• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Po lekcj...

Nawigacja

Po lekcje 1-8 z wydawnictwa operon- zeszyt



Po lekcje 1-8 z wydawnictwa operon- zeszyt




Temat nr 1





1.Zagrożenia naturalne i ich charakterystyka:



Trzęsienie ziemi, naturalny, krtki i gwałtowny wstrząs (lub ich seria) gruntu, powstały pod powierzchnią Ziemi (ognisko trzęsienia ziemi) i rozchodzący się w postaci fal sejsmicznych od ośrodka - epicentrum, znajdującego się na powierzchni, gdzie drgania są najsilniejsze.

W zależności od siły obserwuje się drgania przedmiotw lub przy silniejszych wstrząsach pękanie ścian, niszczenie budynkw, powstanie szczelin w ziemi, zapadanie się terenu.

Przy określeniu siły trzęsienia ziemi używa się skali magnitud (Richtera skala), gdzie wartość 8,8 stopnia jest przeszło 10 tys. razy większa niż energia bomby atomowej zrzuconej na Hiroszimę.

Sejsmograf pionowy

Sejsmograf poprzeczny

Trzęsienia ziemi są rejestrowane na stacjach sejsmologicznych przy pomocy sejsmografu. Występują bardzo często, ok. 8-10 tys. rocznie, przypuszcza się nawet, że do 40 tys., gdyż nie wszystkie wstrząsy są rejestrowane z braku stacji pomiarowych (dna oceanw, tereny bezludne).

Oblicza się, że silne trzęsienia ziemi, tzw. światowe (rejestrowane przez wiele stacji na świecie) pojawiają się co 52 dni na lądzie i 28 dni na dnach oceanw, ale nie wszystkie z nich wywołują katastrofy.

Ze względu na głębokość ogniska wyrżnia się trzęsienia ziemi: płytkie (do 50 km), średnio głębokie (50-300 km) i głębokie (300-700 km), natomiast ze względu na genezę:

1) tektoniczne, stanowiące ok. 90% wszystkich trzęsień ziemi, zachodzące na terenie związanym z występowaniem młodych ruchw grotwrczych,

2) wulkaniczne, powstałe w wyniku wdzierania się magmy w warstwy skalne i rozprężenia się gazw.

Do najsilniejszych w historii zalicza się trzęsienia ziemi: 1906 w San Francisco, zginęło ok. 50 tys. ludzi (8,25 stopnia), 1908 w Mesynie - 80 tys. (7,5 stopnia), 1950 w Chinach - 100 tys., 1923 w Tokio i Jokohamie - 150 tys. (8,2 stopnia), 1933 w Indiach - 200 tys., 1939 w Turcji (8,0 stopni), 1950 w Indiach, w prowincji Assam (8,6 stopni), 1964 na Alasce (8,5 stopnia).

Często podczas podwodnych trzęsień ziemi powstają fale (tsunami), powodujące katastrofalne zniszczenia na wybrzeżach.



Erupcja, wybuch wulkanu. Ze względu na rodzaj wyrzucanego przez wulkan materiału erupcje dzieli się na: erupcje eksplozyjne, polegające na wyrzucaniu przez wulkan z ogromną siłą popiołw, bomb i gazw. Erupcje eksplozyjne są bardzo często przyczyną ogromnych zniszczeń.

Erupcje lawowe to erupcje, w czasie ktrych z wnętrza wulkanu wydobywa się dość spokojnie lawa. Erupcje mieszane – gdy wyrzucane są zarwno popioły, jak i lawa. Ze względu na sposb, w jaki materiał wulkaniczny wydostaje się na powierzchnię skorupy ziemskiej, erupcje dzieli się na: erupcje centralne (gdy lawa lub popioły i gazy wyrzucane są z jednego krateru) i erupcje linearne (gdy lawa wylewa się rozległymi szczelinami).







Powdź, zalanie przez wodę terenw nadbrzeżnych, wzdłuż koryta rzeki lub brzegu morza, wskutek wezbrania wd. Przyczyną wezbrań są obfite i długotrwałe opady deszczu, nagły spływ wd z topniejących śniegw wiosną lub sztormy (tereny nadmorskie, np. Mierzeja Helska). Wezbrania potęgują zatory kry lodowej na rzekach.

Powodziom można zapobiegać budując obwałowania wzdłuż brzegw rzek i zbiorniki zaporowe, gdzie w czasie powodzi gromadzi się nadmiar wody. Na terenach nadbrzeżnych powodzi nie należy mylić z zalewaniem tych obszarw wskutek pływw.

Katastrofalne powodzie w obszarach gęsto zaludnionych przynoszą wielkie straty materialne, a także (np. w Chinach i Bangladeszu) pochłaniają życie setek ludzi.



Huragan ,wielki tropikalny cyklon, formujący się w rejonie Morza Karaibskiego i przemieszczający się zwykle ku płnocy, związane z nim silne wiatry (30-50 m/s) powodują niekiedy ogromne zniszczenia, głwnie na Wyspach Antylskich i w



południowo-wschodniej części USA.



Susza, długotrwały okres charakteryzujący się brakiem opadw atmosferycznych, występujący głwnie w okresie letnim.



Lawina, zsuwające się lub staczające z dużą prędkością ze stoku grskiego masy śniegu lub kamieni. Wyrżnia się lawiny kamienne i lawiny śnieżne.

Lawina kamienna

Lawina kamienna, zsuwająca się po stromym stoku grskim masa kamieni i żwiru, powstająca na skutek obrywu skalnego bądź naruszenia rwnowagi piargu w żlebie lub w stożku usypiskowym. Rodzajem lawiny kamiennej jest lawina wulkaniczna (zsuwanie się materiału wulkanicznego po stoku stożka, w trakcie wybuchu wulkanu).

Lawina śnieżna

Lawina śnieżna, masa śniegu lub lodu, obrywająca się ze stoku grskiego i zsuwająca w dł z dużą prędkością. Lawiny śnieżne mogą zsuwać się po stoku nachylonym powyżej 20. Stanowią przyczynę wielu wypadkw, ktrym ulegają przede wszystkim turyści (narciarze, alpiniści). W grach wyższych wielkie lawiny zagrażają niekiedy drogom i osadom ludzkim. Wyrżnia się:



1) Lawiny pyłowe, powstające bezpośrednio po obfitych, świeżych opadach śniegu, poruszające się z największymi prędkościami (do 200 km/godz.) i tworzące wysoki welon pyłu śnieżnego, grożący uduszeniem. Przyczyną powstania lawiny pyłowej może być nawet fala akustyczna związana z głośnym krzykiem,



2) Deski śnieżne, powstające z obsunięcia się całej warstwy świeżego, jeszcze nie całkiem związanego z podłożem śniegu. Przyczyną powstania takiej lawiny bywa nagły wzrost temperatury powietrza lub "podcięcie" stoku przez poruszającego się narciarza. Rodzajem deski śnieżnej jest lawina powstała na skutek oderwania się nawisu.



3) Lawiny gruntowe, powstające na wiosnę w okresie odwilży. Zsuwające się ciężkie masy wilgotnego śniegu niekiedy głęboko erodują podłoże, porywając kamienie i okruchy skał oraz niszcząc roślinność.



Osuwisko, forma powierzchni Ziemi występująca na stokach grskich, powstająca w wyniku procesu osuwania. Osuwisko składa się z niszy osuwiskowej (miejsce oderwania materiału) i zwału osuwiskowego (miejsce depozycji materiału) oraz niekiedy z rynny osuwiskowej (droga transportu materiału).



Zwał osuwiskowy w zależności od lokalnych warunkw przybiera rżne formy, najczęściej jęzora osuwiskowego, wachlarza lub niewyrwnanej, sfalowanej powierzchni.



W zależności od rodzaju materiału, jaki podlegał osuwaniu, dzielimy osuwiska na: zwietrzelinowe, ziemne i skalne, a także mieszane (np. zwietrzelinowo-skalne). Rżnego wieku osuwiska spotykane są często w Beskidach.







2.Zagrożenia wynikające z działalności człowieka:



a)zagrożenia środowiska naturalnego



Efekt cieplarniany, wzrost temperatury planety spowodowany zwiększoną koncentracją dwutlenku węgla (lub innych gazw nieprzezroczystych dla podczerwonego promieniowania – tzw. gazw cieplarnianych), jeden z negatywnych skutkw skażenia środowiska naturalnego.

Polega na zatrzymywaniu się w atmosferze coraz większych części promieniowania podczerwonego, co prowadzi do ogrzewania się Ziemi. Przypuszcza się, że jest to wynik zmiany zawartości gazw w powietrzu, a szczeglnie gwałtownego wzrostu stężenia dwutlenku węgla. Prognozy zakładają, że jeśli tempo spalania paliw kopalnych utrzyma się, to w ciągu 40–45 lat może nastąpić nasycenie nim atmosfery, co spowodowałoby średni wzrost powierzchniowej temperatury Ziemi o ok. 1,5–4,5C.

Raport Międzynarodowego Zespołu do Zmian Klimatycznych (1995) jest pesymistyczny. Przewiduje, że w następnym stuleciu poziom wd morskich może wzrosnąć w wyniku topnienia lodw o ok. 1 m, zalewając większość delt rzecznych, wysp na atlantyckim wybrzeżu USA, część Chin, wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Zimy będą cieplejsze, a lata niebezpiecznie dla życia upalne. Zaostrzą się susze, opady deszczu będą prowadziły do nieustających powodzi.



Dziura ozonowa, spadek zawartości ozonu (O3) na wysokości 15-20 km głwnie w obszarze bieguna południowego, obserwowany od końca lat 80. Tempo spadku wynosi ok. 3% na rok.

Największe znaczenie mają w tym procesie związki chlorofluorowęglowe (freony), z ktrych uwolniony chlor (pod wpływem promieniowania ultrafioletowego) atakuje cząsteczki ozonu, prowadząc do wyzwolenia tlenu (O2) oraz tlenku chloru (ClO).

Tempo globalnego spadku ozonu stratosferycznego pod wpływem działalności człowieka (z wyjątkiem Antarktydy), oszacowane na podstawie badań satelitarnych, wynosi 0,4-0,8% na rok w płnocnych, umiarkowanych szerokościach geograficznych i mniej niż 0,2% w tropikach.

Powłoka ozonowa jest naturalnym filtrem chroniącym organizmy żywe przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym. W celu jej ochrony z inicjatywy UNEP (Program Ochrony Środowiska Narodw Zjednoczonych) przedstawiciele 31 państw podpisali w 1987 Protokł Montrealski - umowę zakładającą 50-procentowy spadek produkcji freonw do roku 2000, w stosunku do 1986. Od 1990 obserwowane jest zmniejszenie tempa wzrostu freonw w atmosferze - z 5% rocznie do mniej niż 3%.

W 1995 Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii przyznano za badania nad wpływem freonw na ozon atmosferyczny (M. Molina, F.S. Rowland) oraz badania nad powstawaniem i reakcjami ozonu atmosferycznego (P. Crutzen - chemik holenderski).



Kwaśne deszcze, deszcze zawierające zaabsorbowane w kroplach wody dwutlenek siarki, tlenki azotu oraz ich produkty reakcji w atmosferze: rozcieńczone roztwory kwasw siarki, głwnie kwasu siarkawego (siarkowego(IV) wg nowej nomenklatury) oraz najbardziej szkodliwego kwasu siarkowego (inaczej siarkowego(VI)) a także kwasu azotowego (inaczej azotowego(V)). Powstają nad obszarami, gdzie atmosfera jest zanieczyszczana długotrwałą emisją dwutlenku siarki i tlenkw azotu (ze źrdeł naturalnych, jak czynne wulkany, albo sztucznych, jak spaliny z dużych elektrowni i elektrociepłowni zasilanych zasiarczonym - tzn. zawierającym siarkę i jej związki - paliwem, zazwyczaj węglem kamiennym lub brunatnym).

Czasami opady (kwaśnego deszczu, a także kwaśnego śniegu) trafiają na obszary bardzo odległe od źrdeł zanieczyszczeń atmosfery, dlatego przeciwdziałanie kwaśnym deszczom stanowi problem międzynarodowy. Kwaśne deszcze działają niszcząco na florę i faunę, są przyczyną wielu chorb układu oddechowego, znacznie przyspieszają korozję konstrukcji metalowych (np. elementw budynkw, samochodw) oraz zabytkw (np. nieodporność wielu gatunkw kamieni budowlanych na kwaśne deszcze).

Zapobieganie polega na budowaniu instalacji wyłapujących tlenki siarki i azotu ze spalin emitowanych do atmosfery (odsiarczanie gazu) oraz rezygnacji z paliw o znacznym stopniu zasiarczenia.



Zanieczyszczenia środowiska, substancje ciekłe, gazowe i stałe wprowadzane do środowiska w sposb naturalny lub przez człowieka w takich ilościach, że mogą one powodować zagrożenie zdrowia ludzkiego i ujemne zmiany w środowisku. Źrdła zanieczyszczeń środowiska mogą być: punktowe (np. kominy), liniowe (np. drogi) i powierzchniowe (np. hałdy).

Wg UNESCO najpowszechniejsze zanieczyszczenai środowiska to: tlenki azotu (NOx), dwutlenek siarki (SO2), tlenek węgla (CO), dwutlenek węgla (CO2), fosfor (P), rtęć (Hg), ołw (Pb), ropa naftowa i DDT.

Zanieczyszczenia środowiska są najsilniej odczuwalne w wielkich skupiskach ludzkich, aglomeracjach miejskich i ośrodkach przemysłowych.

Obecnie zanieczyszczeniu uległy już praktycznie wszystkie elementy środowiska, przy czym najwięcej uwagi poświęca się zanieczyszczeniom powietrza i zanieczyszczeniom wd, gdyż mają one bezpośredni wpływ na zdrowie i życie ludzi.



b)katastrofy i awarie



-komunikacyjne: katastrofy kolejowe, morskie, drogowe, lotnicze

-przemysłowe: eksplozje

-w kopalniach



c)zagrożenia radiacyjne i chemiczne



-awarie elektrowni jądrowych

-awarie zakładw chemicznych













Temat nr 3



1. Wspłczesne środki rażenia





Broń, każdy środek techniczny służący do zadawania bezpośrednich ciosw, przeznaczony do celowego rażenia ludzi i zwierząt oraz do niszczenia rżnych obiektw (np. budynkw) i roślinności, a także do ćwiczeń i uprawiania niektrych dyscyplin sportowych (rwnież myślistwa).

W zależności od zasięgu i skutkw działania broń dzieli się na: broń konwencjonalną (klasyczną), o ograniczonych w przestrzeni i czasie skutkach działania, do ktrej zalicza się wszelkie rodzaje broni białej, broń strzelecką, większość dział artyleryjskich, a także np. niektre pociski rakietowe, bomby lotnicze i głębinowe, miny, torpedy, oraz broń niekonwencjonalną (broń masowej zagłady, czyli broń jądrową, chemiczną i biologiczną), powodującą zniszczenia na bardzo dużych przestrzeniach.

Przy uwzględnieniu budowy i zasad działania broń można podzielić na broń białą, palną i rakietową. Z punktu widzenia wojskowych zadań bojowych wyrżnia się: broń strategiczną, operacyjną, operacyjno-taktyczną i taktyczną. Wg prawa nabywanie i posiadanie broni jest dozwolone wyłącznie na podstawie pozwolenia administracyjnego. W tym zakresie może ono dotyczyć broni palnej, czyli takiego urządzenia, ktrego wszystkie elementy składowe umożliwiają oddanie strzału. Broń palną jest w szczeglności broń krtka, myśliwska i sportowa, na ktrych posiadanie wymagane jest zezwolenie administracyjo- prawne. Nielegalne wytwarzanie, posiadanie, handel czy udostępnienie osobie nieuprawnionej broni rodzi odpowiedzialność karną (art. 263 kodeksu karnego z 1997), natomiast produkowanie, posiadanie lub pozbywanie się broni działającej na zasadzie sprężonego powietrza (tzw. pneumatycznej) rodzi odpowiedzialność jak za wykroczenie.



2.Broń konwencjonalna jej rodzaje i możliwości rażenia



Broń “inteligentna (angielskie smart weap-ons), nowa generacja broni konwencjonalnej, opartej na najnowszych osiągnięciach elektroniki, mechaniki precyzyjnej, charakteryzująca się dalekim zasięgiem, mobilnością i skutecznością rażenia. Są to pociski manewrujące typu Cruise, Tomahawk, Stinger

Użyta po raz pierwszy w wojnie z Irakiem, w Zatoce Perskiej w 1991, gdzie bomby naprowadzane techniką laserową i podczerwieni paraliżowały elektronicznie system obrony przeciwlotniczej przeciwnika.





Pocisk Tomahawk



Tomahawk, Tomahawk Cruise Missile, TALM, amerykański pocisk manewrującytypu Cruise, oznaczenie kodowe BGM-109. W roku 1972 amerykański Departament Obrony zlecił zaprojektowanie nowych środkw przenoszenia broni jądrowej, ktre nie naruszałyby traktatu SALT I. W efekcie tych prac powstał napędzany silnikiem odrzutowym pocisk manewrujący. Pocisk wszedł do służby w początkach lat osiemdziesiątych.

Poddźwiękowy pocisk manewrujący dalekiego zasięgu Tomahawk może atakować cele naziemne (Tomahawk Land Attack Missile - TLAM) oraz nawodne (Tomahawk Anti-Ship Missile - TASM). TLAM może być uzbrojony zarwno w głowicę konwencjonalną (TLAM-C), nuklearną (TLAM-N) czy być przeznaczony do przenoszenia zasobnikw kasetowych (TLAM-D). W roku 1991 prezydent G. Bush ogłosił decyzję o wycofaniu wielu rodzajw broni nuklearnej z czynnej służby, w efekcie z okrętw nawodnych i podwodnych usunięte zostały wszystkie pociski Tomahawk zdolne do przenoszenia takiej broni, na wyposażeniu armii pozostały jedynie konwencjonalne wersje tego pocisku.

Dane techniczne: długość 5.56 m (z silnikiem startowym - 6.25 m), średnica 51.81 cm, rozpiętość skrzydeł 2.67 m, waga 1,192 kg (z silnikiem startowym - 1,440 kg), głowica konwencjonalna 454 kg, ładunek podkalibrowy 166 BLU-97/B lub jądrowa W-80 200 kt, naprowadzanie bezwładnościowe + TERCOM, paliwo stałe, turbinowy silnik dwuprzepływowy Williams International F107-WR-402, zasięg TLAM-N - 2,500 km, TASM - 450 km, TLAM-C - 1,300 km, TLAM-D - 1,300 km, prędkość 880 km/h. Koszt wyprodukowania 1 pocisku wynosi 1,3 mln dolarw.

Tomahawk może zostać odpalony z okrętu nawodnego lub podwodnego. Po odpaleniu pocisku uruchamiany jest mały silnik startowy na paliwo stałe nadający rakiecie prędkość umożliwiającą uruchomienie turbinowego silnika dwuprzepływowego. Tomahawk jest pociskiem trudno wykrywalnym, ponieważ pozostawia małe odbicie radarowe oraz porusza się na małej wysokości. Ponadto silnik emituje mało ciepła, dlatego wykrycie go poprzez fale podczerwone także staje się utrudnione. Na awionikę składa się odbiornik GPS (Global Positioning System - światowy system nawigacyjny), unowocześniony DSMAC (Digital Scene Matching Area Correlation - cyfrowy system kontroli terenu) oraz układ kontroli TOA (Time of Arrival - czas dotarcia do celu). Po zbliżeniu się do celu uruchamiany jest system naprowadzający TERCOM, ktry skanuje powierzchnię obszaru, nad ktrym przelatuje pocisk. Następnie porwnuje ją z obrazem tego obszaru zapisanym w pamięci komputera pokładowego. Po dokonaniu takiego porwnania ustala wysokość dalszego lotu. Gdy osiągnie przybliżony rejon celu uaktywnia system DSMAC, ktry porwnuje kształt zlokalizowanych obiektw do kształtu zaprogramowanego w pamięci jako cel uderzenia.

Tomahawk był wielokrotnie używany do ataku na wiele rżnych celw. Zgodnie z danymi amerykańskiej marynarki, na 297 planowanych odpaleń 290 pociskw wystrzelono, zaś 242 trafiły w cel.

Wyrzutnie pociskw tego typu są montowane na pancernikach klasy Iowa, krążownikach klasy Virginia, Long Beach, Ticonderoga, na niszczycielach klasy Arleigh Burke i Spruance oraz na okrętach podwodnych klasy Los Angeles.



Broń biała, wszystkie środki służące do walki wręcz. Od najdawniejszych czasw aż do XVI w. broń biała była podstawową bronią bojową, myśliwską, a także sportową. Powszechnie stosuje się podział broni białej na: obuchową (maczuga, topr), drzewcową (oszczep, kopia, lanca, pika), sieczną (szabla, miecz), kłującą (szpada) oraz kłująco-sieczną (rapier). Obecnie z broni białej jednostki wojskowe na wyposażeniu posiadają jedynie bagnety oraz noże wojskowe, a także kordziki i szable, ktre stosowane są wyłącznie jako broń paradna.







3.Broń masowego rażenia



Broń masowej zagłady, zwana bronią masowego rażenia, broń ABC, broń o niekonwencjonalnym ładunku rażącym (A - atomowym, B - biologicznym, C - chemicznym), do ktrej zalicza się broń jądrową, biologiczną i chemiczną, o wielkiej sile rażenia, co do ktrej użycia obowiązuje bezwzględny zakaz (jej użycie jest sprzeczne z prawem ludzkości i normami prawa międzynarodowego). Broń jądrowa oparta jest na wykorzystaniu energii jądrowej, jej czynnikami rażenia są: fala uderzeniowa, promieniowanie (świetlne i przenikliwe), skażenie radioaktywne środowiska. Po raz pierwszy została użyta przez USA podczas ataku na Hiroszimę (6 sierpnia 1945) i Nagasaki (9 sierpnia 1945) pod koniec II wojny światowej. Obecnie obowiązuje w stosunku do niej zakaz z 1968 jej rozprzestrzeniania (nieproliferacja), sama zaś broń znajduje się w rękach czł. tzw. Klubu Atomowego, do ktrego należą: USA, Francja, Wielka Brytania, Chiny i Rosja.

Działanie broni bakteriologicznej (biologicznej) opiera się na dostarczeniu na teren przeciwnika chorobotwrczych mikroorganizmw (wirusw, bakterii, tkankowcw), a także toksyn (przy wykorzystaniu bomb z zakażonymi owadami lub cieczami) oraz zawiesiny zwanej aerozolem biologicznym. Broń ta jest przedmiotem rokowań co do zakazu jej stosowania i badań (konwencja o zakazie broni bakteriologicznej z 10 kwietnia 1972, podpisana w Nowym Jorku przez 111 państw, wywodząca się z Protokołu Genewskiego 1925).

Broń chemiczna oddziałuje biochemicznie na organizmy żywe za pośrednictwem substancji chemicznych, w tym środkw termicznych (zapalających - np. napalm). Jest to najstarszy rodzaj broni masowej zagłady, stosowany m.in. w średniowieczu przez Chińczykw (prawdopodobnie używali kwasu pruskiego). Wg J. Długosza miała być wykorzystana przez Mongołw w ataku gazowym w bitwie pod Legnicą (9 IV 1241). Masowo użyły jej wojska niemieckie podczas I wojny światowej pod Ypres (22 kwietnia 1915), stosowano ją następnie w II wojnie światowej, w czasie konfliktu w Korei (1950-1953), w Wietnamie (1965-1973), w Afganistanie (1979-1996). Obecnie broń tę posiadają około 22 państwa na świecie. Także w stosunku do niej stosuje się ograniczenia zmierzające do całkowitego zakazu jej stosowania (konwencja o zakazie prowadzenia badań, produkcji, składowania i użycia broni chemicznej oraz o zniszczeniu jej zapasw, podpisana 1993 w Paryżu przez 127 państw).



4.Formy i rodzaje walki zbrojnej



5.Obrona przed środkami walki













Temat nr 4



1.Broń jądrowa i jej rodzaje



Broń jądrowa, dawniej zwana bronią atomową, broń A, jeden z rodzajw broni masowej zagłady, o działaniu wybuchowym o wielkiej sile, wykorzystująca energię powstającą podczas reakcji łańcuchowej rozszczepiania jąder atomw izotopw ciężkich pierwiastkw, m.in. uranu lub plutonu (tzw. broń jądrowa jednofazowa), bądź podczas łączenia się (syntezy) jąder izotopw wodoru - deuteru i trytu (broń termojądrowa, zwana rwnież bronią jądrową dwufazową lub termonuklearną; dawniej zwana bronią wodorową). Jeśli reakcja taka przebiega gwałtownie, dochodzi wwczas do wybuchu (tzw. broń jądrowa o działaniu wybuchowym), jeśli natomiast przebiega powoli - wybuchu nie ma (mwi się wwczas o bojowych środkach promieniotwrczych, BSP, stosowanych w postaci dymw, proszkw lub cieczy, używanych jako wypełniacze do bomb lotniczych lub pociskw artyleryjskich). Energię wybuchu jądrowego porwnuje się najczęściej z energią wyzwalaną przez wybuch określonej masy trotylu (TNT) i wyraża za pomocą tzw. rwnoważnika trotylowego. Eksplozja bomby jądrowej może być dokonana w powietrzu, na powierzchni ziemi lub wody oraz pod ziemią i pod wodą. Wybuch bomby jądrowej powoduje powstanie czynnikw rażących: fali uderzeniowej, promieniowania cieplnego, promieniowania jonizującego, zwłaszcza przenikliwego (gamma i neutronowe) oraz promieniotwrczego skażenia terenu. Fala uderzeniowa powstaje na skutek podwyższonej temperatury oraz wysokiego ciśnienia i rozprzestrzenia się we wszystkich kierunkach z prędkością przekraczającą prędkość dźwięku. Źrdłem promieniowania cieplnego jest powstająca podczas wybuchu kula ognista; promieniowanie to wznieca pożary materiałw palnych i powoduje oparzenia ludzi i zwierząt. Niewidzialne i niewyczuwalne jest natomiast promieniowanie przenikliwe. Przy porażeniu człowieka dawką ponad 200 rentgenw może dojść u napromieniowanego do tzw. choroby popromiennej. Promieniotwrcze skażenie terenu dokonuje się poprzez opadanie na ziemię radioaktywnych produktw powstałych na skutek wybuchu.

W 1942 przystąpiono w USA do realizacji tzw. Projektu Manhattan, mającego na celu skonstruowanie broni jądrowej. Pierwsza prba z taką bronią odbyła się w lipcu 1945 na poligonie wojskowym Alamagordo, w amerykańskiej stanie Nowy Meksyk. Broń jądrowa została użyta podczas II wojny światowej przez USA, ktre zrzuciły ją 6 i 9 sierpnia 1945 na Hiroszimę (Little boy) i Nagasaki (Fat man) w Japonii, co znacznie przyspieszyło zakończenie działań wojennych na Dalekim Wschodzie. W 1949 broń jądrową wyprodukował także ZSRR, następnie Wielka Brytania, Francja, ChRL oraz Indie.

Obecnie broń jądrową posiadają ponadto Białoruś, Kazachstan i Ukraina; prawdopodobnie w jej posiadaniu są także: Izrael, Korea Płnocna, Republika Południowej Afryki i Pakistan. W 1963 USA, ZSRR i Wielka Brytania zobowiązały się do zaprzestania prb z bronią jądrową, prowadzonych w atmosferze lub pod wodą.

W 1970 wszedł w życie układ o nierozprzestrzenianiu (nieproliferacji) broni jądrowej, do ktrego przystąpiło 178 krajw, przedłużony 1995 bezterminowo.



Manhattan Project, kryptonim amerykańskiego programu badań prowadzonego w latach 1942-1947, służącego do uzyskania broni jądrowej w czasie II wojny światowej. Na jego czele stał generał Leslie R. Groves, w ramach programu pracowali najwybitniejsi fizycy znajdujący się w USA (Amerykanie i wielu uciekinierw z Europy, głwnie z Niemiec, m.in.: R.J. Oppenheimer, A.H. Compton, N. Bohr, A. Einstein, J. Franck, E. Fermi, L.W. Alvarez, E.O. Lawrence).

W ramach projektu stworzono kilka ośrodkw naukowych (Argonne National Laboratory, Hanford, Los Alamos), wytworzono pierwszy reaktor atomowy CP-1 i pierwszą bombę atomową, ktrą zdetonowano 16 lipca 1945 na szczycie wieży w Alamogordo - zapalnik do detonacji znajdował się bunkrach oddalonych o 9 km.



Rząd USA poinformował o wynikach uzyskanych w ramach Manhattan Project Brytyjczykw. ZSRR domagał się dostępu do wynikw, uzyskał je pźniej, korzystając z działalności szpiegowskiej niektrych członkw Manhattan Project. Koszt Manhattan Project wynosił ok. 2 mld dolarw.





Rozszczepienie jądra atomowego, rodzaj rozpadu promieniotwrczego wzbudzonego jądra atomowego ciężkich pierwiastkw na ogł na dwa, czasem na więcej fragmentw, rwnież będących jądrami atomowymi. Zjawisku towarzyszy emisja neutronw i kwantw gamma oraz wydzielenie znacznej ilości energii (defekt masy). Powstałe w wyniku rozszczepienia jądra atomowego fragmenty mają nadmiar neutronw, ktre emitowane są z tych jąder po rozszczepieniu (część jako neutrony opźnione). Rozkłady mas powstających w rozszczepieniu fragmentw mają charakterystyczny kształt z dwoma maksimami odpowiadającymi w przybliżeniu liczbom masowym A ? 100 i 140.

Istnieją rozszczepienia jądra atomowego spontaniczne (inaczej samorzutne), gdy jądro ulega rozszczepieniu po spontanicznym wzbudzeniu o charakterze fluktuacji (zjawisko występuje w przypadku bardzo ciężkich jąder, charakteryzuje go właściwy danemu izotopowi czas połowicznego rozpadu), oraz rozszczepienia jądra atomowego wymuszone, gdy wzbudzenie jądra wynika z absorpcji protonu, neutronu, deuteronu, kwantu gamma (zjawisko fotorozszczepienia) itp.

Z praktycznego punktu widzenia największe znaczenie mają własności rozszczepienia jąder uranu i plutonu, gdyż izotopy 235U, 233U oraz 239Pu ulegają rozszczepieniu już przy bombardowaniu neutronami o dowolnie małej energii (nawet neutronami termicznymi), podczas gdy większość izotopw ciężkich pierwiastkw ulega rozszczepieniu od pewnej progowej energii bombardującego neutronu.

Pojedynczy akt rozszczepienia jądra atomowego może w sprzyjających warunkach indukować (poprzez emitowane neutrony) dalsze rozszczepienia, prowadząc do reakcji łańcuchowej, co znalazło zastosowanie w reaktorze jądrowym i broni jądrowej. Zjawisko rozszczepienia jądra atomowego odkryli w 1938 O. Hahn z F. Strassmanem.



Jądrowe reakcje, procesy oddziaływania jąder atomowych z innymi jądrami lub z cząstkami elementarnymi. W trakcie reakcji jądro i oddziałująca cząstka mogą przekazywać sobie energię, pęd, ładunek elektryczny, kręt, itd., przy czym obowiązują odpowiednie zasady zachowania.

Zależnie od rodzaju oddziaływania wyrżnia się rozproszenia elastyczne, nieelastyczne lub głęboko nieelastyczne, wzbudzenia, rozszczepienia, fragmentacje itp.

Jako wyniki reakcji otrzymuje się jądro (lub jądra) wtrne i (zazwyczaj) cząstki elementarne. Prawdopodobieństwo zajścia w danych warunkach danej reakcji określa jej przekrj czynny.

Stosuje się dwie notacje dla reakcji jądrowych: pełną o postaci a+A=B+c1+...+cn+E, gdzie: a i A - substraty reakcji (np. padająca cząstka i jądro), B - nowe, powstałe w wyniku reakcji jądro, c1,...,cn - powstałe cząstki, E - wydzielona energia (jeśli energia jest pochłonięta w reakcji, to EDżuma, choroba zakaźna odzwierzęca, o wysokiej śmiertelności, wywołana przez pałeczkę dżumy. Źrdło zakażenia stanowią dzikie gryzonie, głwnie szczury. Przenosicielem zarazka jest pchła szczurza.

Obecnie występuje prawie wyłącznie w krajach Azji (Indie, Indonezja, Pakistan) i Afryce, jednak jeszcze w XIX w. występowała rwnież w Europie. Z uwagi na łatwe przenoszenie się drogami komunikacyjnymi, istnieje stała możliwość ponownego przywleczenia jej do Europy.



Wyrżniamy dwie postacie tej choroby:



1) Dżuma dymienicza zaczyna się nagle wśrd dreszczy, wysokiej gorączki i silnych blw głowy. Węzły limfatyczne karkowe, pachowe, pachwinowe po 2 dniach ulegają powiększeniu, stają się bolesne, potem ropieją i przebijają się na powierzchnię skry. Przy pomyślnym przebiegu gorączka spada po 2-3 tygodniach.



2) Dżuma płucna może powstać w przebiegu dymieniczej lub pojawić się pierwotnie po zakażeniu kropelkowym od chorego. Choroba ta zaczyna się wysoką gorączką, suchym kaszlem z towarzyszącą dusznością a potem krwiopluciem i sinicą. W przypadkach nieleczonych, o ciężkim przebiegu zejście śmiertelne następuje w przeciągu 2-5 dni, a najczęstszą przyczyną zgonu jest obrzęk płuc.

Powikłaniem obu postaci może być posocznica. Leczenie tylko w szpitalu zakaźnym, a głwnymi lekami są: streptomycyna z sulfonamidami. Profilaktyka: szczepienia ochronne, zwalczanie szczurw i pcheł, kwarantanna.



Dur brzuszny, tyfus brzuszny, epidemiczna ostra choroba zakaźna wywołana przez pałeczkę duru brzusznego SalmoneIla typhi. Zakażenie następuje przez kontakt z chorym lub jego wydalinami, przez zakażoną wodę i produkty. Najczęściej zachorowania na dur brzuszny występują w lecie i jesienią.

Głwne zmiany chorobowe zachodzą w jelicie cienkim. Okres wylęgania wynosi 10-14 dni. Objawy: stopniowe narastanie gorączki, bl głowy, nieżyt grnych drg oddechowych. Po kilku dniach gorączka wynosi 39-40 C i stale się utrzymuje na tym poziomie.

Poza tym występuje: bakteriemia, odurzenie, wysypka skrna (rżyczka durowa), zmiany w układzie limfatycznym, powiększenie śledziony, objawy ze strony przewodu pokarmowego takie jak: biegunki, czasem zaparcia, wymioty.

Do groźnych powikłań należy krwotok jelitowy i przebicie owrzodzenia jelitowego do jamy otrzewnej. Innymi powikłaniami są: zapalenie pęcherza i drg moczowych, zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, bardzo rzadko zapalenie mzgu.

Zapobieganie: szczepienia ochronne, izolacja chorych, wykrywanie i leczenie nosicieli (badanie kału pracownikw zakładw spożywczych), zaopatrywanie ludności w dobrą wodę do picia, popularyzowanie oświaty zdrowotnej.

Leczenie: chloromycyna, dieta płynna i płpłynna, pełnokaloryczna, bogata w witaminy.



2.Sposoby zakażania: ludzi, zwierząt, wody i żywności



3.Drogi zakażania organizmu



4.Zasady ochrony przed bronią biologiczną



5.Rejon porażenia bronią biologiczną i zasady zachowania się w tym rejonie



Temat nr 7





1.Choroby układu krążenia





Miażdżyca, choroba zwyrodnieniowa naczyń krwionośnych. Na wewnętrznej powierzchni ścian tętnic powstają blaszki miażdżycowe zbudowane z cholesterolu i odkładającego się w nim wapnia.

Zmiana powierzchni naczynia powoduje uaktywnienie osoczowych czynnikw krzepnięcia, powstawanie przyściennych zakrzepw, zwężenie światła naczynia, upośledzenie przepływu krwi i w rezultacie niedokrwienie narządw zaopatrywanych przez to naczynie.



Etiologia miażdżycy nie jest do końca poznana, natomiast wiadomo już, jakie czynniki odgrywają decydującą rolę w jej powstawaniu. Do najważniejszych należą:



1) dieta – bogata w nasycone kwasy tłuszczowe, z dużą zawartością lipoprotein typu LDL,



2) palenie tytoniu,



3) nadciśnienie tętnicze, ze względu na uszkadzające działanie na tętnice i niekorzystny wpływ na stan oglny organizmu. Rwnocześnie procesy miażdżycowe powodują nadciśnienie tętnicze (choroba nadciśnieniowa),



4) siedzący tryb życia – aktywne uprawianie sportu powoduje dobre ukrwienie organizmu i przywraca odpowiednie proporcje wszystkich frakcji lipoprotein we krwi,



5) choroby uwarunkowane genetycznie, tj. hiperlipidemie,



6) inne choroby, np. cukrzyca.



Miażdżyca rozwija się we wszystkich tętnicach organizmu, lecz niektre jej lokalizacje są szczeglnie niebezpieczne dla stanu zdrowia organizmu. Należą do nich:



1) naczynia wieńcowe – ze względu na groźbę zawału mięśnia sercowego i chorobę niedokrwienną serca,



2) tętnice kręgowe i szyjne zaopatrujące mzg – przyczyna udarw mzgowych i otępienia,



3) naczynia kończyn dolnych – zajęte szczeglnie często w cukrzycy, przyczyna tzw. stopy cukrzycowej, czyli jej zgorzeli.

Oglnie rzecz biorąc miażdżyca jest obecnie głwną przyczyną śmierci w krajach wysoko rozwiniętych.









































Choroba nadciśnieniowa, stan podwyższonego ciśnienia tętniczego (nadciśnienie) powyżej 20,0/12,0 kPa (140/90 mm Hg), zarwno skurczowego, jak i rozkurczowego, z niekorzystnymi tego skutkami w samym układzie krążenia oraz w innych narządach ustroju, przede wszystkim w nerkach i mzgu, bez żadnych uchwytnych przyczyn.

W etiologii choroby nadciśnieniowej bierze się pod uwagę wpływy neuropsychogenne, ktre angażując ośrodkowy i autonomiczny układ nerwowy, pośrednio powodują wydzielanie przez nich adrenaliny i noradrenaliny podwyższających ciśnienie tętnicze.



W przebiegu choroby wyrżnia się okresy:



- I - wstępny, czyli przednadciśnieniowy, w ktrym podwyższenie ciśnienia zjawia się tylko przygodnie, a chorzy skarżą się na niepokj, kołatanie serca, zawroty głowy, potliwość, okresową bezsenność.



- II - ciśnienie jest na ogł podwyższone, ale może jeszcze wracać do stanu prawidłowego po dłuższym wypoczynku, a choremu dokuczają ble i zawroty głowy, obniżenie sprawności psychicznej i fizycznej, pieczenie i ble za mostkiem - jako wyraz upośledzenia krążenia wieńcowego (naczynia wieńcowe), zadyszka przy wysiłkach.



- III - ciśnienia ustalonego w granicach 22,7/13,3-33,3/16,0 kPa (170/100-250/120 mm Hg) lub wyżej, z wyraźnymi zmianami narządowymi w zakresie serca, naczyń wieńcowych i mzgowych oraz oczu. Nierzadko dochodzi wwczas do powikłań: niewydolności lewej komory serca (niewydolność krążenia), obrzęku płuc, zawału serca, krwotoku mzgowego.



- IV - zejściowy, cechujący się zmianami w narządach wewnętrznych, zwłaszcza w sercu (zawały), w mzgu (wylewy, ogniska rozmiękania z niedowładami lub porażeniami), w nerkach (postępująca niewydolność nerek), w zakresie oczu (duże zmiany zwyrodnieniowe siatkwki z postępującym upośledzeniem wzroku, choroba naczyń siatkwki).



Choroba nadciśnieniowa trwa od 10 do 20 lat. 70% chorych umiera z powodu niewydolności krążenia (zawał mięśnia sercowego), 20% z powodu powikłań mzgowych (udar mzgu).



2.Choroby zakaźne



Wirusy, Virales, twory biologiczne o wielkości 15-300nm, widoczne pod mikroskopem elektronowym (z nielicznymi wyjątkami), charakteryzujące się brakiem budowy komrkowej i brakiem własnych układw enzymatycznych, niezbędnych do przebiegu procesw metabolicznych, syntezy białek i replikacji. Z tych względw wirusy nie rosną i nie rozmnażają się, są pasożytami obligatoryjnymi, tzn. do istnienia w przyrodzie niezbędne jest ich stałe krążenie pomiędzy organizmami żywymi (komrkami roślinnymi, zwierzęcymi lub bakteryjnymi - bakteriofagi). Wszystkie funkcje wirusw dokonywane są przez rybosomy gospodarza.

Wirusy zbudowane są z wirionu, czyli kwasu nukleinowego (DNA lub RNA), zamkniętego w kapsydzie tworzącym swoisty płaszcz białkowy. Kapsyd składa się z kapsomerw (podjednostek białkowych). Jego kształt oraz liczba kapsomerw jest charakterystyczna dla danej grupy wirusw. U niektrych wirusw dodatkowo wystepuje osłonka. W budowie można wyrżnić dwa typy symetrii: kubiczną i spiralną, a tylko nieliczne wykazują symetrię kompleksową.

Wirusy dzielimy na: wirusy DNA, wirusy RNA i wirusy powolne. Do wirusw DNA należą np.: adenowirusy, herpeswirusy, wirusy krowianki, wirusy ospy prawdziwej czyli poxwirusy, wirusy Papova. Wirusami RNA są m.in.: arbowirusy, wirusy Coxackie, ECHO - wirusy, poliowirusy, myxowirusy np. wirusy NDV, rhinowirusy, RS - wirusy, wirus wścieklizny, wirusy Picorna.



Wirusy są inaktywowane przez kwasy i zasady nieorganiczne o odpowiednim stężeniu, wysoką temperaturę, promieniowanie ultrafioletowe i jonizujące, niektre utleniacze np. jod.







AIDS, angielskie Acquired Immune Deficiency Syndrome, zespł nabytego niedoboru odporności, choroba wywołana przez zakażenie wirusem HIV (skrt od angielskiego Human Immunodeficiency Virus), ktre następuje głwnie trzema drogami: drogą płciową (homo- i heteroseksualną), przez krew, wskutek wstrzyknięcia dokonanego strzykawką zanieczyszczoną krwią chorego (np. w narkomanii) lub podczas transfuzji krwi bądź preparatw krwiopochodnych uzyskanych od chorego dawcy, oraz drogą łożyskową z chorej matki na płd. Inne możliwości zakażenia (np. pracownikw służby zdrowia od chorych) są niewielkie. Medycyna nie zna dotychczas przypadkw zakażenia przez kontakty domowe (wsplne sztućce, wsplna łazienka itp.) ani przez przypadkowe kontakty w miejscach publicznych. Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie dają podstaw do stwierdzenia, by zakażenie wirusem HIV mogło się szerzyć przez komary, pluskwy czy kleszcze.

AIDS wykryto na początku lat 80. XX w (wirus HIV został wyizolowany w 1983) w USA, na Haiti i w Afryce Rwnikowej, obecnie epidemia tej choroby obejmuje rżne kraje na wszystkich kontynentach. ONZ oceniało w czerwcu 2000, że do tego czasu na AIDS zmarło już 19 mln ludzi, a 34 mln są seropozytywne. Jednocześnie w czerwcu 2000 na świecie było już 14 państw w ktrych 10% populacji było zarażonych, w 7 z nich było to 20% populacji (wszystkie te kraje leżą w Afryce). Krajem gdzie AIDS rozprzestrzeniła się najbardziej jest Botswana, gdzie 36% populacji jest seropozytywne (VI 2000). Objawy chorobowe zespołu, będące następstwem spadku liczby pomocniczych limfocytw T, mających podstawowe znaczenie dla ludzkiej odporności, niszczonych przez mnożące się w nich wirusy, rozwijają się po rżnym (zwykle kilkuletnim) okresie utajenia.

Wczesnymi objawami mogą być: powiększenie węzłw limfatycznych, gorączka, brak łaknienia i spadek wagi ciała, uporczywe biegunki, uczucie osłabienia, poty. W pełnym zespole AIDS występują najrozmaitszego typu infekcje bakteryjne, wirusowe, grzybicze (grzybica), pasożytnicze, o szczeglnie dużym nasileniu, w tym także zakażenia wywołane przez czynniki infekcyjne nieszkodliwe dla człowieka mającego w pełni wydolny układ immunologiczny (tzw. zakażenia oportunistyczne). Drugą grupę schorzeń stanowią procesy nowotworowe (głwnie mięsak Kaposiego i złośliwe chłoniaki). Choroba (nie leczona) prowadzi do wyniszczenia organizmu i do śmierci w okresie do 3 lat.

Zakażenie wirusem HIV potwierdza się testami serologicznymi (m.in. testem ELISA). Czynnikami ograniczającymi możliwość zakażenia są: 1) wspłżycie seksualne ze stałym, zdrowym partnerem, 2) używanie prezerwatyw, 3) badanie krwi i preparatw krwiopochodnych oraz testowanie serologiczne dawcw przeszczepw, 4) w przypadku urodzenia przez matkę HIV+ dziecka HIV- zakaz karmienia go piersią. Ponadto istotne dla sytuacji epidemiologicznej jest zwalczanie narkomanii oraz szerzenie w społeczeństwie wiedzy o sposobach zakażenia i drogach rozszerzania się tej choroby. Nie została dotąd opracowana skuteczna metoda leczenia.

Trwają ciągle badania nad skutecznymi lekami przeciw wirusowi oraz nad wynalezieniem szczepionki. Obecnie postępowaniem hamującym replikację (mnożenie) wirusa, a zatem spowalniającym postęp choroby, jest skojarzone leczenie kilkoma lekami o rżnym mechanizmie działania. W przypadku wystąpienia objaww klinicznych AIDS stosuje się leczenie właściwe dla danej infekcji lub nowotworu.







Grypa, ostra choroba zakaźna wywołana przez rżne odmiany wirusa grypy. Przenoszenie zarazka odbywa się drogą kropelkową, w czasie kaszlu, kichania, rozmowy itp. Występuje najczęściej pod postacią fali zachorowań (epidemii), pojawiających się w tych samych regionach co 2-3 lata, oraz jako pandemia ogarniająca cały świat w odstępie co kilka czy kilkanaście lat.

Początek choroby jest nagły. Katar nosa, nieżytowe zapalenie gardła, tchawicy i oskrzeli, ble głowy, ble mięśniowo-stawowe, gorączka do 39C. Samopoczucie jest bardzo złe. Ostry okres choroby trwa wraz z gorączką ok. 5 dni. Często występują powikłania, np.: zapalenie zatok obocznych nosa, zapalenie odoskrzelowe płuc, mięśnia serca, a nawet mzgu.

W razie powikłań przebieg choroby znacznie się przedłuża, nawet do wielu tygodni. Leczenie swoiste nie jest znane, objawowe - stosuje się polopirynę, paracetamol, środki przeciwkaszlowe. Przy powikłaniach z dodatkowym zakażeniem bakteryjnym - antybiotyki. Zapobiegawczo stosuje się szczepienia.





3.Choroby nowotworowe



Nowotwr, nieprawidłowy i nadmierny rozrost tkanki ustroju, nieskoordynowany z pozostałymi tkankami, trwający mimo ustąpienia czynnika, ktry go wywołał i nie reagujący na naturalne mechanizmy regulacyjne organizmu.

W procesie nowotworowym przeważa proces podziałw nad obumieraniem komrek z zahamowaniem ich zrżnicowania.

Czasami występują przerzuty nowotworw na inne narządy polegające na pojawieniu się wtrnych ognisk nowotworowych, pochodzących z rozsiewających się komrek ogniska pierwotnego.

Nowotwory dzieli się na łagodne i złośliwe. Nowotwory łagodne w przeciwieństwie do złośliwych rosną wolniej, nie naciekają okolicznych tkanek (naczyń krwionośnych i limfatycznych) i nie przerzutują drogą krwi lub chłonki do węzłw limfatycznych i narządw odległych, a po usunięciu chirurgicznym z reguły nie odrastają. Mogą być jednak niebezpieczne, tzn. miejscowo złośliwe, gdy rosną w okolicach trudno dostępnych chirurgicznie lub osiągają znaczne rozmiary (np. nabłoniak podstawnokomrkowy).

W zależności od pochodzenia tkankowego nowotwory złośliwe dzielimy na: raki i mięsaki. Raki to nowotwory wywodzące się z tkanki nabłonkowej, natomiast mięsaki wywodzą się z tkanek nienabłonkowych, np. włkniaki (tkanka łączna włknista), kostniaki (tkanka kostna), chrzęstniaki (tkanka chrzęstna), mięsaki (tkanka mięśniowa), tłuszczaki (tkanka tłuszczowa).

W etiologii nowotworw bierze się pod uwagę wypływ czynnikw karcinogennych, do ktrych należą m.in. mutageny, zakażenia wirusowe, mających uaktywniać onkogeny.



4.Zagrożenia zdrowia psychicznego



Informacje oglne

Nerwice, pojęcie zbiorcze dla rżnego rodzaju zaburzeń psychogennych o obrazie czynnościowym. Nie stwierdza się zazwyczaj zmian somatycznych, poza objawami wegetatywnymi. Nerwice wywoływane są konfliktami wewnętrznymi, często nieświadomymi, wrodzonymi czynnikami osobowości, a przede wszystkim urazem psychicznym o rżnej głębokości i nasileniu. Rzadko są to urazy jednorazowe, częściej chodzi o sytuację długotrwałą i kilka wzajemnie wpływających na siebie czynnikw. Konflikty emocjonalne, niepowodzenia uczuciowe, frustracje zawodowe, rodzinne mogą w sprzyjających warunkach wywołać reakcję nerwicową, ktra w wypadku dalszego działania czynnikw stresowych może wykazać tendencję do utrwalenia.

Nie bez znaczenia w dynamice rozwoju nerwic są patologiczne układy rodzinne, szkolne, zawodowe. Reakcje nerwicowe wywołane np. egzaminem, gwałtownym niespodziewanym zdarzeniem, trudną sytuacją psychiczną ustępują zwykle szybko i nie wymagają leczenia. Niekiedy jednak rozwija się nerwica, ktrej pewne postacie są przewlekłe i trudne do leczenia.

Dotyczy to nerwicy natręctw, nerwicy depresyjnej, nerwicy lękowej. Rozpowszechnienie nerwicy w populacji ocenia się na 20-30%, w tym tylko nieliczne wymagają leczenia psychiatrycznego. Głwnymi objawami nerwicy są lęk, egocentryzm, objawy wegetatywne oraz objaw błędnego koła. Oznacza to, że objawy somatyczne i psychiczne wpływają wzajemnie na siebie powodując pogłębienie się dolegliwości.

Nerwica prowadzi często do zaburzeń kontaktw, trudności adaptacyjnych, zdarza się, że utrudnia - a nawet uniemożliwia - naukę i pracę. Lęk jest objawem podstawowym, ale zwykle występują rwnież napięcia psychiczne: uczucie stałego znużenia, poczucie mniejszej wartości, nadmierna pobudliwość nerwowa, obniżenie nastroju, szybkie wyczerpywanie się, nadwrażliwość na bodźce zewnętrzne. Często pojawiają się zaburzenia snu, subiektywne poczucie osłabienia pamięci, liczne objawy wegetatywne w postaci blw i zawrotw głowy, dolegliwości układu krążenia, pokarmowego itp. Czasem występują trudności seksualne. W nerwicy histerycznej (histeria) znamienne są konwersje.

Istnieje wiele podziałw nerwicy. Najczęściej przyjmuje się występowanie nerwicy: 1) neurastenicznej (neurastenia), 2) histerycznej, 3) psychastenicznej (psychastenia), 4) depresyjnej, 5) lękowej, 6) nerwicy natręctw, 7) hipochondrycznej.

Najlepsze wyniki dają oddziaływania psychoterapeutyczne począwszy od psychoterapii podtrzymującej do rżnego rodzaju psychoterapii grupowej. Leczenie szpitalne jest niezbędne tylko w nielicznych przypadkach najcięższych postaci nerwicy natręctw, depresyjnej czy lękowej. Zwykle wystarczy leczenie ambulatoryjne lub na oddziale dziennym. Zazwyczaj rokowanie jest pomyślne, wiele nerwic ustępuje bez leczenia lub po krtkim leczeniu, wobec jednak częstości występowania nerwic ich leczenie staje się problemem społecznym.



Nerwica natręctw

Nerwica natręctw, nerwica, ktrej głwnym objawem są natręctwa ruchowe lub myśli natrętne. Do najczęstszych form należy np. przymus mycia rąk, często kilkadziesiąt lub kilkaset razy dziennie. Czasem nerwica osiąga takie nasilenie, iż uniemożliwia pracę, a nawet wychodzenie z domu. Oporna na leczenie, wymaga długotrwałej terapii szpitalnej, może być przyczyną inwalidztwa. Nieraz łączy się z psychastenicznym lub obsesyjnym typem osobowości.



Nerwica lękowa

Nerwica lękowa, lęk jest osiowym objawem wszystkich nerwic, występuje rwnież w psychozach. W nerwicy lękowej wysuwa się na pierwszy plan. Chory skarży się na uoglniony niepokj, napięcie, stałe poczucie zagrożenia, występują u niego nieuzasadnione obawy o swoją przyszłość, o los najbliższych. Lęk tym rżni się od strachu, że w tym ostatnim istnieją rzeczywiste czy też możliwe zagrożenia.

W nerwicy lękowej chory ma obniżoną samoocenę, poczucie mniejszej wartości, stale nastawiony jest na możliwość porażki czy niepowodzenia. Jest przeczulony na punkcie opinii innych, wycofuje się z kontaktw z otoczeniem. Zwykle towarzyszy temu obniżony nastrj. Jednym z objaww mogą być rżnego rodzaju fobie, np. wysokości, przebywania w zamkniętym pomieszczeniu, otwartej przestrzeni, jazdy rżnymi środkami lokomocji i wiele innych. Niekiedy towarzyszą fobiom rwnież natręctwa. Chory zdaje sobie sprawę z bezsensowności swoich obaw, ale nie jest w stanie zapanować nad nimi.

Czasem w nerwicy lękowej występują stany paniki, z paraliżującym lękiem, z poczuciem krańcowego zagrożenia, silnymi objawami wegetatywnymi, z reakcjami ucieczkowymi. Panika może wystąpić indywidualnie, częściej w całej grupie osb. Nerwica lękowa jest obecnie uważana za najczęstszą postać nerwicy. Głwnymi metodami leczenia są psychoterapia indywidualna i grupowa, psychoanaliza. Skuteczne, ale nadużywane środki przeciwlękowe w znacznej mierze mogą doprowadzić do uzależnienia, dlatego powinny być stosowane okresowo i pod stałą kontrolą lekarza.



Nerwica hipochondryczna

Nerwica hipochondryczna, przez niektrych autorw wyrżniona jako osobny rodzaj nerwicy. W obrazie chorobowym grują przesadne skargi na rżne dolegliwości somatyczne, przewrażliwienie, skłonność do wyolbrzymiania swoich dolegliwości przy braku etiologicznego podłoża somatycznego. Czasem wywołana jest jatrogennie, przez niewłaściwą postawę lekarza.



Nerwica wegetatywna, narządowa

Nerwica wegetatywna, nerwica narządowa, termin używany nie przez psychiatrw, lecz przez lekarzy oglnych i internistw. Oznacza zespł objaww wegetatywnych, takich jak: nadmierne pocenie się, kołatanie serca, objawy żołądkowo-jelitowe, czerwienienie się, dermografizm, drżenie rąk, nagłe stany osłabienia czy omdleń, ktre nie znajdują uzasadnienia w stanie somatycznym.

Objawy wegetatywne są osiowym objawem wszystkich nerwic, nigdy nie występują w izolacji, towarzyszy im zawsze lęk, zaburzenia nastroju, egocentryzm, czasem fobie i natręctwa, drażliwość, wybuchowość.

Czasem używa się jako synonimw określeń: dystonia neurowegetatywna, stygmatyzacja wegetatywna, zespł psychowegetatywny. Rwnie błędne jest określenie: nerwica narządowa, mające oznaczać objawy dotyczące tylko jednego narządu czy układu, np. nerwica serca, nerwica żołądkowo-jelitowa, itp.



Nerwice pourazowe

Nerwice pourazowe, objawy występujące po urazach somatycznych lub psychicznych. W obrazie chorobowym grują objawy wegetatywne, lęk, uczucie zmęczenia, osłabienia.



Depresja, obniżenie nastroju. Może być wywołana konkretną ciężką sytuacją życiową. Może jednak być też objawem choroby. Może mieć rżne nasilenie, od depresji nerwicowej, w ktrej występuje przygnębienie, niezadowolenie z siebie i otoczenia, brak zainteresowań, aż do depresji psychotycznej, w ktrej występują urojenia, zahamowanie psychoruchowe, tendencja, a nawet udane prby samobjcze.

Chory depresyjny jest milczący i małomwny, spowolniały psychoruchowo, ujemnie ocenia swoją przeszłość, teraźniejszość, nie widzi żadnych perspektyw na przyszłość. Jest przekonany, że spotykają go same nieszczęścia, że on i rodzina są skazani na biedę. Czasem występują tendencje do samooskarżania się. Może dojść do samobjstwa rozszerzonego, kiedy chory zabija siebie i najbliższe osoby, aby ochronić je przed grożącymi im niebezpieczeństwami.

Depresja najczęściej występuje w przebiegu fazy depresyjnej w chorobie afektywnej dwubiegunowej i w depresji fazowej (endogennej), przy organicznym uszkodzeniu mzgu, w okresie inwolucji i okresie starczym. Może być rwnież objawem alkoholizmu, nerwicy lub stanu reaktywnego.



5.Epidemie



Epidemia, występowanie przypadkw tej samej choroby zakaźnej w określonym czasie, na terenie, na ktrym choroba o tym samym nasileniu w poprzednich latach nie występowała.



Kwarantanna, odizolowanie człowieka (lub zwierzęcia), ktry miał kontakt z chorobą zakaźną, w celu zapobieżenia rozprzestrzenianiu się chorb szczeglnie groźnych i wobec poważnego zagrożenia epidemią. Obecnie, przy rozpowszechnieniu szczepień ochronnych, stosowana rzadko.

Czas trwania kwarantanny wynosił dawniej 40 dni (z włoskiego quaranta giorni - stąd nazwa. Po raz pierwszy zastosowana w Wenecji 1403), jest to okres dłuższy od większości okresw wylęgania się chorb zakaźnych (z wyjątkiem wścieklizny).











Temat nr 8





1.Sytuacje kryminogenne i umiejętność ich unikania



2.Zjawiska patologiczne wśrd dzieci i młodzieży



a) narkomania



Narkomania (z greckiego narke – odurzenie, mania – szaleństwo), patologiczne zjawisko społeczne, uzależnienie spowodowane krtszym lub dłuższym zażywaniem lekw (głwnie przeciwblowych środkw narkotycznych) albo innych środkw uzależniających (narkotyki, leki uspokajające i psychotropowe).

Charakteryzuje się koniecznością przyjmowania środka odurzającego, tendencją do stałego zwiększania dawki oraz fizycznym i psychicznym uzależnieniem. Zaprzestanie zażywania powoduje bardzo przykre doznania abstynencyjne, prowadzące w krańcowych przypadkach nawet do zejścia śmiertelnego.

Narkomania jest zwykle wynikiem wielokrotnego zażycia środka uzależniającego, jedynie wyjątkowo, np. przy zażyciu kokainy czy heroiny, rozwija się po jednorazowej dawce.

Narkomania w krtkim czasie prowadzi do poważnych zmian psychicznych pod postacią obniżenia uczuciowości wyższej, degradacji społecznej, zaburzeń krytycyzmu, osłabienia woli, kłamliwości. Często staje się przyczyną wejścia na drogę przestępczą.

Produkcja narkotykw, fałszowanie recept, kradzież lekw w szpitalach i aptekach, popełnianie przestępstw w celu uzyskania środkw na narkotyki są nieodłączną stroną uzależnienia. Zaawansowane stadium narkomanii jest ciężką chorobą wyniszczajacą organizm, prowadzącą do śmierci. Śmiertelność u narkomanw jest bardzo wysoka (najczęściej w wyniku przedawkowania), a niezależnie od tego dodatkowym czynnikiem jest obecnie AIDS.

Metody leczenia są zazwyczaj nieskuteczne. Bardzo często zmiany psychiczne i uzależnienie są nieodwracalne. Medyczne metody leczenia nie przynoszą większych skutkw. Nieco lepsze wyniki dają niekonwencjonalne metody terapii polegające na długotrwałym odosobnieniu i oddziaływaniach psychoterapeutycznych, połączonych z terapią pracą.

Ograniczenie narkomanii jest trudne, gdyż zyski z handlu, produkcji, przemytu narkotykw są ogromne. Kartele narkotykowe działają sprawnie, posługując się korupcją i przemocą. Poszczeglne kraje w rżny sposb odpowiadają na problem narkomanii. Od kar długoletniego więzienia, a nawet śmierci dla handlarzy, jak w części państw azjatyckich, po prby legalizacji ograniczonej sprzedaży narkotykw miękkich (Holandia). Karalność dotyczy czasami tylko handlarzy, producentw, a niekiedy rwnież kupujących na własne potrzeby.

Skala zjawiska wzrasta, obejmując coraz młodsze dzieci, sytuację utrudnia fakt, iż wykrywalność uzależnienia we wczesnym stadium jest sporadyczna ze względu na wielość stosowanych środkw, brak wiedzy opiekunw.



b)alkoholizm



Alkoholizm, nałg alkoholowy, zespł uzależnienia od alkoholu, ogł dysfunkcji fizycznych, psychicznych i osobowościowych (intelektualnych, emocjonalnych), powstałych na skutek uzależnienia od alkoholu etylowego (jednego z najbardziej rozpowszechnionych uzależnień na świecie). Motywem sięgania po alkohol jest jego euforyzujące i rozluźniające działanie.

Na zagrożenie wskazują m.in.: czynne szukanie okazji do picia, ukrywanie go, wzrost tolerancji na alkohol, koncentracja na sprawach związanych z alkoholem.

Powstania alkoholizmu dowodzą: utrata kontroli nad piciem, występowanie objaww abstynencyjnych (abstynencji syndrom) oraz głd alkoholowy, ktrym towarzyszy cały system mechanizmw psychologicznych zaprzeczających istnieniu uzależnienia. Ze względu na trudności diagnostyczne i brak jasnych, oglnie akceptowalnych kryteriw, mimo przyjętych przez Światową Organizację Z

Przykadowe prace

Mitot

Mitot Organizacja i prowadzenie Przygot. imprezy realizacja Zaświadczenie świadczeń opanowanie (najpierw nocleg) krajoznawczej opracowanie programu prowadzenie odpowiedzialność i wykonanie biuro podrży pilot wycieczki Uprawnienia państ...

Zjazd gnieźnieński i jego znaczenie

Zjazd gnieźnieński i jego znaczenie Głwną przyczyną zjazdu gnieźnieńskiego była śmierć biskupa Pragi Wojciecha. Był to książę czeski z rodu Sławkownicw, biskup praski, ktry w italskim klasztorze Monte Cassino postanowił zrzec się godnośc...

Opis wybranej gazety (Gazeta Wyborcza)

Opis wybranej gazety (Gazeta Wyborcza) Ze wszystkich gazet na rynku wybrałam "Gazetę Wyborczą", ponieważ jest przejrzysta i podoba mi się, że jest podzielona na częsci tematyczne: w częsci głownej są informacje ze świata, kraju i regionu. Pzniej są wiadomości spor...

Ustrj polityczny w Polsce

Ustrj polityczny w Polsce 2 kwietnia 1997 roku weszła w życie konstytucja, ktra wprowadziła obowiązujący obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej ustrj polityczny. Opiera się on na zasadach demokracji, wolności jednostki, przekonań, religii i zrzeszania się. Istnieje trjpodział w&...

Religie świata

Religie świata Chrześcijaństwo Nazwa religii od imienia Chrystusa. Największa monoteistyczna religia świata, uznająca Boga w trzech osobach (Trjca Święta). Uznaje swe założenie przez Chrystusa ok. 30 r. n.e. i Biblię jako objawienie i źrdło wiary. Chrystus &#...

Streszczenie - Krzyacy - charakterystyka postaci i utworu.

Streszczenie - Krzyacy - charakterystyka postaci i utworu. I. Streszczenie Tom I rozdz. 1 W Tycu, w gospodzie Pod Lutym Turem Mako z Bogdaca, cigncy z bratankiem, Zbyszkiem, do Krakowa, opowiada swoje dzieje. Po mierci brata zostawi majtek pod opiek krewnego opata, kupi zbroj i konia i zacign...

Motyw domu w literaturze - omw jego funkcjonowanie odwołując się do przykładw z rżnych epok

Motyw domu w literaturze - omw jego funkcjonowanie odwołując się do przykładw z rżnych epok Mottem mojej pracy czynię słowa Mikołaja Gogola Opisz swe miasteczko a opiszesz świat . Uważam, że sentencję tę można sparafrazować następująco: opi...

Cechy poetyki średniowiecznej

Cechy poetyki średniowiecznej CECHY LITERATURY ŚREDNIOWIECZA alegoryczność plastyczność, zmysłowość idealizacja świata NAWIĄZANIA W LITERATURZE EPOK PŹNIEJSZYCH “Bema pamięci żałobny rapsod Nie jest to realny opis ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry