• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Osadnict...

Nawigacja

Osadnictwo w Europie X-XIII wiek.



Osadnictwo w Europie X-XIII wiek.




Stulecia między przełomem X i XI wieku, a końcem XIII nazywamy pełnym średniowieczem. Wtedy to gospodarkę średniowieczną zachodu cechował najszybszy rozwj, narodziły się miasta europejskie, ukształtowało się w pełni społeczeństwo feudalne, rozkwitła kultura rycerska i myśl chrześcijańska. Była to epoka gruntownych zmian we wszystkich dziedzinach życia i wielkiej ekspansji. Szybkie postępy cywilizacji materialnej i głębokie przeobrażenia społeczeństwa średniowiecznego zmieniły krajobraz europejski, sposb życia i ludzką mentalność.

W wieku ważną rolę dotyczącą osadnictwa i rozwoju społeczności europejskiej odegrały najazdy ludzi z płnocy : Wikingw i Madziarzy oraz Węgrw i Arabw. Mimo złej reputacji grabieżcw i niszczycieli zawdzięczamy im odkrycie Grenlandii. Zakładali oni rwnież liczne kolonie (Islandia, Wyspy Owcze) i osady. Rozpowszechnili swoją kulturę i tworzyli struktury państwowe takie jak: Krlestwo Anglii czy Wielkie Imperium w basenie Morza Bałtyckiego.

W XI wieku po prawie siedmiu wiekach wędrwek ludw i najazdw, nadszedł okres dłuższego spokoju. Dla rolnictwa korzystna była zmiana klimatu, ktra nastąpiła na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia. Stał się on wilgotniejszy, dzięki czemu wzrsł poziom wd, a gleby uległy spulchnieniu. W pierwszym stuleciu po 1000 r. upowszechniła się znajomość lepszych żelaznych narzędzi, nauczono też się lepiej wykorzystywać pracę zwierząt, zwłaszcza koni, energię wodną i siłę wiatru.

Przede wszystkim jednak bardzo wzrosło zaludnienie Europy. Jak się szacuje w 1000 roku mieszkało w niej około 42 mln, a w 1300 roku już około 73 mln. Rozwj demograficzny napotykał jednak stale na ograniczenia, ktrymi były: wysoka śmiertelność niemowląt, głd i choroby. Gospodarkę rolną gnębiły nieurodzaje, a gromadzenie zapasw na chude lata pozostawał nierozwiązanym problemem.

Osadnictwo mimo to rozkwitało, rosła liczba nowych miast i wsi. Ludzie ostatecznie postawili na osiadły tryb życia. Najbardziej zaludniona była centralna i centralno-płnocna część Europy. Rozpoczynano zdobywanie nowych ziem pod uprawę i zamieszkanie. Osuszano bagna, nowe techniki melioracji pozwoliły na wydzieranie morzu jego terenw (we Flandrii), zaczęto karczować gaje i lasy, ktre porastały żyzne lessy. Nowe techniki rolne, ktre upowszechniły się w tym okresie, pozwoliły na ciężkich, bardziej urodzajnych gleb. Udoskonalone narzędzia rolnicze (brony, pługi, kosy, siekiery) wykonywano z żelaza. Powszechnie budowano młyny i wiatraki. Przełomem i bardzo ważnym punktem rozwoju rolnictwa było upowszechnieni tzw. trjpolwki, ktra ułatwiła wykorzystanie gruntw.

Pod wpływem procesw feudalizacyjnych oraz przeobrażeń gospodarczych zmieniło się społeczeństwo wiejski. Wydajniejsze rolnictwo nadało wsiom trwały charakter, a te , ktre wwczas powstały przetrwały w większości do XX wieku. Zgrupowanie domw i budynkw gospodarczych w osadzie spowodowało umocnienie względem więzi łączących mieszkańcw wsi. Podstawową komrką społeczną była rodzina, a mieszkańcy wsi, ktra na Zachodzie była najczęściej parafialną, tworzyli wsplnotę, ktra miała swj własny samorząd. Gwarantowały go i określały jego zakres umowy spisywane pomiędzy wjtem lub sołtysem wsi a panem feudalnym. Chłopi samodzielnie decydowali o zasadach użytkowania gruntw będący zbiorową własnością wsi, przejęli też z rąk feudala część jego władzy, zwłaszcza sądowej.

Rozwj gospodarki rynkowej zmusił feudalw do poszukiwania pieniądza, pańszczyznę zastępowali czynszami płatnymi początkowo w naturze, a w XIII wieku już powszechnie pieniędzmi. Kwitł handel na targowiskach wiejskich i miejskich. Co raz ważniejsi w społeczności stawali się rzemieślnicy (kowale, szewcy, stolarze i inni). Rozwijał się tzw. podział pracy, ktry był jednym z czynnikw rozwoju miast. Pźniej był tak głęboki, że prowadził do wąskiej specjalizacji zawodowej i wpłynął na technikę i organizację produkcji.

Szybko rosło też znaczenie handlu, ktrzy był ściśle związany z mniejszymi miastami położonymi na szlakach handlowych i okolicach silnie związanych z rzemiosłem. Miast dużych, liczących ponad 10 tyś. Mieszkańcw było w końcu XIII wieku około 60, przy czym największe z nich skupiały się w kilku zaledwie najlepiej rozwiniętych gospodarczo regionach, to jest płnocnych i środkowych Włoszech, w Flandrii, Nadrenii i Niderlandach, a poza tymi strefami tylko Paryż i Londyn liczyły po kilkadziesiąt tysięcy mieszkańcw.

Miasta średniowieczne miały rżną genezę, nie wykształcił się też jeden typ miasta. N terenach dawnego imperium rzymskiego miasta odradzały się po okresie upadku, na płnoc zaś od Alp, rozwinęły się one z osad bezpośrednio sąsiadujących z grodem, ktre we wczesnym średniowieczu gromadziły ludność rzemieślniczą i były ośrodkami wymiany. Na wybrzeżach rozwijały się porty, ale niektre z nich, znaczące w okresie wczesnego średniowiecza, zamarły zupełnie lub utraciły swoją rolę (Wolin, Birka).

Rozwj gospodarczy określi zupełnie nowe funkcje miast. We wczesnym średniowieczu były one przede wszystkim siedzibą władzy biskupa lub hrabiego, między XI a XIII wiekiem stały się w pierwszym rzędzie ośrodkami handlu i produkcji. Konsekwencją tych procesw były fundamentalne zmiany jaki zaszły w społeczeństwie. Powstała nowa warstwa społeczna – mieszczaństwo, ktrą wyrżniał tryb życia, zajęć i organizacji.

Największy zakres niezależności zdobyły w średniowieczu miasta płnocnych i środkowych Włoch, gdzie powstały miasta-państwa niezależne polityczne republiki. Najpotężniejsze z nich Wenecja, Florencja, Mediolan, Genua były jednocześnie największymi miastami Europy u progu XIV wieku. Rwnie ważne i szybko rozwijające się były osady założone przez niemieckich kupcw, zdobywających co raz więcej przestrzeni handlowej. W drugiej połowie XIII wieku utworzyły związek, czyli Hanzę na czele, ktrej stała Lubeka. Jej kupcy mieli decydujący głos w sprawie handlu w całej strefie.





OSADNICTWO NA TERENACH POLSKICH



Rozwj osadnictwa wiejskiego na prawie czynszowym.



Proces tworzenia się wielkiej własności ziemskiej i dążenie do intensyfikacji produkcji rolnej nie mogły się obejść bez wewnętrznej przebudowy tej własności, bez wcześniejszych form

osadnictwa. Już w XII wieku wykształcił się "obyczaj wolnych gości", ktry był wczesną postacią dzierżawy. Gwarantował on panu stały, zgodny z umową dochd, osadnikowi zaś dawał możliwość odejścia, gdy wywiązał się ze swych powinności, a nadto uiścił specjalną opłatę z tytułu rozwiązania umowy. W czasach pźniejszych nazwano ten "obyczaj", charakterystyczny dla pewnej fazy rozwoju feudalizmu, prawem polskim, w odrżnieniu od przyjętego już szeroko prawa niemieckiego. Zdarzało się w XII wieku, że na prawie wolnych gości osadzano nawet niewolnikw, ale odmawiano im swobodnego wychodu. U tej kategorii osadnikw bardzo wcześnie zaczął się pojawiać czynsz jako częściowa opłata feudalna. Przy powszechnym zapotrzebowaniu wielkiej własności na ręce robocze pojawiać się zaczęli osadnicy niemieccy, ktrych ucisk feudalny i względne przeludnienie wsi zachodnioeuropejskiej skłaniały do poszukiwania nowych terenw osadniczych. Nieśli oni ze sobą postać czynszowego prawa osadniczego, ktre przyjęło się u nas pod postacią prawa niemieckiego. Osadzano na nim pierwotnie Niemcw, ale pźniej także ludność rodzimą, także osadnictwo niemieckie przekształciło się w osadnictwo na prawie niemieckim. O pierwszych Niemcach jako potencjalnych osadnikach słyszymy na Śląsku ok 1175r., a o faktycznie osadzonych - w 1202r. Z kolei wzmianek o nich przybywa coraz więcej. Niesłuszny jest, zatem pogląd łączący kolonizację na prawie niemieckim dopiero z domniemanym spustoszeniem Polski w wyniku pierwszego najazdu tatarskiego (1241). Osadnictwo na prawie niemieckim przyniosło szerokie zmiany w życiu wiejskim. W celu tworzenia nowych terenw osadniczych łączono niekiedy w jedną całość dwie lub więcej osad starego typu, a kiedy indziej na większym obszarze o osadnictwie rozrzuconym tworzono jedną lub więcej nowych wsi. Przeprowadzono reformę gruntową. Charakterystyczna dla tej reformy szachownica gruntw gwarantowała wszystkim osadnikom przydział roli tej samej przeciętnie klasy. Osadnictwu na prawie niemieckim towarzyszył okres wolny od świadczeń od 8 do 24 lat, w zależności od tego, czy przy obsadzaniu wsi w grę wchodził karczunek lasu lub inne okoliczności nadzwyczajne, utrudniające

lokację. Ta tzw. "wolizna" była praktykowana rwnież dla ludności na prawie polskim, ale na dużą skalę stosowało ją dopiero prawo niemieckie. Do roli świadczenia podstawowego na rzecz pana wchodził czynsz, czyli opłata pieniężna. Opłata w zbożu schodziła na plan drugi, często miała znaczenie symboliczne. Nieduża rwnież była opłata "odrobkowa". Jako wyraz czci dla pana świadczono zwykle w okresach świątecznych daninę w mięsie. W formie podatku, czyli świadczenia na rzecz władzy publicznej, płaciły wsie na prawie niemieckim tzw. kolektę lub "berna" - na potrzeby obronne kraju, uroczystości rodzinne panującego i wykup rycerzy lub terytorium spod władzy obcej. Wieś na prawie niemieckim miała sołtysa. Otrzymywał on kawałek ziemi wolnej od czynszw. Z tego tytułu musiał uczestniczyć w służbie wojskowej. W stosunku do osadnikw pełnił namiestniczą władzę z ramienia pana wsi, a przede wszystkim był sędzią pierwszej instancji. Osadnictwo na prawie niemieckim pojawiło się najwcześniej na Pomorzu Zachodnim, ktre jednak związek z państwem utraciło w drugiej poł. XII w., oraz na Śląsku, gdzie żywo rozwijało się przez całe XIII stulecie. Do tych dzielnic napłynęło najwięcej osadnikw niemieckich. Prawo niemieckie zataczało coraz większe kręgi, przynosząc właścicielom ziemskim

coraz większe dochody, chłopom dawało w zasadzie osobistą wolność, jeżeli tylko wywiązywali się ze swoich kontaktw dzierżawowych, natomiast władcy mięli dobrze wyposażonych wojownikw.





Rozwj miast.



Okres intensywnego rozwoju miast ukazany zostaje dużym postępem społecznego podziału pracy. W osadach, do ktrych dołączają podgrodź, szybko rozwija się rzemieślnictwo. Upowszechniło się znaczenie pieniądza, a zatem także wymiany. Pojawiają się rzemieślnicy zawodowi. Osadami takimi zwykle zarządzał włodarz książęcy. Pojawia się tzw. "mir, czyli pokj monarszy, sądownictwo w osadach targowych sprawowali funkcjonariusze kasztelańscy, karząc osobno, obok samego przestępstwa, także naruszenie owego miru. Do kupcw prbowano odnosić właściwą dla rycerstwa karę za zabicie i zranienie, co miało gwarantować im bezpieczeństwo. Mir monarszy rozciągnął się także na drogi publiczne. Tymczasem na zachodzie Europy tworzył się samorządowy ustrj miejski. Na południu rolę wiodącą odegrało, obok elementu kupieckiego, osiadłe licznie w miastach rycerstwo. Tutaj wcześnie wykształciły się organa reprezentacji i rada miejska jako czynnik kontroli władzy wykonawczej. Na płnocy ciężar walki o samorządową gminę wzięły na siebie bractwa kupieckie, czyli gildie, z ktrych wyrosła sądowo-administracyjna władza miejska. W Polsce zastosowanie znalazł model płnocny, a ogniwem pośrednim w jego przeszczepianiu był Magdeburg, ktry uzyskał przywilej prawa miejskiego w 1188r. Przywilej ten posłużył w 1211r. za wzr ustrojowy Złotoryi na Śląsku, a z kolei i innym miastom. Natomiast prawo magdeburskie, ktre za pośrednictwem Halle w Saksonii w formie pouczenia dotarło, w 1235r. do Środy Śląskiej, stało się podstawą szeroko przejętego w Polsce tzw. prawa średzkiego. Podobnie prawo magdeburskie zapożyczone przez Chełmno, nazwano prawem chełmińskim. Tak zwane lokacje miast polskich na prawie niemieckim przebiegały etapami, a przywilej prawa miejskiego często zamykał dłuższy proces osadniczy. Tak np. w Krakowie jest poświadczony sołtys w 1288r, a przywilej lokacyjny krakowski pochodzi dopiero z 1257r. W sumie lokowano u nas w ciągu XIII w. więcej niż 100 miast na prawie niemieckim, ale żadne z nich nie powstało na "surowym korzeniu". Wszystkie one miały wcześniejsze zawiązki gospodarczego życia miejskiego. Radę miejską do swego modelu ustrojowego wprowadził jako jeden z pierwszych w Polsce Krakw na mocy przywileju z 1257r. Nie miał jej jeszcze wwczas nawet Wrocław, choć Krakw zasadniczo na jego ustroju się wzorował.







Tak intensywny rozwj osadnictwa w okresie od X do XIII wieku jest naturalną potrzebą rozwijającej się cywilizacji europejskiej. Ludność rozpraszała się po całej Europie w poszukiwaniu ziemi dla upraw (rolnictwo było podstawą utrzymania i wyżywienia) i surowcw potrzebnych do wyrobw rzemieślniczych.













Źrdła:

- Historia – Średniowiecze H. Manikowska, J. Tazbirowa; podręcznik do szkł średnich;

- Europa – Norman Davis;






Przykadowe prace

Kreacja Lotty jako romantycznej kochanki

Kreacja Lotty jako romantycznej kochanki Miłość cierpliwa jest... Lotta jest bohaterką powieści Johann’a Wolfganga Goethe’go Cierpienia młodego Wertera. Mężczyzna jest w niej zakochany. Werter opisuje ją w listach do swojego przyjaciela Wilhelma, przez co mo&...

Na krzyżyk na piersiach jednej panny Jana Andrzeja Morsztyna jako typowy utwr epoki baroku

Na krzyżyk na piersiach jednej panny Jana Andrzeja Morsztyna jako typowy utwr epoki baroku Barok to epoka w historii kultury europejskiej trwająca od połowy XVI stulecia do końca XVII. W Polsce tendencje barokowe pojawiają się bardzo wcześnie, już w ćwierćwieczu XVI stulecia i t...

Co to jest bezrobocie? Kto to jest "bezrobotny"? Rodzaje bezrobocia --- ściąga

Co to jest bezrobocie? Kto to jest "bezrobotny"? Rodzaje bezrobocia --- ściąga CO TO JEST BEZROBOCIE? Bezrobocie to sytuacja, w ktrej istnieje grupa pracownikw zdolna do pracy oraz gotowych ją podjąć, lecz nieznajdująca możliwości zatrudnienia. Zjawisko to jest mierzone pro...

Romantyczny charakter ballad Adama Mickiewicza.

Romantyczny charakter ballad Adama Mickiewicza. Ballady Mickiewicza to programowe dzieła polskiego romantyzmu, ściśle stosujące się do jego filozofii. Bohaterw cechuje odrzucenie racjonalnego poznawania świata, przenoszą się w sferę uczuć i fantazji; intuicyjnie interpre...

Poszukujesz przyjacił korespondencyjnych. Napisz do niemieckiej gazety młodzieżowej krtką notatkę.

Poszukujesz przyjacił korespondencyjnych. Napisz do niemieckiej gazety młodzieżowej krtką notatkę. Hallo!! Ich bin 19 Jahre alt. Ich komme aus Polen, wohne in ....(miejscowość). Ich interessiere mich fuer Sport und Musik. Ich mag tanzen, deshalb gehe ich ab und zu in die Disco. Ich suche ...

Funkcja prologu w III cz. Dziadw-analiza

Funkcja prologu w III cz. Dziadw-analiza 1. Bierze udział więzień jako postać realna,duchy oraz aniołowie jako postać fantastyczna. 2. Cela więzienna. 3. Walka dobra ze złem o duszę więznia. 4. Psychomachia-topos walki dobra ze złem o duszę czł...

Biografia - Albert Einstein-życiorys

Biografia - Albert Einstein-życiorys Albert Einstein urodził się w Ulm, w Niemczech w roku 1879. Wraz ze swoją rodziną mieszkał w wielu miejscach. Najpierw przenieśli się do Monachium, pźniej do Mediolanu, a następnie do Szwajcarii. Jego dzieciństwo przebiega&...

Biografia - Marilyn Monroe

Biografia - Marilyn Monroe Marilyn Monroe przyszła na świat pierwszego czerwca 1926 roku, o godzinie 9:30 w miejskim szpitalu w Los Angeles. Właściwie Norma Jeane Mortenson (Mortenesen), w młodości znana także jako Norma Jean Baker, nieślubna zresztą crka Gladys Baker. Ojcem d...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry