• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Organiza...

Nawigacja

Organizacje pozarządowe w Krlestwie Polskim w 1830r.



Organizacje pozarządowe w Krlestwie Polskim w 1830r.




W latach 1815 – 1830 organizacje spiskowe powstawały przede wszystkim w kręgach młodzieży gimnazjalnej i studenckiej. Dla tej młodzieży wyzwaniem stała się mickiewiczowska Oda do młodości, wzywająca do działania i zmian. W tym okresie zawiązało się ponad 70 organizacji konspiracyjnych – głwnie w Warszawie i Wilnie. Wszystkie one przechodziły znamienną ewolucję: od kłek samokształcenia do związkw politycznych. W 1817 roku Ludwik Mauerberger utworzył w Warszawie Związek Przyjacił pod godłem Panta Koina; w 1819 roku powstał Związek Braci Polakw, w ktrym działali m.in. Tadeusz Krępowiecki i Wiktor Heltman. Najdłużej działającą organizacją młodzieży było Towarzystwo Filomatw, założone w Wilnie w 1817 roku m.in. przez Tomasza Zana i Adama Mickiewicza, rozbite aresztowaniami w 1823 roku.

Wśrd oficerw armii Krlestwa Polskiego także powstawały tajne organizacje. Major Walerian Łukasiński założył w 1819 roku Wolnomularstwo Narodowe, dwa lata pźniej przemianowane na Towarzystwo Patriotyczne. Do Towarzystwa, ktre utrzymywało kontakty z tajnymi związkami młodzieży, należeli oprcz oficerw także ziemianie i urzędnicy. Z inicjatywy ppor. Piotra Wysockiego w Szkole Podchorążych powstało w 1823 roku tajne sprzysiężenie. Młodzi spiskowcy w nocy z 29/30 XI 1830 roku atakiem na Belweder dali sygnał do powstania.





WOLNOMULARSTWO NARODOWE – tajna organizacja niepodległościowa w formach organizacyjnych zbliżona do masonerii, założona w 1819 roku w Warszawie przez majora W. Łukasińskiego; celem odbudowy niepodległego państwa polskiego pod berłem Aleksandra I (przeciwne temu były loże poznańskie); prawe skrzydło Wolnomularstwa Narodowego z Łukasińskim chciało oprzeć walkę o niepodległość na szlachcie i inteligencji, lewe - z J. Szrederem – wysuwało hasło uwłaszczenia chłopw, by w ten sposb włączyć ich do walki z zaborcami; 1820 wskutek rosnących sprzeczności i wzrastającym ryzykiem dekonspiracji Łukasiński rozwiązał organizację (na jej zrębach rok pźniej utworzył Towarzystwo Patriotyczne).





ŁUKASIŃSKI WALERIAN – (1786 – 1868) – żołnierz, major wojsk Krlestwa Polskiego; 1819 założył Wolnomularstwo Narodowe – organizację masońską, stawiającą sobie za cel odzyskanie przez Polskę niepodległości; 1821 przekształcone w Towarzystwo Patriotyczne; zdemaskowany, skazany na 7 lat więzienia (po prbie ucieczki wyrok zwiększono do 14 lat). (...)





ZWIĄZEK KOSYNIERW – 1820 – 21 tajna organizacja niepodległościowa w Wielkopolsce, wyłoniona z Wolnomularstwa Narodowego; program niechętny reformom społecznym, kładący nacisk na odzyskanie niepodległości, członkowie rekrutowali się z kręgw zamożniejszej szlachty, do głwnych działaczy należeli: I. Prądzyński, M. Mielżyński, L. Szczaniecki, J. N. Umiński; 1821 Związek Kosynierw wszedł w skład Towarzystwa Patriotycznego tworząc prawe skrzydło przeciwne Łukasińskiemu i jego koncepcji wiązania polskiego bytu państwowego z Rosją.





TOWARZYSTWO PATRIOTYCZNE - działająca w latach 1821 – 26 w Warszawie tajna organizacja niepodległościowa byłych członkw Wolnomularstwa Narodowego i Wielkopolskiego Związku Kosynierw, dążąca do odbudowy Polski; organizator i przywdca major Walerian Łukasiński, po jego uwięzieniu podpułkownik S. Krzyżanowski; rozmowy o wspłdziałaniu z rosyjskimi dekabrystami, po upadku ich powstania ujawnienie i rozbicie Towarzystwa Patriotycznego; sąd sejmowy 1827 – 1828 skazał aresztowanych członkw na nieduże kary, oddaliwszy zarzut zbrodni stanu.





TOWARZYSTWO SZUBRAWCW – działająca 1817 – 22 w Wilnie grupa literatw i Satyrykw podejmująca prześmiewcze i antyklerykale tradycje oświecenia w publikacjach na łamach Tygodnika Wileńskiego i Wiadomości Brukowych; wśrd członkw M. Baliński, L. Borowski, I. i J. Chodźko, A. Gorecki, K. Kotym, Jędrzej Śniadecki (od 1819 roku prezes), T. Zan; przetrwało działalność wskutek represji polski carskiej.





TYGODNIK WILEŃSKI – czasopismo naukowo – literackie wydawane w Wilnie, w latach 1815 – 22 (od 1818 dwutygodnik); związane z Towarzystwem Szubrawcw, utworzone z inicjatywy J. Lelewela i najpierw przez niego kierowane, od 1818 kolejno przez M. Balińskiego, I. Szydłowskiego, M. Olszewskiego, reprezentowało orientację klasycystyczną, debiutowali na jego łamach m.in. A. Mickiewicz, J. Korzeniowski, A. Chodźko, A. E. Odyniec.







PANTA KOINA – Związek Przyjacił – (gr. wszystko wsplne) tajna organizacja studencka założona w 1817 w Warszawie przez Ludwika Mauersbergera; od 1819 oddział w Berlinie; nieliczna o charakterze samokształceniowym, programowo nawiązywała do idei oświeceniowych i rewolucji francuskiej, potępiała despotyzm carski, wyzysk chłopstwa i zachowawczą rolę Kościoła; 1822 zdekonspirowana, przymusowo rozwiązana.





MAUERSBERGER Ludwik (1796 – 1823) – działacz niepodległościowy; 1817 jako student medycyny Uniwersytetu Wileńskiego wspłzałożyciel tajnej organizacji Panta Koina (Wszystko wsplne), 1819 wyjechał do Berlina, by tam kontynuować studia; aresztowany 1822 po uwolnieniu zmarł na gruźlicę.





FILOMACI – (gr. miłośnicy nauki) tajne stowarzyszenie studentw i absolwentw Uniwersytetu Wileńskiego, działające 1817 – 23; jeden z typowych dla początkowych lat XIX w. patriotycznych związkw młodzieży. Założone 1 X 1817 przez m.in. A. Mickiewicza, J. Jeżowskiego, o. Pietraszkiewicza, T. Zana, działało do 1821 jako Towarzystwo Filomatyczne, następnie jako towarzystwo bez nazwiska (od 1822 tzw. Biali) tworzące zakonspirowane kierownictwo związkw podległych. Liczyło około 20 członkw (m.in. J. Czeczot, I. Domejko, J. Kowalewski, T. Łoziński, F. Malewski, J. Sobolewski). Stowarzyszenie łączyło idee XVIII – wieczne (racjonalizm, kult nauki, utopizm moralny, przekonanie o kluczowej dla postępu roli oświaty i wychowania) z romantyczną już wiarą w siłę młodości. Program filomatw ewoluował od samokształcenia i samodoskonalenia moralnego, poprzez pracę na dobro i pomyślność kraju (gł. Rozumianą jako przygotowanie kadry nauczycielskiej), po dążności niepodległościowe. W początkowej fazie (1818 – 19) filomaci zajmowali się dyskutowaniem prac własnych oraz najnowszych prądw umysłowych i estetycznych w Europie; po opuszczeniu Wilna przez kilku najwybitniejszych przedstawicieli związku pojawił się w nim wyraźny kryzys programowy; dalsze losy ruchu przebiegają w atmosferze ostrego sporu między zwolennikami koncepcji pierwotnej (m.in. Jeżowski) i opowiadającymi się za patriotycznym odcieniem programu (A. Mickiewicz). W atmosferze tej tworzono kolejne związki podległe – niższe ogniwa filomatyzmu. 1820 nakazem rektorskim została zlikwidowana działalność Zgromadzenia Pożytecznej Zabawy (Promieniści kierowani przez T. Zana) – organizacji o charakterze masowym; w jego miejsce powstało tajne zgromadzenie Filaretw – najniższe w hierarchii ogniwo filomackie. 1823 na skutek przypadkowej dekonspiracji filaretw rozpoczęło się śledztwo wdrożone prze N. Nowosilcowa, obejmujące b. Szerokie kręgi młodzieży wileńskiej; 1824 wielu filaretw skazano na banicję, a niektrych na orzeczone dodatkowe kary więzienia, rozpoczęła się także czystka wśrd kadry profesorskiej Uniwersytetu Wileńskiego. Historia ruchu znalazła swoje odbicie w III części Dziadw A. Mickiewicza. Większość filomatw (poza Mickiewiczem, autorem m.in. hymnu ruch Hej użyjmy żywota, programowego wiersza Już się z pogodnych niebios...) prbowała swoich sił w poezji (gł. J. Czeczot), nie osiągając jednak poważniejszych sukcesw.





FILARECI – tajny patriotyczny związek młodzieży wileńskiej; założony VI 1820 przez Tomasza Zana (duży wspłudział J. Czeczota i F. Malewskiego), w miejsce Zgromadzenia Pożytecznej Zabawy (tzw. Promienistych); jego program był częścią ruchu filomatw; 1822 liczył 176 członkw, 1823 wykryty przez N. Nowosilcowa; 1824 w procesie politycznym 20 filomatw skazano do odległych guberni (T. Zana, J. Czeczota i a. Suzina dodatkowo na karę więzienia), 4 profesorw relegowano z katedr (w tym J. Lelewela); ze stanowiska kuratora wileńskiego okręgu szkolnego ustąpił A. J. Czartoryski; śledztwem objęto także kręgi uczniw szkł średnich; martyrologiczny obraz losu filaretw pozostał w III części Dziadw A. Mickiewicza.





PROMIENIŚCI Towarzystwo Przyjacił Pożytecznej zabawy – patriotyczna organizacja studentw wileńskich założona w 1820 roku przez Tomasza Zana i w tym samym roku rozwiązana.





TOMASZ ZAN – poeta, wspłtwrca Filomatw, 1820 założyciel Promienistych, 1820 Filaretw, ktrym przewodniczył; członek Towarzystwa Szubrawcw, jeden z najbliższych przyjacił Adama Mickiewicza; 1824 w procesie młodzieży wileńskiej skazany na rok twierdzy i dożywotnie zesłanie(...)





Te wymienione wyżej stowarzyszenia i związki, to tylko niektre. Zostały opisane jako najważniejsze organizacje pozarządowe powstałe (i zlikwidowane) w okresie 1815 – 1830. Choć każda z nich na inny sposb, to jednak wszystkie walczyły o to samo – o niepodległość ziem znajdujących się pod trzema zaborami i poza granicami Krlestwa Polskiego i o to, by z powrotem stały się jednym państwem. Wszystkie te organizacje zakładały, iż w młodości drzemie siła i tajnie zorganizowana przez samą siebie młodzież pełna wiary i tej właśnie siły potrafi zdziałać w tej sytuacji więcej niż rząd. Odzwierciedlenie tego założenia odnajdujemy w słowach Adama Mickiewicza, ktry pisał:







Bez serc, bez ducha, to szkieletw ludy;

Młodości! dodaj mi skrzydła!

Niech nad martwym wzlecę światem

W rajską dziedziną ułudy:

Kędy zapał tworzy cudy,

Nowości potrząsa kwiatem

I obleka w nadziei złote malowidła

(...)

Młodości! ty nad poziomy

Wylatuj, a okiem słońca

Ludzkości całe ogromy

Przenikaj z końca do końca.



Patrz na dł – kędy wieczna mgła zaciemia

Obszar gnuśności zalany odmętem:

To ziemia!

(...)

Razem, młodzi przyjaciele!...

W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele;

Jednością silni, rozumni szałem,

Razem, młodzi przyjaciele!...



/Oda do młodości/










Przykadowe prace

Analizę monologu Makbeta uczyń podstawą charakterystyki bohaterw i świata w dramatach Szekspira.

Analizę monologu Makbeta uczyń podstawą charakterystyki bohaterw i świata w dramatach Szekspira. Analizę monologu Makbeta uczyń podstawą charakterystyki bohaterw i świata w dramatach Szekspira. William Szekspir urodził się w 1564 roku w Angli, w rodzinie mieszczańsk...

Romek i Julka - dialog między Romeo i Julią w dzisiejszych czasach.

Romek i Julka - dialog między Romeo i Julią w dzisiejszych czasach. Romek i Julka znają się ze szkoły i są dobrymi przyjaciłmi. W tej chwili rozmawiają przez telefony komrkowe. Romek: Cześć Julka, co robisz? Julka: Ach, oglądam Esmeraldę. Romek: Wyjdziemy...

"Cierpienie i zło jednych oddalało od Boga, a innych przynaglało do wpadnięcia w Jego ramiona" (ks. Jzef Sadzik)

"Cierpienie i zło jednych oddalało od Boga, a innych przynaglało do wpadnięcia w Jego ramiona" (ks. Jzef Sadzik) Cierpienie i zło jednych oddalało od Boga, a innych przynaglało do wpadnięcia w Jego ramiona" (ks. Jzef Sadzik). Cytat ten przedstawia nam bardzo rzeczywisty po...

Oblicza sarmatyzmu (Potocki - pozytywny, Pasek - negatywny).

Oblicza sarmatyzmu (Potocki - pozytywny, Pasek - negatywny). Wacław Potocki należy do nurtu sarmackiego XVII w. W swoich utworach porusza problemy polityczne i społeczne Polski, krytykuje pewne wczesne zachowania. "O tym szlachta, panowie, o tym myślą księża, choć się co ro...

Chłopi - streszczenie.

Chłopi - streszczenie. Roz. 1 Pewnego jesiennego dnia stara Agata wyruszyła na coroczną tułaczkę. Przy polnej drodze spotkała ks. dobrodzieja, ktry nadzorował pracę swego parobka. Wiosną i latem staruszka mieszkała u swych krewnych Kłębw, pomagając im w gospoda...

Państwo totalitarne i autorytarne

Państwo totalitarne i autorytarne Możemy rozrżnić trzy systemy polityczne: demokrację, totalitaryzm i autorytaryzm. Opierają się one na rżnych zasadach, normach i mechanizmach. System demokratyczny ma i zawsze miał wielu krytykw, sir Winston Churchill powiedział o nim: Demokra...

Dyrektywność budżetu.

Dyrektywność budżetu. Dyrektywność budżetu oznacza, że jeśli w budżecie państwa umieszcza się kwotę dochodw , to nie może być ona podstawą roszczenia państwa w stosunku do osoby trzeciej; np. dochody z podatku dochodowego od osb fizycznych -...

Hasła pozytywizmu polskiego i europejskiego, ramy czasowe epoki

Hasła pozytywizmu polskiego i europejskiego, ramy czasowe epoki RAMY CZASOWE EPOKI na zachodzie Europy lata 30-te XIX w. do 70-tych XIX w. W Polsce od 1864 (upadek powstania styczniowego) do przełomu lat 80 i 90 XIX w. Cała epoka skupiona jest wokł nauki i jej gwałtownego rozwoju. F...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry