• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Płe...

Nawigacja

Płeć jako wskaźnik pozycji społecznej



Płeć jako wskaźnik pozycji społecznej


Obecnie, kategorię Kobieta, pomimo wszystkich rżnic, ktre istnieją pomiędzy konkretnymi kobietami, bardzo wyraźnie można zidentyfikować jako pokrzywdzoną w wyniku powszechnych, kulturowo narzuconych założeń. Dzieje się tak dlatego, że istnieje w tej kulturze pewne zaprogramowane pojęcie Kobiety, ktrą powoduje np. ograniczoną możliwość realizacji w kwestii zawodowej czy naukowej. Jest to tradycyjne przedstawienie Kobiety jako irracjonalnej, nadwrażliwej, ktrej przeznaczaniem jest bycie żoną, matką. Kobieta jako ciało, seks, i grzech. Kobieta jako inna niż mężczyzna. To wyobrażenie kobiet jest zaprzeczeniem podmiotowości kobiet: jego rezultatem jest wyłączenie kobiet z życia politycznego i intelektualnego. Nawet w sferze życia prywatnego kobieta nie ma takiej swobody emocjonalnego i seksualnego wyboru jak mężczyzna: oczekuje się od niej, że będzie dbała i podsycała męskie ego i pragnienia; o jej ego się nie mwi. Virginia Woolf twierdzi, że te czynności podsycającego ego wymagają, aby kobieta wydawała się słabsza, bardziej nieudolna, mniej doskonała niż mężczyzna. Pod tym względem niektre z tradycyjnych mizoginicznych wypowiedzi nad domniemaną intelektualną i moralną nieudolnością kobiet mogą być postrzegane jako retoryczna technika zmierzająca do wykreowania, a następnie wzmocnienia pozycji mężczyzny jako modelu idealnego. Mizoginia w tym sensie nie jest aktem nienawiści w stosunku do kobiet, ale raczej strukturalną koniecznością; jest to logiczny krok w procesie konstruowania męskiej tożsamości w opozycji wobec kobiet.

Teorie feministyczne zatem krytykują mity i mistyfikacje otaczające kobietę, pojmowaną jako wytwr męskiej wyobraźni, zapoczątkowując tradycje mające na celu obalenie systemu wykluczającego i umniejszającego wartość kobiecego podmiotu. Feminizm twierdzi, że mężczyźni przywłaszczyli sobie zdolność rozumowania, de facto skazując kobiety na irracjonalność, brak rozsądku, bierność. Teoria feministyczna ma swj początek w potwierdzeniu istnienia więzi między wszystkimi kobietami, relacji między nimi o tyle, o ile przynależą do tej samej odrębnej kategorii oznaczonej jako negatywna. Simone de Beauvoir twierdząc, że nie mogła w zadawalający sposb myśleć o swojej własnej egzystencji bez brania pod uwagę oglnej sytuacji kobiet, kładzie fundamenty pod nowe pojmowanie podmiotu kobiecego: jako kategorii politycznej i teoretycznej podlegającej zmianom, jak określa to Nancy Miller kobiecego podmiotu feministycznego.

Feministka czyni doświadczenia kobiet i kategorię Kobieta przedmiotem swoich badań nie tylko w celu zrozumienia mechanizmw wykluczenia swojej płci, ale także po to, aby uwolnić pojęcie Kobiety z sieci płprawd i uprzedzeń, w jaką uwikłał je patriarchat.

Jedynymi formami tożsamości, na jakie bez sprzeciwu pozwala się kobietom w kulturze o korzeniach chrześcijańskich, jest macierzyństwo i dziewictwo. Matka jest dla kobiety głwnym wzorem osobowym w istniejącym systemie symbolicznym. Kobieta nie może oznajmić, że nie chce dzieci nie podając przy tym żadnych uzasadnień.

Mężczyźni patrzą na kobiety. One same przyglądają się sobie ze względu na cudzą obserwację. Sytuacja ta nie tylko determinuje większość relacji pomiędzy mężczyznami i kobietami, ale także determinuje sposb odnoszenie się kobiet do siebie samych.

W istniejącym modelu stosunkw między płciami władza należy do mężczyzn. Kobiety bądź to posiadają ją przez innych, bądź też sprawują ją w męskim przebraniu. Dopuszczone do funkcji sprawowanych przez mężczyzn mają stwarzać wrażenie rwności płci. Ale wymaga to od nich przyjęcia reguł gry stworzonej przez mężczyzn i dla mężczyzn. Podlegają więc procesowi utrwalania męskich wartości i męskiej pozycji. Konieczność dostosowania się do reguł, ktre są im obce sprawia, że kobiety nawet nie dążą do przejęcia władzy. Nie znaczy to, że nie chcą jej posiadać. Paraliżuje je jednak lęk przed sukcesem i odpowiedzialnością. Ten pierwszy spowodowany jest negatywną reakcją na powodzenia kobiet. Drugi wynika z braku pewności siebie. Kobiety dostrzegają, że stały się symbolami – to, czego jednej nie da się zrobić, rzutuje na wszystkie kobiety i w konsekwencji ich działania interpretowane są w kategoriach oglnego pytania o tożsamość kobiet. Obawa mężczyzn przed konkurencją kobiet na rynku pracy w okresie recesji gospodarczej znalazła wyraz w zjawisku zwanym blacklash. Zgodnie z tą nową ideologią winę za niepowodzenia kobiet, ich brak sukcesw, niemożność znalezienia się w istniejącej sytuacji społeczno – gospodarczej, ponoszą ruchy feministyczne. Według zwolennikw tej teorii wyemancypowane kobiety, ktre zostały zmuszone do rezygnacji z ich naturalnego powołania, małżeństwa i macierzyństwa, osiągnowszy sukcesy zawodowe i finansowe, gotowe są z nich zrezygnować za możność posiadania mężczyzn. Znowu więc przekonuje się kobiety, że postępowanie niezgodne z narzuconym im wzorcem osobowym doprowadza do kryzysu ich tożsamości. Wszystko to powoduje, że większość kobiet niezbyt chętnie angażuje się w walkę o zmianę swojej pozycji i – wbrew własnemu interesowi - jest czynnikiem stabilizującym istniejący układ społeczny. Powielanie wzorw jest łatwiejsze niż ich kwestionowanie zwłaszcza, że to ostatnie pozbawia kobiety pomocy i opieki ze strony mężczyzn. Kobiety przystosowały się do wyznaczonych im rl i w ich ramach wypracowały drogi i sposoby autorealizacji. Brak świadomości grupowej kobiet daje przewagę mężczyznom. Wszystkie funkcjonujące obecnie wzory osobowe kobiety zostały stworzone bądź zdeformowane w taki sposb, aby pomagały w narzucaniu i uzasadnianiu męskiej dominacji. Większość kobiet stara się jak najwierniej dostosować do tych społecznie wyznaczonych rl. Jest to jednak niezmiernie trudne i wymaga odrzucenia wielu cech naturalnych i godnych uznania. Poprzeczka jest ustawiona tak wysoko, że dla większości kobiet upragniony ideał jest nieosiągalny.

Należy się rwnież zastanowić się nad rolą kodu językowego w budowaniu kobiecej tożsamości. Na podstawie analizy licznych publikacji można wnioskować, iż mamy do czynienia z językowym zniszczeniem form żeńskich, z ignorowaniem kobiet przez język polski.

Badania socjolingwinistyczne potwierdzają np. awersję rżnych językw do formy żeńskiej. Np. nie są używane bądź są używane bardzo rzadko formy żeńskie od rzeczownikw. Dominują zdecydowanie formy męskie. Mwi się przykładowo: pani profesor, pani biolog, pani doktor. Jeśli więc kobieta zajmuje stanowisko bardziej prestiżowe, musi się zadowolić tym, że jest oznaczona przez formę męską. W języku uwidacznia się więc fakt, że mężczyzna jest wszędzie normą i standardem, a kobieta wyjątkiem od reguły i odstępstwem od normy. Taki stan rzeczy powoduje, iż kobiety nie uświadamiając sobie wiedzy na własny swj temat, nie mają podstaw do budowania prawdziwej własnej tożsamości, gdyż nie przyjęte jest mwić o kobietach w innym odniesieniu niż oglnie przyjętym przez społeczeństwo. Można zadać pytanie: Dlaczego ignorowanie kobiet przez język jest czymś, czemu należy się przeciwstawić? Powodw według Marii Ciechomskiej jest wiele, a najważniejszy z nich brzmi: dlatego, że w sytuacji permanentnego pomijania niezaspokojona zostaje jedna z ważnych potrzeb każdego człowieka, potrzeba bycia zauważonym i zauważoną. Sytuacji kobiet konsekwentnie nie zauważanych przez język potoczny jest wręcz schizogenna. Są bowiem traktowane tak, jak gdyby nie należały do grona istot ludzkich i do innych grup, do ktrych w istocie należą. Formami eliminowania kobiet w języku są przeważnie seksistowskie mechanizmy gramatyki, awersja do form żeńskich, przemilczanie ich istnienia oraz manipulacja.

. Jakie znaczenie ma dla obojga płci obcowanie na co dzień z językiem polskim takim, jakim jest? Mężczyźni uczą się, że świat to wyłącznie ich miejsce i własność. Kobiety uczą się, że same się nie liczą, że są cieniami, ktrych nie bierze się poważnie. Prowadzi to do niemożności identyfikowania się z innymi kobietami. Nie zauważa się perspektywy kobiecej, żeby wziąć udział w akcie społecznej komunikacji, musi przyjąć perspektywę męską. Jako istota wszechstronnie ludzka bowiem odnajduje się w języku dopiero za pośrednictwem mężczyzn. Ćwiczy się wiec od najmłodszych lat w otwarciu i wyczuleniu na drugą płeć. Proces ten jest zupełnie jednokierunkowy i nie towarzyszy mu nic podobnego z przeciwnej strony.

Innym czynnikiem mającym istotny wpływ na kondycję kobiet, miedzy innymi poprzez kształtowanie przekonań dotyczących kobiecości i męskości, jest wiedza tworzona i przekazywana na ten temat w ramach wielu dyscyplin nauki. Wśrd tych wielu dyscyplin szczeglne znaczenie ma przede wszystkim wiedza tworzona w ramach nauk społecznych. Konstrukcja wiedzy na temat kondycji kobiet jest jednocześnie odzwierciedleniem określonego sposobu podejścia poszczeglnych badaczy do tej problematyki, zawierającego ich przekonania o kobiecości i męskości.

Kwestia rżnicy płci zyskuje szczeglne znaczenie w kontekście tego, co potocznie nazywa się nowoczesnością. Transformacja zachodząca w naszych strukturach produkcyjnych wymaga, aby zarwno wykształcone profesjonalistki, jak i kobiety w ogle, wstąpiły w szeregi klasy pracującej. Jawnym zaprzeczeniem tego jest oczywiście fakt, że jednak tak wiele kobiet, zwłaszcza młodych, nie znajduje zatrudnienia, oraz to, że szczyt profesjonalnej drabiny nawet – i zwłaszcza – w takich instytucjach, jak uniwersytety, jest zdominowany przez mężczyzn. Sukces zawodowy i materialny dzisiejszych kobiet w dużym stopniu zależy od ich wytrzymałości i determinacji w środowisku, ktrego nastawienie do kobiet pracujących zawodowo jest, delikatnie mwiąc, sprzeczne. Sprzeczności w sferze ekonomicznej dotyczące kwestii kobiet pracujących odnoszą się do bardziej teoretycznych problemw i kulturowych uwarunkowań wizerunku kobiety, wyznaczających charakter epoki i założeń nowoczesności. Można by je podsumować jako potrzebę większej aktywności i obecności kobiet w społeczeństwie, ktrej towarzyszy potrzeba dalszego ich wyzyskiwania.

Jeżeli chodzi o feminizm jako nurt światopoglądowy określający kondycję kobiet to może być postrzegany – z jednej strony – jako proces upodmiotowienia tej grupy oraz – z drugiej strony – jako proces uprzedmiotowiania się sprawy kobiet. Dzisiejszy aspekt czy wymiar psycho - społeczny kwestii kobiecej, dotyczy na ogł egzekwowania praw do wolności i rwności międzyludzkiej, ograniczonych ze względu na płeć. Obecna w każdych czasach dychotomia życia społeczno – politycznego ujawnia stan podległości rodzaju żeńskiego. Kobie

c2f8

ty pozostają wciąż zasadniczo przypisane do sfery prywatność, pomimo ich masowego wkraczania na rynek pracy. Problemy władzy, podziału kompetencji i odpowiedzialności, najsilniej manifestują się w nadal nie doskonałym prawodawstwie oraz w obszarze ekonomicznym. Wciąż poszukuje się nowych podejść do, z jednej strony, nieuniknionych stereotypw płci/rodzaju, ale z drugiej strony - do możliwości ich przełamania i poszerzenia. Proces upodmiotowienia polega tu na uwzględnieniu kwestii podmiotowości jednostkowej kobiety, wobec lęku podporządkowania interesom grupy. Oglnie biorąc, obecny stan rozwoju ruchu kobiecego zdaje się polegać na wdrażaniu określonych elementw ideologii feministycznej w struktury społeczno – polityczne, pobudzając w ten sposb reformy społeczno – kulturowe. Wydaje się, iż postawy takie kształtują się szczeglnie pod wpływem nurtw postmodernizmu, dość entuzjastycznie asymilowanych przez studia kobiece.

Korzenie aktualnej pozycji i statusu zrżnicowania płciowego tkwią w okresie dzieciństwa i dorastania. Wwczas to, w toku socjalizacji – skomplikowanego procesu uczenia się, w trakcie ktrego jednostka zdobywa wiedzę, umiejętności i cechy umożliwiające jej mniej czy bardziej efektywne funkcjonowanie w społeczeństwie, dochodzi do ukształtowania cech osobowości, systemu potrzeb i wartości, a także wzorw rl i zachowań oczekiwanych przez społeczność, w ktrej człowiek żyje.

Proces socjalizacji rl społecznych związanych z płcią - rozpoczyna się w rodzinie, stopniowo rozszerzając się wskutek wpływw środowisk rwieśniczych (szkoły, instytucji wychowawczych, mass mediw) - tworzy w rezultacie zamierzoną politykę płciową, wzmacnianą dodatkowo rżnymi przepisami prawnymi i moralno – obyczajowymi. Każda grupa społeczna, kulturowa, każda religia prowadzą właściwą sobie politykę płciową wobec kobiet i mężczyzn, mając na celu takie ich ukształtowanie, by funkcjonowali zgodnie z mechanizmami, celami i strukturą danej grupy lub instytucji społecznej.

W procesie socjalizacji rl społecznych związanych z płcią grupa społeczna wywiera wpływ na psychikę kobiety i mężczyzny: na ich intelekt (trening intelektualny), emocje (trening emocjonalny) i postawy społeczne (trening społeczny). Trening intelektualny kobiety i mężczyzny to – inaczej mwiąc – rozwijanie rozmaitych właściwości intelektualnych jednostki: wpływanie na jej poziom wykształcenia, zasb wiedzy, zainteresowania, oglna orientacje myślową, kształcenie i naukę zawodu. Istnieją oczywiście rżnice w treningu intelektualnym płci. Początek tych rżnic to dostarczanie rżnych zabawek dzieciom: dziewczynkom – lalek, naczyń kuchennych, mebelkw itp., a chłopcom – kompletw do majsterkowania, budowania itp. Dla chłopcw i dziewczynek często zarezerwowane są odmienne zabawy (np. zabawa w dom i kopanie piłki), gry sportowe i lektury. Jak wykazują badania, zabawki dziewczynek zachęcają je do przebywania w domu. Bardziej zrżnicowane zabawki chłopcw pozwalają na kształtowanie rozmaitych umiejętności i zachęcają do podjęcia aktywności poza domem. Rezultatem na pozr niewinnych rżnic w grach czy zabawach jest odmienność nabywanych przez przedstawicieli obu płci zdolności. Należy zaznaczyć, iż powstałe w ten sposb rżnice są wzmacniane przez przedszkole i szkołę. Odmienne wzory dziewczęce i chłopięce proponuje dzieciom i młodzieży literatura oraz mass media.

Rozważając przebieg socjalizacji należy podkreślić, iż tradycyjna socjalizacja rl społecznych związanych z płcią wprowadza bardzo silne ograniczenia blokujące niejednokrotnie szansę na pełny rozwj jednostki, gdyż wyrazistość i czytelność wzorcw kobiecości i męskości mają znaczenie jedynie adaptacyjne, ułatwiające jednostce znalezienie swojego miejsca i roli w społeczeństwie. Jeśli chodzi o proces socjalizacji do roli płciowej to można jemu wiele zarzucić, a wynika to przede wszystkim z samej jego natury.

Najistotniejszy element praktyk socjalizacyjnych to umacniania w przekonaniu, że zastany podział rl jest naturalny. Należy jednak zauważyć, iż w obliczu zmian społecznych jakie zachodzą obecnie w naszym kraju, socjalizacja wspłczesnych kobiet i mężczyzn nie przekazuje jednoznacznego podziału rl. Wspłcześnie kobiecość i męskość nie są już jednoznacznie określone. Częstokroć naraża to jednostki na chaos, kobiety i mężczyźni stają przed dylematem: jak pokierować własnym rozwojem i jaką drogę samorealizacji wybrać dla siebie. Rwnież dzisiejsze społeczeństwa stają wobec poważnego dylematu: jak socjalizować kobiety i mężczyzn, aby umożliwić im samorealizację jako jednostek, minimalizować koszty psychologiczne i osiągać cele społeczne. Jolanta Miluska stwierdza, iż stereotypy społeczne, także stereotypy płciowe, jako ideologiczne uzasadnienie rl, nie stanowią istotnego ograniczenia dla sposobu pełnienia rl i nie są czynnikami determinującymi tożsamość. Teraz kobiety i mężczyźni nie podlegają presji budowania zunifikowanej tożsamości płciowej. Rola i tożsamość płciowa uzyskują w ten sposb osobisty wymiar. Skoro zobowiązania społeczne nie są zbyt rygorystyczne, możliwa staje się autokreacja jako kogoś istniejącego poza systemem społecznych oczekiwań. Człowiek jest zdolny tworzyć indywidualną koncepcję roli płciowej i działać, pozostając w zgodzie lub naruszając dany układ norm. Rola jest więc raczej budowana czy negocjowana, a nie przyjmowana, stanowiąc indywidualny styl rozwiązywania problemw. Poczucie, koncepcja, obserwacja własnych zachowań mogą być czynnikiem reinterpretacji przepisw roli płciowej oraz tworzenia scenariusza zachowań, bardziej odpowiadających własnej indywidualności.

Omwiony tutaj przebieg procesu socjalizacji rl społecznych związanych z płcią ma charakter opisu typowego dla kobiet i mężczyzn, z uwzględnieniem tradycyjnego podziału rl społecznych. Wspłcześnie przygotowanie jednostek do tych rl przebiega nie tylko w opisany tradycyjny sposb, lecz ulega ciągłym zmianom wraz ze zmieniającymi się stereotypami męskości i kobiecości. Mimo to, należy stwierdzić, że celem polityki płciowej jest pojawienie się odpowiednio wymodelowanych postaci kobiet i mężczyzn, gotowych pełnić swoje role społeczne związane z płcią według ustalonych w danym społeczeństwie reguł. Dzięki temu powstają między płciami rżnice psychiczne, znajdujące swj wyraz w funkcjonowaniu poznawczym, emocjonalnym i społecznym kobiet i mężczyzn.

Niestety należy zauważyć, iż mimo powolnych zmian dokonujących się w naszym społeczeństwie, aktywność zawodowa kobiet utrzymuje się na znacznie niższym poziomie niż aktywność mężczyzn, a ten stan rzeczy bierze się w znacznym stopniu z tradycyjnego podziału rl na kobiece i męskie. Czynnikiem w dużym stopniu ograniczającym samorealizację kobiety jest życie rodzinne. Konieczność wypełniania podwjnej roli przez kobietę (rola matki, żony i pracownicy) sprawia, że czują się one przeciążone nadmiarem obowiązkw jakie przyszło im wykonywać. Negatywnym skutkiem tego jest przeżywany często przez kobiety tzw. konflikt dwch rl. Zachodzi on wtedy, gdy oczekiwania w stosunku do roli rodzinnej są niezgodne z oczekiwaniami związanymi z pracą. Z tego też powodu kobiecie często towarzyszy poczucie winy, iż nie jest w stanie sprostać oczekiwaniom narzuconym przez społeczeństwo. Dodatkowo dochodzi im do tego poczucie niespełnienia wynikające z niemożności osiągnięcie satysfakcji i niezależności poprzez realizacje zawodową. To wszystko naraża kobietę na negatywne etykietowanie i ostracyzm, a tym samym podtrzymanie dychotomicznego modelu płci. Silna presja społeczna mająca na celu wymusić podjęcie przez kobiety przewidzianych dla nich rl ma ponadto rżne skutki dla ich tożsamości. Socjalizacyjne ugruntowany brak potrzeby oraz brak szansy skutecznego upominania się o interpretację przepisw roli powoduje, że zachowania kobiet stają się zunifikowane i nie służą wyrażaniu indywidualnego stylu. Typowość płciowa ogranicza ekspresję możliwości jednostki oraz zmniejsza efektywność funkcjonowania w sytuacjach społecznych, ponieważ utrudnia rozwj, gwarantującego adaptacje i satysfakcję, bogatego repertuaru cech i zachowań. Dominacja wśrd kobiet tożsamości grupowej w postaci tożsamości płciowej powoduje efekt w postaci koncepcji świata podzielonego według kryterium płci, w ktrym mężczyźni wydają się stanowić grupę homogeniczną, psychologicznie odległą. Kolejny skutek podlegania stereotypowi rl płciowych odnosi się do utraty możliwości kreowania własnej tożsamości. Kobiety ograniczane do rl wyrażających orientacje emocjonalna nie uzyskują szansy na eksperymentowanie w innych niż prywatne obszary działań. Zakres ich samowiedzy tym samym ubożeje, a ja staje się tylko kobieco zorientowane. Jednocześnie wiedza o stereotypowo przypisanych rolach zwiększa prawdopodobieństwo zachowań zgodnych ze stereotypem (mamy tutaj do czynienia z tzw. samospełniającą się przepowiednią).

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że przemiany w tradycyjnych rolach kobiecych zachodzą bardzo powoli. Dlaczego tak się dzieje, że większa część populacji kobiet nie wykazuje chęci do podejmowania działań na rzecz zmiany układu relacji z mężczyznami w domu, w pracy i innych sferach życia. Można by rzec, iż kobiety wyrażają zgodę na taki podział rl, w ktrym ich pozycja jest niższa niż mężczyzn, a nawet nie wyrażają sprzeciwu co do tego układu, lub nawet sądzą, że tak być powinno. Kobiety mogą aprobować fakt zajmowania niższych stanowisk, jeśli większe znaczenie ma dla nich rodzina aniżeli sukcesy w pracy zawodowej. Oczywiście nie jest to regułą.

Nadzieją na zmiany jest być może młode pokolenie, ktre wykazuje pewne dążenia emancypacyjne w tym zakresie, co wskazywałoby na duże znaczenie czynnika pokoleniowego w kształtowaniu nastrojw dotyczących pełnionych rl społecznych. Zapowiedzią tego trendu jest także fakt, iż w Polsce wzrasta poziom wykształcenia i status zawodowy młodych ludzi co powoduje wyraźny spadek natężenia tradycyjnych poglądw na temat tego czym powinna zajmować się kobieta.





BILBLIOGRAFIA



1. M. Humm: Słownik teorii feminizmu. Wyd. Semper , Warszawa 1993,



2. Virginia Woolf: Women and writing. The Women's Press. London 1985.

3. R. Braidotti: Podmiot w feminizmie. Kwartalnik Pedagogiczny 1995, nr 1-2,

4. Nancy Miller: Subiect to change. Columbia University Press. New York 1988

5. A. Aliti: Dzika kobieta. Powrt do źrdeł kobiecej energii i władzy. Gdynia 1996

6. E. Bonsuowska-Kuśka: Socjalizacja a style życia. Szczeble oglności a proces wyjaśniania w pedagogice społecznej. W: A. Radziewicz-Winnicki (red.): Problemy i tendencje rozwojowe we wspłczesnej pedagogice społecznej w Polsce. Wyd. Śląsk , Katowice 1995

7. J. Mizielińska: Czy potrzebna jest akceptacja androginii? Rozważania o tożsamości kobiet i mężczyzn. Kwartalnik Pedagogiczny 1996, nr 2

8. J. Miluska: Tożsamość kobiet i mężczyzn w cyklu życia. Wyd. Nauk. UAM, Poznań 1996

9. E. Grnikowska-Zwolak: Płeć a oferta nowych rl społecznych (refleksje z perspektywy feministycznej). W: A. Radziewicz-Winnicki (red.): Problemy i tendencje rozwojowe we wspłczesnej pedagogice społecznej w Polsce. Wyd. Śląsk , Katowice 1995

10. Norman Goodman, Wstęp do socjologii , Zysk i S-ka Wydawnictwo s.c.,

Poznań 1997

11. Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii , Warszawa 2003

12. Dorota Pankowska, Wychowanie a role płciowe , Gdańskie Wydawnictwo psychologiczne Gdańsk 2003

13. Pod redakcją Renaty Siemieńskiej, Aktorzy życia publicznego – Płeć jako czynnik rżnicujący , Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003



Przykadowe prace

Wiosna ludw w Monarchii Habsburskiej

Wiosna ludw w Monarchii Habsburskiej Rewolucja lutowa w Paryżu, spośrd wielu państw europejskich zapoczątkowała rwnież Wiosnę Ludw w monarchii austriackiej. Marcowe zamieszki w Wiedniu zmusiły wspłtwrcę wczesnego europejskiego porządku, kanclerza Klemensa Metterni...

Unieważnienie małżeństwa

Unieważnienie małżeństwa UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA Dopuszczalność unieważnienia małżeństwa oraz jej wyłączenie Małżeństwo może zostać unieważnione jedynie z tych powodw, z ktrymi przepisy k.r.o....

Teoria zarządzania

Teoria zarządzania Zarządzanie Kierowania - jest to proces planowania, organizowania, przewodzenia, kontrolowania pracy członkw organizacji oraz wykorzystywania wszelkich dostępnych zasobw organizacji do osiągnięcia jej celw. Podstawowe funkcje kierowania: 1. planowanie 2. organizowanie ...

Średniowiecze - opis epki , głwne hasła epoki.

Średniowiecze - opis epki , głwne hasła epoki. Periodyzacja- (z greckiego – bieg czasu), ktry jest podziałem procesu dziejowego na mniejsze odcinki czasowe, a jego celem jest wyodrębnienie glwnych etapw w dziejach ludzkości oraz wskazanie ważnych punktw zwrotnych w historii PERIOD...

Młodzi europejczycy a alkohol

Młodzi europejczycy a alkohol Picie alkoholu przez młodzież stało się pod koniec XX wieku jednym z głwnych problemw społecznych Europy. Wielka dynamika tego zjawiska w latach 90. oraz utrwalanie się niekorzystnych trendw w większości państw naszego kontynentu spra...

Chlorowodorek metyloaminy z formaliny

Chlorowodorek metyloaminy z formaliny CHLOROWODOREK METYLOAMINY (z formaliny) W kolbie destylacyjnej poj. 1 l umieszcza się 250 g chlorku amonu i 500 g techn. formaliny (35-40-proc. roztwr formaldehydu). Kolbę zaopatruje się w chłodnicę do destylacji oraz w termometr, ktry powinien być ...

Motywy antyczne w literaturze nowożytnej.

Motywy antyczne w literaturze nowożytnej. We wspłczesnej literaturze i sztuce spotykamy motywy antyczne, w tym mitologiczne w postaci elementw mitw, postaci mitycznych, autorw antycznych, gatunkw literackich antyku, dzieł sztuki oraz myśli antycznej. Zbigniew Herbert - "Nike, ktra się waha"...

Gospodarka, rynek, pieniądz

Gospodarka, rynek, pieniądz Własność: -prywatna -spłdzielcza -publiczna (komunalna i państwowa) gospodarka: -tradycyjna- wiedza o produkcji jest przekazywana z pokolenia na pokolenie np. starsze pokolenia uczą swoje dzieci jak uprawiać ziemię, czynności są op...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry