• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Mię...

Nawigacja

Międzynarodowe stosunki gospodarcze



Międzynarodowe stosunki gospodarcze




Gospodarkę światową możemy rozumieć na wiele definicji a oto kilka przykładw wg. J. Sodaczuka on jest historycznie ukształtowany jak zmienia się w czasie system powiązań ekonomicznych (produkcyjnych, handlowych, usługowych, itp. ) między rżnymi krajami włączając w te kraje i ich gospodarki w światowy proces produkcji i wymiany. Możemy ją także rozumieć jako zbiorowość organizmw i instytucji funkcjonujących zarwno na poziomach krajowych jak i na szczeblu międzynarodowym tzn. np. regionalnym, ponadregionalnym lub globalnym. Bezpośrednio lub pośrednio zajmuje się działalnością gospodarczą oraz powiązanych z sobą w pewien całościowy system poprzez sieci międzynarodowych stosunkw ekonomicznych. Takie ujęcie gospodarki może być oczywiście rozumiane wyłącznie dynamicznie tzw. system znajdujący się w stałym ruchu i rozwoju.



Z samej swej natury gospodarka światowa jest kategorią ekonomiczną a zarazem ma charakter historyczny to znaczy, że może zaistnieć dopiero na określonym etapie rozwoju historycznego. Oznacza to, że o gospodarce światowej mwimy wwczas, gdy funkcjonowały w ramach poszczeglnych gospodarstw narodowych określone organizmy i instytucje gospodarcze, ktre nawiązywały i utrzymywały między sobą, na odpowiednio szeroką skale nieprzypadkowe i w miarę trwałe międzynarodowe stosunki ekonomiczne (np. handlowe i finansowe) sytuacja ta zaistniała dopiero w momencie kształtowania się kapitalizmu.



Głwnymi podmiotami gospodarki światowej są lub mogą być:

-przedsiębiorstwa krajowe(narodowe)

-przedsiębiorstwa międzynarodowe (korporacje trans narodowe)

-gospodarstwa narodowe poszczeglnych krajw wraz z instytucją państwową

-międzynarodowe ugrupowania integracyjne

-międzynarodowe organizacje gospodarcze



A oto kilka podmiotw gospodarki światowej. Przykładem najczęściej uznawane jest przedsiębiorstwo krajowe (narodowe) stają się podmiotami gospodarki światowej. Ale tylko gdy nawiązują i utrzymują znaczące pod względem funkcjonowania międzynarodowych stosunkw ekonomicznych z innymi podmiotami gospodarki światowej.



Jednak że dla wspłczesnej gospodarki sytuacja bardziej typową jest to, że coraz więcej przedsiębiorstw krajowych w celu rozwiązań działalności i normalnego funkcjonowania musi wchodzić w rżnorodne powiązania z innymi podmiotami gospodarki światowej. Nie są często w stanie istnieć w izolacji od zagranicy. Mowa tu zarwno o stosunkach handlowych i powiązań z zagranicą (np. eksport własnych produktw, import niezbędnych surowcw i materiałw).



Gospodarka narodowa stanowi pewnego rodzaju strukturę, w ktrej sumuje się działalność gospodarki przedsiębiorstw krajowych a także tych korporacji trans narodowych ktre będą określone działy w sferę swego działania.



Sfera gospodarki jest poddana w większości krajw szczeglnemu nadzorowi państwa, są zazwyczaj stosunki z zagranicą, ktre państwo stara się kontrolować i kształtować za pomocą środkw tzw. Zagranicznej polityki ekonomicznej. Stosując rozmaite środki polityki handlowe takie jak cło, środki para taryfowe i poza taryfowe. Państwo może wpływać na wielkość i strukturę obrotw handlowych z zagranicą, prowadząc określoną polityki kursu walutowego wpływając na nią, a poprzez to na stosunki gospodarcze z zagranicą.



Międzynarodowe organizacje gospodarcze spełniają przede wszystkim funkcje regulacyjną. Funkcja ta polega na ustawieniu pewnych wzorw czy norm postępowania. Organizacje międzynarodowe stosujące funkcje regulacyjne wzmacniają ją, gdy ustanowiona przez nią normą postępowania uzyskują moc prawnie obowiązującą i są egzekwowane od państw członkowskich pod groźbą określonych sankcji np.: politycznych, gospodarczych. Wiąże się to także z funkcją kontrolną, ktrą kraje członkowskie stosują rwnież pod groźbą sankcji.



Trudno powiedzieć czy gospodarka światowa jest sumą gospodarstw narodowych. W przeciągu kilkunastu ostatnich lat stała się ona systemem zintegrowanych w tym że coraz trudniej jest z niej wydzielić niezależne gospodarstwa narodowe (mwimy tu o globalizacji światowej gospodarki). Poszczeglne gospodarstwa krajowe przeciwstawiły się związkami handlowym, finansowo-walutowym i kapitałowymi. Warto zwrcić uwagę na przemiany gospodarcze kilkunastu ostatnich lat ktre bezpośrednio wpłynęły na międzynarodowa konkurencyjność kraju. Zmiany w rozwoju gospodarki w ktrej nastąpił znaczny spadek przemysłu dla rozwoju gospodarki i wzrostu znaczenia usług.





Tabela nr1



Wyszczeglnienia 1970 1980 1994

Rolnictwo 8,2 6,9 4,5

Przemysł 27,2 24,7 21,9

Usługi 54,0 55,8 64,6

Pozostałe 10,6 12,8 9,5

Źrdło; opracowanie własne



Usługi stały się częścią handlu światowego, odnotowano wtedy największą dynamikę wzrostu, a 1992 stanowiły one prawie 20% wartości światowego handlu. Jak wykazuje raport OECD rozwj jest ściśle związany z przemysłem przetwrczym, a to że oni posiłkują się firmami usługowymi wynikało to ze wzrostu wydatkw na reklamę, zarządzanie i system łączności.



Początek lat 90-tych wziął się z organizacji systemu w polskiej gospodarce, polegające na liberalizacji handlu i dostosowania do celw światowych. Skutkiem wdrożenia programu stabilizacyjnego był nie tylko spadek inflacji i urynkowienie gospodarki, ale rwnież spadek popytu a w rezultacie pogorszenie sytuacji finansowo-ekonomicznej przedsiębiorstw. W następstwie przedsiębiorstwa dysponowały ograniczonymi środkami na inwestycje co nie pozwoliło na przyśpieszenie procesw restrukturyzacyjnych w tym czasie poziom napływu kapitału zagranicznego był dla polski był jeszcze niski, gdyż byliśmy postrzegani za obszar wysokiego zagrożenia. Dopiero 1992-1993 inwestycje stale rosły lecz przełom nastąpił dopiero od 1994 roku. Tempo wzrostu kapitału z roku na rok był coraz lepszy. Dopiero od 1999 r nastąpiło osłabienie koniunktury tak w Polsce, jak i na świecie ,był także wysoki ,ale jego tempo nie było już takie szybkie. W 1994 roku Polska zajęła zaszczytne 1 miejsce wśrd krajw Europy środkowo-wschodniej na listach rankingowych firmy Ernst&Young , ktra obieła atrakcyjność krajw tego regionu dla zachodnich lokat kapitału. Mimo wszystko o poprawie pozycji polski jako lokat świadczy bez wątpienia uznanie w 1995 roku przez Departament Handlu USA, naszego kraju za jeden z dziesięciu tzw. wielkich wyłaniających się rynkw. Jako jedyny kraj w Europie środkowo-wschodniej zaliczają się grupy obok Chin, Indonezji i innych krajw. Nawet na liście szesnastu takich krajw utworzonych przez dodatek biznesowy Washingtan post także nie znalazł się poza polską kraj z naszego regionu. O dobrych notowaniach zadecydował efekt wysokiego wzrostu polskiej gospodarki.





Stąd też w 1993 r. kontynuowana była realizacja przyjętych wcześniej i stale rozbudowywanych strategicznych założeń polskiej polityki zagranicznej. Wyrażały się one w dążeniu do zapewnienia bezpieczeństwa i rozwoju gospodarczego poprzez integrację Polski ze strukturami zachodnio europejskimi i euro atlantyckimi oraz w staraniach na rzecz trwałego ułożenia dobrosąsiedzkich stosunkw z naszymi wschodnimi sąsiadami, a także w zaangażowaniu Polski we wspłpracę regionalną w Europie Środkowej. Ich urzeczywistnianie odbywało się w stosunkach dwustronnych oraz na płaszczyźnie wielostronnej - w ramach ugrupowań, instytucji i organizacji międzynarodowych. W miarę możności rozwijane były kontakty z państwami pozaeuropejskimi. Zadziwiająca dla niektrych (w obliczu okoliczności niesprzyjających) ciągłość polityki zagranicznej, aktywność międzynarodowa Polski, poprawiająca się sytuacja gospodarcza, a także niewątpliwie sprawna i gładka - zgodna z procedurami demokratycznymi - zmiana rządu sprawiły, iż Polska była postrzegana jako kraj stabilizujący sytuację w Europie Środkowo-Wschodniej



Z przeprowadzonych analiz dotyczących polskiej gospodarki wynika, że rżnice między Polską a przodującymi krajami są nawet kilkudziesięciokrotne i nie są to jedynie rżnice ilościowe, ale tak że bardzo istotne rżnice jakościowe.23 Jak wynika z corocznych raportw Word Competitveness, oceniających gospodarki najważniejszych krajw na podstawie ok. 300 wskaźnikw podzielonych na 8 grup czynnikw istotnych dla oceny konkurencyjności, Polska zajmowała w latach 1998-2000 miejsce około 45. 24 Tabela nr 2 przedstawia ranking IMD World Competitiveness dla 20 pierwszych miejsc oraz miejsce polskiej gospodarki w prezentowanym rankingu konkurencyjności.

Niska pozycja polskiej gospodarki znajduje rwnież potwierdzenie w rankingu Financial Times, dotyczącym poziomu dziedzin gospodarki opartych na wiedzy Polska zajmuje wśrd 25 państw OECD 23 pozycje (dla porwnania Węgry na 6 , Czechy na 21).25 Pozycja Polski w rankingu konkurencyjności znacznie spadła, co jest niepokojące i wskazuje na konieczność priorytetowego potraktowania poprawy konkurencyjności polskiej gospodarki.

Jak już zostało wspomniane, wskaźnik Światowego Forum Ekonomicznego jest

Jeden z najważniejszych i najpowszechniej stosowanych indeksw syntetycznych, ktrych celem jest pomiar międzynarodowej zdolności konkurencyjnej 80 krajw. W jego skład wchodzą trzy rankingi (indeksy): technologii, instytucji publicznych, otoczenia makroekonomicznego, ktre z kolei dzielą się na subindeksy.



Tabela nr 2



Ranking konkurencyjności IMD World Competitiveness Yearbook 1998-2000



KRAJ

2002 2001 2000 1999 1998

Stany Zjednoczone 1 1 1 1 1

Finlandia 2 3 4 5 6

Luksemburg 3 4 6 3 3

Holandia4 4 5 3 4 4

Singapur 5 2 2 2 2

Dania 6 15 13 9 10

Szwajcaria 7 10 7 7 9

Kanada 8 9 8 10 8

Hong Kong 9 6 12 6 5

Irlandia 10 7 5 8 7

Szwecja 11 8 14 14 16

Islandia 12 13 9 13 18

Austria 13 14 15 18 24

Australia 14 11 10 11 12

Niemcy 15 12 11 12 15

Wielka Brytania 16 19 16 19 13

Norwegia 17 20 17 16 11

Belgia 18 17 19 21 23

Nowa Zelandia 19 21 18 17 17

Chile 20 24 25 25 27

Polska 45 47 38 40 44

Źrdło: na podstawie

http:// www.imd.ch z dnia 2003-08-23.







Polska gospodarka spadła w omawianym rankingu w miejsca 41 w roku 2001 na

miejsce 51 w 2002. Tabela nr 3 przedstawia 10 pierwszych krajw w rankingu

konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego.









Tabela nr 3



Ranking międzynarodowej konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego





Kraj Miejsce w 2002 Miejsce w 2001

Stany Zjednoczone 1 2

Findlandia 2 1

Tajwan 3 7

Singapur 4 4

Szwecja 5 9

Szwajcaria 6 15

Australia 7 5

Kanada 8 3

Norwegia 9 6

Dania 10 14

Polska 51 41

Ź rd ł o: Światowe Forum Ekonomiczne,

http://www.weforum.org z dnia 2003-08-23.









Polska najniżej oceniona została w rankingu w indeksie instytucji publicznych

(miejsce 61), w zakresie otoczenia makroekonomicznego znalazła się na miejscu 54, a w indeksie technologii na miejsce 36 (por.: tabela nr 4)

W każdym z trzech rankingw Polska spad ł a w 2002 roku w porwnaniu 2001,

przy czym najmniejszy spadek został zanotowany w przypadku rankingu technologii (spadek o jedno miejsce), o 4 miejsca spadliśmy w rankingu otoczenia makroekonomicznego, a największy spadek został zanotowany w przypadku trzeciego rankingu, bo aż o 21 miejsc.



Do słabych stron konkurencyjności polskiej gospodarki, ktre powodują

ograniczenie dynamiki wzrostu gospodarczego, należą m.in.:

niesprawność rynku pracy, czego efektem jest narastające bezrobocie strukturalne;

- niedostateczny rozwj i dostęp do infrastruktury technicznej (autostrady i szybkie, zmodernizowane linie kolejowe);

- niedostateczny rozwj rynku kapitałowego, powodujący długo trwałe utrzymywanie się wysokich kosztw pozyskiwania kapitału dla finansowania rozwoju przedsiębiorstw;

- spadek dynamiki napływu inwestycji bezpośrednich;

- niska aktywność krajowych przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych;

- niestabilne otoczenie legislacyjne;

- niedostateczna sprawność organizacyjna na szczeblu mikroekonomicznym;

- niski stopień innowacyjności polskiej gospodarki;

- bariery rozwoju przedsiębiorczości.







Tabela nr 4



Miejsce Polski w indeksach rankingu konkurencyjno ś ci Ś wiatowego Forum Ekonomicznego w

2002 roku





Indeks technologii-36

Subindeks innowacji Subindeks ICT Subindeks transferu

technologii

29 36 23

Indeks otoczenia makroekonomicznego – miejsce 54

Subindeks stabilności

makroekonomicznej Credit rating Wydatki rządowe

62 31 43

Indeks instytucji publicznych – miejsce 61

Subindeks ustawodawstwa Subindeks korupcji

54 62

Ź rd ł o: opracowanie własne na podstawie Światowe Forum Ekonomiczne, http://www.weforum.org

z dnia 2003-08-23.





Wśrd silnych stron polskiej gospodarki znajdują się m.in. niski udział kosztw

pracy w PKB oraz poziom informatyzacji kraju.

W budowaniu międzynarodowej pozycji konkurencyjnej coraz większego

znaczenia nabieraj ą czynniki technologiczne, ktre wpływają na strukturę danej

gospodarki oraz jej zdolność eksportową . Polskie przedsiębiorstwa, tymczasem,

konkuruj ą najczęściej na rynkach światowych za pomocą cen, co jest efektem posiadania tanich surowcw, taniej siły roboczej oraz struktury eksportu, zdominowanej przez produkty o niskim stopniu przetworzenia.

Najwyższą pozycję w rankingu konkurencyjności gospodarek WEF zajęły w

2002 roku Stany Zjednoczone, ktre awansowały z miejsca 2 w 2001 roku. Znaczący wzrost w rankingu odnotowała Szwajcaria, awansując z miejsca 15 w poprzednim roku na miejsce 6. W rankingu lepsze ni ż w 2001 roku miejsca osiągnęły rwnie ż Chiny i Indie.

Francja okazała się by ć jednym z najmniej konkurencyjnych krajw UE, zajmuj ą c miejsce 30. ( w 2001 miejsce 20). Największy spadek dotyczy Turcji (z miejsca 54 na 69).



W tabeli nr 5 ukazana zosta ł a pierwsza 20, z podziałem na indeksy rankingw. W przypadku wielu analizowanych krajw miejsce w rankingu konkurencyjności jest zbliż one do miejsca w rankingu technologii.



Tabela nr5

Ranking konkurencyjności 2002



Kraj Ranking konurencyjności Ranking indeks technologii Ranking instytucji publicznych Ranking otoczenia makroekonomicznego

Stany Zjednoczone 1 1 16 2

Finlandia 2 3 1 14

Twjwan 3 2 27 6

Singapur 4 17 7 1

Szwecja 5 4 15 34

Szwajcaria 6 6 8 5

Australia 7 9 5 4

Kanada 8 8 9 12

Norwegia 9 10 12 7

Dania 10 11 2 31

Wielka Brytania 11 15 6 16

Islandia 12 16 3 24

Japonia 13 5 25 29

Niemcy 14 12 14 22

Holandia 15 19 10 19

Nowa Zelandia 16 27 4 17

Hong Kong 17 32 13 3

Austria 18 23 11 23

Izrael 19 7 17 62

Chile 20 33 19 13

Polska 51 36 61 54

Ź rd ł o: opracowanie własne na podstawie Światowego Forum Ekonomicznego,

http://www.weforum.org z dnia 2003-08-23.









W lutym 2003 roku Światowe Forum Ekonomiczne opublikował o ranking 82

najbardziej zinformatyzowanych krajw świata. Miejsce Stanw Zjednoczonych zajęła Finlandia. Kryterium, jakie obowiązywało w rankingu, to zasięg wykorzystania najnowocześniejszych technologii przez osoby indywidualne, biznes administrację . Zdaniem autorw Stany Zjednoczone nadal pozostaną liderem w innowacyjnoś ci. W sytuacji, gdy gospodarka światowa przeżywa kryzys, wykorzystanie informatyki i najnowszych osiągnięć telekomunikacji stanowi największy bodziec dla rozwoju gospodarczego. Polska znalazła się w tym rankingu na 39. miejscu, uzyskuj ą c 3,85 punktw na 6 możliwych. W 2000 roku Polska znajdowała się na pozycji o 4 miejsca wyższej. Finlandia ma ocenę 5,92. Finowie twierdzą , że w rozwoju i wykorzystaniu zaawansowanych technologii bardzo im pomogła dobra wspłpraca firm z uczelniami. A takich powiązań w Polsce wciąż brakuje. Przed naszym krajem znalazły się m.in. Łotwa (38), Indie (37), Węgry (30). Najsurowiej (Polska dopiero na 70. miejscu) zostaliśmy ocenieni za stan ustawodawstwa dotyczącego wykorzystania najwyższych technologii. Dopiero na 62. miejscu sklasyfikowano polską infrastruktur ę dla tej dziedziny. Jesteśmy na 58. miejscu, jeśli chodzi o kryterium łatwości uzyskania nowych linii telefonicznych, na 57., jeśli

chodzi o liczbę faksw na 1000 mieszkańcw, a na 61., jeśli chodzi o oficjalne

ograniczenia komunikacji internetowej. Natomiast 37. miejsce zajmujemy w rankingu krajw, gdzie nastąpił największy odpływ specjalistw. Polska została sklasyfikowana na 23. miejscu pod względem produkcji urządzeń przy wykorzystaniu najbardziej rozwiniętych technologii, na 25. pod względem wydatkw (% PKB) na oświatę . Miejsca za Polską zajęły m.in.: Słowacja, Grecja, Litwa, Meksyk, Chorwacja. 26 W tabeli nr 6 zaprezentowane zostało porwnanie rankingu WEF, WCY oraz wykorzystania nowoczesnych technologii w roku 2002, dla pierwszej dziesiątki oraz z uwzględnieniem miejsca Polski w tych rankingach.



Tabela nr 6



Porwnanie rankingw w 2002 roku



Miejsce w 2002

Roku WEF WCY Ranking wykorzystania

nowoczesnych technologii WEF

1 Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone Finlandia

2 Finlandia Finlandia Stany Zjednoczone

3 Tajwan Luksemburg Singapur

4 Singapur Holandia Szwecja

5 Szwecja Singapur Islandia

6 Szwajcaria Dania Kanada

7 Australia Szwajcaria Wielka Brytania

8 Kanada Kanada Dania

9 Norwegia Hong Kong Tajwan

10 Dania Irlandia Niemcy

POLSKA 51 45 39

Źrdło: opracowanie własne.



Wysoka pozycja w wykorzystaniu nowoczesnych technologii nie zawsze gwarantuje wysokie miejsce w międzynarodowym rankingu konkurencyjności, ale niewątpliwie istniej ą relacje pomiędzy innowacyjnością , wzrostem gospodarczym i konkurencyjnością . Innowacje odgrywaj ą znaczącą, jeśli nie najważniejszą rolę w kreowaniu trwałej konkurencyjności, a szczeglna rola przypisywana jest konkurencyjności technologicznej i innowacyjnej, ktrej podstawowe wskaźniki to: całkowite wydatki na B+R jako % PKB, struktura wydatkw na B+R, bilans płatniczy technologii, zgłoszenia patentowe

zewnętrzne i wewnętrzne, liczba pracownikw naukowo-badawczych, liczba publikacji naukowych, nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach przemysłowych. Wymienione wskaźniki w przypadku polskiej gospodarki nie wykazują , niestety, tendencji wzrostowej.



Literatura:

1. Wspłczesna gospodarka światowa pod red. A. Barbary Kisiel-Łowczyc

2. http://www.weforum.org

3. http:// www.imd.ch






Przykadowe prace

Podatki dotyczące działalności gospodarczej.

Podatki dotyczące działalności gospodarczej. Podatek dochodowy od osb prawnych. Opodatkowanie podatkiem dochodowym dochodw osb prawnych reguluję ustawa z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osb prawnych Dz. U. z 2000r. Nr. 54, poz. 654 ze zm. Zwana dalej ustawą . Podmiot opodatkowania: ...

Ochrona środowiska

Ochrona środowiska ALTERNATYWNE ŹRDŁA ENERGII Alternatywne źrdła energii to źrdła inne niż paliwa kopalne, możliwe do przekształcenia w użyteczne formy energii, np. energia wietrzna, geotermalna, słoneczna, jądrowa, wodna. ZANIECZYSZCZENIA WD Wod...

oddychanie a ewolucja i przystosowanie do środowiska

oddychanie a ewolucja i przystosowanie do środowiska Temat: Wykaż, że sposb oddychania i narządy wymiany gazowej organizmw zwierzęcych są wyrazem adaptacji do warunkw środowiska i trybu życia oraz potwierdzeniem rozwoju ewolucyjnego. Wymiana gazowa u małych wodnych zwierząt...

Poezja "czasw niepoetyckich".

Poezja "czasw niepoetyckich". Poezja wykazuje zrżnicowanie tematyczne na wiersze programowe, społeczne, refleksyjne, miłosne i pejzaże. Twrcami byli Adam Asnyk, Maria Konopnicka, Felicjan Faleński. A. Asnyk w wierszu "Daremne żale, prżny trud..." twierdzi, że upadły warto&...

Świat Konrada i widzenie ks. Piotra w III cz. "Dziadw" - prometeizm i mesjanizm .

Świat Konrada i widzenie ks. Piotra w III cz. "Dziadw" - prometeizm i mesjanizm . "Prolog" - w klasztorze bazylianw odbywa się walka między duchami o Więźnia. Umiera dusza Gustawa - rodzi się Konrad. Scena I ukazuje wigilię Bożego Narodzenia w celi Konrada; sp...

Dokonaj analizy proponowanej przez Kotarbińskiego etyki niezależnej

Dokonaj analizy proponowanej przez Kotarbińskiego etyki niezależnej Filozofia, klasa 2 c Łukasz Światek Urodził się 31 marca 1886 roku w Warszawie. Uczęszczał do Filologicznego Gimnazjum Rządowego w Warszawie. Po usunięciu ze szkoły z powodu strajku uczn...

Lipiec 1954

Lipiec 1954 Spalone Miasto, 21 lipiec 1945r. Drogi Przyjacielu, Tak długo się nie widzieliśmy… Ostatnio to było w dzień przed Twoją ucieczką, gdybyś tylko wiedział, jak się martwiłam i jak z tęsknoty cierpiałam… Niedawno ktoś mi powiedzi...

Konferencja wersalska - sprawa polska.

Konferencja wersalska - sprawa polska. Z chwilą rozpoczęcia obrad konferencji pokojowej 18 stycznia 1919 roku istniały dwa polskie, odrębne ośrodki polityczne gotowe reprezentować swoją ojczyznę i bronić jej praw oraz roszczeń terytorialnych. Jeden z nich to Komitet Narodo...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry