• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Pami&#28...

Nawigacja

Pamiętniki i diariusze Jana Chryzostoma Paska.



Pamiętniki i diariusze Jana Chryzostoma Paska.




Pamiętniki i diariusze (dzienniki) zajmowały niemało miejsca w literaturze XVII wieku. Dzięki bezpośredniemu stosunkowi autorw do przedstawianych faktw, dzięki żywości i barwności wysławiania się, pamiętniki są doskonałym źrdłem poznawania ludzi i obyczajowości tamtego okresu. Tę role spełniają "Pamiętniki" Paska. Zostały wydane drukiem w 1836 roku i od razu zdobyły szerokie rzesze czytelnikw. Ze względu na zawartość są ważnym źrdłem historycznym, ktrego wiarygodność potwierdzają relacje ludzi biorących udział w wydarzeniach.



Swoje "Pamiętniki" Pasek (1636-1701) najprawdopodobniej spisywał pod koniec życia, w latach 1690-1695. Stanowią one najwybitniejszy zabytek pamiętnikarstwa staropolskiego i obejmują lata 1656-1688. W pamiętniku można wyodrębnić dwie części: pierwszą poświęconą wojennym losom autora (1656-1666), drugą natomiast opisującą Paska jako gospodarza i obywatela (1667-1688). Walory historyczno-dokumentacyjne utworu są bezsporne, ale przedstawione wydarzenia zostały zarazem poddane poetyce gawędy: autor swobodnie dokonuje wyboru tematw, gromadzi tylko te fakty, ktrych wymagają prezentowane wspomnienia oraz podporządkowuje materiał historyczny przemyślanym konstrukcyjnie i stylistycznie opowieściom autobiograficznym. Historia w "Pamiętnikach" Jana Chryzostoma Paska wynika z doświadczeń autora. Wraz z jego dziejami czytelnik poznaje walki Czarnieckiego ze Szwedami w Polsce, wojnę Danii, wojny z Moskwą, konfederacje wojskowe Związku Święconego i rokosz Lubomirskiego.



W kronikarskim zapisie "Pamiętnikw" pojawiają się także wypadki historyczne z czasw Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, między innymi walki z Tatarami w 1672 roku. Pasek powołując się na relacje z drugiej ręki, opisuje rwnież odsiecz wiedeńską. Niektrym wydarzeniom poświęca rozbudowane opisy. Odtwarza batalistyczne epizody wyprawy duńskiej, oblężenia i bitwy morskie, ocenia z głębokim przygnębieniem rokosz Lubomirskiego (1666), wydarzenia pogłębiające nędzę wśrd szlachty i chłopw.



Druga część Pamiętnikw" opisuje ziemiański żywot Polaka. Polityka niewiele już autora interesuje, a głwną treścią wspomnień stają się osobiste i gospodarskie wydarzenia. Przedstawia więc organizowane przez siebie, słynne w okolicy, polowania, opisuje hodowlę ptakw i tresowaną wydrę, ktrą podarował krlowi Janowi III Sobieskiemu. Część pierwsza "Pamiętnikw" dotyczy wojennych doświadczeń Paska. Opowiada o walce Czarnieckiego ze Szwedami w Polsce i Danii, o wojnie z Moskwą, o rokoszu Lubomirskiego i o odsieczy Wiednia, ktrą przedstawił w oparciu o relację jej uczestnika. Ciekawie wypadł tu obraz szlachcica-żołnierza. Walczy on na ogł dzielnie, ale można podejrzewać, że zapału do walki dostarcza mu nie tyle miłość do ojczyzny, ile ambicja osobista i chęć zdobycia łupw. Ciekawość i żądza przygd są też prawdopodobnie przyczyną udziału Paska w wyprawie do Danii. W opisach ważnych wydarzeń historycznych autor skupia uwagę na własnych przygodach, wyolbrzymiając niekiedy swą rolę świadka i uczestnika tych wydarzeń. Zaskakuje też wspłczesnego czytelnika religijna postawa szlachcica tamtych czasw. Posłuszny nakazanym przez Kościł postom, jałmużnom i odpustom, nie brał ich sobie głęboko do serca, skoro nie zmieniały jego obyczajw i nie łagodziły stosunku do człowieka, nad ktrym był grą. Głośny opis mszy świętej, do ktrej służył Pasek mając ręce zbroczone krwią wrogw, jest tego dowodem.

Ksiądz-celebrant uświęca to barbarzyństwo słowami:



"nie wadzi to nic, nie brzydzi się Bg krwią rozlaną dla imienia swego".



"Pamiętniki" zawierają rwnież szeroki obraz pokojowego życia ziemiańskiego i obyczajw szlacheckich. Autor myśli kategoriami przeciętnego szlachcica, toteż ucisk i niewolę chłopw uważa za naturalny stan rzeczy. Z typowo sarmacką mentalnością odnosi się do własnej klasy i tylko szlachtę uważa za godną przedstawicielkę narodu. Życie prywatne szlachty nacechowane jest troską o dobrobyt i korzyści materialne. Wystarczy przypomnieć znakomity fragment "Pamiętnikw", w ktrych Pasek opisuje swe zaloty do Anny Łąckiej. Bardziej przypominają one układy handlowe niż wyznania miłosne. Utwr pisany jest stylem barwnym, potocznym, dosadnym, wskazującym na gawędziarskie talenty autora, nasycony jest anegdotami i przysłowiami. Szczeglnymi wartościami wyrżniają się opisy batalistyczne.



"Pamiętniki" Paska to także wiarygodny dokument mentalności przeciętnego szlachcica polskiego drugiej połowy XVII wieku. W sposb poniekąd mimowolny, poprzez sam temat i charakter wspomnień, kronikarz ujawnia obyczaje, stan świadomości i poziom etyczny braci szlacheckiej. Wizerunek autora-szlachcica, jak wynika z "Pamiętnikw", wydaje się szczeglnie bogaty i zarazem adekwatny do zjawisk życia społecznego pźnej fazy kultury barokowej. Będzie to więc wizerunek osoby fanatycznie przywiązanej do swobd politycznych i herbowych przywilejw, pełnej niechęci wobec cudzoziemszczyzny i pozasarmackich obyczajw, ale zarazem tolerancyjnej i szanującej zwyczaj lokalny. Z wyprawy duńskiej Pasek przywizł wiele obyczajowych obserwacji; daleki od potępień "pozamorskich" zwyczajw, był jednak zdecydowanie przekonany do wyższości rodzimego, sarmackiego sposobu bycia i życia. "Pamiętniki" prezentują także świadomość religijną szlachty; na ogł płytką, skłonną do dewocji i zabobonną, adekwatną do pźnobarokowych, kontrreformacyjnych zjawisk życia duchowego epoki. Pasek zasadniczo pomija te zagadnienia, ktre mogłyby przedstawić szlachtę w złym, negatywnym świetle. Czasem jednak, opisując rozmaite militarne zwłaszcza wydarzenia, nieświadomie kreśli obrazy pieniactwa, przemocy czy nawet okrucieństwa (np. opis sporu o to, kto osobiście zetnie pojmanego oficera). Z historyczno-dokumentacyjnego punktu widzenia ważny okazuje się rwnież krytycyzm oceny niektrych zjawisk życia społeczno-politycznego Rzeczypospolitej, zwłaszcza zaś realizm w charakterystyce prywaty i kosmopolityzmu magnaterii.



"Pamiętniki" Paska mają także istotne cechy dzieła literackiego.



Sama już gatunkowa konwencja utworu sprzyja jego artystycznemu brzmieniu. Zasadniczo dzieło Paska łączy cechy gatunkowe wspomnienia i autobiografii,

jednakże w jego strukturze można odnaleźć także i inne cechy gatunkowee:

- syntetyczne informacje raptularza,

- diariuszowy dokumentaryzm oraz właściwy dla itineriuszy opis egzotycznych krajw i ludw. Zespolenie tych rżnych odmian gatunkowych i podporządkowanie ich poetyce swobodnej gawędy tworzy niezwykle silny artystycznie wyraz "Pamiętnikw" Paska.

- Elementem wzmagającym literacki sens dzieła staje się rwnież dążność do fabularyzacji prezentowanych epizodw. Beletryzacja "Pamiętnikw" kształtuje powieściowy typ narracji oraz sprzyja kreowaniu narratora jako bohatera literackiego.



Osobną artystyczną wartością dzieła Jana Chryzostoma Paska jest język i stylistyka. Rozliczne epizody, w tym przeżycia bądź zdarzenia opisywane są językiem barwnym i potocznym. Pasek z dużą literacką umiejętnością odtwarza między innymi sceny batalistyczne. Talentowi narracyjnemu i gawędziarskiemu towarzyszy rwnież ożywienie akcji licznymi anegdotami i przysłowiami, często o charakterze humorystycznym i ironicznym. Wymienione właściwości "Pamiętnikw" Paska sytuują dzieło kronikarza na pograniczu prozy narracyjnej, autobiograficznej i historyczno-dokumentacyjnej.






Przykadowe prace

Rola Kościoła w średniowieczu

Rola Kościoła w średniowieczu Średniowiecze to okres w historii Europy, w ktrym zaczęły kształtować się nowe państwa, ludność osiadała się na terenach dotąd niezamieszkałych. Za datę początkową tej epoki uznaje się rok 473, obale...

Niepełnosprawność umysłowa-odrzucenie czy akceptacja?

Niepełnosprawność umysłowa-odrzucenie czy akceptacja? Dzieje kultury zawierają wiele opisw i zasad wykluczania pewnych kategorii ludzi ze Społeczności. Szczegłowe reguły tej dyskryminacji- czasowej lub definitywnej- znaleźć można m.in. w Starym Testamencie...

Faraon

Faraon Ekranizacja powieści Bolesława Prusa to bez wątpienia jedno z największych dzieł polskiej kinematografii. Film w reżyserii Jerzego Kawalerowicza wszedł na ekrany w 1966 roku. Jak na tamte czasy i polskie warunki była to prawdziwa super-produkcja, zrealizowana z nie mniejszym...

Recenzja pracy Michała Sicińskiego pt. "KOSMOLOGIA A TEOLOGIA: PROBLEMY STARE I NOWE".

Recenzja pracy Michała Sicińskiego pt. "KOSMOLOGIA A TEOLOGIA: PROBLEMY STARE I NOWE". "Po pierwsze, konflikt między religią a nauką istniał zawsze. Po drugie, zarwno nauka, jak i religia nieustannie rozwijają się". Słowa, od ktrych rozpoczęłam, są jedn...

Czy treny Jana Kochanowskiego swiadczą o bankructwie ideałw humanistycznych?

Czy treny Jana Kochanowskiego swiadczą o bankructwie ideałw humanistycznych? Jan Kochanowski to bez wątpienia najwybitniejszy pisarz, poeta i dramaturg polski doby renesansu. Świetnie wykształcony, znający doskonale filozofię, Biblię, mitologię, poezję zarwno antyczną jak ...

Ruch harmoniczny, odbicie i załamanie

Ruch harmoniczny, odbicie i załamanie Ruch harmoniczny T okres [s]- czas jednego pełnego cyklu wychyleń F częstotliwość [Hz]- ilość pełnych wychyleń w jednostce czasu Ciało porusza się ruchem harmonicznym jeżeli wychylenie zależy w sposb sinus...

Pozytywizm - oglna charakterystyka.

Pozytywizm - oglna charakterystyka. Pozytywizm to nazwa epoki historyczno - literackiej występującej jedynie w kulturze polskiej (na zachodzie realizm, naturalizm). Pozytywizm to formacja kulturowa stworzona przez absolwentw Szkoły Głwnej Warszawskiej, ktrzy ukończyli ją w latach 1862 - 1869. Zo...

Romeo i Julia - parodia

Romeo i Julia - parodia Romeo Julia Parys Tybalt Merkucjo Mamka Julii Matka Julii Brat Laurenty KTOŚ WYCHODZI NA ŚRODEK: Z niewiadomych powodw nasz scenarzysta, zatrudniony do napisania tej sztuki, zniknął po imieninach u cioci Steni ze swoją zaliczką za s...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry