• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Monarchia

Nawigacja

Monarchia



Monarchia




Monarchia, forma rządw zmonarchą (krlem, cesarzem, sułtanem) jako reprezentantem władzy suwerennej. Monarcha pełnił władzę dożywotnio, samodzielnie lub wsplnie zorganami typu doradczego lub ustawodawczego. Władza monarchy była dziedziczna lub wybieralna (elekcyjna).Na przestrzeni wiekw monarchia przybierała rżne formy rżniące się między sobą metodami sprawowania władzy przez monarchę. Najwcześniej istniejącą formą była niewolnicza monarchia despotyczna, następnie powstały i rozwinęły się: monarchia absolutna, monarchia stanowa, monarchia wczesnofeudalna.

Monarchia absolutna. Zmiana i rozwj, odrżniające w epoce nowożytnej społeczeństwa Europy od społeczeństw zamieszkujących inne kontynenty, zostały okupione innymi gwałtownymi konfliktami, kosztowały wiele cierpień, jednakże bez tej ceny nie mogłyby w ogle zaistnieć .W wyniku zmian, ktre zaszły u schyłku XV i w przeciągu następnego, XVI stulecia, wyłoniła się nowa Europa: miejsce ukształtowanej w Średniowieczu monarchii stanowej zajęło scentralizowane państwo o nie znanym od czasw imperium rzymskiego zakresie władzy politycznej. Zmiany nastąpiły bowiem nie tylko w mentalności ludzi, w dziedzinie religii, kultury i obyczaju. Przeobrażenia sięgały samych podstaw życia Europy średniowiecznej : feudum, czyli ziemi żyjącymi na niej i dzięki niej ludźmi. Wypracowany w przeszłości system gospodarowania i władania ziemią zaczął przeżywać się –wcześniej jednak w zachodniej niż we wschodniej części kontynentu. Podstawą średniowiecznego feudalizmu była w sferze ekonomicznej renta naturalna i odrobkowa, rzadziej pieniężna, w dziedzinie zaś polityki i prawa-podzielona władza i podzielona własność. Wiązała się z tym hierarchiczna struktura społeczeństwa, podzielonego na stany, ktre w rżnym stopniu uczestniczyły we własności i władzy: najmniej te u podstaw społecznej piramidy, w największym zakresie te, ktre znajdowały się u jej szczytu. Żaden jednak ze stanw, łącznie z monarchią, nie posiadał ani pełnej władzy, ani pełnej własności. Dzielił się nimi z wasalami , a więc niżej stojącymi lennikami. Nakreślone tu zasady zaczęły stopniowo ulegać zmianom w Anglii, Francji, Hiszpanii, w państwach włoskich i skandynawskich, w zachodniej części Rzeszy Niemieckiej .Zanikała pańszczyzna-na rzecz renty pieniężnej. Umożliwiało to rozwj ośrodkw miejskich , w nich zaś przedkapitalistycznych form produkcji. Rwnocześnie dało o sobie znać wyczerpanie rządzącej warstwy szlacheckiej, ktrej liczebność zmniejszyła się w krwawych i długotrwałych wojnach epoki średniowiecznej. Wygasały stare rody możnowładcze, rozciągające polityczną kontrolę nad monarchami. Upadek tych rodw dawał władcom większą swobodę działania. Umożliwiał społeczny awans uboższej szlachcie i przedstawicielom mieszczaństwa. Zmiany te sprzyjały zanikowi stosunkw lennych. Wspomniane te procesy pociągnęły ze sobą doniosłe reformy ustrojowe. Inicjowane i przeprowadzane przez monarchw, a więc odgrnie , służyły one umocnieniu państwa i ułożeniu na nowych zasadach stosunkw z feudałami. W epoce nowożytnej władcy krajw zachodniej części Europy zdołali odebrać swym poddanym tę część władzy politycznej, ktrą ci drudzy zdobyli w poprzednich stuleciach. Dotyczyło to zarwno wielkich rodw, jak i szeregowej szlachty, dostojnikw Kościoła i zakonw, także miast, ktre były kolektywnym lennikiem książąt i krlw. Uczestniczące dotąd we władzy politycznej stany nie kapitulowały bez oporu. Nowy typ państwa feudalnego-monarchia absolutna-tworzył się przy szczęku oręża i rozlewie krwi. Czas pokazał, iż narzucane przez monarchie reformy korzystne były także dla części feudałw-tak świeckich, jak i duchownych. Monarchia absolutna dysponowała większym zakresem władzy, a więc także środkw finansowych i organizacyjnych. Umożliwiały one zracjonalizowane tej dziedziny, ktra była najważniejsza dla feudalnego państwa-wojny. Pierwszy i najbardziej doniosły cel absolutnej monarchii to ekspansja terytorialna.

Przy archaicznym, mało wydajnym systemie gospodarowania, właściwym dla feudalizmu, tylko zabr nowych ziem gwarantował rozwj państwa, przynosił znaczące zyski klasie feudalnej. Dlatego też monarchia doby nowożytnej koncentrowała się na modernizacji i rozbudowie armii i floty, na tworzeniu administracyjnych struktur wymierzających i ściągających podatki ze społeczeństwa. Potrzeby wojska zrodziły więc cywilna administrację państwową, ktra coraz bardziej wypierała uformowanie w Średniowieczu samorządowe organy szlachty i miast.

Armii i wojnie została podporządkowana gospodarka absolutnych monarchii. Celem ekonomicznym państwa stało się uzyskanie jak największych nadwyżek budżetowych, przeznaczanych na zbrojenia i utrzymanie rosnącego aparatu władzy. Dążenia to znalazło wyraz w teorii merkantylizmu, ktra głosiła potrzebę ograniczania importu i konieczność rozwoju własnego przemysłu. W celu ochrony rodzimej wytwrczości państwa stosujące zasady merkantylizmu ograniczały się od sąsiadw wysokimi cłami na towary importowane. Agresywna konkurencja zapanowała tym samym w europejskim handlu. Stwarzała ona trudną sytuację państwom, ktre nie mogły poprzeć interesw ekonomicznych siłą militarną. Zwierciadłem wojny stawał się nie tylko handel, ale i dyplomacja. Sztuka prowadzenia negocjacji z innymi państwami rozwinęła się bardzo od czasw Średniowiecza. Wysyłanie w miarę potrzeby na obce dwory poselstwa ustępowały miejsca stałym reprezentacjom dyplomatycznym, amatorw wyparli profesjonaliści dyspozycyjni wobec swych monarchw. Taki fachowy aparat dyplomatyczny dążył nierzadko do uzyskania jednostronnych korzyści dla swego państwa droga naciskw i militarnego szantażu słabszego partnera. Przedmiotem negocjacji było formowanie sojuszy oraz związkw dynastycznych. Mariaże pomiędzy dynastiami miały metodą pokojową przybliżyć ten sam cel-powiększenie terytoriw własnego państwa. Ambitne i dalekosiężne plany nie mogły być realizowane bez zapewnienia państwu wewnętrznego spokoju i bezpieczeństwa. Odbierając uprzywilejowanym stanom ich części władzy politycznej, monarchowie byli zmuszeni zrekompensować tę utratę na innych polach. Po okresie gwałtownych konfliktw na początku epoki nowożytnej, w przeciągu XVII stulecia doszło do swoistego kompromisu pomiędzy głwnymi siłami feudalnego społeczeństwa.

Na mocy nowego układu między monarchią i feudałami, w zamian za przekazanie monarsze całości władzy politycznej, szlachta otrzymała pełnię posiadania użytkowanych dotąd na prawie lennym dbr. Na jednym biegunie nowego systemu (monarchia) skoncentrowała się władza, na drugim zaś (feudałowie rżnych kategorii, łącznie z miastami)własność. Utrata władzy politycznej na rzecz monarchy nie oznaczała utraty przez szlachtę najrżniejszych przywilejw ekonomicznych i sądowniczych. Przeciwnie, umocniła ona swą pozycję w dziedzinie podatkowej, zachowała patrymonialną władzę nad chłopem, a także honorowe pierwszeństwo przed innymi stanami. Na lokalnym szczeblu utrzymała swoje samorządowe instytucje, choć była zmuszona poddać je kontroli urzędnikw państwowych. Wielkie znaczenie dla zachodnioeuropejskiej szlachty miało powstanie stałych, zawodowych armii , ktre zastąpiły pospolite ruszenie lub tworzenie w miarę potrzeby zaciągi. Zmonopolizowała ona bowiem stanowiska oficerskie, co uboższym jej członkom dawało szanse materialnego i społecznego awansu. Podbj nowych terytoriw-organizowany przez absolutną monarchię –stwarzał tej grupie możliwość objęcia wysokich stanowisk, otrzymania nadań ziemskich i rozmaitych przywilejw. Największe perspektywy otwierały się przed szlachtą państw prowadzących ekspansję kolonialną, takich jak Hiszpania i Portugalia, pźniej zaś Anglia i Francja.

Na nowym układzie w mniejszym stopniu skorzystało mieszczaństwo. Za umocnienie swych praw własnościowych musiało zapłacić ograniczeniem na rzecz monarchy niezależności sądw i samorządw miejskich, likwidacją lokalnych ceł, myt, składu itd. Na produkty przemysłowe zostały nałożone podatki państwowe (akcyza), ktre stanowiły ważną część dochodw skarbu. O ile korzyści dla mieszczaństwa jako stanu były często mniejsze niż straty, o tyle inaczej rzecz się miała w przypadku jednostek- zamożnych, przedsiębiorczych i wykształconych. Rozbudowując armię monarchia absolutna rozwijała rwnolegle cywilny aparat władzy. Obliczanie i ściąganie podatkw od rżnych grup ludności, kontrola nad produkcją w miastach, inwestycje państwowe , dostawy dla armii, sprawowanie władzy sądowniczej wymagały utworzenia dziesiątek nowych urzędw i tysięcy nowych stanowisk. Ludzi o odpowiednich kwalifikacjach , mogących wypełniać nowe zadania, trudno było znaleźć wśrd przedstawicieli szlachty. To właśnie mieszczaństwo tradycyjnie parało się pirem, łokciem i wagą, zdobywało wykształcenie w dziedzinie prawa, finansw i handlu. Ono też zajęło gros nowych urzędw, jego przedstawiciele pojawili się w otoczeniu monarchw w charakterze doradcw, nierzadko ministrw. Możliwości awansu dawał Im zwyczaj sprzedaży niektrych urzędw przez monarchię, wciąż poszukującą pieniędzy. Sposobem na szybkie wzbogacenie się była dzierżawa ceł. Odebrawszy prawo pobierania ceł wielkim panom i miastom, monarchia absolutna cedowała ja na prywatne osoby w zamian za stałą opłatę. Jeśli awans wielu jednostek nie pociągnął za sobą całego stanu mieszczaństwa , to głwnie dlatego, iż osoby piastujące rżne urzędy państwowe, wielcy finansiści i kupcy- zwłaszcza dostawcy dworu i armii-otrzymywali szlachectwo z rąk monarchw. Tym samym wybijający się przedstawiciele mieszczaństwa opuszczali swj stan, zasilając szeregi uprzywilejowanych. Powstanie nowego ustroju politycznego najmniej korzyści przyniosło chłopom. Tylko w niektrych regionach Europy Zachodniej stali się oni pełnymi posiadaczami użytkowanych gospodarstw. Jeszcze rzadziej chłopi reprezentowani byli w lokalach zgromadzeniach stanowych, Np. w hrabstwie Tyrolu i księstwie Wirtembergii w Niemczech, niektrych regionach Szwecji i Danii. Normą pozostawała zależność chłopw od panw feudalnych, sprawujących sądy i pobierających rentę pieniężną i naturalną. Niejako na marginesie społeczeństwa wegetowała kategoria pracownikw najemnych, czeladzi, służby domowej, włczęgw i żebrakw. Ludzie ci posiadali osobistą wolność, ale w feudalnym społeczeństwie nie stanowiła ona sama w sobie wartości. Trudno byłą ją wykorzystać, kiedy nie miało się oparcia w systemie zbiorowych praw i własności. Reforma ustroju państwowego, dokonująca się w epoce nowożytnej, nie była możliwa bez nowego systemu prawnego, bez nowych pojęć określających miejsce władzy w państwie i jego stosunek do poddanych. Z pomocą przyszło tu monarchom prawo rzymskie. Jego znajomość nie zanikła w epoce Średniowiecza, wykładano je na uniwersytecie włoskim (Np. w Bolonii), ale obszar stosowania prawa rzymskiego był niewielki. Ograniczał się w zasadzie do Państwa Kościelnego, w ktrym papieże piastowali władzę świecką. Zakres tej władzy, jej całkowita niezależność od społeczeństwa były wzorowane bezpośrednio na systemie prawnym pźnego Cesarstwa Rzymskiego. System tan opierał się na dwch filarach- na prawie państwowych (lex) i prawie cywilnym. Pierwsze wykształciło pojęcie nieograniczonej, absolutnej władzy, drugie zaś – nieograniczonej niczym własności. W świetle tych pojęć prawnych absolutna władza państwowa kończyła się na własności poddanych. Monarchia (cesarz), jako osoba dzierżąca pełnię władzy państwowej, posiadał wyłączność stanowienia praw i ich interpretacji, ale jego władza nie sięgała własności poddanych. Istotne to rozgraniczenie, wypracowane w toku rozwoju prawa rzymskiego, posłużyło w epoce nowożytnej do budowy teorii i praktyki absolutność monarchii. Całkowita swoboda monarchy w sprawowaniu władzy politycznej stanowiła postulat głośnego dzieła Piccolo Machiawelskiego Pt. Książę (1532r.). Pełne rozwinięcie teoria władzy absolutność znalazła w ogłoszonej 1 1576r. rozprawie Francuza Jebana Bobina Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej . Bobin określił władzę państwową jako suwerenną, a więc ‘’absolutność i nieustającą’’. Stworzył tym samym aktualne do dziś pojęcie suwerenność, choć sam łączył je-zgodnie z tendencją epoki- z jednoosobową władzą dziedzicznego monarchy. W ujęciu Bobina władza państwowa (monarcha) mogła w sposb niczym nie skrępowanym ustanawiać i odwoływać prawa, ale skrępowana była układami z innymi suwerenem i nie sięgała własności poddanych. Teoria ta tworzyła podwaliny nie tylko wewnątrz państwowego, lecz także międzynarodowego ładu prawnego. Postulowała rwność podmiotw (suwerennych władz) we wzajemnych stosunkach, co miało istotne znaczenie dla rozwoju prawa narodw. Zgodnie z koncepcją Bobina władza państwowa pochodziła od Boga i stanowiła część uniwersalnego porządku. Pogląd ten był zgodny z teorią trwającą od antyku rzymskiego poprzez Średniowiecze, ale bezpośrednie odwołanie się do tradycji prawa rzymskiego Określało na nowo stosunki państwo-Kościł. Prawo rzymskie wyznaczało Kościołowi służebną rolę wobec państwa i nie inaczej rozumieli wszyscy zwolennicy monarchii absolutność. Nie było w niej miejsca na polityczna autonomię Kościoła i jego rozbudowanej hierarchii. Podporządkowanie Kościoła monarchii stało się też faktem w wielu katolickich państwach Zachodu, min. w Hiszpanii i Francji, W tym ostatnim kraju zwierzchność państwa nad Kościołem katolickim przybrała szczeglnie wyraźną formę, określaną mianem ‘’gallikanizmu’’. Śladem monarchii francuskiej i hiszpańskiej poszła środkowoeuropejska monarchia austriacka, w ktrej już w XVII iw. zbudowano zręby polityki kościelnej zwanej pźniej ‘’morfinizmem’’ (nazwa od Jzefa II). Zmodernizowana monarchia, dysponująca stała, zawodową armią i sprawnym aparatem administracyjnym, skutecznie wykorzystująca autorytet Kościoła, stanowiła wielkie zagrożenie dla sąsiadw, zwłaszcza tych, ktrzy nie dysponowali rwnie potężnym aparatem władzy. Zagrożenie to dotyczyło przede wszystkim krajw środkowo-wschodniej części Europy, do ktrych należała Polska. U progu epoki nowożytnej rozpoczęły się tu procesy w kierunku przeciwnym niż na Zachodzie. Na wschd od-nieco umownej –linii rzeki Łaby wystąpiło zjawisko re feudalizacji , czyli wtrnej pańszczyzny. Rozszerzone zostały polityczne przywileje szlachty kosztem pozostałych grup społecznych i kosztem władzy krlewskiej. Przemiany te objęły wszystkie bez wyjątku kraje regionu : wschodnią cześć Rzeszy Niemieckiej ( z Meklemburgią, Brandenburgią i Saksonią), Polskę wraz z Litwą i lennami, Czechy ,Węgry, dziedziczne kraje Habsburgw austriackich. Inaczej przebiegał wewnętrzny rozwj Państwa Moskiewskiego, w ktrym stanowy system feudalny nie rozwinął się, a wobec nieustannego zagrożenia zewnętrznego (Tatarzy) władza książęca nie utraciła pierwotnego znaczenia. Niemniej w XVI iw. mamy i w Rosji do czynienia ze wzrostem znaczenia bojarw.

W powstaniu absolutyzmu na Zachodzie decydująca rolę przepisać należało społecznemu i ekonomicznemu kryzysowi, związanemu min. z zanikiem pańszczyzny i rozwijaniem się przedkapitalistycznych form produkcji. Tymczasem w krajach na wschd od Łaby nie pojawiły się wewnętrzne siły wymuszające ustrojową reformę, nie wykształciły się mechanizmy przemian w kierunku monarchii absolutność. Klasie feudalnej zabrakło tu poważniejszego konkurenta w walce o władzę, monarchii zaś możliwości sojuszu z mieszczaństwem-z racji słabości tego ostatniego.

O tym, że niektre państwa Europy Środkowo-Wschodniej weszły na drogę odgrnie sterowanych przemian, zadecydowano zagrożenie ze strony absolutystycznych monarchii zachodnich. Największe niebezpieczeństwo stworzyła w tym regionie monarchia szwedzka. Szwecja przeprowadziła za panowania Gustawa Adolfa (1611-1632) reformy i mogła wystawić liczącą 40 tys. Żołnierzy armię. W okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) pokonała nie tylko Polskę (1625-1629) i Austrię (1630-1635), lecz także ograniczyła suwerenność Brandenburgii-Prus. Z terytorium tego księstwa pobierała cła i podatki, korzystając z całkowitej bezsilności władcy dysponującego tylko kilkoma tysiącami wojska. W przypadku Austrii impulsem do wewnętrznej reformy w kierunku absolutyzmu okazały się rwnież konflikty z Francją i Turcją. W krajach habsburskich decydujące znaczenie miały jednak ciosy zadane przez armię krla Szwecji , Gustawa Adolfa. Te spośrd krajw Europy Środkowo-Wschodniej, ktre w przełomowym czasie od wybuchu wojny trzydziestoletniej (1618r.) do zakończenia wielkiej wojny płnocnej (1721r.) były w stanie przeciwstawić Szwecji sprawna organizację polityczną i militarną, utrzymały się na powierzchni politycznego życia kontynentu. Co więcej, po pokonaniu szwedzkiej rywalki odegrały decydującą rolę w historii tej części Europy. Państwami, ktre zdały w egzamin, były Brandenburgia-Pruscy, Austria i Rosa

Monarchia stanowa jest to ustrj, w ktrym władza ograniczona zostaje na rzecz stanw. Maja one wpływ na rządy dzięki reprezentacji stanowej. Istota tego tematu jest opisanie struktury i wydarzeń w Krlestwie polskim w czasie tego ustroju.

Wydarzenia te miały miejsce w Polsce za panowania Kazimierza Wielkiego, Ludwika Węgierskiego oraz Jadwigi wraz z mężem Jagiełło. Monarchia stanowa trwała w Polsce przez XIV i XV w. W społeczeństwie wykształciły się 4 stany: duchowieństwo, rycerstwo-szlachta, mieszczaństwo, chłopi, a niektre z nich zdobyły udział we władzy. Najważniejszym impulsem do wykształcenia się stanw było przyznawanie przez władcw swobd całym grupom społecznym, a więc ludności miejskiej i wiejskiej w aktach lokacyjnych, a duchowieństwu i szlachcie w przywilejach. Najważniejsze z tych swobd obejmowały: zwolnienia lub ulgi podatkowe, odrębne dla każdego stanu sądownictwo, prawo do sprawowania władzy nad innymi grupami społecznymi oraz do udziału reprezentacji stanowej we władzy centralnej. W Polsce tylko w odniesieniu do dwu stanw w pełni określono przysługujące im prawa, duchowieństwu i szlachcie.

Duchowieństwo jako odrębny stan społeczny wykształciło się najwcześniej. Podstawą jego odrębności były pełnione funkcje religijne. W pierwszej połowie XIII w duchowieństwo uzyskało prawo do własnego sądownictwa, wszyscy duchowni podlegali odtąd sądom kościelnym, w ktrych obowiązywało prawo kanoniczne. Duchowieństwo było stanem bardzo silnie zrżnicowanym społecznie i majątkowo, a w jego uwarstwieniu odbijały się wszystkie nierwności społeczeństwa feudalnego. Do godności biskupw dochodzili synowie możnowładcw i średniej szlachty, proboszczami wiejskich parafii zostawali często krewni właściciela wsi, a kler miejski rekrutował się spośrd synw mieszczan. Od początku XV w dostojnikami kościelnymi mogli zostać jedynie synowie szlacheccy lub ludzie obdarzeni tytułem uniwersyteckim .Stan szlachecki uformował się z dwch warstw społecznych, możnowładztwa i rycerstwa. W XIV w zaznaczała się jeszcze rżnica prawna między tymi grupami wyrażająca się tym że za zabicie lub zranienie możnowładcy obowiązywało wyższe odszkodowanie niż za zwykłego rycerza. W Polsce nie doszło jednak do szerszego uzależnienia drobnego rycerstwa od możnowładcw.

Dla zatarcia rżnic prawnych między możnowładztwem a rycerstwem i prawnego wyodrębnienia się stanu szlacheckiego, ogromne znaczenie miały przywileje generalne. Zwalniały one całą szlachtę od większości podatkw, gwarantowały nietykalność osobistą i majątkową, nadawały określone prawa sejmikom szlacheckim.

Szlachcicem był ten kto urodził się w rodzinie szlacheckiej, posiadał pełne prawo własności ziemi, podlegał sądownictwu szlacheckiemu. Przywilejem jego było używanie herbu stąd duże znaczenie miały rody heraldyczne (rodziny używające tego samego herbu często ze sobą nie spokrewnione).

W XIV i początkach XV w nie był to jeszcze stan zamknięty. Przedstawiciele mieszczaństwa a nawet wzbogaceni chłopki, mogli wejść w posiadanie kawałka ziemi i legalnie lub nielegalnie uzyskać prawa szlacheckie.

Stan szlachecki w Polsce był wyjątkowo liczny i u schyłku średniowiecza obejmował około 10% ludności. Dominującą pozycje zajmowali możnowładcy ktrzy dysponowali w XV w ogromnymi majątkami ziemskimi, na ktre składały się także zastawiane przez władcw dobra krlewskie. Nie był to jednak zamknięty krąg kilkudziesięciu rodw. Władcy pźnego średniowiecza bardzo często urzędy centralne powierzali ludziom wywodzącym się ze średniego rycerstwa, ktrzy w ten sposb awansowali do szeregw możnowładztwa.

U źrdeł prawnego wyodrębnienia się ludności miejskiej leżały przywileje lokacyjne. Rozwj w XIII i XIV w samorządu miejskiego sprzyjał rozciągnięciu prawa miejskiego na wszystkich mieszkańcw, ale pełnię praw obywatelskich miasta, czyli dostęp do pełnienia urzędw miejskich i zasiadania we władzach miasta posiadała tylko nieznaczna część mieszczan, ktrzy status obywatela odziedziczyli po ojcu lub nabyli wraz z zakupem nieruchomości. Wszyscy mieszkańcy miasta cieszyli się wolnością osobistą.

Ludność miejska dzieliła się na trzy warstwy:

patrycjat- kupcy, monopolizował w swych rękach obsadę urzędw miejskich, jego przedstawiciele zasiadali najczęściej w najważniejszych instytucjach samorządu miejskiego, taj. radzie i sądzie (ława miejska), przechwytywali też większość dochodw miasta

posplstwo- samodzielni rzemieślnicy, drobni kupcy, handlarze posiadający obywatelstwo miejskie, słabsza pozycja materialna i znacznie mniejszy udział we władzach miejskich niż patrycjat plebs- stanowiła większość mieszkańcw: czeladnicy, służba, robotnicy najemni, grupy marginesu społecznego.

Każdy stan miał własne sądownictwo. Szlachta podlegała sądom ziemskim, chłopki ławie wiejskiej, mieszczanie sądom miejskim. Początkowo w razie sporu między przedstawicielami rżnych stanw właściwym do rozpatrywania sprawy był sąd stanowy oskarżonego. Zmieniło się to po 1454r kiedy szlachta uzyskała prawo nie stawienia się przed sądem innych stanw. Nierwność stanw wyrażała się w niejednakowym traktowaniu winowajcw, popełniających takie samo przestępstwo. Niezadowolonym z wyroku przysługiwało prawo apelacji do sądu krlewskiego, rwnież odrębnego dla każdego stanu.

Monarchia stanowa w Angli

Po podbiciu Anglii przez Normanw w 1066 roku cala ziemia uprawna została podzielona i oddana we władanie normandzkim zdobywcom. Bardzo szybko jednak ziemia stała się przedmiotem nowego obrotu towarowego. Anglia posiadała odmienny typ feudalizmu niż na kontynencie. Tam obowiązywała zasada - wasal mojego wasala jest moim wasalem, ale obowiązywała rwnież zasada stanw. Każdy stan ma swoje uprawnienia i swoje powinności, monarcha stoi na straży całości. Jednocześnie sytuacja krlw angielskich była o tyle skomplikowana, ze monarchowie ci byli z racji swoich posiadłości na kontynencie wasalami krlw Francji. Po wygaśnięciu dynastii, z ktrej wywodził się Wilhelm Zdobywca. W połowie XII wieku władza przeszła w ręce dynastii Plantagenetw (1154). Pierwszy z Plantagenetw -Henryk II wszedł w ostry konflikt ze stanami społeczeństwa angielskiego. Przedmiotem konfliktw było naruszanie przez monarchę uprawnień stanowych - zarwno w dziedzinie podatkowej, jak i w dziedzinie nominacji 1164r wydaje on tzw. "konstytucje klarendonskie", w ktrych poddaje duchowieństwo pod jurysdykcje krlewska.Duchowienstwo jako odrębny stan podlegało prawu kanonicznemu. Monarcha chciał ograniczyć uprawnienia tego stanu zarwno w zakresie sadownictwa, jak i obsady stanowisk. Wywołało to opozycje, na czele ktrej stanął arcybiskup Canterbury - Tomasz Becket. Arcybiskup został zamordowany, co przyniosło mu sławę męczennika.

Pod wpływem oburzenia społeczeństwa monarcha musiał cofnąć swoje decyzje.

Celem polityki Henryka II było wzmocnienie władzy krlewskiej. Zburzył szereg zamkw feudalnych, na rycerstwo nałożył podatek od tarczy, a za zorganizowane pieniądze zorganizował armie zaciężna, przeprowadził reformę sadownictwa. Polegała ona na tym, ze w wypadku wniesienia sprawy przed sad krlewski powoływano pośrd miejscowej ludności - 12 osb tzw.: przysięgłych, ktrzy przeprowadzali badanie sprawy. Dotyczy to spraw majątkowych i karnych, składali zeznania wobec sędziego krlewskiego, ktry wydawał wyrok. Każdy wolny miął prawo do takiego sadu, ale polityka Henryka II nie podobała się angielskim baronom. Szukali oni poparcia u krlw francuskich. Po śmierci Henryka władze w Anglii objął krl Ryszard Lwie Serce, (1189 - 1199)ale monarcha ten nie interesował się sprawami Anglii, brał aktywny udział w wyprawach krzyżowych. Anglie traktował jako źrdło dochodw. Przez jakiś czas przebywał nawet w niewoli, z ktrej Anglia musiała go wykupić. Wszystko to kosztowało i budziło powszechne niezadowolenie.

W imieniu brata władze w Anglii sprawował Jan bez Ziemi (1199 - 1216). W czasie jego panowania Anglia utraciła szereg ziem we Francji, co więcej, Jan ściągnął na siebie klątwę papieska. Jan musiał się ukorzyć, uznać się lennikiem papieża i z tego tytułu Anglia musiała płacić papieżowi znaczne sumy pieniędzy (1000 funtw rocznie). Oglna nienawiść budziły w Anglii zdzierstwa i gwałty krlewskie. Skonsolidowało to przeciw Janowi baronw, duchowieństwo i miasta. W 1215 roku powstańcy zajęli Londyn i zmusili krla do podpisania przywileju pod nazwa wielka karta wolnosci. Na mocy tego przywileju krl nie miał prawa nakładać nowych podatkw bez zgody rady krlewskiej złożonej z prałatw i baronw. Monarsze nie wolno było nikogo więzić i karać bez wyroku sadowego, miasta miały zapewniona wolność handlu, duchowieństwo zaś swobodę kanonicznych wyborw. Krl zobowiązywał się nadto nie zaciągać obcych żołnierzy do armii. Na starzy tej karty miała stać rada krlewska złożona z 25 baronw. W razie złamania, ktregokolwiek z przepisw karty, mogli baronowie wypowiedzieć krlowi posłuszeństwo i wezwać kraj do zbrojnego oporu.

Następca Jana bez Ziemi - Henryk III(1216 - 1272) prowadził politykę faworyzowania obcych (Włochw, Francuzw), oraz uciążliwa politykę podatkowa. Wywołało to niezadowolenie grnych warstw społeczeństwa angielskiego, ktre zmusiło Henryka III do przekazania faktycznej władzy w ręce Rady złożonej z 15 baronw. Tego typu oligarchia jednak wzbudzała sprzeciw wśrd innych baronw, szeregowego rycerstwa i innych miast. na czele opozycji stanął członek opozycji rady szymon de montfort. powstańcy zajęli londyn gdzie zwołano rade krlewska (1265 rok), w ktrej oprcz baronw i prałatw zasiedli przedstawiciele niższego rycerstwa, po dwch z każdego hrabstwa, i po dwch delegatw większych miast. początkowo przedstawiciele każdego stanu obradowali oddzielnie, pźniej wyodrębniły się w parlamencie dwie izby: izba lordw, w ktrej zasiadali prałaci i baronowie i izba gmin, reprezentująca drobne rycerstwo i miasta. za panowania edwarda i(1272 - 1307) w 1295r. parlament angielski uzyskał swoje zasadnicze uprawnienie, zobowiązanie krla, ze bez zgody parlamentu nie będzie nakładał i ściągał nowych podatkw.

W latach 1327-1377 w Anglii panuje Edward III. W celu zdobycia środkw na wojnę z Francja zwraca się często do parlamentu z zadaniem subsydiw, rozszerzających jednocześnie jego prawa. Parlament nabywa uprawnienia do wydawania ustaw, staje się nadto najwyższym sadem, w szczeglności dla przestępstw dokonywanych przez urzędnikw krlewskich. W ten sposb wytworzył się w Anglii system wspłrządcw krla i reprezentacji stanw, charakterystyczny dla formy państwa, ktra nazywamy monarchia stanowa.

Monarchia wczesnofeudalna była najstarszą formą państwa feudalnego. Wystąpiła ona najwcześniej w Europie zachodniej, na gruzach niewolniczego państwa rzymskiego w państwie frankońskim za Karolingw . Pojawiła się pźniej w Europie wschodniej l środkowej, w krajach, ktre nie przeszły w swym rozwoju przez formację niewolniczą. Monarchia wczesnofeudalna wyrosła tam jako najwcześniejsza organizacja państwowa. Wyłonienie się jej z wsplnoty pierwotnej poprzedzone było okresem przejściowym, protofeudalnym. Ta odmienność najstarszej tradycji państwowej w Europie wschodniej i zachodniej nie powstała bez wpływu na powstanie pewnych rżnic w rozwoju

państw feudalnych w obu częściach Europy. Monarchia wczesnofeudalna powstała na gruncie feudalnych stosunkw produkcyjnych rozwiniętych w ramach wielkiej własności ziemskiej . W okresie tym panowała niemal wyłącznie gospodarka rolna, a miasta jako ośrodki handlu i rzemiosła zaspakajały potrzeby ograniczanego tylko rynku. Nie stanowiły one jeszcze na ogł jednostek gospodarczo i prawnie wyodrębnionych. W monarchii wczesnofeudalnej wystąpiły m.in. dwie cechy, ktre znamionować będą państwo .feudalne rwnież w pewnej mierze i w

następnych okresach. Pierwszą z nich było pomieszanie pojęcia własności i władzy, elementw

prywatnoprawnych z publicznoprawnym. Wyrażało się to w wielu dziedzinach,

np.:

1.monarchia miała charakter patrymonialny, krl był nie tylko władcą, ale

i właścicielem państwa ;

2.feudałowie mający prawa dziedziczne, własnościowe do swych lenn i

posiadłości mieli nadane uprawnienia charakterze publicznoprawnym na

podstawie immunitetw, zwłaszcza urzędu i rżnych przywilejw;

3.feudałowie mieli w stosunku do poddanych na terenie swych posiadłości

prawa, ktre normalnie należą do władzy publicznej.

Drugą cechą było to, że w państwie feudalnym stosunki między mieszkańcami a władzą państwową opierały się głwnie na związkach osobistych. Stosunek poszczeglnych osb do państwa nie miał charakteru poddaństwa publicznoprawnego. Miejsce każdej osoby w państwie było określone jej

stosunkiem zależności od innej osoby; poddanego - stosunkiem do feudała; właściciela ziemi, feudała - miejscem jakie zajmował w strukturze lennej (tam, gdzie ona się wykształciła), bądź obowiązkami wynikającymi głwnie z posiadanej własności ziemskiej .Cechą głwną monarchii wczesnofeudalnej i dla niej typową było występowanie silnej władzy monarszej popieranej przez wielkich feudałw. Zainteresowani oni byli opieką ze strony państwa nad umocnieniem ich feudalnej władzy. Monarchia wczesnofeudalna opierała się na możnowładcach świeckich i

duchownych. W miarę wzrostu ich znaczenia możnowładcy poczęli występować przeciw krępującej ich silnej władzy monarszej. Narastające stopniowo konflikty między monarchią a możnowładcami, reprezentującymi siły odśrodkowe, prowadziły na ogł do rozbicia jedności państwa i do

rozdrobnienia feudalnego. Skupienie w ręku monarchy silnej władzy wiązało się z wyobrażeniem, o tym, że jest on właścicielem całej ziemi i może nią swobodnie zarządzać oraz rozporządzać tak jak swym majątkiem (charakter patrymonialny państwa). Konsekwencją tego wyobrażenia było dążenie monarchy, nie zawsze zrealizowane, do wprowadzenia dziedziczności tronu. Władza krlewska podlegała pewnym ograniczeniom. Władca działał w społeczeństwie chrześcijańskim, więc jego poczynania musiały być zgodne z prawem boskim, ktremu podlegał. Następnie zakres jego władzy był poddany większym lub mniejszym ograniczeniom zależnie od stopnia poparcia, jakie miał ze strony panującej klasy feudałw. Nadawanie możnym panom przywilejw (zwłaszcza immunitetw) stanowiło przyczynę osłabienia władzy monarszej i przejmowania elementw władzy (np. władzy sądowej) przez możnych feudałw. Organizacja państwowa była mało rozwinięta, co wynikało i z tego, że funkcje państwa były skromne. Rola państwa sprowadzała się początkowo do kilku tylko podstawowych zadań, do zabezpieczenia państwa na zewnątrz i do zapewnienia pokoju wewnętrznego. Działalność państwa przejawiała się więc głwnie w organizacji wojskowej, w sądownictwie i w zarządzaniu skarbowością. Odpowiednio do tego aparat państwowy nie był szeroko rozbudowany. Na szczeblu centralnym zarządem spraw państwowych zajmowali się urzędnicy, sprawujący rwnież funkcje nadworne, ktrzy wraz z innymi feudałami tworzyli Radę Krlewską (kurię). Na szczeblu lokalnym występowali urzędnicy krlewscy o funkcjach wojskowych, sądowych i skarbowych. W okresie początkowym kształtowania się państwa występowały jeszcze

303f

często wojskowe drużyny na utrzymaniu monarchy. Z czasem ciężar służby wojskowej przeszedł na właścicieli ziemskich. Oni z kolei zaczęli przejmować funkcje lokalnych

urzędnikw państwowych. W państwie wczesnofeudalnym kościł odgrywał szczeglnie dużą rolę. Kościł był podporządkowany państwu, był narzędziem w jego ręku, służył mu w kształtowaniu pojęć moralnych i zasad wspłżycia społecznego, w podnoszeniu kultury i umacnianiu ustroju feudalnego. W zamian za to kościł uzyskiwał olbrzymie korzyści materialne, zwłaszcza w formie

nadań ziemskich. Doprowadziło to do powstania możnej grupy feudałw duchownych. Kościołowi z czasem przestała odpowiadać ścisła zależność od monarchy. Panowie duchowni podjęli walkę nie tylko o uniezależnienie się od władzy świeckiej w zakresie spraw kościelnych, co jest zrozumiałe, lecz rwnież o przywileje świeckie, majątkowe i polityczne.






Przykadowe prace

Kalendarium historii Egiptu

Kalendarium historii Egiptu HISTORIA EGIPTU HAAG M., EGIPT, WYDAWNICTWO WIEDZA I ŻYCIE, WARSZAWA 2000R. Okres wczesnodynastyczny :3100 –2755p.n.e. Pierwsza dynastia: 3100 –2905p.n.e Narmer jednoczy Grny i Dolny Egipt; stolice ustanawia w Memfis Druga dynastia: 2905-2755 Stare państw...

Biografia - Henryk Sienkiewicz

Biografia - Henryk Sienkiewicz Henryk Sienkiewicz urodzony 5.05.1846 w Woli Okrzejskiej (podlasie) zmarł 5.11.1916 w Vevey (Szwajcaria). Powieściopisarz, nowelista. Pochodził ze zubożałej rodziny osiadłej w Warszawie. Chodził do gimnazjum i studiował na wydziale prawnym, a nastę...

Ekspresjonizm w sztuce - notatka

Ekspresjonizm w sztuce - notatka Ekspresjonizm • To żywioł uczyć – niekiedy hamowanych, często jednak nieopanowanych i gwałtownych, związany z żywym, dojmującym odczuciem świata. • Termin pochodzi z języka łacińskiego – expressio i oznacza...

Rżne wizje zaświatw. Analizując "Tren X" J.Kochanowskiego i wiersz"Urszula Kochanowska" Bolesława Leśmiana zwrć uwagę na portret dziecka oraz kreację innych

Rżne wizje zaświatw. Analizując "Tren X" J.Kochanowskiego i wiersz"Urszula Kochanowska" Bolesława Leśmiana zwrć uwagę na portret dziecka oraz kreację innych bohaterw. Jan Kochanowski był poetą renesansu. Pisał fraszki i treny na cześć swojej zmarłej crki ...

Bank Centralny - 9 stron

Bank Centralny - 9 stron 1.STRUKTURA POLSKIEGO SYSTEMU BANKOWEGO W końcu lat 80 rozpoczęto w Polsce budowę dwuszczeblowego systemu bankowego tzn. składającego się z banku centralnego i z sieci bankw komercyjnych. Struktura aktualnego systemu bankowego ukształtowała się na podstawi...

Udział Polski w misjach ONZ

Udział Polski w misjach ONZ Pod względem liczebności kontyngentu Polska była sidmym kontrybutorem operacji pokojowych ONZ, za Francją, Wielką Brytanią, Kanadą, Ghaną, Indonezją i Holandią, uczestnicząc w sześciu operacjach: UNDOF w Syrii (136 żołn...

Motyw kobiety w literaturze wspłczesnej.

Motyw kobiety w literaturze wspłczesnej. Żyjemy w czasach światłych i cywilizowanych, w czasach ogromnego rozwoju techniki i nauki. Większość naszego społeczeństwa stanowią ludzie światowi i wykształceni. Jednak mimo tego trudno nam się wyzbyć pewnych stereo...

Wisława Szymborska "Koloratura".

Wisława Szymborska "Koloratura". Wiersz Wisławy Szymborskiej pt. "Koloratura" jest utworem konceptystycznym. Już sam tytuł przenosi nas w epokę baroku, gdzie krlował konceptyzm. Utwr charakteryzuje się przenośniami, kontrastami, dynamiką, teatralnością ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry