• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Padaczka...

Nawigacja

Padaczka –najczęstsza choroba układu nerwowego.



Padaczka –najczęstsza choroba układu nerwowego.




T: Padaczka –najczęstsza choroba układu nerwowego.

1 Padaczka - informacje

2 Napad padaczkowy, a padaczka

3 Leczenie – profilaktyka, przyjmowane leki, zalecenia

4 Pierwsza pomoc w wypadku ataku

Czym jest padaczka?

Padaczka jest najczęstszą chorobą układu nerwowego u dzieci i u dorosłych. Na padaczkę choruje około 1% ludzi czyli w Polsce cierpi na nią ok. 400 tysięcy osb. Pierwsze wzmianki na temat padaczki pojawiły się już w Kodeksie Hammurabiego, pisanym ok. 1900 r. p.n.e. Do dziś jednak przesądy i fałszywe mniemania o padaczce i chorujących na nią ludziach są udziałem wielu społeczeństw. Ze względu na przewlekły charakter choroby, częstość jej występowania, konieczność długotrwałego leczenia oraz konsekwencje społeczne, istnieje potrzeba rozpowszechniania wiedzy na temat padaczki wśrd chorych, ich rodzin oraz członkw społeczeństwa, w ktrym żyją.

Rozpoznanie padaczki ustala się głwnie na podstawie wywiadu i badania EEG.

Padaczka nie jest odrębną chorobą. Jest to zespł objaww towarzyszących wielu schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. Napady padaczkowe mają rżne formy. Podczas napadw dużych chory nagle traci przytomność, upada, następuje gwałtowne toniczne napięcie mięśni całego ciała podczas ktrego obserwuje się odgięcie głowy do tyłu i wyprężenie kończyn. W tym czasie ustaje oddychanie co powoduje narastanie sinicy po krtkim czasie ciałem wstrząsają silne drgawki kończyn i głowy. Chory może wtedy przygryźć język. Powoli zaczyna oddychać ale jeszcze przez jakiś czas jest nie przytomny, po ustaniu napadu senny i rozkojarzony. U niektrych osb występują tzw. małe napady mające formę krtkich napadw nieświadomości i drgawek ogniskowych typu ruchowego, czuciowego i psychoruchowego. Chory na chwilę przerywa wykonywaną czynność, na moment wyłącza się nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem. Nie ma drgawek ani upadku ciała. Po ustaniu napadu powraca do swojego zajęcia i często nie zdaje sobie sprawy z chwilowego zaniku świadomości.



Z padaczką mamy do czynienia dopiero wtedy gdy napady powtarzają się często i towarzyszą im zmiany napadowe. W celu stwierdzenia u chorego padaczki dużą rolę odgrywa badanie neurologiczne, ktre może wykazać wiele objaww jak niedowłady, porażenia kończyn, nerww czaszkowych, zaburzenia rwnowagi a także badanie okulistyczne.

Napad padaczkowy

Napad padaczkowy jest wyrazem przejściowych zaburzeń czynności mzgu wskutek nadmiernych i gwałtownych wyładowań bioelektrycznych w komrkach nerwowych. Rozrżnia się wiele typw napadw padaczkowych o bardzo zrżnicowanych objawach.

Niektrym napadom towarzyszą drgawki mięśni kończyn lub twarzy, inne mają charakter bezdrgawkowy. Większość, choć nie wszystkie, przebiegają z zaburzeniami świadomości. U niektrych chorych napady padaczkowe polegają na występowaniu rżnorodnych objaww czuciowych. Niekiedy jedynym objawem napadu są krtkotrwałe zaburzenia świadomości, w czasie ktrych na kilka sekund pacjent przerywa wykonywaną czynność, by do niej powrcić bezpośrednio po napadzie.

W każdym przypadku konieczne jest dokładne ustalenie typu napadw występujących u danego chorego. Służą temu głwnie: dokładnie zebrany wywiad od chorego i świadkw napadu (najczęściej rodziny) oraz charakter zmian w badaniu EEG.

W czasie zbierania wywiadu lekarz powinien uzyskać następujące informacje:

Informacje oglne:

• Przebieg ciąży i porodu

• Rozwj psychoruchowy

• Przebieg choroby

• Wywiad rodzinny

Informacje dotyczące napadw:

• Pora i okoliczności występowania oraz czas trwania

• Od jakich objaww rozpoczął się napad

• Czy w czasie napadu chory był przytomny

• Jakie objawy towarzyszyły napadowi (np. zakres i lokalizacja drgawek)

• Objawy ponapadowe

U wszystkich chorych wystąpienie napadu padaczkowego powoduje konieczność przeprowadzenia dokładnej diagnostyki. Jej celem jest ustalenie rodzaju napadw i padaczki oraz ewentualnie przyczyny napadw. Zakres tych badań zależy od konkretnej sytuacji.

Do najczęściej wykonywanych badań należą:

• Badanie neurologiczne

• Badania laboratoryjne krwi

• Badanie EEG

• Badanie neuroradiologiczne (tomografia komputerowa głowy i rezonans magnetyczny)

Rozpoznanie padaczki

Rozpoznanie padaczki ustala się głwnie na podstawie dokładnie zebranego wywiadu. EEG jest jedynym badaniem, przy pomocy ktrego można wykazać istnienie nieprawidłowej czynności bioelektrycznej mzgu, będącej istotą padaczki. Ma ono bardzo ważne znaczenie w rozpoznawaniu typw napadw i rodzaju padaczki, ustaleniu rokowania i sposobw leczenia. Jednakże, u niektrych chorych na padaczkę, zapisy EEG mogą być prawidłowe. Z drugiej strony sam fakt występowania zmian napadowych w EEG nigdy nie przesądza o rozpoznaniu padaczki. Wynik EEG zawsze musi być interpretowany łącznie z danymi z wywiadu.

Badania neuroradiologiczne pozwalają na uwidocznienie struktury mzgu. Mają wiec na celu ustalenie przyczyn padaczki. Niektrzy chorzy uważają, że ich prawidłowy wynik zaprzecza rozpoznaniu padaczki, co nie jest nigdy prawdą.

O padaczce

O padaczce mwimy wtedy, gdy u danego chorego napady padaczkowe powtarzają się. Poza pewnymi wyjątkowymi sytuacjami nie wolno rozpoznać padaczki i rozpocząć leczenia u osb po pierwszym napadzie padaczkowym. Ryzyko powtarzania się napadw po pierwszym w życiu napadzie wynosi 40-50%. Oznacza to, że u około połowy takich osb nie wystąpi choroba przewlekła, jaką jest padaczka.

Padaczka może ujawnia się w każdym wieku od wczesnego dzieciństwa do pźnej starości. W 80% przypadkw choroba rozpoczyna się przed 20 rokiem życia.

Przyczyny występowania padaczki

Przyczyny występowania padaczki są rżnorodne, zarwno wrodzone, jak i nabyte. W rzadkich przypadkach są to przyczyny genetyczne. Wśrd czynnikw nabytych należy wymienia miedzy innymi: nieprawidłowy przebieg ciąży i porodu, urazy głowy, choroby naczyń mzgowych. Kolejną grupę stanowią padaczki, ktrych przyczyny na podstawie dostępnych badań nie można jednoznacznie ustalić. Pomimo ogromnego rozwoju diagnostyki, właśnie ta grupa padaczek występuje najczęściej.



Jak leczy sie padaczke?

Pewne rozpoznanie padaczki jest wskazaniem do przewlekłego leczenia farmakologicznego. Celem leczenia jest uzyskanie całkowitego ustąpienia napadw przy rwnoczesnym braku objaww niepożądanych związanych z przewlekłym przyjmowaniem lekw.

Można przyjąć, że aktualne sposoby leczenia pozwalają na całkowite ustąpienie napadw u ok. 2/3 chorych, a u dalszej 1/5 na znaczne zmniejszenie ich liczby.

Istnieje wiele rżnych lekw przeciwpadaczkowych. Rżnią się one zakresem działania, skutecznością oraz ewentualnymi objawami niepożądanymi. Wybr leku zależy od rodzaju napadw i padaczki. Leczenie rozpoczyna się od stosowania małych dawek jednego leku, a następnie dawkę zwiększa się. Lek zmienia się na inny, gdy napady nie ustępują. Większość chorych otrzymuje tylko jeden lek, a tylko u części chorych istnieją wskazania do stosowania terapii skojarzonej dwoma lekami przeciwpadaczkowymi. Leki przyjmuje się codziennie, stąd niezwykle istotne jest szybkie wyrobienie sobie nawyku ich regularnego przyjmowania.

Regularne przyjmowanie lekw

Regularne przyjmowanie lekw jest podstawowym warunkiem skutecznego leczenia. Niesystematyczne przyjmowanie lekw jest jedną z najczęstszych przyczyn niepowodzeń w leczeniu padaczki. Sprzyja także rozwojowi tzw. padaczki przewlekłej, lekoopornej. Nagłe odstawienie leku przeciwpadaczkowego grozi nie tylko nawrotem napadw, ale także wystąpieniem tzw. stanu padaczkowego. O stanie padaczkowym mwimy wtedy, gdy napady padaczkowe powtarzają się z bardzo dużą częstotliwością, a w przypadku stanu padaczkowego napadw toniczno-klonicznych (tzw. napadw grand mal, czyli dużych) chory nie odzyskuje przytomności miedzy napadami. Stan padaczkowy jest stanem zagrożenia życia i zawsze wymaga leczenia szpitalnego.

Leczeniem padaczki zajmują się neurolodzy, neurolodzy dziecięcy i w pewnych przypadkach psychiatrzy. Leczenie prowadzi sie ambulatoryjnie. Chorzy winni zgłaszać się do badań kontrolnych co kilka miesięcy, także wtedy, gdy napady pod wpływem leczenia ustąpiły. Okresowo wykonuje się u nich, oprcz badania neurologicznego, badania dodatkowe krwi oraz zapisy EEG. Postępem w leczeniu okazała się terapia monitorowana padaczki. Metoda ta polega na oznaczeniu stężenia leku przeciwpadaczkowego we krwi i na tej podstawie dobraniu optymalnej dla danego chorego dawki leku. Krew do badania pobiera się zwykle o godzinie 8:00 rano, przed przyjęciem porannej dawki lekw.

Czy padaczka jest chorobą uleczalną?

Jest to najczęściej zadawanie pytanie przez chorych i ich rodziny. Na tak postawione pytanie nie ma jednak jednoznacznej odpowiedzi. W zależności od takich danych, jak: wiek ujawnienia się padaczki, rodzaj napadw, etiologia, charakter zmian w EEG wyrżnia się kilkadziesiąt zespołw padaczkowych. Poszczeglne zespoły rżnią się nie tylko reaktywnością na leki, ale także rokowaniem. Są wśrd nich takie, jak np.: zespł Lennoxa-Gastauta, w ktrym szanse zarwno na opanowanie napadw, jak i możliwość pźniejszego odstawienia lekw, są minimalne. W padaczce mioklonicznej młodzieńczej szanse na całkowite opanowanie napadw sięgają 90%, ale nawet po wielu latach beznapadowych po odstawieniu lekw u 95% chorych napady wracają. Padaczka rolandyczna ustępuje na trwałe praktycznie u wszystkich przed ukończeniem 16 roku życia. W każdym wiec przypadku prba odpowiedzi na pytanie, czy i jakie są szanse na uzyskanie całkowitego wyleczenia z padaczki musi opierać się na dokładnym jej rozpoznaniu. Nie zawsze ustalenie rodzaju padaczki jest możliwe na początku leczenia. W niektrych przypadkach obraz kliniczny w trakcie trwania choroby zmienia się i właściwe rozpoznanie możliwe jest dopiero po dłuższej obserwacji.

Istnieją jednak pewne oglne, uniwersalne dla wszystkich chorych zasady postępowania. Leki przeciwpadaczkowe przyjmuje się co najmniej 3 lata od chwili wystąpienia ostatniego napadu padaczkowego.

Ewentualna decyzja o podjęciu prby odstawienia lekw

Decyzja taka po 3 latach beznapadowych zależy od takich czynnikw, jak: dotychczasowy przebieg choroby i jej leczenia, rodzaj padaczki, wyniki badań EEG. Jeżeli chory spełnia potrzebne kryteria, leki odstawia się stopniowo w ciągu dalszych kilku, kilkunastu miesięcy, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza.

Nawroty napadw zdarzają się u ok. 25-30% dzieci (u dorosłych są częstsze). Większość z nich ma miejsce w ciągu pierwszego roku po odstawieniu lekw.

Po pięciu latach od ich odstawienia, nawroty praktycznie już nie występują. Warunkiem koniecznym i najważniejszym do podjęcia decyzji o prbie zaprzestania leczenia jest jednak uzyskanie co najmniej 3 - letniego okresu beznapadowego. Inne czynniki (w tym EEG) mają znaczenie pomocnicze.

Jak uniknąć napadw

Wyniki leczenia zależą nie tylko od regularnego przyjmowania lekw, ale także od unikania czynnikw, ktre prowokują występowanie napadw.

Najwa?niejsze z nich to:

• Nieregularny tryb życia, a w szczeglności niedobr snu

• Spożywanie alkoholu

• U niektrych chorych liczba napadw zwiększa się podczas chorb infekcyjnych (dotyczy to głwnie dzieci)

• U części kobiet napady występują w okresie okołomiesiączkowym

• Aktywność umysłowa i umiarkowana fizyczna zmniejsza ryzyko wystąpienia napadw

Mniej więcej 7% padaczek stanowią padaczki odruchowe, w ktrych istnieje specyficzny czynnik wywołujący napady. Najczęstsza z nich jest tak zwana padaczka fotogenna, w ktrej czynnikiem wywołującym napady jest przerywany bodziec świetlny (telewizor, dyskoteka).

Zasady postepowania dla chorych z padaczką fotogenną:

• Nie należy oglądać telewizji w zupełnie ciemnym pokoju

• Należy oglądać z odległości co najmniej 2 metrw

• Włączać odbiornik przy pomocy pilota, nie patrząc na ekran

• Unikać dyskotek, pracy przy komputerze

• Praca przy komputerze jest przeciwwskazana tylko dla chorych na padaczkę fotogenną, a nie dla wszystkich chorych na padaczkę

• Wrażliwość na przerywany bodziec świetlny maleje z wiekiem, znacznie zmniejszając się około 30 roku życia

Jak pomc choremu

w czasie drgawkowego napadu padaczkowego?

• Zachowaj spokj. Większość napadw ustępuje samoistnie w ciągu 2-3 minut

• Jeżeli chory znajduje się w miejscu niebezpiecznym (np. na ulicy) zapewnij mu bezpieczeństwo

• Ułż chorego na boku - taka pozycja chroni przed zakrztuszeniem się

• Nigdy nie wkładaj choremu żadnych przedmiotw do ust - to nie pomaga, a może być szkodliwe!

• Po napadzie zostań przy chorym tak długo, aż jego stan wrci do normy

• Sen po napadzie jest zjawiskiem naturalnym i korzystnym dla chorego

• Zawiadom Pogotowie Ratunkowe, jeżeli napad przedłuża się powyżej 7-10 min. Jeżeli napad ustąpił, a chory jest przewlekle leczony, nie ma takiej potrzeby

Dzieci chore na padaczkę

Rozpoznanie padaczki wzbudza często u rodzicw postawy nadopiekuńcze. Są one bardzo niekorzystne, gdyż dziecko chore na chorobę przewlekłą musi być przygotowane na pokonywanie większych trudności życiowych niż jego zdrowi rwieśnicy. Właściwie i wcześnie leczona padaczka nie odbiera chorym szans rozwoju. Szanse takie może mu jednak odebrać nieprzychylnie nastawione lub niedoinformowane społeczeństwo: rodzice, szkoła, służba zdrowia. W każdym przypadku wsplną troską rodzicw, nauczycieli, lekarzy i samego chorego dziecka, winno być uzyskanie przez nie możliwie jak najlepszego wykształcenia dostosowanego do jego indywidualnych możliwości. Ograniczenie trybu życia u dzieci chorych na padaczkę zależą głwnie od przebiegu choroby. U chorych leczonych skutecznie nie odbiegają istotnie od ograniczeń, jakim podlegają inne, zdrowe dzieci. Aktywność ruchowa, w tym amatorskie uprawianie sportu (poza sportami walki) nie jest tu przeciwwskazana, a nawet korzystna. Dzieciom można pozwolić na grę w piłkę nożną, jazdę na rowerze poza drogami publicznymi, lekkoatletykę. Możliwe jest także pływanie w basenie pod warunkiem zapewnienia indywidualnej, fachowej opieki. Ograniczenia winny być zredukowane do niezbędnego minimum, a ich zakres zależny od wieku dziecka i wynikw leczenia. Dzieci leczone skutecznie mogą uczestniczyć w obozach i koloniach letnich pod warunkiem zapewnienia regularnego przyjmowania lekw i poinformowania o chorobie wychowawcw.

Padaczka a praca zawodowa

Większość chorych na padaczkę pracuje zawodowo, mimo, że choroba niesie ze sobą pewne ograniczenia w wykonywaniu niektrych zawodw. W niektrych poradniach i podręcznikach podaje się listy zawodw dostępnych dla chorych na padaczkę. Listy te mają charakter wybitnie orientacyjny i pomocniczy ze względu na dużą rżnorodność padaczek, ich przebiegu, pory występowania i rodzajw napadw oraz wynikw leczenia.

Jednoznacznie przeciwwskazane jest wykonywanie takich zawodw, w ktrych nawet krtkotrwałe zaburzenia świadomości mogą narazić na niebezpieczeństwo samych chorych lub inne osoby. Wymienia tu można np.: zawd kierowcy, operatora ciężkiego sprzętu, spawacza czy chirurga. Istnienie tych ograniczeń winno być dla chorych jednym z bodźcw do uzyskania możliwie wysokiego wykształcenia.

Za wszelką cenę należy unikać sytuacji, w ktrych wybr szkoły ograniczony jest nie tylko samą chorobą, lecz także zaniedbaniami w nauce.

Padaczka a małżeństwo

• Nie ma powodu, by chorym na padaczkę odradzać zawieranie małżeństw i posiadania potomstwa

• W każdym przypadku przed zawarciem małżeństwa przyszły wspłmałżonek musi być powiadomiony, że wstępuje w związek małżeński z osobą chorą. Korzystne jest przeprowadzenie rozmowy obojga przyszłych wspłmałżonkw z lekarzem prowadzącym, podczas ktrej można porozmawiać o przebiegu choroby i rokowaniu

• Ryzyko urodzenia dziecka chorego na padaczkę, gdy jedno z rodzicw choruje na te chorobę, jest małe

• Każda ciąża matki chorej na padaczkę musi być planowana celem uprzedniej weryfikacji leczenia na możliwie bezpiecznee

• Doustne środki antykoncepcyjne mogą być nieskuteczne u chorych przyjmujących niektre leki przeciwpadaczkowe

• Ponieważ napady padaczkowe u matki są niekorzystne dla rozwoju płodu, nie wolno zaprzestać leczenia przeciwpadaczkowego w czasie ciąży

• Ponad 90% matek chorych na padaczkę rodzi zdrowe dzieci

Nie jest prawdą, że:

• Padaczka jest chorobą psychiczną

• Leczenie padaczki jest mało skuteczne

• Padaczka u wszystkich chorych jest chorobą całego życia

• Napady padaczkowe zawsze mają charakter drgawkowy i zawsze przebiegają z utratą przytomności

• Chorzy na padaczkę nie osiągają znaczących sukcesw zawodowych

Jest prawdą, że:

• Na padaczkę choruje ok. 1% ludzii

• Na padaczkę chorowało szereg znanych ludzi (np. Byron, Dostojewski, Aleksander Macedoński, Beethoven)

• U ponad 70% chorych pod wpływem leczenia napady ustępują

• Aktywność psychoruchowa przeciwdziała występowaniu napadw

• Większość (ponad 90%) kobiet chorych na padaczkę rodzi zdrowe dziecii

• Większość chorych może być aktywna i wydajna zawodowo



LECZENIE PADACZKI U OSB STARSZYCH

Świat "siwieje" - alarmują demografowie. Odsetek osb powyżej 65 r.ż. zwiększył się z 1% w roku 1900 do 6,2% w 1992 roku i według prognoz osiągnie w roku 2050 około 20%. U naszych sąsiadw zza Odry pod koniec roku 2000 prawie co czwarty obywatel będzie miał ponad 65 lat, a w Polsce liczba osb w tym wieku osiągnie 6 milionw. Okazuje się, że wraz ze starzeniem się ludności rośnie rwnie szybko populacja ludzi starszych chorych na padaczkę. W badaniach epidemiologicznych w Wielkiej Brytanii stwierdzono, że blisko 1/4 część wszystkich pojawiających się po raz pierwszy napadw dotyczy pacjentw powyżej 60 r.ż. Wzrost rozpowszechnienia padaczki w tej grupie wiekowej spowodował, że choroba ta znalazła się wśrd najczęściej występujących schorzeń tuż po udarach i otępieniu (TALLIS I wsp., 1991). Dlatego też w następnych dekadach naszego stulecia leczenie padaczki u osb starszych będzie nabierało coraz większego znaczenia.

Zwiększona częstość występowania napadw padaczkowych i padaczek związana jest m.in. z oglnie większym ryzykiem występowania chorb narządowych w tym wieku, w przebiegu ktrych dochodzi do obniżenia progu drgawkowego. Napady mogą pojawiać się jako powikłania chorb sercowo - naczyniowych zwiększających ryzyko udaru i ostrej hipoksji mzgu, a także mocznicy, zaburzeń elektrolitowych czy endokrynologicznych, zwłaszcza cukrzycy i chorb tarczycy.

W udarach, urazach głowy czy guzach mzgu mogą pojawiać się napady objawowe w ostrej fazie choroby. Najczęstszą przyczyną tego typu napadw są udary mzgu.

Napady padaczkowe pojawiają się zwykle na początku udaru jako tzw. napady wczesne, zwykle pojedyncze, ale niejednokrotnie obserwuje się także stany padaczkowe częściowe ruchowe lub niedrgawkowe. Napady pojawiające się dopiero po okresie dłuższym niż jeden miesiąc od wystąpienia udaru, określane są jako napady pźne, a jeśli powtarzają się nadal, mwimy już o padaczce poudarowej. Największe ryzyko rozwinięcia się padaczki utrzymuje się w ciągu 2 lat od udaru, chociaż pozostaje ono zwiększone przez szereg lat.

Padaczka objawowa stanowi 70% wszystkich przypadkw padaczki po 60 r.ż.; ogromna większość dotyczy padaczki związanej z przebytym udarem (41%), na drugim miejscu plasują się choroby zwyrodnieniowe mzgu (16,5%), guzy i urazy stanowią około 7,7%. Przeważają, zgodnie z etiologią, napady częściowe (70%); napady uoglnione, pojawiające się w około 20 % przypadkw, są prawdopodobnie napadami wtrnie uoglnionymi.

Ostatnio zwraca się uwagę rwnież na fakt częstszego występowania stanw padaczkowych u osb starszych. Stwierdzono, że w ponad jednej trzeciej przypadkw napady pojawiające się po raz pierwszy po 75 r.ż. mają charakter stanu padaczkowego. Jest to o tyle istotne, że stan padaczkowy w tym wieku zwykle dłużej trwa i związany jest z większą śmiertelnością niż w młodszych grupach wiekowych.

Kiedy należy rozpocząć leczenie?

Wystąpienie pojedynczego napadu w ostrej fazie choroby np. udaru czy po zabiegu chirurgicznym, zwykle nie wymaga wdrożenia stałego leczenia, gdyż napady zazwyczaj ustępują spontanicznie. Bardzo rzadko stosuje się podawanie leku przez 1-2 tygodnie u chorych z grupy zwiększonego ryzyka. Rozpoczęcie systematycznego leczenia należy rozważyć po wystąpieniu kolejnego napadu nie sprowokowanego żadnym konkretnym czynnikiem.

Decyzja o rozpoczęciu lecznia po pierwszym napadzie powinna opierać się na ocenie ryzyka nawrotu napadu.

Bdania wieloośrodkowe we Włoszech (First Seizure Trial Group, 1993) wykazały, że prawdopodobieństwo wystapienia kolejnego napadu jest dwukrotnie wyższe u pacjentw nie otrzymujących lekw przeciwpadaczkowych. Badania Harta i wsp. wskazują na to, że ryzyko jest jeszcze większe wsrd osb powyżej 59 r.ż. : kolejny napad wystąpił w okresie 36 miesięcznej obserwacji u ponad 80%. Przyczyną tego jest prawdopodobnie fakt częstego występowania u tych chorych trwałych uszkodzeń mzgu z deficytem neurologicznym.

Za wczesnym wprowadzeniem leczenia u osb w wieku podeszłym przemawiają cięższe niż u osb młodszych następstwa napadw:

• fizyczne: złamania, zwłaszcza szyjki kości udowej lub złamania kompresyjne kręgw (częstsze u kobiet z powodu osteoporozy), urazy głowy powikłane krwiakami, nasilenie dolegliwości sercowych w następstwie ciężkich napadw drgawkowych;

• psychiczne: związane z ujemnym wpływem napadw na samoocenę, na zmniejszenie codziennej aktywności np. robienie zakupw, na zachowanie niezależności (zatrudnienie, samodzielne mieszkanie).

Należy jednak zdawać sobie sprawę, że wprowadzenie lekw u osb starszych może wiązać się rwnież z szeregiem niekorzystnych zjawisk, z ktrych najistotniejsze są:

• zwiększone ryzyko wystąpienia objaww niepożądanych związanych ze zmianą farmakokinetyki lekw,

• niebezpieczeństwo interakcji z innymi lekami (zwykle licznymi), ktre pacjent zażywa,

• negatywny wpływ lekw przeciwpadaczkowych na przebieg innych schorzeń

Tabela 1. Leki przeciwpadaczkowe

klasyczne nowej generacji



fenytoina (PHT)

karbamazepina (CBZ)

walproiniany (VPA)

fenobarbital (PB)

prymidon (PRM)

wigabatryna (VGB)

lamotrygina (LTG)

gabapentyna (GBP)

oskarbazepina (OCBZ)

tiagabina (TGB)

topiramat (TPM)

felbamat (FBM)

Niekorzystne zmiany farmakokinetyki lekw przeciwpadaczkowych, związane z wpływem fizjologicznego procesu starzenia się, polegają głwnie na:

• zmniejszeniu absorbcji,

• zmniejszeniu stopnia wiązania z białkami osocza

• obniżeniu metabolizmu wątrobowego i zmniejszeniem wydalania nerkowego.

Upośledzenie absorbcji zależy od podwyższenia pH soku żołądkowego i zwolnienia motoryki jelit, ale w zasadzie odgrywa istotną rolę w skuteczności leczenia padaczki dopiero w chorobach przebiegających z wymiotami i biegunką.

Stwierdzany nierzadko w populacji osb po 65 r.ż. obniżony poziom białek w surowicy, może być związany z upośledzeniem funkcji wątroby, nerek czy niedożywieniem. Zjawisko to może prowadzić do zmniejszenia frakcji leku związanej z białkiem, pozostawiając frakcję wolną (czynną) nie zmienioną. Oznaczanie całkowitego poziomu leku może wwczas dostarczyć mylnych informacji i praktyczne znaczenie ma jedynie monitorowanie frakcji wolnej leku. Dotyczy to tylko lekw przeciwpadaczkowych silnie wiążących się z białkiem w surowicy, a więc CBZ, PHT, VPA i TGB - tabela 2.

Tabela 2. Leki przeciwpadaczkowe silnie wiążące się z białkiem (wymagane oznaczenie frakcji wolnej leku)

LPP silnie wiążące się z białkami

karbamazepina - 70-80%

walproiniany - 95%

fenytoina - 90%

tiagabina - 95%

Obniżenie metabolizmu leku i wydalania nerkowego związane jest z postępującym wraz z wiekiem upośledzeniem funkcji wątroby i nerek. Powoduje to wydłużenie biologicznego okresu płtrwania leku i stwarza niebezpieczeństwo jego kumulowania się oraz wystąpienia objaww niepożądanych. Dlatego leki, ktre są metabolizowane w wątrobie, powinny być podawane w mniejszych dawkach i z zachowaniem dłuższych przerw między dawkami. Dotyczy to głwnie lekw klasycznych: CBZ, PHT, VPA, PB, ale prawdopodobnie także i nowych lekw: LTG, TGB I TPM - tabela 3.

Tabela 3. Leki przeciwpadaczkowe ulegające metabolizmowi w wątrobie (wymagane mniejsze dawki w większych odstępach czasu)

LPP metabolizowane w wątrobie



fenytoina

karbamazepina

walproiniany

fenobarbital



lamotrygina

tiagabina

topiramat

prymidon

Podobną ostrożność należy zachować w stosunku do lekw wydalanych w znacznej mierze przez nerki, zwłaszcza PB, PRM, a z lekw nowej generacji : VGB, GBP I TPM (STEIDELE, 1997) - tabela 4.

Tabela 4. Leki przeciwpadaczkowe wydalane w znacznej części przez nerki (zachować ostrożność u pacjentw z chorobami nerek)

LPP wydalane przez nerki



fenobarbital

prymidon

gabapentyna

wigabatryna

topiramat

Kolejną trudność w leczeniu padaczki u osb starszych stanowią wspłistniejące choroby i konieczność zażywania innych lekw. Według danych WHO ponad 80% osb w wieku podeszłym cierpi przynajmniej na jedną chorobę przewlekłą, w tym najczęściej choroby układu krążenia, przewodu pokarmowego i choroby psychiczne, w związku z czym zażywa kilka, a niekiedy nawet ponad 10 rżnych lekw.

Wiadomo, że szereg lekw może potencjalnie wywołać lub nasilić napady padaczkowe u osb starszych, np. leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki, leki znieczulające, przeciwnowotworowe czy nawet rozszerzające oskrzela.

Leki stosowane w innych chorobach mogą rwnież wchodzić w interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi, powodując zmiany w ich stężeniu w surowicy. Tak więc np. erytromycyna może podnieść poziom CBZ nawet do wartości toksycznych, a niektre leki nasercowe, np. propranolol, blokery kanałw wapniowych, podwyższają poziom PHT.

Z kolei leki przeciwpadaczkowe mogą wpływać na poziom innych lekw, np. PHT i CBZ obniżają poziom doksycykliny, a CBZ powoduje zmniejszenie stężenia pochodnych kumaryny. W liczne interakcje wchodzą wszystkie leki starszej generacji, najrzadziej z nich VPA. Nowe leki, z wyjątkiem felbamatu, albo w ogle nie wchodzą w interakcje, np. GBP czy VGB, albo w stopniu niewielkim.

Jak już wspomniałam, pojedyncze napady objawowe występujące w ostrej fazie choroby, zwykle nie wymagają włączenia leczenia. Napady gromadne, a zwłaszcza stan padaczkowy, wymagają oczywiście energicznego postępowania według zalecanych standardw. Stosuje się wtedy leki w postaci dożylnej: benzodiazepiny i PHT, a ostatnio także VPA. Stosowanie VPA może się okazać korzystniejsze u osb starszych, gdyż w przypadku PHT podanej dożylnie istnieje niebezpieczeństwo poważnych powikłań sercowych np. wystąpienia bloku przedsionkowo-komorowego.

Jaki lek wybrać?

Przy wyborze leku przeciwpadaczkowego stosowanego w terapii długotrwałej u osoby w podeszłym wieku należy uwzględnić szereg czynnikw:

• potencjalne objawy i niepożądane,

• oglny stan zdrowia i wspłistnienie innych schorzeń,

• możliwość interakcji lekowych,

• cenę leku (ten czynnik odgrywa niebagatelną rolę u starszych pacjentw)

U osb w podeszłym wieku istnieje zwiększona podatność na występowanie objaww niepożądanych, związana ze zwiększoną wrażliwością receptorw. Objawy niepożądane, np. zaburzenia rwnowagi, uczucie zmęczenia, trudności z koncentracją uwagi - mogą nakładać się na istniejące już związane z wiekiem osłabienie sprawności ruchowej i intelektualnej. Dlatego też, ze względu na częstość występowania objaww niepożądanych i interakcji lekowych, zasadą leczenia w tym wieku powinna być monoterapia. Ponieważ przeważa etiologia objawowa, lek powinien być skuteczny głwnie w napadach częściowych.

Osoby starsze są bardziej wrażliwe na niekorzystny wpływ działań niepożądanych lekw przeciwpadaczkowych. Najwłaściwszym postępowaniem jest zatem stosowanie monoterapii.

Właściwie do tej pory nie przeprowadzono badań klinicznych dotyczących leczenia padaczki wieku podeszłego, ktre pozwoliłyby na racjonalny wybr leku. A więc w chwili obecnej lek musi być dobrany indywidualnie dla każdego pacjenta, szczeglnie z uwzględnieniem ryzyka objaww niepożądanych. PB i PRM stosuje się obecnie tylko wyjątkowo ze względu na działanie sedatywne i ujemny wpływ na funkcje poznawcze. CBZ i VPA (rzadziej PHT ze względu na niekorzystną farmakokinetykę), uważane są za leki pierwszego wyboru. Wybr między nimi zależy od wspłistniejących u danego pacjenta chorb i problemw. I tak np. PHT i CBZ muszą być podawane bardzo ostrożnie, jeśli u pacjenta występowały zaburzenia rytmu serca, gdyż obydwa te leki mogą nasilać zaburzenia przewodnictwa. W wypadku CBZ ryzyko to jest właściwie większe, ponieważ zaburzenia rytmu mogą wystąpić już przy doustnym podaniu leku. Ponadto przy stosowaniu CBZ, a jeszcze w większym stopniu OCBZ należy się liczyć z niebezpieczeństwem hiponatremii, zwłaszcza u chorych będących na diecie bezsolnej lub otrzymujących leki moczopędne. VPA może być wskazany u kobiet zagrożonych osteoporozą, gdyż nie zwiększa ryzyka pojawienia się tego schorzenia. Z kolei u osb z drżeniem starczym bardziej celowe bywa pdawanie CBZ, gdyż drżenie może nasilić się pod wpływem VPA.

Dużą nadzieję na przyszłość stwarzają leki nowej generacji, ze względu na niewielką ilość objaww niepożądanych, praktycznie brak interakcji lekowych, jak też skuteczne działanie przeciwko napadom częściowym. Wyjątek stanowi felbamat, ktry w znacznym stopniu indukuje enzymy wątrobowe, wchodzi w liczne interakcje i dlatego nie jest wskazany w leczeniu padaczki w starszym wieku.

Dawkowanie lekw.

Uwzględniając przedstawione powyżej zmiany w farmakokinetyce lekw przeciwpadaczkowych u osb starszych, obowiązywać powinny następujące zasady:

• rozpoczynanie leczenia od małych dawek,

• powolne ich podwyższanie,

• stosowanie niższych dawek lekw niż u osb młodszych

W tabeli 5 przedstawiono propozycję dawek stosowanych przy wprowadzaniu lekw, podaną przez Krmera (1999).

Tabela 5. Propozycja dawkowania lekw przeciwpadaczkowych u osb starszych (Krmer, 1999).

Lek Dawka

początkowa

dziennie Podwyższanie

dawki

dziennej w odstępach Dawka

dzienna

docelowa

CBZ 1-2x100mg 100mg 1-2 tyg. 400-600 mg

VPA 1x300mg 300mg 1-2 tyg. 600-1200mg

PHT 200mg początkowo

nie

zwiększać 200-300mg

W przypadku chorych z uszkodzeniem wątroby większość lekw przeciwpadaczkowych wymaga zmodyfikowania dawki i dostosowania jej do zmienionej farmakokinetyki. Chodzi tu głwnie o LTG i benzodiazepiny, natomiast nie dotyczy GBP, ktra jest w całości wydalana przez nerki. GBP wymaga natomiast bezwzględnej zmiany dawkowania w mocznicy wywołanej chorobą nerek.

O sukcesie terapeutycznym może zadecydować nie tylko dobr odpowiedniego leku, ale także przestrzeganie przez pacjenta zaleceń lekarskich. Trzeba jednak pamiętać, że może ono być utrudnione w starszym wieku z powodu osłabienia wzroku i słuchu, gorszego zapamiętywania czy fizycznego niedołęstwa. Dlatego należy usilnie dążyć do możliwie najlepszej wspłpracy z pacjentem przez:

• przepisywanie jak najmniejszej liczby lekw,

• podawanie lekw w jednej, maksymalnie dwch dawkach,

• ustalenie prostego schematu dawkowania,

• unikanie dzielenia tabletek,

• upewnienie się, że pacjent będzie w stanie wykupić leki i przyjmować je systematycznie.






Przykadowe prace

Dylematy kierownicze

Dylematy kierownicze Bezmyślnie i bezkrytycznie zdać się na działanie przepisw, rutyny i rytuałw, czy zachęcać do myślenia, refleksji, innowacji i reagowania na nieznaczne (ostrzegawcze) sygnały. Odnosić się do wspłpracownikw po przyjacielsku i łagodnie, czy za...

Ślimaki

Ślimaki ŚLIMAKI 1) Zarysy sylwetki pierwotnie dwuboczna symetria ewoluowała w budowę asymetryczną (wyrżniająca ślimaki z pośrd innych grup mięczakw) nastąpił obrt narządw wewnętrznych o 180?; a) części ciała: dobrze wyodrębniona g&...

Jezuici

Jezuici Założyciel zakonu św. Ignacy Loyola (1491-1556), JEZUICI [Towarzystwo Jezusowe] -- skrt polski: TJ, łac.: SI [Societas Iesu] -- zakon w kościele katolickim, założony przez hiszpańskiego Baska, św. Ignacego Loyolę (1491-1556), a zatwierdzony przez papieża Paw ...

Jak należy rozumieć stan samotności? (Samotność jako pojęcie psychologiczne)

Jak należy rozumieć stan samotności? (Samotność jako pojęcie psychologiczne) Spis treści: Wstęp 1. Motywacje człowieka 2. Kształt i forma samotności 3. Źrdła samotności 4. Walka z samotnością 5. Wspomnienie ...

Zachowanie nabywcw- badania

Zachowanie nabywcw- badania ROZDZIAŁ 4. PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ WŁASNYCH ORAZ PREZENTACJA WYNIKW Wprowadzenie Zachowania nabywcw w procesie sprzedaży rozumiane jako zjawisko psychospołeczne stanowiące przedmiot niniejszej pracy posiada swoje obiektywne uwarunkowania, ktre tkwi...

"Przedwiośnie" jako powieść - dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski.

"Przedwiośnie" jako powieść - dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. 1) Racje Baryki: a) wyeksponowanie zła dotychczasowego porządku (perspektywa komunistw) b) bieda warstw najniższych c) nieposzanowanie mniejszości narodowych i religijnych d) prześladowania polityczne e) sys...

Człowiek wobec przestrzeni... Omw na przykładzie "Sonetw krymskich" Adama Mickiewicza.

Człowiek wobec przestrzeni... Omw na przykładzie "Sonetw krymskich" Adama Mickiewicza. "Sonety krymskie" Adama Mickiewicza są z pozoru wspaniałym, obrazowym opisem z podrży autora z Odessy na Krym latem 1825 roku. Autor zachwyca się krajobrazami stepowymi, grskimi i wszelkim pięknem wschodu...

Konspekt zajęc kompensacyjno -korekcyjnych z hipoterapią

Konspekt zajęc kompensacyjno -korekcyjnych z hipoterapią KONSPEKT ZAJĘC KOREKCYJNO - KOMPENSACYJNYCH Opracowała: Uczestnicy Zajęć: Chłopiec z mzgowym porażeniem dziecięcym pod postacią obustronnego porażenia kurczowego wiek 7 lat. Miejsce Zajęć: Ośrod...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry