne generować mobilizację społeczną – brakuje im stałej organizacji i stałej zdolności utrzymywania się w konfliktach

4. Ustrukturalizowana ludność – rżne formy praktyk społecznych; zachowania edukacyjne, polityczne, wzory konsumpcji

26. Klasy profesjonalno – menedżerskie

Ukształtowanie się klas profesjonalno – menedżerskich ma swoje początki w rozwoju wielkich korporacji i zmian w strukturze posiadania z własności twardej umożliwiającej jednoczesne sprawowanie funkcji właściciela i przedsiębiorcy, w kierunku własności miękkiej, ktra rozdziela te 2 funkcje.

Teorią wyjaśniającą powstanie klasy p –m. Jest teoria Burnhama z 1940 r. Burnham twierdzi, że rozwj wielkich korporacji wymusił rozdzielenie funkcji właściciela od przedsiębiorcy, gdyż zarządzanie wielką firmą wymaga odpowiednich kwalifikacji i wykształcenia. Stąd zarządzaniem muszą zająć się ludzie specjalnie do tego przygotowani, zdolni efektywnie kierować przedsiębiorstwem. Oprcz osiągania maksymalnego zysku ich celem staje się zapewnienie firmie bezpiecznego, planowego, a nie ekstensywnego rozwoju, wzrost wartości przedsiębiorstwa, a także wykreowanie jego image’u w otoczeniu społecznym.

Funkcje klasy menedżerskiej są definiowane przez 4 atrybuty:

a) duży zasb wiedzy usystematyzowanej i mającej oglne zastosowanie

b) orientacja na społeczeństwo, jego interesy i służbę publiczną

c) stworzenie kodeksu etycznego, ktry jest internalizowany w procesie socjalizacji i wykształcenia, dzięki czemu zyskuje się wysoki stopień samokontroli jednostek wykonujących zawd

d) wysokie materialne wynagrodzenie i prestiż , ktry symbolizuje osiągnięcia członkw i ich wartość społeczną

27. Rżne koncepcje klas średnich i nowa klasa średnia

Klasa średnia obejmuje ludzi zajmujących średnie pozycje na szczeblach hierarchii społecznej tj. między klasą wyższą i niższą. W tym rozumieniu występuje we wszystkich społeczeństwach, w ktrych istnieje stratyfikacja.

Wspłczesna socjologia pojęcie klasy średniej zawęża do kategorii, ktra wyłania się wraz z powstaniem rynku kapitalistycznego.

Rozkwit wymiany towarowej w XVI wieku wywołany odkryciami geograficznymi, spowodował rozwj kooperacji między firmami i wzrost obiegu pieniądza. Zrodziło to zapotrzebowanie na kupcw, bankierw, lekarzy, prawnikw, przedsiębiorcw, urzędnikw aparatu państwowego.

Cechy członka klasy średniej to rzetelność, samodyscyplina, długofalowe inwestycje, oszczędzanie, indywidualizm.

W XIX i na początku XX wieku klasa średnia (mieszczaństwo i drobni włościanie) przeżywała swj rozkwit. W I połowie XX wieku centrum działalności gospodarczej przesuwa się z produkcji na usługi. Pojawia się popyt na wykwalifikowany personel urzędniczy i handlowy, co spowodowało rozwj kategorii najemnych pracownikw umysłowych. Powstała w ten sposb nowa klasa średnia, mieszcząca się między klasą robotniczą, a elitami posiadającymi władzę, i bogactwo.

Nowa klasa średnia to wysoko kwalifikowani specjaliści: lekarze, inżynierowie, naukowcy, artyści, technicy, managerowie, personel administracyjny - tzw. białe kołnierzyki.

We wspłczesnym społeczeństwie kapitalistycznym nowa klasa średnia liczy od 40 do 60% i dominuje nad starą (10-20%).

Etos klasy średniej zyskał nową treść:

- umiejętność zaprezentowania własnych kwalifikacji na rynku pracy

- pożądane nieustanne okazywanie entuzjazmu, inicjatywy, pomysłowości

- podkreślenie własnego zaangażowania w to co się robi

- profesjonalizm

Zbiorowość określana jako nowa klasa średnia jest bardzo zrżnicowana wewnętrznie. Przeważa opinia, że nie jest to klasa, a raczej zbiorowość złożona z jednostek i kategorii typowych dla wspłczesnych społeczeństw kapitalistycznych pod względem statusu materialnego i poziomu konsumpcji. Charakteryzuje je : wysoki prestiż, to, że ich styl życia jest przedmiotem aspiracji innych ludzi; przynależność do nowej klasy średniej jest oznaką życiowego sukcesu.

Pojęcie klasy średniej nie tylko identyfikuje określoną zbiorowość, ale jest też wytworem ideologii sukcesu i pociąga za sobą obronę standardu materialnego przez jej członkw, utrzymywanie dystansu wobec klas niższych, dążenie do awansu zawodowego, dążenie do zdobycia symboli powodzenia życiowego.

28. Środowiska społeczne jako funkcjonalne ekwiwalenty klas (S.Hradil)

Środowiska społeczne sytuowane są w 2-wymiarowej przestrzeni. Określone są przez:

a) przynależność członkw do warstw dochodu i kwalifikacji (niższa, średnia, wyższa). Podwarstwa (odpowiednik podklasy) – ludzie biedni, wykluczeni.

b) Rozrżnienie środowisk ze względu na to, jakim wartościom hołdują – wartości materialistyczne i postmaterialistyczne, wartości tradycyjne, modernistyczne i postmodernistyczne

Podejście 1 do środowiska społecznego:

- środowisko zorientowane na tradycyjne wartości podstawowe

- środowisko zorientowane na modernistyczne wartości, wystawione na sytuację anomii (materializm mieć i materializm konsumpcyjny)

- nowe orientacje postmodernistyczne

Podejście 2 do środowiska społecznego

- środowisko zorientowane na tradycyjne wartości, nastawione na przetrwanie

- środowisko zorientowane na materialistyczne wartości typu mieć

- środowisko zorientowane na hedonistyczne wartości – chęć przeżycia czegoś

- środowisko zorientowane na postmodernistyczne wartości związane z być

- środowisko zorientowane na postmodernistyczne wartości – dążenie do mieć, być, doświadczać

29. Amerykańskie teorie stratyfikacji Lyndw i Warnera

Przedmiotem badań Lyndw było zrżnicowanie agregatw społecznych.

a) 1 faza badań (1924 – 25) w mieście Muncie w stanie Indiana. Początkowo dotyczyły problemu religijności w kontekście całokształtu życia społeczności lokalnej, końcowy etap dotyczył już wpływu industrializacji na życie przeciętnego amerykańskiego miasta. Lyndowie w swoich badaniach wprowadzili pojecie klasy społecznej ze względu na źrdła dochodu. Podzielili ludność Middletown na 2 wielkie kategorie:

- klasę pracującą

- klasę niezależnych przedsiębiorcw

Nowatorstwo podejścia Lyndw polegało na zapoczątkowaniu myślenia o społeczności lokalnej w kategoriach podziałw klasowych.

b) 2 faza badań (1937 – po Wielkim Kryzysie) – badano wpływ Wielkiego Kryzysu na życie przeciętnego amerykańskiego miasta. W ciągu 12 lat ukształtowała się wieloszczeblowa, hierarchiczna struktura klasowa o charakterze obiektywnym.

- jeden z grnych poziomw hierarchii zajmowała rodzina X sprawująca kontrolę nad wieloma sferami życia społeczności lokalnej

- pźniej znajdowały się 2 zasadnicze grupy zarabiające w rżny sposb na życie – zajmowały identyczny poziom w hierarchii

- podział hierarchiczny zdaniem Lyndw wynikał z nierwności udziału we władzy.

Podejście Warnera – zrżnicowanie pozycji jednostek

Newbury Port Massachusetts. Warner jest twrca popularnego, choć często krytykowanego sposobu badania stratyfikacji społecznej. Wg Warnera wyznacznikiem miejsca w klasie jest kryterium prestiżu (szacunku społecznego). Inne, dotychczas uznawane za dominujące kryteria (np.: ekonomiczne) Warner uznał za podporządkowane temu pierwszemu.

Klasy wg Warnera to grupy ludzi, ktre subiektywnie sądzą, że są i obiektywnie rzeczywiście są umiejscawiane przez wszystkich członkw społeczności na wyższych albo na niższych pozycjach.

30. Uwarunkowane klasowo prawidłowości zachowań

Klasy wyższe:

- niska reprodukcja, ale wyższa szansa przeżycia (mniejsza umieralność)

- średni wskaźnik destabilizacji życia społecznego

- większy zakres kontaktw organizacyjnych i towarzyskich

- inicjatorzy nowych zachowań społecznych, twrcy wzorw

- wyższy stopień ufności do władzy

- niższy stopień przestępczości

Klasy niższe

- wysoka reprodukcja, ale wyższa umieralność

- najwyższy stopień destabilizacji życia społecznego

- niższy stopień ufności wobec władzy wynikający z dystansu

- wyższy stopień przestępczości

31. Funkcjonalna teoria stratyfikacji Davisa i Moore’a

a) teoria funkcjonalna wychodzi od społeczeństwa en bloc i jego funkcji

b) od struktury społeczeństwa i jej elementw składowych oraz funkcjonalnych zależności między elementami

c) klasa i warstwa to pojęcia ekwiwalentne

d) źrdłem stratyfikacji są uniwersalne konieczności funkcjonalne charakterystyczne dla danego społeczeństwa

e) każde społeczeństwo aby mogło funkcjonować, musi być ustratyfikowane

f) w obrębie szczebli struktury klasowej społeczeństwo musi tworzyć rżne rodzaje pozycji i rozdzielać między nie ludzi

g) społeczeństwo musi motywować jednostki do zajmowania określonych pozycji społecznych

h) musi rozporządzać rżnymi rodzajami nagrd materialnych i niematerialnych (prestiż, sława), aby zmotywować jednostki do zajmowania określonych pozycji

i) pozycje są zrżnicowane: niektre wymagają specjalnych uzdolnień, kompetencji, wykształcenia i są lepiej opłacane, ponieważ są funkcjonalnie ważniejsze

j) zrżnicowanie funkcjonalne pozycji i typy motywacji (materialne i niematerialne) powodują zrżnicowanie społeczeństwa

k) na rangę pozycji wpływają 2 typy czynnikw

- funkcjonalność pozycji

- kwalifikacje, kompetencje, wykształcenie, predyspozycje

Szczeglne pozycje ważne funkcjonalnie są związane z: religią, rządzeniem, ekonomią, techniką

Wg Davisa i Moore’e zachodnie społeczeństwa nowożytne mają stratyfikację o klasach otwartych , tzn. że istnieje zrżnicowanie pozycji społecznych, ale istnieje tez rwność szans.

32. Funkcjonalna teoria stratyfikacji Parsonsa

Wyjście z koncepcji zgeneralizowanego systemu społecznego przy zastosowaniu analizy funkcjonalnej

- ustalenie funkcji systemu i podsystemw oraz stosunkw między podsystemami

- nowoczesne społeczeństwo składa się z wielu podsystemw:

a) podsystem zawodowy – uwarunkowany podziałem pracy i specjalizacją czynności; jednostki pełnią określone role społeczne i zajmują związane z nimi pozycje na szczeblach hierarchii struktury (systemu)

Hierarchia jest oparta na kwalifikacjach i kompetencjach oraz scentralizowana i ze zrżnicowanymi statusami z punktu widzenia przywdztwa.

Pozycje są związane z czynnościami oraz nagrodami (dochd, sława, prestiż).

Jest to układ instrumentalny, powiązany z systemem pokrewieństwa – status obejmuje nie tylko jednostkę, ale całą rodzinę.

- powoduje to rżnicowanie całych rodzin

- grupy rodzinne znajdujące się na tych samych pozycjach wytwarzają podkulturę

- nowoczesne społeczeństwo uwarstwione jest od upper class do low class

b) podsystem wzajemnej wymiany dbr i usług

c) podsystem własności

Instrumentalny układ społeczny wygląda następująco:

Zawd – wymiana – własność

33. Koncepcja klas społecznych Halbwasha i Gurvitcha

Określają oni klasy społeczne jako zwarte ugrupowania, makrostruktury społeczne, produkt rżnic kultury – zamknięte, samoistne, samowystarczające, samoreferencyjne..

Klasy – produkt uczestnictwa w jednej kulturze społecznej

Halbwasch – klasa powstaje wokł pewnego wyobrażenia zbiorowego tzw. reprezentacji zbiorowej. Klasy społeczne stanowią hierarchię. Pozycja w hierarchii klasowej jest wyznaczana przez uprzywilejowane bądź upośledzone uczestnictwo w podstawowej aktywności społecznej, w tzw. ognisku kulturalnym społeczeństwa. Klasy charakteryzujące się pozycja uprzywilejowaną ze względu na uczestnictwo w podstawowej aktywności społeczeństwa, ustalają hierarchię wartości. Na jej szczycie znajdują się wartości rzadkie i cenione, do ktrych dostęp mają członkowie z opozycji uprzywilejowanych. Im wartość bardziej dostępna tym mniej ceniona. Zbiorowości najbardziej peryferyjne zgodne są do wytworzenia wartości alternatywnych, nowej kultury.

Gurvitch - synteza szkoły Durkheima i marksizmu. Klasy społeczne to partykularne grupy o wielkim zasięgu przestrzennym i dużej ilości grup podporządkowanych.

Cechy klas społecznych:

- nadfunkcjonalność

- odporność na wpływ i przenikanie systemu społeczeństwa globalnego

- radykalna niekompatybilność między nimi

- własna strukturalizacja

Klasy społeczne to struktury właściwe dla globalnych społeczeństw uprzemysłowionych, gdzie funkcje techniczne i ekonomiczne są bardziej wyraziście zaznaczone w obrębie tej klasy. Wyrżniamy wielkość grup podporządkowanych np.: grupy faktyczne, grupy otwarte

Społeczeństwo u Gurvitcha to konglomerat klas społecznych – aktorw; nie jest istotne skąd się wzięły.

34. Koncepcja klas ekonomicznych i społecznych u Webera

Położenie klasowe jest wyznaczane przez stosunki apriopriacji i stosunki własności – posiadanie i brak posiadania.

Weber wyrżnia 2 rodzaje klas:

a) klasy ekonomiczne

- klasy posiadania – określane przez rżnice w posiadaniu – pozytywnie uprzywilejowani posiadacze (wierzyciele, rentierzy), pozycja neutralna to chłopi, rzemieślnicy, urzędnicy, przedsiębiorcy, robotnicy; negatywnie uprzywilejowania są ludzie, będący obiektem własności (niewolnicy, ubodzy)

- klasy zarobkowe – umieszczają na rynku dobra lub świadczenia, ktrymi dysponują

b) klasy społeczne u Webera to zbiorowość znajdująca się w sytuacji klasowej ze względu na:

- zaopatrzenie w dobra

- zewnętrzna pozycję życiową

- wewnętrzny los życiowy, ktry wynika z zamiaru i rodzaju władzy rozporządzania (lub jej braku) dobrami lub kwalifikacjami niezbędnymi do wykonywania świadczeń oraz określonego sposobu ich zastosowania w danym porządku gospodarczym dla uzyskania dochodu.

35. Stany społeczne wg Webera

Położenie stanowe wyznacza w przeciwieństwie do czysto ekonomicznych kryteriw położenia klasowego pozytywna lub negatywna ocena społeczna szacunku, wiążąca się z jakąś wsplna właściwością przysługującą wielu osobom.

4 koncepcje stanw:

1. Teora własnościowo–polityczna – kryterium identyfikacji stanw są tutaj stosunki prywatnej własności środkw administrowania i panowania politycznego oraz samej władzy panowania. Własnościowo – polityczna teoria stanw czyni ze stanw odrębne w stosunku do zawodw, grup etnicznych i religijnych składniki globalnej struktury społecznej. Pozwala mwić o stanach tylko wtedy gdy w danym społeczeństwie obiektem własności prywatnej są nie tylko zasadnicze czynniki procesu produkcji i wymiany dbr materialnych, lecz rwnież środki walki i zarządzania (wojsko, urzędy). Stany, są wyrżniane ze względu na stosunki własności w polityczno – administracyjnej sferze życia społecznego.

2. Teoria apropriacyjno–rewerencyjna – pozwala mwić o istnieniu stanw i stosunkw stanowych wszędzie tam, gdzie szacunek społeczny staje się przywilejem i nie ma wartości powszechnie dostępnej, gdzie występuje zjawisko apropriowania pewnych typw szacunku społecznego i gdzie jest ono wyrażone i uwarunkowane przez wykonywany zawd, przez pochodzenie i apropriację władzy politycznej lub biurokracyjnej. Teoria ta czyni strukturę stanową aspektem struktury klasowej i zawodowej społeczeństwa.

3. Teoria prawno–monopolistyczna – pozwala mwić o stanach tylko tam, gdzie istnieją prawnie ustanowione monopole szans politycznych i ekonomicznych, gdzie prawo zabrania pewnym grupom społecznym, do ktrych wchodzi się najczęściej przez urodzenie, sprawowanie określonych funkcji polityczno – administracyjnych, zajmowanie określonych urzędw, wykonywanie określonych działań ekonomicznych, a nawet korzystanie z określonych dbr konsumpcji materialnej i duchowej. Teoria ta czyni najczystszym typem porządku stanowego feudalne społeczeństwo europejskie..

4. Teoria uniwersalno–rewerencyjna - stanami nazywa się wsplnoty ludzi, ktre znajdują się w po

Przykadowe prace

Czy XX wiek można nazwać wiekiem fizyki?

Czy XX wiek można nazwać wiekiem fizyki? Często wiek XX nazywany jest wiekiem fizyki, lecz czy na pewno był wiekiem przełomowym dla tej dziedziny nauki? W tej pracy postaram się udowodnić słuszność tego założenia. W przeciągu ubiegłego stulecia nastąpi&...

Młoda Polska - oglna charakterystyka epoki

Młoda Polska - oglna charakterystyka epoki MŁODA POLSKA - oglna charakterystyka epoki Ramy czasowe: Za początek epoki przyjęto datę 1891 r. (wydanie pierwszego tomu poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera), ktrej towarzyszyły nowe tendencje ideowo-artystyczne, a za koniec - 1918 r., czyli r...

Mitologia a sztuka

Mitologia a sztuka Mity spotyka się w każdym zakątku świata. Te niesamowite historie wciąć pobudzają wyobraźnię, mimo że dziś nikt nie traktuje ich poważnie. Mity są w dużym stopniu wykorzystywane przez sztukę i ją ukształtowały w rżn...

Miejsce naszego państwa w świecie i europie z uwzględnieniem rżnych aspektw (Państwo i nard).

Miejsce naszego państwa w świecie i europie z uwzględnieniem rżnych aspektw (Państwo i nard). 1.Położenie, Powierzchnia i Ludność Położenie Polski ma bardzo duży wpływ na miejsce jakie zajmuje ona w Europie i na świecie. Dzieje się tak poniewa&#...

Wpływ polityki zagranicznej na bezpieczeństwo narodowe RP.

Wpływ polityki zagranicznej na bezpieczeństwo narodowe RP. Pojęcie i zakres bezpieczeństwa narodowego : Spośrd wielu definicji funkcjonujących w praktyce na uwagę zasługują definicje traktujące bezpieczeństwo w sposb kompleksowy, a mianowicie : a) bezpieczeństwo...

Samotni bohaterowie literaccy.

Samotni bohaterowie literaccy. Człowiek wyalienowany od społeczeństwa przez dłuższy okres, nigdy nie będzie w stanie dostosować się do niego, będzie tak samo obcy dla innych jak inni dla niego. Z drugiej strony ludzie samotni są przeważnie bardzo uduchowionymi i spełni...

Kryzys i odbudowa monarchi Piastw

Kryzys i odbudowa monarchi Piastw KRYZYS I ODBUDOWA MONARCHII PIASTW 1. Polityka Mieszka II a) Zagraniczna Mieszko II prowadził aktywną politykę międzynarodową. Dwukrotnie wyprawiał się do Saksonii ( 1028,1030), ale 1031r. nie wytrzymał jednoczesnego najazdu cesarza Konrada II o...

Myśl pedagogiczna Grzegorza Piramowicza

Myśl pedagogiczna Grzegorza Piramowicza Myśl pedagogiczna Grzegorza Piramowicza Komisarze Komisji Edukacji Narodowej mieli świadomość, że reforma szkolna i kierowanie nowo ustanowionym urzędem szkolnym wymaga wspłudziału fachowej kadry pedagogicznej, specjalistw od spraw or...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry