• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: "Noc Lis...

Nawigacja

"Noc Listopadowa" - Stanisław Wyspiański - motywy mitologiczne



"Noc Listopadowa" - Stanisław Wyspiański - motywy mitologiczne




Dramat Wyspiańskiego "Noc Listopadowa" jest zbudowany na zasadzie konstrukcji, ktrej podstawą jest historia a także przestrzeń, ściśle ze sobą powiązane i przeplatające się nawzajem. Pomiędzy nimi, a w zasadzie ponad nimi rwnocześnie rozgrywa się wątek mityczny. Rezultatem zastosowania takiej konstrukcji jest wzajemne przenikanie się treści historycznych z mitycznymi. Można to nazwać pewnego rodzaju "interpretację historii przez mit".



Mity, a zarazem postacie mitologiczne występujące w tym utworze nie są jednorodne, gdyż geneza ich, ich pochodzenie jest zrżnicowane. Wyspiański wykorzystał najpowszechniejsze i najbardziej dostępne w owych czasach eposy Homera. W większości na ich podstawie ułożył plan mitologiczny swojego utworu. Bstwa Olimpu w rozwoju wydarzeń pełnią bardzo ważną rolę. Wymienić tu należy Atenę, Pallas, Aresa, dalej Hermesa, aż w końcu ostatecznie kierującego wydarzeniami, władcę Olimpu - Zeusa. Spośrd postaci mitologicznych nie pochodzących z dzieł Homera wyrżnić trzeba Demeter wraz crką Korą, boginie zwycięstwa Niki - spod Cheronei, spod Tremopil, a także nowożytną Nike Napoleonidw.



Wyspiański nadaje owym bstwom funkcję podobną jaką spełniały w eposach Homera wraz z jego charakterystyczna homerycka intrygą, ktrej są agresorami. Intrygę taka stanowi tutaj klęska narodu, tragedia ludzi, ktrych los stał się obojętny bogom.

Niektre bstwa pochodzące z mitologii homeryckiej miały swe odwzorowanie w rzeźbach zdobiących pałac Łazienek, ktre na pewno rwnież podziałały na wyobraźnie mistrza.

Jak już wspomniałem występuje także grupa mitycznych postaci nie występujących u Homera, ani w warszawskich Łazienkach. Wyspiański umieszcza w swym świecie przedstawionym boginie zwycięstwa Niki; spod Cheronei co "wieńce niesie choinowe", Tremopil, a także Napleonidw:

"U każdej skrzydła smutkiem przywarte do torsu a u każdej w ręku mitologiczny wieniec (...) U stp ich napisy kolejne: Austerlitz, Wagram, Friedland, Marengo."



Wyspiański na kanwie tych bogiń zastosował pewien chwyt literacki, pewna modyfikację znaczeniową. Jak wiemy Nike oznacza 'zwycięstwo'; w mitologii greckiej pod taką nazwą występowała bogini zwycięstwa, a także bogini będąca alegorią zwycięstw Napoleona. U Wyspiańskiego natomiast w dramacie "Noc Listopadowa" nie jest to bogini tylko i wyłącznie zwycięstwa, ale paradoksalnie rwnież klęski. Nike spod Cheronei jest jak wiadomo boginią tragicznej klęski Grekw. Niki utożsamiane są w tym utworze raczej jako bstwa śmierci, bardziej tragizmu niż triumfu. Ta modyfikacja odgrywa silną rolę w scenach dramatycznych utworu, a zarazem ważna jest dla samej idei dramatu opiewającego powstanie z roku 1830.



Chyba najważniejszą scena całego świata przedstawionego jest scena pożegnania się dwch bogiń, matki i crki, Demeter i kory. Owa scena znajduję tutaj głębszą wymowę, nabiera innego wymiaru niż w znanym nam micie mwiącym o przemianach w naturze, o powracających stale porach roku, ożywiania przyrody itd. W tym utworze czytelnik interpretuje ten mit jako coś o znacznie szerszym zakresie ideowym; jakby kolej życia, a potem śmierci i ich wzajemny związek. Coś umiera, żeby coś mogło znw żyć. Kora w dramacie mwi:



"Umierać musi, co ma żyć."



Pożegnanie się bogiń w utworze Wyspiańskiego odgrywa się w parku Łazienkowskim, tuz obok pomnika Jana III Sobieskiego - krla, wielkiego zwycięscy. Dzieje się to właśnie w ową noc wybuchu powstania. Jednocześnie pod pomnikiem schodzą się spiskowcy z Nabielakiem i Goszczyńskim na czele, szykujący sie zaraz do ataku na Belweder.



To właśnie tutaj odbywa się charakterystyczny pożegnalny dialog Demeter i kory, rwnocześnie przeplatający się z dialogiem podekscytowanych i niepewnych belwederczykw. To samo miejsce, ten sam czas:



"Przystanęli tak bohaterowie młodzi

na ogrodzie w bolesnej zadumie,

a oto przy drzew śpiewnym szumie

niewiast dwie pośrodkiem przechodzi.



Idą środkiem, śrd młodych szeregu."



Co prawda rozmowy obydwie ciągną się swoim własnym tokiem, jednakże czytając je można zauważyć jak one się wzajemnie przeplatają, a zarazem przerywają.



Można stwierdzić przez to szczeglnie wytworzona przestrzeń, strukturę i czas. Spotkanie belwederczykw co prawda dzieje się w czasie rzeczywistym, jednakże motyw pożegnania się bogiń wciąż trwa i odnawia się co roku. To właśnie sprawia, że owa sytuacja w Warszawie przestaje być tylko realną, wczesną sytuacją, ale nabiera ona nowych cech.



Mit o Demeter i Korze, odbywający się tutaj, nadaje przestrzeni pewna cechę nieskończoności, a czasowi wieczności, przybierając zaistniałej sytuacji element ponadczasowości. Rwnież stwarza to załamanie się ramy historycznej i realnej utworu, tworząc z niego dramat ponadhistoryczny, zawierający przesłanie, ktre "zawsze i wszędzie się dzieje", ktre powtarza się stale wynikając z naturalnego prawa istnienia. Sceny te zatem podlegają działaniu ponadczasowości mitu.



Z kolei we fragmencie, w ktrym prezentowana jest inwokacja Pallady przywołującej bogw, występuje inna zależność. Przywoływanie w szczeglności Nik przez Pallas jest swojego rodzaju przytaczaniem odmiennych przestrzeni, nie tylko przestrzeni mitw, lecz wynikających z ich genezy; Aten, Salaminy, Maratonu, Troi, Termopil, Cheronei a także miejsc walk Napoleona (Nike Napoleonidw):

"Pod Moskwę, na gniazdo Carw..."



Jak widać bogiń nie można tylko odwoływać do mitw, ale także do historii. Przywoływane zdarzenia z przeszłości wywodzą się z mitologii co prawda, ale rzutują one wielkie przestrzenie dziejw. I właśnie te same bstwa uczestniczące w wielkich wydarzeniach na przestrzeni wiekw są obecnie tej pamiętnej nocy z listopada 1830 roku, tutaj w Szkole Podchorążych. To one przecież oblatywały miejsca wielkich zwycięstw i klęsk, więc i one 'przyleciały' na wołanie Pallady do Warszawy.



Owe przyzywanie Nik wiąże się samoczynnie z przyzywaniem historii. To jakby powielanie zapisanych już dziejw. To wszystko odejmuje jakby znaczenia ludzkim trudom i zmaganiom jako siły ludzkiej woli. Albowiem zawsze zwyciężają Niki, a nie bohaterowie, polegli ludzie.



Sceny dramatyczne, przyszłe, ktre dopiero rozegrają się na 'łamach' dramatu historycznego, już dawno zostały więc zamknięte w ramach dokonanych czynw, a zarazem schematycznie powtarzających się dziejw. Motyw rozszerzania przestrzeni i czasu tylko uspokaja; spokojnie zapowiada zwiastuje sens wydarzeń, ktry z gry został określony w kategoriach klęski, przelewu polskiej krwi i śmierci.



BIBLIOGRAFIA:

? Stanisław Wyspiański– Noc Listopadowa, Wydawnictwo Literackie, Krakw - Wrocław 1984.

? Jan Nowakowski – Biblioteka analiz literackich - Warszawianka, Noc Listopadowa

? Adam Grzymała-Siedlecki – Wizja i rzeczywistość w Nocy Listopadowej, Krakw 1976.






Przykadowe prace

W malinowym Chruśniaku- Leśmian- analiza i interpetacja (plan)

W malinowym Chruśniaku- Leśmian- analiza i interpetacja (plan) 1. Leśmian ? zawsze oryginalny, indywidualista - własny styl pisarski, - ponad podziałami i przynależnościami - nie odnosił się do sytuacji politycznej- tym się wyrżniał 2. Wiersz - najsłynniej...

Bezrobocie

Bezrobocie I. Definicja "bezrobocia". Na rynku pracy, czyli tam gdzie spotyka się popyt i podaż na pracę lub też potencjalni pracobiorcy z pracodawcami, można wyrżnić kilka grup osb. Przede wszystkim s to: aktywni i bierni zawodowo. Aktywni to ci, ktrzy pracuj lub pozostaj bezrobotni, za b...

Podatki lokalne

Podatki lokalne Daniny publiczne nakładane na osoby prawne i fizyczne na określonym terytorium przez organy do tego uprawnione; stanowią dochody własne gminy, ustalane są i pobierane na podstawie ustaw podatkowych. Wjt, burmistrz lub prezydent ma prawo do udzielania ulg, odroczeń i umorzeń oraz d...

Biografia - Jan Sebastian Bach

Biografia - Jan Sebastian Bach Jan Sebastian Bach urodził się 21 marca 1685 roku w Eisenach, w Turyngii, zmarł 28 lipca 1750 roku w Lipsku. Był najmłodszy z rodzeństwa. Matka, Elżbieta z domu Lammerhirt, umarła, gdy miał lat dziewięć, a zaraz po niej odszedł i ojc...

Krtka charakterystyka Antygony

Krtka charakterystyka Antygony Miłość, zazdrość, wspłczycie, chęć zdobycia władzy, egoizm, bl po stracie najbliższych. Są to uczucia, z ktrymi dzisiejszy człowiek styka się nieustannie, nieustannie musi z nimi walczyć lub o nie zabiegać.Te wła...

Kolonizacja w XIX w

Kolonizacja w XIX w Powstanie Sipajw 1857–1858, oglnonarodowe powstanie w Indiach przeciw Anglikom wszczęte przez tubylczych żołnierzy; po zajęciu Delhi cesarzem ogłoszono Bahadura Szaha II z dynastii Wielkich Mogołw; w 1858 okrutnie stłumione, jednak Anglia przejęła bezpo...

W jaki sposb Mikołaj Rej przedstawił społeczeństwo polskie XVI wieku w "Krtkiej rozprawie"?

W jaki sposb Mikołaj Rej przedstawił społeczeństwo polskie XVI wieku w "Krtkiej rozprawie"? "Krtka rozprawa" jest jednym z pierwszych utworw Mikołaja Reja (napisał ją licząc 38 lat, ale też twrczość rozpoczął już w wieku dojrzałym). Utwr wydany zost...

Das Fernsehen macht Kinder nervos und agressiv

Das Fernsehen macht Kinder nervos und agressiv Gestern kaufte ich eine Zeitung. Es gefiel mir sehr, weil dort ein Artikel uber das Fernsehen war. Sein Thema war: " Das Fernsehen macht Kinder nervos und agressiv". Ich mochte die Argumente, die meine Meinung bestatigen, vorstellen. Vor allem meine ich, dass viele unp...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry