• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Matura

Nawigacja

Matura



Matura




Miłość w poezji barokowej. Rozwiń temat na podstawie interpretacji wierszy Cuda miłości oraz Do trupa J. A. Morsztyna.

Interpretacja wiersza Cuda miłości

1. rozpoznanie sonetu jako gatunku literackiego

2. określenie cech gatunkowych sonetu (w tym: podział sonetu na 2 części)

3. wyrżnienie i określenie podmiotu lirycznego (człowiek zakochany, opowiadający o przeżywanych miłosnych katuszach)

4. odnalezienie słowa – klucza: ogień

5. określenie wieloznaczności i symboliki słowa ogień (żywioł, miłość, płomienie, żar, cierpienie)

6. w części pierwszej dominują pytania retoryczne

7. pytania retoryczne składają się na opis niezrozumiałych sytuacji, ktre są konsekwencją stanu miłosnego uniesienia (np. Jak żyję, serca już nie mając? , Czemu wysuszyć ogniem nie prbuję / Płaczu? )

8. paradoks: podmiot liryczny pożąda wyniszczających go blu i cierpienia

9. puenta: źrdłem cierpienia są piękne oczy dziewczyny, od ktrych zakochany rwnocześnie musi uciekać i bez ktrych nie może żyć

10. wymowa utworu: miłość jest pełna paradoksw, ktrych nie można pojąć rozumowo, nie można się przed tym czuciem obronić przy pomocy intelektu

Interpretacja wiersza Do trupa

11. rozpoznanie sonetu jako gatunku literackiego

12. określenie cech gatunkowych sonetu (w tym: podział sonetu na 2 części)

13. wyrżnienie i określenie podmiotu lirycznego (człowiek zakochany)

14. wskazanie, że utwr opiera się na koncepcie, zaskakującym pomyśle organizującym sytuację liryczną

15. określenie sytuacji lirycznej: monolog liryczny zakochanego do spoczywającego na katafalku trupa

16. w części pierwszej dominują podobieństwa między zakochanym a trupem:

a)obaj zabici

b)obaj zginęli od strzał (jeden strzałą śmierci , drugi – miłości )

c)obaj są bladzi

d)obaj są oświetlani przez ogień (choć w przypadku trupa są to świece ustawione dokoła katafalku, a zakochanego pali wewnętrzny ogień)

e)i jednocześnie obaj pogrążeni w ciemnościach

f)obaj są skrępowani (zmarły: związane ręce , zakochany: rozum łańcuchem powity )

17. w części drugiej dominują rżnice między zakochanym a trupem:

a)trup milczy a zakochany może się skarżyć

b)trup nie odczuwa już blu a zakochany cierpi

c)zmarły jest zimny, podmiot liryczny znajduje się w ogniu prawdziwych namiętności

18. odczytanie puenty: trup szybko przestanie istnieć, podczas gdy podmiot liryczny musi cierpieć wieczne miłosne męki ( stawszy się żywiołem wiecznych mych ogniw )

19. wymowa wiersza: trup znajduje się w sytuacji lepszej od zakochanego nieszczęśnika

Zauważenie i określenie związku formy z treścią wierszy:

20. wskazanie i nazwanie co najmniej 3 środkw wyrazu artystycznego w wierszu Cuda miłości: apostrofa, wykrzyknik; pytanie retoryczne; oksymoron; przerzutnia; paralelizm; antynomie...

21. wskazanie i nazwanie co najmniej 3 środkw wyrazu artystycznego w wierszu Do trupa: anafora; metafora; elipsa; przerzutnia; inwersja; parenteza...

22. w całej pracy: sprawne posługiwanie się pojęciami świadczącymi o znajomości teorii literatury

23. odczytanie, że forma stanowi dopełnienie treści przedstawionej w obu wierszach

Wnioski z porwnania obu interpretacji:

24. barok jako epoka, w ktrej wzrasta zainteresowanie metafizyczną sferą jednostki, a więc i życiem uczuciowym człowieka

25. oba utwory wpisują się w dominujący w dobie baroku nurt zwany marinizmem

26. właściwe zdefiniowanie marinizmu (np.: kierunek w poezji, zapoczątkowany i rozwinięty na przełomie XVI/XVII w we Włoszech. Celem twrcw było podkreślenie estetycznej funkcji poezji, ktra miała zaskakiwać niezwykłością formy i olśniewać czytelnika, zachwycając go swoją kunsztownością –wyszukanymi metaforami, błyskotliwością pojęcia tematu, pięknem formalnym. Była to poezja salonowa, błyskotliwa, o nierzadko frywolnej treści. Pionierem kierunku był włoski poeta Giambattista Marino.)

27. właściwe zdefiniowanie konceptyzmu

28. rozumienie terminu koncept (pomysł. Jako zasadę konstrukcji w koncepcie wykorzystywane są analogie i kontrasty w sferze stylistyki, semantyki i kompozycji, m.in. paraleizm, antyteza, paradoks, oksymoron; efekty umożliwiające zadziwienie i zaskoczenie odbiorcy, m.in. puenta, gra słw)

29. rozumienie terminu paradoks – zaskakujące sformułowanie – pozorna bezsensowność i sprzeczność z logiką

30. oba sonety w podobny sposb ukazują miłość – uczucie pełne paradoksw, sprzeczności, cierpienia, pożądania

31. miłość ukazana jako bardzo ważne uczucie, znane każdemu człowiekowi, godne, by zainteresowała się nim poezja

32. symbolem miłości w obu wierszach jest ogień: Cuda miłości (antynomie), Do trupa (podmiot liryczny stał się żywiołem wiecznych swych ogniw )

33. oba wiersze opierają się na koncepcie: Cuda miłości – puenta: źrdłem wszelkich cierpień p.l. są piękne oczy dziewczyny, przed urokiem ktrych nie sposb się obronić – nawet chłodny rozum jest bezsilny; Do trupa – zestawienie sytuacji człowieka żyjącego z trupem



Na czym polega istota kreacji człowieka faustowskiego – na podstawie dramatu J. W. Goethego Faust cz. I

Wstępne rozpoznanie problemu

1. wprowadzenie w treść utworu (np.: treścią utworu Goethego są skutki zakładu, do jakiego w niebie doszło między Bogiem a Mefistofelesem. Diabeł – za zgodą Stwrcy – będzie usiłował doprowadzić duszę Fausta do upadku. W tym celu zawiera z uczonym swoistą transakcję: Faust odda diabłu swa duszę, w zamian Mefisto będzie mu służyć i sprawi, że Faust poczuje szczęście i spełnienie i zawoła Chwilo trwaj, / Jesteś tak piękna! )

2. głwny bohater: uczony, ktrego autentycznym pierwowzorem był mag i alchemik, Johann Faust, żyjący na przełomie XV i XVI w. Zgłębiał tajemnice czarnoksięstwa i magii, wg legendy miał jakieś konszachty z siłami nieczystymi

interpretacja fragmentu 1

3. umiejscowienie fragmentu w kontekście całości (początek utworu, scena, w ktrej siedzący samotnie w swej pracowni Faust rozmyśla nad swoim dotychczasowym życiem)

4. miejsce i czas akcji: pracownia mędrca mieszcząca się w gotyckiej izbie; noc (mroczna atmosfera, nastrj tajemniczości, grozy)

5. wizerunek bohatera wynikający z fragmentu:

a)wyraża przekonanie, że swoje życie strawił na prżnych dążeniach ( Ach, oto wszystkie fakultety / Przebyłem: filozofię, prawo / I medycynę (...). / A tyle przynisł mi ten trud, / Żem jest tak mądry, jak i wprzd! )

b)osiągnięcie sukcesu (tytuł magistra i doktora, wierni uczniowie, sława, zaszczyty i pieniądze, mądrość) nie przynosi Faustowi szczęścia

c)wiedza naukowa nie ma prawdziwej wartości – mimo iż jest mądrzejszy od wszystkich znanych mu mędrcw, Faust nie potrafi zrozumieć praw rządzących światem

d) Człowiek nic wiedzieć nie może – parafraza słw przypisywanych największemu filozofowi w dziejach, Sokratesowi

e)pragnienie dostąpienia łaski prawdziwego poznania (pragnienie poznania boskich planw, metafizycznej zagadki bytu)

6. podjęcie studiw z dziedziny magii i czarnoksięstwa jako prba zrozumienia praw natury i mechanizmw rządzących światem ( Przetom się magii oddał skrycie, / Aby mi duchw głos i siły / Niejedną tajnię objawiły (...) Abym rozpoznać mgł w ład, / Co wnętrznie spaja cały świat )

7. uczucie zniechęcenia, zwątpienia, przeświadczenie, że naukowa wiedza jest tylko starym, bezużytecznym obciążeniem na drodze prawdziwego poznania ( Puszki i szklanki tylko wszędzie - / To świat twj! To się zowie świat! )

8. poczucie niemocy twrczej ( ...zamiast żywej wciąż natury, / Ktrą Bg ludziom dał w udziale, / Pył cię otacza, stęchłe mury / I trupie głowy, i piszczele! ), niemożności nasycenia głodu duszy

9. wniosek: Faust uświadamia sobie, że jego ziemska, człowiecza natura ogranicza go w realizacji marzeń o dogłębnym poznaniu świata, sensu istnienia

interpretacja fragmentu 2

10. umiejscowienie fragmentu w kontekście całości (akcja rozwija się, Faust wrcił ze spaceru, w czasie ktrego przyłączył się do niego czarny pudel)

11. miejsce i czas akcji: pracownia Fausta, noc (atmosfera tajemniczości, noc jako pora większej mocy złych duchw, sił nieczystych)

12. Faust, prbując odkryć tajemnicę początku początkw (aktu stworzenia świata) otwiera Biblię i rozważa znaczenie słw rozpoczynających Ewangelię wg św. Jana: W początku było słowo

13. rozważania Fausta, ktremu słowo nie wystarcza: Jeśli się zdołam w strefę ducha wznieść, / Pisano jest: >W początku była treśćW początku była siłaniemowlę – topi je, stając się tym samym dzieciobjczynią

e)Faust pozostawia oczekującą na wykonanie wyroku śmierci Małgorzatę w więzieniu

f)zakończenie utworu: stary, schorowany Faust wypowie w końcu słowa Chwilo trwaj, / Jesteś tak piękna . Gdy Mefistofeles chce porwać jego duszę do piekła, nastąpi interwencja sił niebieskich. Faust zostanie zabrany do nieba – w nagrodę za aktywne życie, poświęcone bezustannemu dążeniu do ideału

20. wniosek: postać Fausta można interpretować jako metaforę wątpliwości i niepokojw egzystencjalnych uczonego, ktry prbuje odpowiedzieć na szczeglnie ważne pytania o sens ludzkiego działania oraz o możliwości poznawcze człowieka. Bezustanna aktywność życiowa należy do największych zalet Fausta, a jego dążenie do poznania niepoznawalnego stanowi o sensie życia bohatera

podsumowanie

21. terminu człowiek faustowski używa się dla określenia człowieka, ktry motywowany jest do działania bezustannym pragnieniem zdobycia pełni wiedzy, osiągnięcia pełnego poznania (kontekst epistemologiczny). Faustowski to także taki, ktry boryka się z samym sobą, z własną sferą metafizyczną. Podkreślenie, że ponieważ sens egzystencji bohatera nadaje aktywizm, to zaprzeczenie jakiegokolwiek działania i pogrążenie się w statycznym trwaniu stanowiłoby zaprzeczenie jego dotychczasowej postawy życiowej



Na podstawie satyry I. Krasickiego ,,Do krla’’ i innych , znanych ci utworw oświeceniowych, sprbuj odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposb literatura kształtowała polityczne oblicze XVIII w.?

Interpretacja utworu:

1.rozpoznanie cech gatunkowych satyry(np. ukazanie krytycznego stosunku autora do wybranych zjawisk w otaczającym świecie)

a)określenie typu satyry(konkretna)

b)odmiana utworu-satyra dedykacyjna(adresowana do Stanisława Augusta Poniatowskiego)

2.określenie sytuacji lirycznej

a)p.l.- osoba krytyczna wobec monarchy, przedstawiciel obozu niechętnego Stanisławowi Augustowi

b)adresat liryczny- krl S. A. Poniatowski

c)podkreślenie pychy i zarozumiałości podmiotu lirycznego

3.kontekst biograficzny utworu-zażyłość między I. Krasickim a S. A. Poniatowskim

4.kompozycja wiersza-p.l. stawia Poniatowskiemu 5 zarzutw dotyczących osoby monarchy oraz sposobu sprawowania przezeń władzy

5.zarzut pierwszy: niewłaściwe (zbyt niskie)pochodzenie monarchy:,, Jesteś krlem, a czemu nie krlewskim synem?’’

a)Poniatowski wywodził się ze szlachty (syn kasztelana krakowskiego)

b)upatrywanie przyczyn szczęścia innych narodw w posiadaniu monarchw wywodzących się z krlewskich rodw(,,Kto się w zamku urodził, niech ten w zamku siedzi;/Z tegc powodu nasi szczęśliwi sąsiedzi’’)

c)wytknięcie krlowi, że nie ma wśrd swoich przodkw jakichkolwiek władcw państw(,,Bo natura na rządczych pokoleniach zna się’’)

d)krlewskie pochodzenie gwarantuje szacunek i posłuszeństwo podwładnych, ktrzy o wiele łatwiej wybaczają swojemu monarsze- arystokracie ewentualne błędy czy potknięcia(,,a chociażby ktry/Odstrychnął się na moment od swojej natury,/Znowu się do niej wrci’’)

e)Stanisław August wywyższa się ponad innych szlachcicw, budząc tym samym ich zawiść(,,Tyś krlem, czemu nie ja’’)

f)brak szacunku u poddanych (,,Każdy, ktry stanem/ Przedtem się z tobą rwnał, a teraz czcić musi,/ Nim powie: ,,najjaśniejszy’’, pierwej się zakrztusi’’)

6.Zarzut drugi: krl jest Polakiem(,, Źle to więc, żeś jest Polak; źle, żeś nie przychodzień’’)

7.zarzut trzeci: zbyt młody wiek krla(,,Otoś młody jeszcze’’)

a)Stanisław August wstąpił na tron Polski mając 32 lata

b)władca ,,bez siwizny, bez zmarszczkw’’ nie może cieszyć się autorytetem poddanych

c)siwe włosy przydają krlowi mądrości(,,w zmarszczkach rozum mieszka’’)

d)siwa broda oznacza wszelką doskonałość monarchy

e)wadami krla są,, młodość, czerstwość i rześkość’’

f)władanie Polską jako powd trosk krla(Poniatowski posiwiał już w pierwszych latach sprawowania rządw)

8.zarzut czwarty; zbyt delikatne obchodzenie się z poddanymi, zbytnia łagodność w sposobie sprawowania rządw(,,Cżeś zyskał dobrocią, łagodnością twoją’’)

a)poddani powinni bać się swego pana

b)tylko w kraju rządzonym mocną ręką tyrana może panować porządek

9.zarzut piąty: zbyt wysokie wykształcenie monarchy oraz przesadna dbałość o sztukę, naukę i kulturę (,, Księgi lubisz i w ludziach kochasz się uczonych’’)

a)Stanisław August jako mecenas sztuki

b)o bezpieczeństwie narodu stanowi nie mądrość, ale siła (,,Mądry przdysputował, ale głuypi pobił’’)

10.wniosek:krl powinien pozbyć się swej łagodności i dobroci, wtedy ma szansę na pochwałę ze strony autora zarzutw

11.podsumowanie: satyra jest asteizmem( dowcip, figura retoryczna mająca dowodzić biegłości krasomwczej autora)-zarzuty stawiane krlowi są tak głupie i absurdalne, że w rzeczywistości stanowią pochwałę monarchy i jego zalet

12. obiektem krytyki staje się sarmacka szlachta, atakowana za głupotę , zawiść, krtkowzroczność polityczną oraz szkodzenie państwu

Inne utwory oświeceniowe mają podtekst polityczny

13. historyczne i polityczne tło polskiego oświecenia

a)instytucje polskiego oświecenia(oglna orientacja)

b)zagrożenie utratą niepodległości

c)nasilenie się zagrożeń po roku 1772(pierwszy rozbir Polski)

d)nadzieje na reformę państwa (Sejm Wielki)

14.rozwj publicystyki

a)Monitor-czasopismo moralne

b)Zabawy przyjemne i pożyteczne-nieformalny organ obiadw czwartkowych

15I. Krasicki Wł minister –piętnowanie szkodliwych dla poddanych kaprysw krla

16.Franciszek Karpiński Pieśń dziada sokalskiego w kordonie cesarskim- opis tragicznej sytuacji, w jakiej znalazła się Polska po I rozbiorze

17 Stanisław Staszic Przestrogi dla Polski- prba wskazania drg naprawy Rzeczypospolitej

18.Julian Ursyn Niemcewicz Powrt posła-komedia polityczna ukazująca wzorzec postawy obywatelskiej i patriotycznej(Podkomorzy i Walery) w dobie obrad Sejmu Wielkiego i piętnująca postawy negatywne(Starosta, Starościna, Szarmancki)

19.Adam Naruszewicz Balon-Polska jako łdź, sterowana przez ,,mężnego Sarmatę’’(nadzieje związane z obradami Sejmu Wielkiego)

Franciszek Karpiński Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta, ostatniego polskiego krla z domu Jagiellonw-rozpacz po III rozbiorze i wyraz tęsknoty do władcw, pod rządami ktrych Rzeczpospolita była potęgą

21.Jzef Wybicki Pieśń legionw polskich we Włoszech(Mazurek Dąbrowskiego)-program odzyskania niepodległości na drodze czynu zbrojnego.

WNIOSKI

22.wskazanie licznych prb podejmowanych przez twrcw(pisarzy, poetw, publicystw)dla wskazania społeczeństwu właściwych, patriotycznych i obywatelskich wzorcw osobowych

23.podkreślenie celw, jakie stawiano przed literaturą zaangażowaną politycznie:

a)funkcja agitacyjna

b)dydaktyzm i moralizatorstwo

24.dychotomiczny obraz świata przedstawionego w utworach politycznych

a)bohaterowie negatywni(Sarmaci bądź kosmopolici, piętnowani przez literaturę, zawsze ponoszą klęskę)

b)bohaterowie pozytywni(patrioci, związani z krlewskim obozem reform0 zwyciężają

25.Klęska przedsięwzięcia twrcw oświeceniowych

a)rozbiory

b)konfederacja targowicka

c)utrata niepodległości



Rozrachunek ze stoicyzmem w twrczości J. Kochanowskiego – Tren IX

Wstępne rozpoznanie problemu

1. geneza Trenw J. Kochanowskiego (śmierć Urszulki, rozpacz po stracie dziecka, załamanie)

2. rżne oblicza kryzysu, jaki ogarnął 50-letniego ojca i poetę

a)filozoficzny

b)religijny

3. umiejscowienie Trenu IX w całym cyklu (podkreślenie, że Treny IX-XI to apogeum kryzysu światopoglądowego)

4. przywołanie definicji stoicyzmu (np. doktryna filozoficzna, stworzona przez greckiego myśliciela Zenona z Kition na przełomie IV i III w. p.n.e.; jej zwolennicy propagowali życie zgodne z rozumem i opanowanie namiętności jako najwyższą cnotę i warunek szczęście itd.)

interpretacja utworu

5. nazwanie gatunku literackiego (tren) i wskazanie rżnic między klasyczny trenem a cyklem trenw

6. podmiot liryczny (Kochanowski, ojciec-filozof, ktry po stracie crki zaczyna wątpić w wyznawany dotychczas światopogląd)

7. sytuacja liryczna: monolog liryczny człowieka poddającego w wątpliwość wartości, ktrym poświęcił swe życie

8. początek utworu: przeniknięte gorzką ironią apostroficzne nazwanie mądrości (ideału stoickiego) siłą, ktrej pielęgnowanie może człowieka niemalże zamienić w anioła

a)personifikacja Mądrości

b)motyw przemiany (metamorfozy) w anioła

9. wyliczenie korzyści, jakie można osiągnąć pielęgnując w sobie stoicki ideał:

a)uwolnienie się od żądz

b)uzyskanie wewnętrznego spokoju

c)zachowanie trzeźwości umysłu w trudnych sytuacjach

d)nieuleganie emocjom w chwilach gwałtownego szczęścia

e)pogarda dla blu i cierpienia

f)wzniesienie się ponad wszelkie ludzkie słabości i problemy

g)uwolnienie od lęku przed śmiercią

h)niepożądanie bogactw ani innych dbr materialnych

i)uwolnienie od niskich uczuć (zazdrości, strachu, niepokojw, wewnętrznych rozterek)

10. uświadomienie sobie, że wraz ze śmiercią creczki przyszedł bl, ktrego nie udało się przezwyciężyć teoretyczną stoicką wiedzą

a)podkreślenie polemicznego charakteru utworu (polemika z filozofią)

b)zauważenie (gorzkiej) ironii w utworze

11. Kochanowski uświadamia sobie, że w obliczu śmierci dziecka cierpi tak samo jak każdy inny śmiertelnik ( jeden z wiela )

a)metafora mądrości jako świątyni

b)metafora zrzucenia z ostatnich stopni schodw wiodących do ideału

12. wniosek: zwodniczość filozofii stoickiej polega na fałszywym przekonaniu Kochanowskiego, że dzięki swemu rozumowi i cnotliwemu życiu uniezależni się od wszelkich wyrokw losu, że z jednakowym dystansem będzie mgł podchodzić zarwno do nieszczęść, jak i do wszelkich zdarzeń. Śmierć Urszulki odarła go z wszelkich złudzeń, obnażając nieprzystawalność stoicyzmu ideałw do prawdziwego życia

stoicyzm w twrczości Kochanowskiego

13. pochwała cnoty jako najwyższego ideału w pieśniach filozoficznych i refleksyjnych:

a) Serce roście patrząc na te czasy... (I/2) – cnota gwarantująca czyste sumienie: Ale to grunt wesela prawego, / Kiedy człowiek sumnienia całego

b) Chcemy sobie być radzi... (I-9) – wyćwiczony umysł mędrca jako gwarancja zachowania spokoju w każdej sytuacji: A nigdy nie zbłądzi, / Kto tak umysł narządzi, / Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić, / Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie znosić

c) Nie porzucaj nadzieje... (II-9) – zachowanie stoickiego spokoju: Lecz na szczęście wszelakie / Serce ma być jednakie

d)tzw. Pieśń o cnocie (II-12) – najwyższy ideał stoicyzmu, cnota, jest ponad i poza wszelkimi ziemskimi sprawami: Cnota (jak jest bogata) nie może wziąć szkody / Ani się też ogląda na ludzkie nagrody

14. odrzucenie ideałw stoicyzmu:

a)Tren XI – nazwanie cnoty błahostką, złudzeniem i pomyłką: Fraszka cnota! – powiedział Brutus porażony...

b)Tren XV- przywołanie postaci Niobe, skamieniałej z rozpaczy po śmierci czternaściorga dzieci; chłodne, rozumowe pojmowanie świata musi przegrać w zderzeniu z rzeczywistością

c)Tren XVI- przywołanie przykładu Cycerona ( Arpina wymownego ), ktrego wzniosłe stoickie ideały przegrały z życiem, gdyż człowiek nie kamień

d)Tren XVII- podkreślenie naturalnej skłonności człowieka do odpowiedniej reakcji zarwno na smutek, jak i na radość. Tłumienie emocji jest nieludzkie: ... kto się w nieszczęściu śmieje / Ja bych tak rzek, że szaleje

15. wyjście z kryzysu i odbudowa światopoglądu – Tren XIX: ...ludzkie przygody / Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody

podsumowanie

16. w momencie śmierci Urszulki zgromadzone mądrość i doświadczenie życiowe Kochanowskiego okazały się niewystarczające. Poeta, ktry tak chętnie pouczał innych (przykłady pieśni), okazał się bezbronny wobec tragedii, jaka dotknęła go osobiście. Zrozpaczony ojciec nie mgł wytłumaczyć sobie rozumowo, dlaczego zmarło niewinne, małe dziecko, ktre jeszcze nie zaczęło żyć pełnią życia. Spowodowało to kryzys, ogarniający nie tylko intelekt, ale także jego światopogląd religijny i etyczny Kochanowskiego. Po dramatycznych zmaganiach poecie udało się odbudować swj system wartości, stworzyć go od nowa, na nowych zasadach.



Rżne wizje końca świata. Omw temat na podstawie interpretacji wiersza Czesława Miłosza Piosenka o końcu świata oraz znajomości innych utworw podejmujących problem czasw ostatecznych.

Wprowadzenie

1. krąg kultury śrdziemnomorskiej i łacińskiej to wyobrażenia o końcu świata ukształtowane w duchu chrześcijańskim.

2. najsilniejsze oddziaływanie na kulturę miała niewątpliwie wizja końca świata przedstawiona w biblijnej Apokalipsie św. Jana

3. w okresie poprzedzającym powstanie Piosenki o końcu świata – dwudziestoleciu – dominował katastrofizm

a)trafne posługiwanie się terminem katastrofizm

4. katastroficzna poezja Cz. Miłosza z okresu dwudziestolecia rwnież była oparta o tradycyjną symbolikę i konwencjonalne znaki

a)wskazanie wiersza Roki (1936)

b)wprowadzenie pojęcia: zagłada kosmiczna

c) wprowadzenie pojęć: symbolika ognia i zgliszczy

d)dominujące kolory: czerwień i czerń

5. katastroficzna poezja Jzefa Czechowicza – utwr żal – rwnież konwencjonalne obrazy końca świata

a)ogień, pożary, zgliszcza

b)bombardowanie, strzelanina, gaz – śmierć

c) dominujące kolory: czerwień i czerń

6. katastroficzna wizja ludzkości w dramatach S. I. Witkiewicza to także dążenie ludzkości ku zagładzie

a)Szewcy – każda kolejna rewolucja jest w dziejach ludzkości kolejnym krokiem ku nieuchronnej, finalnej katastrofie

b)świat przedstawiony w dramacie Witkacego nie pozostawia złudzeń – od zagłady nie można uciec, nie można się przed nią schronić

interpretacja

7. kontekst historyczny Piosenki...: II wojna światowa (utwr pochodzi z tomu Ocalenie – 1945)

8. wojna wymusza podjęcie problematyki zagłady, ostatecznej katastrofy

9. okrucieństwo wojny stawia pod znakiem zapytania tradycyjną symbolikę i wymowę przedstawienia czasw ostatecznych

10. omwienie problematyki Piosenki...- podjęcie artystycznej i ideowej dyskusji z toposem końca świata

11. eschatologiczny wymiar wiersza

12. sytuacja liryczna: koniec świata staje się

13. podmiot liryczny – obserwator z zewnątrz , chłodny zdystansowany wobec przedstawionych wydarzeń

14. wiersz otwierają konwencjonalne obrazy zwykłego dnia (choć ostatniego): W dzień końca świata ...

a)...w przyrodzie panuje porządek pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji

b)...ludzie wykonują codzienne czynności: Rybak naprawia błyszczącą sieć

c)...panuje nastrj beztroskiej radości: Skaczą w morzu radosne delfiny, / Młode wrble czepiają się rynny

d)...świat jest taki, jaki powinien być I wąż ma złotą skrę, jak powinien mieć

15. szereg obrazw bardzo malarskich , opiewających uroki codzienności

a)pejzaż – Kobiety idą polem pod parasolkami

b)obrazek miejski – Pijak zasypia na brzegu trawnika

c) obrazek miejski – Nawołują na ulicy sprzedawcy warzywa

d)pejzaż morski – I łdka z żłtym żaglem do wyspy dopływa

16. idylliczny, sielankowy nastrj podkreślają dźwięki ( Dźwięk skrzypiec w powietrzu trwa / I noc gwieździstą odmyka )

17. gdy następuje koniec świata, ludzie są nie tylko zaskoczeni, ale i zawiedzeni

18. nic nie przebiega tak, jak w Biblii, nie ma błyskawic i gromw , znakw i archanielskich trąb

19. ludzie Nie wierzą, że staje się już

20. świat przestaje istnieć, ale wygląda jak zawsze

a)porządek kosmiczny – słońce i księżyc są w grze

b)porządek świata przyrody – trzmiel nawiedza rżę

c)porządek świata natury – dzieci rżowe się rodzą

21. mądrość starca, ktry ma cechy proroka: byłby prorokiem

22. staruszek, mimo iż wie, nie protestuje przeciwko końcowi świata, ma inne zajęcie

23. koncentruje się na pracy, ktrą chce dokończyć – przewiązuje pomidory (wykonuje prostą, prozaiczną czynność)

24. mwi: Innego końca świata nie będzie

25. wniosek: apokalipsę trzeba przyjąć, zarwno w wymiarze oglnoludzkim, jak i jednostkowym

26. rżne znaczenia końca świata – rżne możliwości odczytania apokalipsy

a)koniec świata, zagłada ludzkości, Sąd Ostateczny

b)śmierć jednostki

c)koniec świata ma miejsce każdego dnia

27. zwrcenie uwagi na prostotę formalną wiersza (proste zdania oznajmujące, proste rymy, powtrzenie ostatniego zdania)

podsumowanie

28. wiersz Miłosza jako polemika z toposem końca świata. Wymowa moralna – wzorcem staje się postawa staruszka, ktry jest prorokiem i mędrcem: ma świadomość końca i przyjmuje apokalipsę. Śmierć jest nieunikniona, więc nie można się przeciwko niej buntować, byłoby to niemądre i niegodne człowieka. Przewiązywanie pomidorw to symboliczne zajęcie – prosty, zwyczajny, codzienny. To jednak także praca, ktra otwiera drogę do wieczności.





Średniowieczna ars moriendi jako kwintesencja światopoglądu epoki – na podstawie Pieśni o Rolandzie.

Wstępna rozpoznanie problemu

1. geneza Pieśni... (powstała w średniowieczu, epoce zdominowanej przez teocentryzm i religię, dotyczy wydarzeń z VIII w., ale zapisano ją w XII w. – okresie wypraw krzyżowych)

2. wprowadzenie w akcję utworu (powrt Karola Wielkiego z wyprawy do Hiszpanii, klęska tylnej straży armii Frankw w wąwozie Roncevaux)

3. umiejscowienie fragmentu w kontekście książki (ariergarda armii frankońskiej została zaatakowana przez wielokrotnie liczniejsze siły Saracenw; rycerze frankońscy dzielnie walczą, oddając życie za ojczyznę; ostatni umiera hrabia Roland)

4. bohater fragmentu

a)Roland jako dowdca tylnej straży wojsk Karola Wielkiego, odpowiedzialny za bezpieczeństwo monarchy oraz swoich rycerzy

b)Roland jako wzorzec doskonałego rycerza średniowiecznego (cechy: wierność Bogu, wierność ojczyźnie, wierność władcy, wierność kodeksowi honorowemu średniowiecznego rycerza)

interpretacja fragmentu – opis fizycznych aspektw procesu umierania (agonii)

5. przeczucie śmierci – rozpoznanie fizycznych objaww agonii (laisa 168)

6. opis krwawiących ran ( uszami mzg mu się wylewa – 168)

a)podkreślenie, że sformułowanie uszami mzg mu się wylewa to hiperbolizacja

7. utrata sił, pierwsze omdlenie (168)

8. ocknięcie się z omdlenia, co świadczy o zaburzeniach pracy organizmu (169)

9. zaburzenia widzenia ( czuje, że oczy mu zachodzą mgłą – 171)

10. bladość twarzy ( twarz jego straciła barwę – 171)

11. prawdopodobnie zaburzenia pracy serca ( śmierć go bierze całego: z głowy zstępuje do serca – 174)

12. narastające osłabienie ( raz po raz słabnącą ręką... – 174)

13. moment śmierci fizycznej ( opuścił głowę na ramię; doszedł(...) swego końca – 176)

interpretacja fragmentu – opis rytuału śmierci (ars moriendi)

14. przeczucie śmierci – sygnał, że należy przygotować się do rytuału ( Roland czuje, że śmierć jest blisko – laisa 168)

15. początek rytuału - modlitwa Rolanda (najpierw Roland modli się za swoich panw, potem modli się za samego siebie – 168)

16. zabezpieczenie atrybutw przed przejęciem ich przez wroga (rogu – symbolu dowdcy tylnej straży) oraz miecza, zwanego Durendalem (symbolu przynależności do stanu rycerskiego – 168)

17. jako zdobywca i zwycięzca idzie do Hiszpanii przez pole (a więc jest zwrcony twarzą w stronę kraju wrogw – 168)

18. wejście na wzgrze (168); gra – symbol miejsca położonego najbliżej nieba (miejsca najwyższego ) lub gra: symbol Golgoty, wzgrza, na ktrym ukrzyżowano Jezusa

19. podejście pod drzewo – symbol pomostu między niebem a ziemią lub: drzewo – symbol krzyża (168)

20. zbliżenie się do 4 głazw z marmuru (168), symbolizujących kamienie graniczne lub: symbolizujące ołtarz (4 – cyfra symboliczna – 4 cnoty ewangeliczne)

21. obrona atrybutw przed czyhającym na nie Saracenem (169-170)

22. prba zniszczenia miecza, by nie dostał się w ręce wrogw (171)

a)towarzyszące prbom zniszczenia miecza zwrcenie się z modlitwą do Maryi, wspomnienie wojen i zwycięskich bitew, w ktrych Durendal towarzyszył Rolandowi, wspomnienie ojczyzny

23. położenie się pod drzewem na trawie, twarzą do ziemi – symbol pokory (174)

24. położenie pod siebie rogu i miecza – atrybutw dowdcy i rycerza (174)

25. jako zwycięzca Roland zwraca twarz ku zgrai pogan, w stronę Hiszpanii (174-176)

26. bicie się w piersi na znak pokuty (174-176)

27. wyciągnięcie do Boga prawej rękawicy – tzw. gest lenny, w ktrym wasal zwraca seniorowi lenno (człowiek zwraca Bogu życie) – (174-176)

28. ostatnie myśli umierającego obracają się wokł spraw najważniejszych dla doskonałego rycerza chrześcijańskiego (zdobyte ziemie, ojczyzna, najbliżsi, krl Karol Wielki) – (176)

29. ostatnia modlitwa – prośba do Boga o ocalenie duszy (176)

30. zakończenie rytuału – śmierć ( doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca – 176)

31. nagroda za prawidłowo przeprowadzony rytuał oraz pobożne, zgodne z kodeksem życie: Bg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała Opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel. Niosą duszę hrabiego do raju - 176)

rozwinięcie głwnej myśli – ars moriendi jako kwintesencja światopoglądu epoki

32. średniowiecze jako epoka historycznoliteracka zdominowana przez światopogląd teocentryczny

33. szczeglna rola kościoła i religii

34. zwrcenie się ku wieczności – celem życia ziemskiego staje się wieczny żywot w raju

35. śmierć jako najważniejszy (kulminacyjny) moment w życiu

36. podjęcie przez literaturę problematyki eschatologicznej (tu powinny pojawić się takie pojęcia jak: danse macabre – powszechność śmierci, memento mori – nieuchronność śmierci, ars moriendi- rytuał śmierci)

podsumowanie

37. uczeń punktem wyjścia czyni spostrzeżenie, że w rytuale ars moriendi niczym w soczewce skupia się światopogląd średniowiecza. Potrafi wskazać te cechy epoki, ktre przejawiają się w rytuale śmierci. Prawidłowe odniesienie interpretowanego fragmentu do wypracowania: w średniowieczu mamy do czynienia ze śmiercią zapowiadaną – początek rytuału to przeczucie nadchodzącej śmierci; zwrcenie uwagi na dwupłaszczyznowość opisu zachowania Rolanda (opis agonii i opis rytuału)





W wypracowaniu pt Makbet – tyran, ktry zabił sen wykorzystaj podane fragmenty dramatu Williama Szekspira (akt I, scena VII)

WSTĘPNE ROZPOZNANIE PROBLEMU

1. geneza Makbeta (powstał na przełomie renesansu i baroku, ale dotyczy średniowiecza, epoki, w ktrej na ludzkie postawy silnie oddziaływały wzorce osobowe)

2. wprowadzenie w akcję utworu (rozgrywa się w wieku XI w Szkocji, trwa wojna między wojskami szkockimi a norweskimi, krlem Szkotw jest Dunkan)

3. umiejscowienie fragmentu w kontekście książki: po zwycięskiej bitwie, w czasie ktrej dokonał wielu wspaniałych czynw, Makbet dowiaduje się, że mgłby zostać krlem – musi tylko popełnić zbro

6588

dnię)

Bohaterowie sceny

4. Makbet

a)tan Glamis, ktry walnie przyczynił się do zwycięstwa Szkotw w bitwie i pognębił zdrajcw ojczyzny (m.in. tana Kawdoru, ktrego godność przejął w nagrodę za zasługi)

b)Makbet jest doskonałym rycerzem, wiernym ojczyźnie, władcy i rycerskiemu kodeksowi honorowemu

c)po usłyszeniu przepowiedni Makbet staje przed możliwością sięgnięcia po koronę, musiałby jednak zamordować Dunkana (swego krewnego i seniora)

5. Lady Makbet – żona Makbeta, ktra usiłuje przekonać męża do popełnienia zbrodni

Interpretacja fragmentw:

Fragment 1

6. czas i miejsce akcji – zamek Makbeta w Inverness, niedługo po przybyciu krla Dunkana z orszakiem

7. Makbet – początkowo sam – ogarnięty jest wątpliwościami, czy zabić krla

8. moralne rozterki bohatera: czy wolno zabić?

9. niemożność podjęcia ostatecznej decyzji, związana z rozmyślaniami o konsekwencjach krwawego czynu

10. świadomość kary, jaka czeka za zbrodnie krlobjstwa

11. obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa krlowi – władcy oraz gościowi

12. obraz władcy jako osoby czystej moralnie, doskonałego monarchy bez skazy

13. ambicja jako przyczyna zbrodni ( wyłącznie jeden tylko bodziec / Podżega we mnie tę pokusę, to jest / Ambicja )

14. Lady Makbet jako osoba umiejętnie podsycająca żądze męża, gdy ten proponuje odstąpienie od planu

15. psychologiczne gra Lady Makbet z mężem

a)wypomina mężowi brak zdecydowania, tchrzostwo, obłudę

b)wyszydza jego słabość, nadmiar skrupułw

16. okrucieństwo Lady Makbet (słowa o rozbiciu głwki karmionemu niemowlęciu)

17 Lady Makbet jako autorka szczegłowego planu krlobjstwa

18. Makbet podejmuje decyzję o zabiciu Dunkana ( Niech się więc stanie! )

fragment 2

19. czas i miejsce epizodu: tuż po zamordowaniu Dunkana

20. ważny motyw: zamordowanie śpiącego, bezbronnego krla

21. tajemniczy głos mwiący o zabiciu snu ( Makbet zabija sen, niewinny sen )

22. przepowiednia dotycząca przyszłości (głos: Nie zaśniesz już więcej )

23. zapowiedź stopniowego pogrążania się Makbeta w obłędzie

odniesienie fragmentu do całości – konsekwencje zbrodni

24. wieloznaczność znaczenia słowa sen

a)ulga od zmartwień (odcięcie się od rzeczywistości)

b)odpoczynek dla ciała

c)odpoczynek dla umysłu

d)odpoczynek dla duszy

e)źrdło regeneracji sił witalnych

25. zabicie człowieka jako zabicie snu – własnego sumienia (siebie) – początek całej sekwencji zdarzeń

26. Makbet nie jest już doskonałym rycerzem, jest tyranem i mordercą

27. zabjstwo krla uruchamia machinę zbrodni – Makbet musi zabijać (osobiście lub zlecać zabjstwo) następnych ludzi:

a)strażnikw Dunkana

b)Banka

c)Lady Makduf i jej syna

28. karą za zbrodnię jest brak spokojnego, czystego sumienia – brak snu

a)Makbeta nawiedzają upiory (duch Banka)

b)powoli pogrąża się w obłędzie, jego najbliższym towarzyszem staje się strach

c)degradacja fizyczna (bezsenność)

d)degradacja psychiczna (zobojętnienie na świat, na chorobę żony, na wojnę)

29. obłęd dosięga także Lady Makbet

a)popada ona w chorobę psychiczną w czasie snu, gdy do głosu dochodzi podświadomość

b)motyw umywania rąk (motyw piętna kainowego)

30. Makbet coraz silniej pogrąża się w chaosie, staje się znienawidzonym tyranem

31. śmierć jako kara za zbrodnie, konsekwencja wyboru dokonanego pod wpływem żony i ambicji

a)samobjstwo Lady Makbet

b)śmierć Makbeta z ręki Makdufa

podsumowanie

32. ukazanie stopniowego upadku bohatera: od doskonałego rycerza, poprzez człowieka motywowanego do zbrodni przez wyrachowaną żonę i własną ambicję, po tyrana i mordercę. Motyw stopniowego zatracania ludzkich cech: z honorowego, uczciwego człowieka Makbet przeistacza się w istotę na skraju obłędu, pozbawioną ludzkich odruchw i emocji. Przesłanie: przed własnym sumieniem nie da się uciec.





Zjawisko polskiego romantycznego mesjanizmu – na podstawie fragmentu Widzenie ks. Piotra oraz znajomości III części Dziadw

Wprowadzenie

1. zwrcenie uwagi na kontekst historyczny genezy III cz. Dziadw (rozbiory, sytuacja w zaborach, klęska powstania listopadowego)

2. definicja mesjanizmu (Stary Testament, judaizm, Mesjasz; Nowy Testament, chrześcijaństwo, Chrystus)

3. omwienie specyfiki polskiego mesjanizmu (Polacy jako nard wybrany, motyw cierpienia – martyrologia narodu polskiego)

interpretacja fragmentu

4. ks. Piotr jako pełen pokory bernardyn, na ktrego Bg zsyła widzenie

5. męczeństwo polskiej młodzieży (zsyłka na Syberię przyrwnana do drogi krzyżowej)

6. losy zesłanej w głąb Rosji polskiej młodzieży jako nawiązanie do biblijnej rzezi niewiniątek

7. pierwsza zapowiedź wskrzesiciela narodu, ukrytego pod tajemniczym imieniem czterdzieści i cztery

8. analogia: Polska w czasie zaborw – Chrystus wydany w ręce Heroda

9. analogia: sąd Europy nad Polską – Chrystus postawiony przed Piłatem (Galem, czyli Francuzem)

10. analogia: narody domagające się upadku niepodległej Polski – krlowie domagający się ukrzyżowania Chrystusa ( > )

11. analogia: męczeństwo Polski – nałożenie cierniowej korony

12. analogia: rozbiory Polski – przybicie do krzyża (3 zaborcw – 3 rodzaje drewna, z jakiego wykonano krzyż)

13. analogia: martyrologia Polakw – cierpienia konającego Chrystusa ( Rakus octem, Borus żłcią poi , żołdak Moskal z kopiją przyskoczył / I krew niewinną mego narodu utoczył )

14. zwrcenie uwagi na fakt, że scena z rosyjskim żołnierzem (zapowiedź, że Bg mu przebaczy – analogicznie jak w Biblii) to wyraz nadziei Mickiewicza na zerwanie się narodu rosyjskiego do walki przeciwko carskiej tyranii

15. analogia: ostateczne pokonanie Polakw – śmierć Chrystusa

16. przywołanie motywu zmartwychwstania Chrystusa jako zapowiedź odzyskania przez Polskę niepodległości

17. druga zapowiedź nadejścia wskrzesiciela narodu; rozszyfrowanie, że pod liczbą czterdzieści i cztery (symboliczne imię: Adam) ukryty jest Konrad, ktrego przyszłe losy poznaje ks. Piotr w swoim widzeniu

odwołanie do całości lektury – mesjanizm w III cz. Dziadw

18. przedmowa: prześladowania młodzieży przyrwnane do prześladowanego przez Heroda Chrystusa oraz do biblijnej rzezi niewiniątek

19. dedykacja dramatu (Janowi Sobolewskiemu, Cyprianowi Daszkiewiczowi, Feliksowi Kłakowskiemu) – NARODOWEJ SPRAWY MĘCZENNIKOM

20. umiejscowienie akcji Prologu i pierwszych trzech scen dramatu w więzieniu, gdzie przebywają filomaci i filareci, pozbawieni wolności przez carską tajną policję

21. scena I- opowieść Tomasza (Zana) o okrucieństwie Nowosilcowa i cierpieniu uwięzionych rodakw ( Ja jestem na waszego towarzystwa czele, / Mam obowiązek cierpieć za was, przyjaciele )

22. scena I- opowieść Jana Sobolewskiego o dziesięcioletnim chłopcu, ktry miał na nogach zbyt ciężkie kajdany

23. scena I- opowieść Jana Sobolewskiego o patriotyzmie i bohaterstwie Janczewskiego

24. scena I- opowieść Jana Sobolewskiego o ciężko pobitym w śledztwie Wasilewskim (analogia do zdjętego z krzyża Chrystusa)

25. scena I- Sobolewski przyrwnuje odjeżdżające na zesłanie kibitki z polską młodzieżą do rwnie niewinnej ofiary Chrystusa

26. scena I- opowieść Adolfa (Januszkiewicza) o samobjstwie Ksawerego, filarety, ktry zastrzelił się w obawie przed aresztowaniem

27. scena III (rwnież scena VIII)- Konrad o Rollisonie, skatowanym w śledztwie, myślącym o samobjstwie

28. scena IV- modlitwa Ewy za wileńską młodzież( Zły car kazał ich wszystkich do ciemnicy wsadzić / I jak Herod chce całe pokolenie zgładzić )

29. scena VII- Adolf (Januszkiewicz) w salonie warszawskim opowiada o sytuacji na Litwie (cierpienia młodzieży od pałki i bata )

30. scena VII- opowieść Adolfa o Cichowskim, porwanym i torturowanym przez carską tajną policję

31. scena VIII- analogia: pani Rollison przyrwnana do Matki Boskiej, rozpaczającej po stracie Syna (motyw Mater Dolorosa)

32. losy zesłańcw w Rosji (USTĘP – droga na zesłanie, przedmieścia Petersburga, opis stolicy Rosji...)

podsumowanie

33. podkreślenie szczeglnej roli Mickiewiczowskiego mesjanizmu jako historiozofii niosącej pocieszenie i pokrzepienie pognębionemu narodowi; Polska jako nard wybrany (Polska – Chrystusem narodw); wytłumaczenie Polakom sensu cierpienia; interpretacja klęski powstania listopadowego






Przykadowe prace

Rekcja czasownika

Rekcja czasownika Sich gewohnen an A- przyzwyczaić się do czegoś Sich beschaftigen mit D- zajmować się czymś Arbeiten an D- pracować nad Sich erinnern an A- przypominać sobie coś Erzahlen von D- opowiadać o Sich freuen auf/uber A- cieszyć się na przyszłoś...

Węgiel brunatny.

Węgiel brunatny. Węgiel brunatny to skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała w trzeciorzędzie w erze kenozoicznej ze szczątkw roślin obumarłych bez dostępu powietrza. Zawartość węgla 62-75%. Często stosowany jako paliwo. Jego wartoś...

św.Paweł z Trasu

św.Paweł z Trasu Paweł z Tarsu, pierwotnie Szaweł. Urodził się około 8 r. n. e. Tars leży w południowo-wschodniej części Azji Mniejszej. Jego rodzice byli ortodoksyjnymi Żydami z pokolenia Beniamina, zostali sprzedani jako niewolnicy do Azji, gdzie po pewnym czasie zos...

Organizacja i zarządzanie w administracji publicznej

Organizacja i zarządzanie w administracji publicznej ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE W ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ ORGANIZACJA ? grupa ludzi, ktrzy wspłpracują ze sobą w sposb uporządkowany i skoordynowany, aby uzyskać pewien zestaw celw. ZARZĄDZANIE ? zestaw działań obejmuj...

Laureaci Literackiej nagrody Nike - krtkie przedstawienie laureatw

Laureaci Literackiej nagrody Nike - krtkie przedstawienie laureatw Dorota Masłowska ur. 3 lipca 1983r. w Wejherowie. W wieku dziewiętnastu lat napisała swą pierwszą książkę: Wojna polska-ruska pod flagą biało-czerwoną reklamowana jako "pierwsza polska powieść ,,d...

II Rzeczpospolita

II Rzeczpospolita Mimo doznanych klęsk i niepowodzeń, w Polakach stale powracała idea Polski niepodległej, a ową rzeczywistością stać się miała Druga Rzeczpospolita. Sytuacja militarna państw centralnych zmuszonych do działania na dwch frontach zmusiła ich ...

Papieros - fabryka trucizn

Papieros - fabryka trucizn Historycznie papieros składał się z tytoniu oraz papierowego opakowania (celulozowej bibułki). Produkowane obecnie papierosy są dalekie od XIX-wiecznych oryginałw i stały się produktem przemysłowym. W trakcie produkcji dodaje się do nich setki subs...

Lunety

Lunety Niekiedy wynalazek lunety przypisuje się XII-wiecznemu angielskiemu filozofowi Rogerowi Baconowi. Jednak o wiele bardziej prawdopodobne jest to, że wymyślili ją wcześniej uczeni arabscy. Pierwszym uczonym, ktry obserwował niebo posługując się lunetą, był W...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry