• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Motyw snu...

Nawigacja

Motyw snu w literaturze



Motyw snu w literaturze




Temat: Motyw snu w literaturze i jego funkcje w utworze.



Literatura podmiotu:

Carroll L.: Alicja w krainie czarw, Nasza księgarnia Warszawa 1990, ISBN 83-10-08567-2

Kafka F.: Proces, Prszyński i S-ka Warszawa 1999, ISBN 83-7255-279-7

Schulz B.: Sklepy Cynamonowe, Wydawnictwo Kama Warszawa 1998, ISBN 83-86235-31-4

Szekspir W.: Sen nocy letniej, Zakład narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1970



Literatura przedmiotu:

Freud S.: Marzenia senne, [w:] Psychopatologia życia codziennego, Marzenia senne,

Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2003, ISBN 83-01-07644-5

Fromm E.: Proces Kafki, [w:] Zapomniany język, str. 215-228, Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1994, ISBN 83-06-02350-1

Jarzębski J.: wstęp do: Schulz B.: Sklepy cynamonowe, Wydawnictwo Kama Warszawa 1998,

ISBN 83-86235-31-4

Mroczkowski P.: Oprawa snu [w:] wstęp do: Szekspir W. Sen nocy letniej, Zakład narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1970



Ramowy plan prezentacji:



I. Wstęp: Definicja oniryzmu. Definicja marzenia sennego zgodnie z teorią S. Freuda.



II. Sen jako podstawowy czynnik kreacji świata przedstawionego w Procesie F.Kafki oraz Alicji w krainie czarw L.Carrolla.

1. Postacie fantastyczne, narrator, bohaterowie, ich cechy oraz sposoby kreacji.

2. Przestrzeń, sposoby kreacji.

3. Symbolika snu w utworach.



III. Konwencja marzenia sennego w Sklepach Cynamonowych B.Schulza oraz Śnie nocy letniej W. Szekspira.

1. Przestrzeń, jej charakterystyczne elementy, wpływ na postacie, oraz sposoby kreacji.

2. Postacie, ich charakterystyczne cechy, postawy jakie reprezentują oraz sposoby ich kreacji.

3. Język jako narzędzie kreacji.



IV. Wnioski:

- Rżne cele wprowadzenia elementw snu i ich rola w utworach.

- Język jako narzędzie kreacji postaci i przestrzeni.



Materiały pomocnicze:

- Karta cytatw





ONIRYZM (gr. oneiros- sen, marzenie senne)- występująca w literaturze technika budowania akcji na podobieństwo snu lub wyzyskująca sen jako motyw. W literaturze XXgo w. zainteresowanie snem wzrasta pod wpływem rozwoju psychoanalizy.

Psychoanaliza to zbir teorii dotyczących struktury psychiki człowieka, jego rozwoju i funkcjonowania, prbujących wyjaśniać powstawanie rżnych aktw psychicznych np. marzeń sennych. Tworzenie psychoanalizy rozpoczął Zygmunt Freud pod koniec XIX w.

Sen jest spełnieniem życzenia - tak brzmi podstawowa prawda wygłoszona przez Freuda na temat snu. Według tego autora, sen jest wytworem własnej aktywności śniącego, czyli w czasie snu cenzura czasowo osłabia swoją działalność. Dzięki temu nieświadome myśli mają możliwość ujawniania się. Analiza snw prowadzona przez Freuda polegała na gromadzeniu skojarzeń dotyczących konkretnego snu lub jego fragmentw. W efekcie można ustalić, jakie zdarzenie na jawie mogło wywołać taki sen.

Teoria Freuda stała się inspiracją dla wielu pźniejszych psychoanalitykw. Jednym z nich był Erich Fromm, ktry wykorzystał ją do analizy rżnych dzieł literackich.



Opierając się o jego prace chciałabym przedstawić Proces Franza Kafki. W tej powieści podobnie jak w wielu marzeniach sennych mamy do czynienia z wydarzeniami, w ktrych każde jest konkretne i realistyczne, całość jednak jest nieprawdopodobna i fantastyczna. Jak twierdzi Fromm: Aby zrozumieć tę powieść, należy ją odczytywać tak, jakbyśmy słuchali jakiegoś marzenia sennego- długiego, zawikłanego snu, w ktrym zewnętrzne wydarzenia dzieją się w przestrzeni i czasie, będąc odpowiednikiem myśli i uczuć śniącego, w tym przypadku bohatera powieści- Jzefa K. Powieść zaczyna się stwierdzeniem ktoś musiał zrobić doniesienie na Jzefa K., bo mimo że nic złego nie popełnił, został pewnego ranka po prostu aresztowany. K. rozpoczyna swoje marzenie senne od uświadomienia sobie, że jest zatrzymany. Co to oznacza? Pojawia się tu podwjne znaczenie słowa zatrzymany . Pierwsze aresztowanie przez policję, drugie zahamowanie możliwości rozwoju. W jawnej warstwie opowieści używa się wyrażenia zatrzymany w pierwszym rozumieniu. Natomiast jej symboliczne znaczenie zawarte jest w drugim. K. ma świadomość, iż jest aresztowany i zahamowany w swym własnym rozwoju.

Życie Jzefa K. było puste, jego jałowa egzystencja pozbawiona była miłości i elementw twrczych.

K. nie wiedział kto go oskarżył ani co mu się zarzuca. Zadawał sobie pytania Co to byli za ludzie? O czym mwili? Jakiej władzy podlegali? Maił jednak mglistą świadomość, iż trwoni swe życie i ulega szybkiemu wewnętrznemu rozpadowi. Odtąd już cała powieść traktuje o jego reakcji na tę świadomość i o staraniach, jakie podejmuje, aby obronić samego siebie. Wynik okazał się jednak tragiczny: chociaż K. słyszał głos sumienia, nie rozumiał go. Zamiast pomc samemu sobie w jedyny możliwy sposb- uznając prawdę i prbując się zmienić- szukał pomocy tam, gdzie nie można było jej znaleźć: na zewnątrz, u adwokatw lub kobiet, zapewniając ich o swojej niewinności i zagłuszając głos mwiący mu, że jest winny.

W powieści tej znajdują symboliczny wyraz dwa rodzaje sumienia: sumienie humanistyczne, ktre jest naszym własnym głosem, przywołującym nas z powrotem do samych siebie, reprezentuje je nadzorca i ksiądz. Drugim rodzajem sumienia jest sumienie autorytatywne, dla ktrego posłuszeństwo jest największą cnotą, nieposłuszeństwo zaś największą zbrodnią, uosabia je sąd, sędziowie i adwokaci. Tragiczna pomyłka K. polega na tym, że pomylił on głos sumienia humanistycznego z autorytatywnym i bronił się przed zarzutami.

Sąd jest przedstawiony jako organ despotyczny, sprzedajny i niegodziwy. Świadczą o tym księgi jakie znajduje bohater w sądzie, a także niemoralne zachowanie żony sędziego. Jednakże Jzefowi K. nigdy nie zaświtała myśl, że reprezentantem prawa nie jest sąd, lecz jego własne sumienie. Raz jeden dane mu było zbliżyć się do prawdy. Posłyszał głos swego sumienia humanistycznego, wyrażał je ksiądz spotkany w katedrze. W tym momencie K. miał sposobność wejrzenia w samego siebie i stwierdzenia co mu się właściwie zarzuca, lecz trzymając się konsekwentnie swej uprzedniej orientacji, interesował się jedynie ustaleniem skąd może uzyskać wsparcie.

Rok po aresztowaniu, ponieważ K. nie wykrył o co go oskarżono i jak mgłby się ocalić, przybywa po niego dwch mężczyzn. Powieść ta, kończy się jak wiele marzeń sennych dręczącym koszmarem. Jednak to właśnie w chwili, gdy wszystko ma się zakończyć K. zdaje sobie sprawę ze swej zachłanności i jałowości własnego życia. Dopiero w obliczu śmierci przerażenie pozwoliło mu uświadomić sobie możliwość przyjaźni i miłości i paradoksalnie w chwili śmierci po raz pierwszy uwierzył w życie.



Opierając się na teorii Freuda oraz idąc za przykładem Ericha Fromma i jego analizy, chciałabym teraz przedstawić moją własną analizę snu Alicji, bohaterki powieści Alicja w krainie czarw

W śnie dziewczynki widzimy dużą ilość postaci fantastycznych, mają one formę zwierząt lub przedmiotw jednak cechy, jakie posiadają i ich zachowanie są całkowicie ludzkie. Można się łatwo domyślić, że powodem powstania we śnie takiego rodzaju postaci, mogą być bajki czytane dziewczynce przed zaśnięciem. Analiza kilku z nich pomoże w rozszyfrowaniu znaczenia tego snu.

Sen Alicji rozpoczyna się spostrzeżeniem Białego Krlika, ktry ubrany jest w kamizelkę i ma zegarek. Do tego bardzo się spieszy. Osobą, ktra mogła wywołać takie skojarzenia u bohaterki jest jej ojciec, ktry jest bardzo zapracowany i nie ma czasu dla crki. Teorię tą potwierdza sposb, w jaki Biały Krlik odzywa się do Alicji Co ty tu robisz Marianno? Biegnij w te pędy do domu i przynieś mi parę rękawiczek i wachlarz. Ale już! Jako głowa rodziny ojciec na pewno często wydaje rżne polecenia.

Kolejną napotkaną przez Alicję osobą jest Pan Gąsienica Wspięła się na paluszki i natychmiast zauważyła ogromnego, niebieskiego Pana Gąsienicę. Siedział wygodnie z rękami skrzyżowanymi na piersiach i pykał wolno i uroczyście z olbrzymiej fajki, nie zwracając najmniejszej uwagi na otoczenie . Ta postać przywodzi na myśl dziadka dziewczynki. Świadczą o tym słowa przez niego wypowiadane co chcesz przez to powiedzieć?- zapytał surowo pan Gąsienica.- Wytłumacz się! a także fakt, że każe Alicji recytować Ojca Wergiliusza , być może dziadek jest w stosunku do bohaterki surowy i często sprawdza jej wiedze. Ponadto Pan Gąsienica daje Alicji radę jak ma urosnąć. Symbolizuje to, że dziadek wychowuje swoją wnuczkę jest jej mentorem w dorastaniu.

Dość znacząca w tej analizie może się okazać trochę zwariowana postać Krlowej Kier. Chciałabym tu wysunąć być może kontrowersyjna hipotezę, iż może ona symbolizować matkę Alicji. Jako uzasadnienie chciałabym dodać, że wg. Freuda silne i wyraziste elementy snu są najczęściej związane z osobami nam najbliższymi lub wydarzeniami wywołującymi w nas skrajne uczucia. Krlowa Kier jest postacią mająca władzę, wydającą rozkazy, ktre muszą być respektowane, jest bardzo surowa i wzbudza strach. Prawdopodobnie mama Alicji jest panią domu, ktra silną ręką trzyma zarwno służbę, jaki i dzieci. Ulubionym zajęciem Krlowej Kier jest skazywanie na śmierć z byle błahego powodu. Świadczyć to może o częstych karach, jakie Alicja otrzymuje od matki i ktre uważa za niesprawiedliwe i zbyt surowe. Ponadto w całej książce obserwujemy brak porozumienia Alicji prawie wszystkimi postaciami. Dziewczynka nie rozumie ich zachowań.

W trakcie trwania powieści Alicja często zmienia swj rozmiar. Na samym początku, gdy bohaterka chce się dostać do ogrodu znajdującego się za małymi drzwiczkami, obserwujemy kilkakrotną zmianę wielkości dziewczynki. Niestety żaden z uzyskiwanych rozmiarw nie pozwala jej osiągnąć celu, gdyż raz jest za duża i nie mieści się przez drzwiczki a raz za mała i nie może dosięgnąć klucza. Można to odnieść do zjawiska z życia codziennego. Dzieci bardzo często słyszą, że są na coś za małe, więc im tego nie wolno, a chwile pźniej dowiadują się, że na coś innego są już za duże i im nie wypada. W efekcie dzieci są sfrustrowane i myślą, że niczego im nie wolno.

Podsumowując, widzimy, że w śnie Alicji postaci mają cechy dorosłych, świat w ktrym rozgrywa się akcja jest dziwnym nieznanym miejscem. Pytania zadawane przez Alicje pozostają bez odpowiedzi albo odpowiedzi są całkowicie niezrozumiałe dla małego dziecka. Sama Alicja mwi: Trochę to trudno zrozumieć… nasuwa jakieś myśli.. ale nie wiem dokładnie jakie! Dlatego też uważam, że sen Alicji można zinterpretować jako obraz świata dorosłych widziany oczyma dziecka. Kraina czarw to rzeczywistość dorosłych, zbyt zagmatwana dla dziecka.



W omwionych powyżej książkach sen stanowił podstawowy czynnik kreacji świata przedstawionego. Innym przykładem oniryzmu w literaturze może być przenikanie obu płaszczyzn: realnej i fantastycznej tworząc kompozycję w ktrej ciężko odrżnić jawę od snu. Do takich utworw zaliczyć możemy Sklepy Cynamonowe Brunona Schulza. W opowiadaniach tych autor tworzy dziwną rzeczywistość przypominającą marzenie senne.

W świecie stworzonym przez Schulza czas i przestrzeń przestały być czymś stałym i jednoznacznym. Są subiektywne, zależne od psychiki człowieka. Czytelnik ma wrażenie, że czas płynie raz szybciej raz wolniej Wśrd sennych rozmw upływał niepostrzeżenie czas i biegł nierwnomiernie, robiąc niejako węzły w upływie godzin, połykając kędyś całe interwały trwania. W opowiadaniach Schulza przeszłość, teraźniejszość i przyszłość nieustannie mieszają się ze sobą i przenikają wzajemnie.

Podobnie niejednoznaczna i zmienna jest przestrzeń pokazana w tych opowiadaniach. Świat przedstawiony został przetworzony przez wyobraźnię pisarza. Wszystko dzieje się zasadniczo w jednym prowincjonalnym miasteczku. Jego granice wyznaczają przestrzeń bezpieczną. Ostoją bezpieczeństwa jest dom stanowiący dla bohatera środek świata. Obawę budzi każde wydarzenie grożące temu porządkowi np. wichura. Przestrzeń podlega rozmaitym przeistoczeniom, jest ruchliwa i zmienna.

Metamorfozom w Sklepach cynamonowych ulegają także ludzie, wśrd ktrych najciekawszą postacią zdaje się być ojciec wyposażony w niezwykłą osobowość, niemalże magiczną. W tej literackiej kreacji ojciec jest kluczem do tajemnic istnienia i tworzenia. Bohaterowie opowiadań Schulza zostali podzieleni według płci. Kobiety (matka, Adela) uosabiają zwyczajność, przyziemność, materialność i narzucają swoją wolę. Ojciec przekracza tę zwyczajność, ucieka od niej. Jest artystą i filozofem, prbującym wyjaśnić zagadki bytu. Ojciec pragnie tworzyć coś nowego, chce być nowym demiurgiem. Jego starania wielokrotnie kończą się klęską bo teorie nie są rozumiane, ptaki rozgania Adela, a on sam nie może uwolnić się od erotycznej fascynacji kobietami.

Ponad to oniryczna rzeczywistość ujawnia się głwnie w niezwykłości języka jakim posługuje się autor. Wyjątkowe nagromadzenie metafor oddaje najważniejszą właściwość świata przedstawionego: jego nieokreśloność, chwiejność, zmienność. W ten sposb daje się zatrzeć granicę między realnością a fantazją. Zwyczajne rzeczy autor potrafi przedstawić w sposb zaskakująco odbiegający od zwyczajności. Dzięki temu pokazywana rzeczywistość staje się marzeniem sennym w ktrym wszystko jest możliwe.



Kolejnym utworem, w ktrym podstawowym tworzywem jest wyobraźnia i sen jest dramat Szekspira Sen nocy letniej . Autor zastosował dualizm świata przedstawionego, obok świata realnego istnieje świat fantastyczny. Pewnej nocy środka lata granica pomiędzy tymi światami się zatarła. Las, w ktrym rozgrywa się akcja staje się miejscem gdzie jednocześnie działają jawa i sen. Szekspir tworzy obraz przypominający wierzenia pierwotnych ludzi lub fantazje dziecka. Las zamienia się w miejsce magiczne dzięki obecności elfw i ich czarw.

Wśrd postaci dramaty możemy wyodrębnić dwa kręgi. Pierwszy z nich to krąg ludzi. Symbolizują oni zwyczajność i przyziemność. Drugim jest krąg elfw, symbolizujący niezwykłość i magię. Elfy pokazują nam, że wszystko może się zdarzyć np. człowiek przemieni się w osła lub zakochany do szaleństwa nagle się odkocha. To właśnie czary elfw zastosowane na zwykłych ludziach sprawiły, że nie można odrżnić, co jest jawą a co snem, czy zachowanie kochankw jest prawdziwe czy tylko im się śni. W tę magiczną noc zaciera się rżnica między snami postaci realnych, ich działaniem i działaniem elfw, jakby dla potwierdzenia słw: Wariat, poeta, człowiek zakochany- są utworzeni wszyscy z wyobraźni



Podsumowując widzimy, że sen może stanowić podstawowy czynnik kreacji świata przedstawionego lub tworzyć kompozycję, ktra balansuje pomiędzy rzeczywistością a fantastyka, między jawą a snem. Wrażenie marzenia sennego autorzy uzyskują poprzez zastosowanie języka poetyckiego, pełnego metafor i porwnań. Postaci zyskują cechy nadprzyrodzone i magiczne. Elementy te nadają utworom plastyczności i płynności. To wszystko sprawia, że czytelnik ma wrażenie jakby śnił razem z bohaterami.






Przykadowe prace

Praca z rekreacji i usprawnienia fizycznego- struktura rozgrzewki i jej rola w przygotowaniu organizmu do wysiłku fizycznego

Praca z rekreacji i usprawnienia fizycznego- struktura rozgrzewki i jej rola w przygotowaniu organizmu do wysiłku fizycznego STRUKTURA ROZGRZEWKI I JEJ ROLA W PRZYGOTOWANIU ORGANIZMU DO WYSIŁKU FIZYCZNEGO I. ROZGRZEWKA I JEJ ROLA Sport odgrywa w naszym życiu bardzo ważną rolę. Każ...

Tales z Miletu - Filozofia

Tales z Miletu - Filozofia Tales z Miletu, grecki filozof, matematyk, astronom, inżynier i podrżnik. Zaliczony do siedmiu mędrcw szkoły jońskiej. Nazywany ojcem greckiej nauki i jońskiej teorii filozofii przyrody. Tales jako pierwszy nie zgadzał się z mitologicznym obrazem stworzenia ...

Oko - budowa i zasada działania. Daleko i krtkowzroczność

Oko - budowa i zasada działania. Daleko i krtkowzroczność Zdolność układu nerwowego do odbierania bodźcw świetlnych i przetwarzania ich w mzgu na wrażenia wzrokowe jest określana jako zmysł wzroku. Anatomiczną postacią tego zmysłu jest narząd wzroku, k...

Rżne oblicza wsi w literaturze polskiej

Rżne oblicza wsi w literaturze polskiej Rżne oblicza wsi w literaturze polskiej Wieś staje się tematem literackim już w literaturze staropolskiej. Od samego początku można też wyodrębnić dwa rżne spojrzenia na wieś i tematykę wiejską. Już w m...

Maria Skłodowska-Curie

Maria Skłodowska-Curie Maria Skłodowska-Curia (7.XI.1867 – 4.VII.1934) Dzieciństwo i młodość Marii śkłodowskiej upłynęly w Warszawie. Ojciec jej był nauczycielem fizyki i matematyki w warszawskim gimnazjum. Matka początkowo prowadziała pensję, a nast...

Rżne oblicza miłości na przykładzie Biblii

Rżne oblicza miłości na przykładzie Biblii ?Miłość nie jedno ma imię? ? to powiedzenie z pewnością zna każdy z nas. Trudno jest bowiem ustalić jednoznaczną definicję tego słowa, ktre już przy wypowiadaniu wyzwala wiele emocji. Miłość...

"Do przyjacił Moskali".

"Do przyjacił Moskali". W wierszu tym poeta wyraża swoją pogardę dla cara i jego wspłpracownikw za śmierć Rylejewa, uwięzienie Bestużewa oraz ujawnienie praktyk szpiegowsko-donosicielskich wspłpracownikw cara. Przejawy sympatii poety do narodu rosyjskiego: u...

Kalendarium listopad 1918 - luty 1919.

Kalendarium listopad 1918 - luty 1919. DATA ZNACZENIE DLA POLSKI 6 listopada 1918 – proklamowanie Republiki Tarnobrzeskiej. Okres, ktry nie miał wielkiego znaczenia dla Polski 7 listopada 1918 – utworzenie rządu ludowego w Lublinie. Okres, ktry nie miał wielkiego znaczenia dla Polski 8 lis...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry