• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Pojezierz...

Nawigacja

Pojezierze wielkopolskie - zarys pod wzgledem połorzenia, przemysłu i turystyki



Pojezierze wielkopolskie - zarys pod wzgledem połorzenia, przemysłu i turystyki




Pojezierze Wielkopolskie





Pojezierze Wielkopolskie leży na terenie wojewdztwa wielkopolskiego, pojezierze to, to część podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, położona pomiędzy doliną Odry (Bruzda Zbąszyńska) na zachodzie a doliną Wisły na wschodzie. Powierzchnia regionu to ok. 15,7 tys. km2. Wojewdztwo to (od I 1999) położone jest w zachodniej Polsce, na płnocnym - zachodzie graniczy z wojewdztwem zachodniopomorskim, na płnocy na niewielkim odcinku z pomorskim, na wschodzie z kujawsko-pomorskim i łdzkim, na południu. z opolskim i dolnośląskim, na zachodzie z lubuskim. Powstało z wojewdztwa poznańskiego oraz części: pilskiego, bydgoskiego, konińskiego, kaliskiego, leszczyńskiego, zielonogrskiego i gorzowskiego. Jego powierzchnia wynosi 29 826 km2 (2. miejsce w kraju), ilość mieszkańcw to 3,3 mln. (3. miejsce w kraju, 1997). Stolicą wojewdztwa jest Poznań, inne większe miasta to Piła, Gniezno, Konin, Kalisz, Ostrw Wielkopolski, Leszno. Dzieli się na 4 powiaty grodzkie, 31 ziemskich i 226 gmin (19 miejskich, 89 miejsko-wiejskich, 118 wiejskich).





Wojewdztwo leży w obrębie młodoglacjalnych Pojezierzy Południowobałtyckich i staroglacjalnych Nizin Środkowopolskich. Rzeźba regionu jest związana z fazą poznańską ostatniego zlodowacenia. Obszar wznosi się do 192 m nad poziom morza. Krajobraz jest tu dość urozmaicony, na płnocy w strefie marginalnej fazy pomorskiego zlodowacenia bałtyckiego rozciąga się Pojezierze Południowopomorskie, obejmujące w granicach wojewdztwa fragmenty pojezierzy: Wałeckiego, Krajeńskiego, Doliny Gwdy i Rwniny Wałeckiej. W krajobrazie dominują głwnie wzgrza moren czołowych (nawet do 207 m), faliste rwniny moreny dennej, kemy, ozy, a także jeziora. Dalej na południu przebiega rwnoleżnikowo płaska, rozszerzająca się ku zachodowi (od 13 km do 30 km) Pradolina Toruńsko - Eberswaldzka (Dolina Środkowa Noteci, Kotlina Gorzowska). Dno doliny, poprzecinane kanałami i starorzeczami, wypełniają piaski glacjofluwialne i osady rzeczne, miejscami występują wydmy. Środkową część wojewdztwa zajmuje, leżące w strefie fazy poznańskiej zlodowacenia bałtyckiego, Pojezierze Wielkopolskie. Obejmuje ono na płnocnym-wschodzie Pojezierze Chodzieskie, na zachodzie Pojezierze Poznańskie, oddzielone od Pojezierza Gnieźnieńskiego i Rwniny Wrzesińskiej Poznańskim Przełomem Warty. Na południu od Pojezierza Wielkopolskiego znajduje się rwnoleżnikowa Pradolina Warciańsko-Odrzańska i wschodnia część Pojezierza Leszczyńskiego. Na tym obszarze dominują faliste wysoczyzny moreny dennej z ciągami wzgrz moren czołowych (wysokość 100, 150 m, maksymalnie do 154 m - Gra Moraska), w szerokiej dolinie Warty tarasy akumulacyjne i wydmy. W obrębie nizin staroglacjalnych (Nizina Południowowielkopolska) krajobraz jest dość mało urozmaicony, m.in. zdenudowane wysoczyzny morenowe o wys. 100, 150 m (Leszczyńska, Kaliska, Turecka i płnocny fragment Wzgrz Ostrzeszowskich), rozczłonkowane dolinami rzek z kotlinowatymi rozszerzeniami, wypełnionymi przez osady piaszczyste (kotliny: Milicka, Grabowska, Kolska oraz Rwnina Rychwalska, Dolina Konińska).

Klimat w Wielkopolsce powiązany jest z bliską odległością od wybrzeża, o przeważających wpływach mas powietrza morskiego. Temperatury powietrza są mniejsze od przeciętnych w kraju (20, 21`C). Średnia temperatura roczna w Wielkopolsce to od 7`C (na płnocy) do 8`C (na południu).Często występują tu dni z pogodą bardzo ciepłą i pochmurną, średnio w roku prawie 60, z czego ok.35-40 cechuje brak opadw. Opady są malejące w kierunku wschodnim z 550 mm do poniżej 500 mm. Dni umiarkowanie ciepłe i jednocześnie pochmurne bez opadu jest w tym rejonie w ciągu roku prawie 50. Do stosunkowo licznych należą także dni z pogodą przymrozkowi pochmurną, ktrych w ciągu roku odnotowuje się około 20, wśrd nich 13 jest bez opadu, a 7 z opadem. Natomiast mniej jest tutaj dni z pogodą umiarkowanie mroźną, w roku średnio jest ich około 12. Okres wegetacyjny długi, trwa około 210, 220 dni. Wojewdztwo leży w dorzeczu Odry, głwną rzeką jest Warta, inne większe rzeki to Noteć, Prosna, Gwda. W regionie tym jest wiele jezior, zwłaszcza na Pojezierzu Gnieźnieńskim, największe to Powidzkie, Niedzięgiel i inne. Jest także kilka zbiornikw retencyjnych, np. Słupca. Gleby średnio i mało urodzajne, głwnie płowe, a także rdzawe, bielicowe i brunatne, na południu od Gniezna czarne ziemie, w dolinach rzek mady, a w dolinie Noteci gleby bagienne.

Lasy, przeważnie sosnowe, zajmują około 25,3% powierzchni wojewdztwa, a powyżej 50% powierzchni w powiecie czarnkowsko - trzcianeckim. Największe kompleksy są na płnocnym-wschodzie, część Puszczy Noteckiej, lasy pilskie. Szczeglnie uciążliwe zakłady przem. wytwarzają rocznie ponad 28 tys. ton zanieczyszczeń pyłowych (oczyszczane w 97,7%) i ponad 220 tys. ton gazowych (oczyszczane w 4,3%); na składowiskach zalega 48 mln. ton odpadw; ścieki przemysłowe i komunalne odprowadzane do wd powierzchniowych są oczyszczane w 90,4% (w tym biologiczne i chemiczne w 20,8%); przybywa oczyszczalni ściekw (obecnie około 160 komunalnych). Najbardziej zdewastowane są okolice Konina (wydobycie węgla brunatnego, energetyka). Tereny objęte ochroną prawną zajmują 31,7% powierzchni wojewdztwa, najcenniejszy jest Wielkopolski Park Narodowy, ponadto 7 parkw krajobrazowych.

Głwnym miastem wojewdztwa jest Poznań, miasto wojewdzkie. Leży nad Wartą, na Pojezierzu Wielkopolskim, na skraju Pojezierza Poznańskiego i Gnieźnieńskiego. Liczy ono około 580 tys. mieszkańcw (2000r.). Jest jednym z największych miast Polski, pełni funkcję ważnego ośrodka naukowego, k rozwinięty przemysł metalowy (m.in. Zakłady Przemysłu Metalowego H. Cegielski, jeden z najstarszych zakładw przemysłowych w Polsce), elektromaszynowy (m.in. Fabryka Maszyn Żniwnych, Fabryka Pomp Paliwowych), środkw transportu (Fabryka Samochodw Rolniczych produkująca samochody Tarpan), spożywczy (m.in. Zakłady Przemysłu Cukierniczego Goplana, zakłady koncentratw spożywczych Amino), chemiczny, skrzany i odzieżowy. Inne większe miasta to Bydgoszcz, Kalisz, Konin, Gniezno, Leszno i Gorzw Wielkopolski.

Bydgoszcz, jest to miasto wojewdzkie w Kotlinie Toruńskiej, położone nad Brdą (dopływ Wisły). Ilość mieszkańcw to około 386 tys. Bydgoszcz to duży ośrodek przemysłowy Polski płnocnej. Silnie rozwinięty przemysł maszynowy i elektromaszynowy, m.in. produkcja narzędzi i obrabiarek, sprzętu okrętowego, teletechnicznego, Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. To w tym mieście zlokalizowane są znane chyba w całej Polsce zakłady rowerowe Romet, produkujące kiedyś także motorowery, czy zakłady budowy maszyn dla przemysłu mineralnego Makrum. Ponadto dobrze rozwinięty przemysł mięsny, papierniczy, gumowy, tekstylny, wytwrnia kabli. Bydgoszcz to także duży ośrodek naukowy, siedziba 3 wyższych uczelni. W mieście funkcjonują 2 teatry, opera i operetka, filharmonia. Od 1966 (co 3 lata) odbywają się międzynarodowe kongresy Musica Antiqua Europae Orientalis. Miasto to także ważny węzeł komunikacyjny, port rzeczny na Kanale Bydgoskim, lotnisko, posiada rwnież liczne obiekty sportowe, m.in. tor regatowy w Brdyujściu.

Następnie Kalisz, jedno z najstarszych miast Polski, znane już w II w. jako ośrodek na tak zwanym szlaku bursztynowym, ktrego nazwę zanotował Ptolemeusz jako Kalisia (Calissia). Obecnie Kalisz to ośrodek przemysłu włkienniczego, elektromaszynowego, odzieżowego, chemicznego, spożywczego, fortepianw także skrzanego. Znana jest też fabryka wysokiej jakości fortepianw i pianin Calisia. Do dziś działa teatr założony w 1835 przez W. Bogusławskiego.

Konin to miasto powiatowe położone nad Wartą, w Dolinie Konińskiej w wojewdztwie wielkopolskim. Liczy sobie 83,4 tys. mieszkańcw (1998r.). Gospodarka Konina zdominowana została przez powstały w latach sześćdziesiątych przemysł grniczy, energetyczny i hutniczy. Głwny ośrodek Konińskiego Zagłębia Węgla Brunatnego. Znajdujące się na terenie miasta dwie elektrownie opalane są wydobywanym w okolicach węglem brunatnym. Dynamiczny rozwj miasta w ostatnich latach przyczynił się w znaczny sposb do powstania nowych przedsiębiorstw nie związanych z przemysłem paliwowo – energetycznym. Najliczniej reprezentowaną branżą w tym sektorze jest branża budowlana. Duże znaczenie dla gospodarki miasta mają także firmy działające w branży rolno – spożywczej. Na terenie Konina działa 70 spłek z kapitałem zagranicznym.

Gniezno, miasto we wschodniej części wojewdztwa wielkopolskiego, w obrębie Pojezierza Gnieźnieńskiego. Położone jest na siedmiu wzgrzach, otoczone jeziorami: Jelonek, Świętokrzyskie, Winiary. Zamieszkuje je około 71,5 tys. mieszkańcw (1998r.), powierzchnia to 40,9 km2. W najstarszym okresie państwowości polskiej Gniezno odegrało znaczącą rolę jako stolica państwa Polan. Tutaj rozpoczął się proces scalania plemion lechickich zakończony około roku 990. Miejscowość o dużym natężeniu ruchu turystycznego, ważny ośrodek kulturalny. W przemyśle najlepiej rozwinął się sektor skrzano-obuwniczy, ("POLANIA" Wielkopolskie Zakłady Obuwia sp.z o.o. Gnieźnieńskie Zakłady Garbarskie), odzieżowy ("POLANEX" sp. z o.o.), maszynowy (Unipak sp. z o.o.), drzewny (Zakład Stolarki Budowlanej "POLOKNA" sp. z o.o.), elektrotechniczny (Philips Matsushita Baterry Poland S.A.), poligraficzny (Gnieźnieńskie Zakłady Graficzne) i przetwrstwa spożywczego. Dobrze rozwijający się ośrodek przemysłowo-usługowy. Posiada dobrze rozwinięte zaplecze turystyczno-noclegowe.

Leszno, miasto w wojewdztwie wielkopolskim, na Wysoczyźnie Leszczyńskiej. Liczy sobie 62,3 tys. mieszkańcw (1998r.), ośrodek usługowy i przemysłowy. W mieście tym są ulturalnego i przemysłowego okręgu. W mieście dobrze jest głwnie zakłady przemysłu metalowego, elektrotechnicznego, włkienniczego, odzieżowego, spożywczego (młyny, gorzelnia), materiałw budowlanych. Fabryka pomp, węzeł kolejowy, a także Centrum Wyszkolenia Lotniczego Aeroklubu RP.

Gęstość zaludnienia w Wielkopolsce to 112 mieszk. na km2 (w Polsce 124mieszk./ km2), największa (poza miastami) w południowo-wschodniej części wojewdztwa, najmniejsza na płnocno-zachodniej. Słabiej zurbanizowane niż przeciętnie w kraju 57,6% stanowi ludność miejska. Jest tu dość wysoki przyrost naturalny (1,5), dodatnie saldo migracji (0,2). Dochody budżetw gmin są tu niższe niż średnie w Polsce: 952 zł na 1 mieszk., najwięcej w powiecie grodzkim poznańskim (1333 zł), najmniej w ostrowskim (748 zł). W Wielkopolsce jest dość niskie bezrobocie w stosunku do kraju :8,9% (VI 1998r.).

Wielkopolska to wojewdztwo przemysłowo-rolnicze, z szybko wzrastającym udziałem usług. Od 1989 restrukturyzacja, modernizacja i prywatyzacja gospodarki, w największym stopniu: handlu, hotelarstwa, usług transportowych i budownictwa. Pojawiły się liczne i wysokie inwestycje zagraniczne (powyżej 100 mln. dolarw Reemtsma Cigaretten Fabriken GmbH, Glaxo Wellcome, Allied Irish Bank PLC, łącznie ponad 3 mld. dolarw USA). Intensywny rozwj handlu, wykorzystujący m.in. korzystne położenie geogr., promowany przez największe w Polsce targi Międzynarodowe Targi Poznańskie (1/2 krajowej powierzchni wystawienniczej i 0,6 mln. zwiedzających) i szybki rozwj sieci hipermarketw. Występują bogate złoża węgla brunatnego (Konińskie Zagłębie Węgla Brunatnego, Zagłębie Wielkopolskie), ponadto gazu ziemnego, soli kamiennej (Wapno). Mniejsze znaczenie mają złoża ropy naftowej (Buk) i nie eksploatowane już złoża rud żelaza (Wielichowo, Kwiatkw). Można także spotkać lokalne wydobycie surowcw skalnych, takich jak kreda jeziorna, piaski, gliny, żwiry. Dobrze rozwinięty jest przemysł wydobywczy i energetyczny oparty na złożach węgla brunatnego: elektrownie w Pątnowie, Adamowie i Koninie, hutnictwo i przetwrstwo aluminium (Huta Konin SA jedyna w Polsce). Inne gałęzie przemysłu są znacznie zmodernizowane, o wysokiej technologii. Największe znaczenie ma przemysł: środkw transportu (Poznań Volkswagen, H. Cegielski, Odolanw, Piła), maszynowy (Poznań, Konin, Kalisz, Jarocin, Pleszew, Krotoszyn, Ostrzeszw, Kościan, Wronki, Rogoźno), metalurgiczny (Poznań, Śrem, Leszno, Wronki), precyzyjny (Ostrw Wielkopolski, Gniezno, Nowy Tomyśl), elektrotechniczny (Piła Philips Lighting SA, Poznań, Września). Także bardzo dobrze rozwinięty jest rżnorodny przemysł spożywczy (Poznań, Kalisz), w tym koncentratw spożywczych (Kalisz), mięsny (Koło, Gniezno, Krotoszyn, łącznie ponad 1 tys. masarni), owocowo-warzywny (Kotlin, Pudliszki, Środa Wielkopolska), cukierniczy (Witaszyce, Opalenica, Miejska Grka), spirytusowy (Poznań), tytoniowy w Jankowicach i Poznaniu (Reemtsma Polska S.A., największa firma w wojewdztwie), a także w Kościanie. Duże znaczenie ma także branża drzewna, zwłaszcza przemysł meblarski (Swarzędz, Mosina, Poznań, Szamotuły, Trzcianka, Wągrowiec, Wolsztyn, Jarocin, Oborniki) oraz płyt i sklejek (Czarnkw, Ostrw Wielkopolski). Ponadto przemysł chemiczny, skupiony gł. w Poznaniu (gumowy, chemii gosp., farm.), a także w Buku i Kaliszu (wyroby z tworzyw sztucznych), Luboniu (nawozy sztuczne) oraz włkienniczy (Kalisz, Turek), obuwniczy (Gniezno), odzieżowy (Poznań, Konin, Rawicz), mineralny, w tym ceramiki szlachetnej (Chodzież) i szklarski (Ujście, Sierakw, Pobiedziska, Rakoniewice, Gostyń, Gniezno). Większość przemysłu przetwrczego zlokalizowana jest w Poznaniu i okolicach, między innymi w dynamicznie rozwijającej się gminie Tarnowo Podgrne (w przeliczeniu na 1 mieszk. najwyższe inwestycje zagraniczne w Polsce).

Bardzo dobrze, w skali kraju, rozwinięte jest rolnictwo. Pomimo przeciętnych warunkw przyrodniczych, między innymi wysoka kultura agrarna, plony i wyposażenie w środki produkcji. Użytki rolne zajmują 63,6%, w tym grunty orne 52,9%, łąki i pastwiska 10,1%. Przeciętna powierzchnia gospodarstwa indywidualnego wynosi około 10 ha (w Polsce 7 ha). Od 1989 restrukturyzacja likwidowanych PGR (między innymi sprzedaż i dzierżawa ziemi, zwłaszcza na zachodzie i płnocy wojewdztwa). Uprawia się tutaj głwnie zboża (żyto, pszenicę, jęczmień), ziemniaki i buraki cukrowe, dobrze jest rozwinięta hodowla trzody chlewnej (221 sztuk na 100 ha, najwięcej w kraju) i bydła, a także warzywnictwo (okolice Poznania, Kalisza) i sadownictwo. Najlepiej zagospodarowane tereny rolnicze znajdują się w środkowej części regionu.

Wielkopolska posiada gęstą sieć komunikacyjną, największe znaczenie mają tranzytowe szlaki handlowe (kolejowe i drogowe) z Niemiec do Polski (i dalej na wschd), m.in. z Berlina do Warszawy przez Poznań (droga E 30), ktry jest najważniejszym węzłem komunikacyjnym zachodniej części kraju. Stąd rozchodzą się szlaki do: Szczecina, Wrocławia, Katowic, Bydgoszczy; planowana jest budowa rwnoleżnikowej autostrady A2 (częściowo istnieje), między innymi przez Poznań i Konin, żegluga na Noteci i Warcie (część europejskiej drogi wodnej E 31), porty w Poznaniu, Ujściu i Krzyżu Wielkopolskim, port lotniczy w Poznaniu (Ławica).

Wielkopolska w IX-X wieku to terytorium państwa Polan, z głwnym ośrodkiem w Gnieźnie. W okresie rozbicia dzielnicowego po śmierci Bolesława III Krzywoustego (1138r.) przypadła Mieszkowi III Staremu, potem Władysławowi III Laskonogiemu i Władysławowi Donicowi. Za Przemysła I i Bolesława Pobożnego podzielona na dwa księstwa (1253r.): kalisko-gnieźnieńskie i poznańskie. W 1295r. Wielkopolska, obok Pomorza Gdańskiego, znalazła się pod władzą krla Przemysła II. W roku 1300 zajęta została przez Władysława II z dynastii Przemyślidw. W 1314r. wcielona do państwa polskiego, zjednoczonego pod panowaniem Władysława I Łokietka i podzielona na dwa wojewdztwa: poznańskie i kaliskie. W XIV i XV wieku obejmowała także wojewdztwo sieradzkie i łęczyckie. Od 1569 nazwą Wielkopolska obejmowano region, w skład ktrego wchodziły: Mazowsze, Kujawy i Prusy Krlewskie. W 1793r. właściwa Wielkopolska i część Mazowsza weszły w skład Prus, w roku 1807 w skład Księstwa Warszawskiego, 1815r. (z wyjątkiem części południowo-wschodniej z Kaliszem i Koninem, ktrą włączono do Krlestwa Polskiego) jako Wielkie Księstwo Poznańskie, w skład państwa pruskiego. Po I wojnie światowej i powstaniu wielkopolskim, na mocy traktatu wersalskiego w 1919r. prawie cała Wielkopolska znalazła się w odrodzonej Polsce. Podczas II wojny światowej Wielkopolska została w roku 1939 włączona do III Rzeszy Niemieckiej jako tzw. Kraj Warty (Warthegau), ludność wysiedlano i eksterminowano. Po wojnie, w 1945r. cała Wielkopolska powrciła do Polski. Po zakończeniu działań wojennych na świecie i wzroście znaczenia turystyki w Wielkopolsce zwrcono uwagę na walory turystyczne i rekreacyjne, zwłaszcza Pojezierza Wielkopolskiego i Puszczy Noteckiej. Efekty to dość zrżnicowane zagospodarowanie turystyczne, najlepsze w okolicach Poznania (turystyka weekendowa, budownictwo letniskowe), na Pojezierzu Międzychodzko-Sierakowskim (Mierzyna, Sierakw), łącznie istnieje około 47 tys. miejsc noclegowych, nastąpił szybki rozwj turystyki rowerowej, kajakarstwa, jeździectwa, wędkarstwa, myślistwa. Także licznie odwiedzane są, ze względu na zabytki: Gniezno, Poznań, wyspa na Jeziorze Lednickim Ostrw Lednicki, Krnik, a także ośrodek pielgrzymkowy w Starym Licheniu.

Pojezierze Wielkopolskie to duży obszar pod względem powierzchni, zajmuje 10% powierzchni kraju. W porwnaniu z Pomorskim i Mazurskim posiada mniej jezior, a z powodu słabszego zalesienia i gęstej sieci osadniczej część jezior nie ma walorw wypoczynkowych. Większe połacie leśne rozciągają się na zachodzie i płnocy regionu(Puszcza Notecka, Bory Rzepińskie), natomiast część wschodnia należ do najbardziej bezleśnych w Polsce. Lasy Wielkopolski są dość bogate w zwierzyne, najcenniejsze z nich objęto ochroną rezerwatową. W granicach regionu znajduje się jeden park narodowy (Wielkopolski) i 10 parkw krajobrazowych. Wielkopolski Park Narodowy został utworzony w 1957, na Nizinie Wielkopolskiej, koło Poznania, w wojewdztwie wielkopolskim. Jego powierzchnia to 5194 ha (w tym pod ochroną ścisłą 221 ha). Swoją siedzibę dyrekcji zlokalizowano w miejscowości Puszczykowo. Park zajmuje faliste i pagrkowate tereny na Pojezierzu Poznańskim, na lewym brzegu Warty. Jest ty typowy krajobraz polodowcowy - wzgrza morenowe (najwyższe dochodzi do 130 m nad poziom morza), drumliny i ozy, urozmaicony przez 12 jezior polodowcowych (m.in.: Budzyńskie, Greckie, Skrzynka, Kociołek). Występują liczne głazy narzutowe, chronione jako pomniki przyrody. Przeważającą część parku zajmują lasy - dąbrowa, grąd, br sosnowy. Dominują lasy ukształtowane przez gospodarkę człowieka, w ktrych drzewostan tworzą sosna i dąb, z domieszką głwnie świerka, brzozy, grabu i lipy. Spotkać tu można liczne gatunki chronione: zimoził płnocny, goździk siny, jezierza morska i jarząb brekinia, a także liczne storczyki. Na obszarze Parku występuje ponad 40 gatunkw ssakw. Z owadożernych spotykamy tu m. in. ryjwki, nasze najmniejsze ssaki. Żyją tu rwnież rozmaite gatunki nietoperzy i gryzoni. Z drapieżnikw zamieszkują m. in. kuna leśna, borsuk i lis. Rozległe lasy stanowią ostoję dla licznych jeleni, saren i dzikw. Swj dom znalazło tu liczne ptactwo (ok. 200 gatunkw), głwnie wodne. Z rzadko spotykanych wymienić należy kraskę, zimorodka i dzięcioła czarnego. Z ptakw drapieżnych można zauważyć wśrd lasw i łąk kanię czarną, w pobliżu pl myszołowa zwyczajnego, a przy bagnach błotniaka stawowego. Na jeziorach często widujemy kaczkę krzyżwkę, cyrankę, cyraneczkę oraz perkoza dwuczubego. Rwnie bogaty i rżnorodny jest świat kręgowcw, do ktrych należą ryby, płazy, gady, ptaki oraz ssaki. Ryby reprezentowane są przez ok. 35 gatunkw. W Warcie swoje stale tarliska mają m. in. szczupak, certa, boleń. W jeziorach występują licznie okonie, leszcze, liny, szczupaki oraz węgorze. Na obszarze Parku stwierdzono istnienie wszystkich gatunkw płazw spotykanych na terenach nizinnych Polski. Wymienić należy rzadką rzekotkę drzewną oraz ropuchę paskwkę. Występuje tutaj 5 gatunkw gadw: miedzianka gniewosz, zaskroniec, beznoga jaszczurka padalec, jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna. Wszystkie wymienione gatunki płazw i gadw podlegają ochronie gatunkowej.

Wielkopolski Park Narodowy jest odwiedzany przez ponad milion turystw rocznie. Przez Park biegnie pięć znakowanych szlakw turystycznych o łącznej długości 85 km. Szlakami tymi wyznaczono 7 tras wycieczkowych pozwalających na poznawanie nie tylko wartości przyrodniczych ale także kulturowych tego terenu. Na terenie Parku znajdują się liczne zabytki. Do najcenniejszych należy drewniany kościł w Łodzi z XVII w. Inne zabytkowe kościoły o nieco mniejszej wartości możemy spotkać w Puszczykowie, Stęszewie i Wirach. W Szreniawie i Trzebawiu zachowały się do dziś dziewiętnastowieczne dwory. Ciekawym obiektem są także ruiny zameczku zbudowanego w 1827 roku przez Tytusa Działyńskiego dla swojej siostry Klaudyny Potockiej na wyspie Zamkowej na J. Greckim.

Pojezierze nie ma rangi ważnego obszaru wypoczynkowego znaczeniu krajowym. Służy przede wszystkim turystyce świątecznej i wypoczynkowi urlopowemu mieszkańcw własnego regionu , a w pewnym stopniu rwnież innym bliższym aglomeracjom (np. Łdź, Wrocław). Przeważają tu obiekty sezonowe zlokalizowane nad jeziorami. Atrakcyjne są niektre rzeki, tworzące wraz z jeziorami szlaki turystyki wodnej (Obra, grna Noteć i droga wodna Gopło – Warta). Zagospodarowanie turystyczne Pojezierza Wielkopolskiego jest, podobnie jak na innych pojezierzach, nierwnomierne. Obiekty wypoczynkowe skupiają się w niewielkich rejonach, zazwyczaj dysponujących atrakcyjnymi jeziorami i znaczniejszą powierzchnią leśną. Szczegłowa lokalizacja obiektw jest nieraz przypadkowa, podobne lub lepsze warunki do wypoczynku można znaleźć nad innymi jeziorami.

Oglnie Pojezierze Wielkopolskie dzieli się na mniejsze regiony, na: Pojezierze Poznańskie, Poznański Przełom Warty, Pojezierze Chodzieskie, Pojezierze Gnieźnieńskie, Rwninę Wrzesińską, Rwninę Inowrocławską i Pojezierze Kujawskie. Pojezierze Poznańskie to region naturalny w zachodniej Polsce, stanowiący część Pojezierza Wielkopolskiego. Położone jest na zachd i południe od doliny Warty. Powierzchnia tego pojezierza wynosi 3063 km2. Obszar pojezierza stanowi wysoczyznę morenową, ktra leży na wysokości około 75-100 m nad poziom morza, ponad ktrą wznoszą się wały morenowe, sięgające do nawet do 156 m nad poziom morza (gra Moraska we wschodniej części regionu). Występują tu dość liczne, ale niewielkie jeziora, głwnie rynnowe (największe to Strykowskie, 3,05 km2). Skupisko jezior, znajdujące się na granicy Pojezierza Poznańskiego z leżącą na płnocy Puszczą Notecką, nazywane jest Pojezierzem Sierakowsko-Międzychodzkim. Wschodnia część Pojezierza Poznańskiego stanowi krainę rolniczą, zachodnia jest bardziej zalesiona. W południowo-wschodniej części, na granicy z Poznańskim Przełomem Warty, znajduje się Wielkopolski Park Narodowy. Region jest dość gęsto zaludniony. Większe miejscowości: Szamotuły, Pniewy, Nowy Tomyśl, Grodzisk Wielkopolski, w obrębie regionu leży też zachodnia część Poznania. Następnie Poznański Przełom Warty to także region naturalny w zachodniej Polsce, stanowiący południkowy odcinek doliny Warty. Jego powierzchnia wynosi około 160 km2. Poznański Przełom Warty oddziela Pojezierze Poznańskie na zachodzie od Pojezierza Gnieźnieńskiego oraz Rwniny Wrzesińskiej na wschodzie, łączy zaś Pradolinę Warszawsko-Berlińską na południu z Pradoliną Toruńsko - Eberswaldzką na płnocy. Poznański Przełom Warty powstał z przekształcenia rynny jeziornej w dość wąską (do kilku km) dolinę rzeczną o długości 45 km. Południowy odcinek doliny leży w obrębie Wielkopolskiego Parku Narodowego. W środkowej części tego regionu leży centrum powstałego przy starej przeprawie przez Wartę Poznania. Chodzieskie Pojezierze to region naturalny w środkowej Polsce. Stanowi płnocną część Pojezierza Wielkopolskiego. Jego powierzchnia to około 1764 km2. Pojezierze Chodzieskie stanowi wysoczyznę morenową z licznymi, niewielkimi jeziorami. Obszar wznosi się maksymalnie do wysokości 192 m n.p.m. Region należy do gęsto zaludnionych, przeważa użytkowanie rolnicze. Głwne miejscowości regionu to Chodzież, Wągrowiec. Gnieźnieńskie Pojezierze to także region naturalny w Wielkopolsce. Stanowi płnocną część Pojezierza Wielkopolskiego. Pojezierze to ograniczone jest na zachodzie doliną Warty, a na wschodzie rynną jezior goplańskich. Na powierzchni zalegają głwnie gliny morenowe. Gnieźnieńskie Pojezierze jest krainą rolniczą o dobrze rozwiniętym osadnictwie. W płnocnej części regionu, na przedłużeniu wału kujawskiego, spotyka się wysady soli permskiej. Występują tu też liczne jeziora, największe i najbardziej znane to Gopło (powierzchnia jeziora to 21,8 km2), najgłębsze to jezioro Popielewskie (głębokość do 50,5 m). Powierzchnia regionu wynosi 4362 km2.

Rwnina Wrzesińska to także region naturalny w środkowej Polsce, stanowi część Pojezierza Wielkopolskiego położona na wschd od Poznania. Jej powierzchnia wynosi 2149 km2. Zbudowaną z utworw morenowych rwninę urozmaicają niskie wzniesienia sandrowo - kemowe. Obszar rwniny stanowi gęsto zaludnioną krainę rolniczą, prawie pozbawioną jezior. W centrum regionu leży miasto Września, na południu Środa Wielkopolska, a na zachodzie część aglomeracji Poznania. Rwnina Inowrocławska to płnocno - wschodni fragment Pojezierza Wielkopolskiego. Powierzchnia 1540 km2. Oddziela Kotlinę Toruńską od Pojezierza Gnieźnieńskiego i Pojezierza Kujawskiego. Pod powierzchniowymi osadami polodowcowymi, w podłożu Rwniny Inowrocławskiej, występuje tektoniczny wał kujawski. W obrębie wału spotyka się na niewielkich głębokościach wysady solne i towarzyszące im źrdła solankowe (Inowrocław, Ciechocinek). Powierzchnia rwniny na ogł płaska, pokryta utworami morenowymi, o średniej wysokości 100 m nad poziom morza. W odrżnieniu od przyległych obszarw pojezierzy, Rwnina Inowrocławska pozbawiona jest jezior niemal całkowicie. Dzięki występowaniu żyznych czarnych ziem posiada bardzo dobre warunki naturalne do rozwoju produkcji rolnej. Pojezierze Kujawskie to też region naturalny w Wielkopolsce, stanowi zachodnią część Pojezierza Wielkopolskiego. Jego powierzchnia to 2662 km2. Posiada urozmaicony krajobraz z przewagą terenw rolniczych, największe jeziora to Jezioro Głuszyńskie i Jezioro Pątnowskie. Na obszarze Pojezierza Kujawskiego brak jest większych ośrodkw miejskich.

Zwiedzanie Poznania najlepiej rozpocząć od Ostrowa Tumskiego, miejsca znamiennego dla początkw polskiej historii. Tu prawdopodobnie odbyl się chrzest Polski, w 968r. Powstalo pierwsze polskie biskupstwo, tu spoczęli Mieszko I i Bolesław Chrobry. Najważniejszą budowlą jest gotycka katedra, z dwiema wieżami i wieńcem kaplic. Najstarsze fragmenty budynku można obejrzeć w podziemiach, do ktrych wchodzi się z wierzy płnocnej. Wnętrze katedry zrekonstruowano po zniszczeniach wojennych, eksponując elementy gotyckie. Jedynie kaplice odznaczają się rżnorodnością stylistyczną. W nich też zachowały się najwięcej fragmentw pierwotnego wyposażenia. Ołtarz głwny to ukończony w 1512r. Pźnogotycki poliptyk, wykonany przypuszczalnie przez mistrzw wrocławskich. Zewnętrzne skrzydła ołtarzowe zamyka się w czasie adwentu, można wtedy oglądać postacie świętych Jana Ewangelisty, Jana Chrzciciela, Krzysztofa i Hieronima.

Spośrd kaplic najbardziej znana jest XV wieczna Złota Kaplica. W XIX wieku została przeznaczona na mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego, ktrych szczątki złożono w sarkofagu. Funkcję książęcej nekropolii pełniła także kaplica św. Stanisława, wzniesiona przez Przemysła II dla żony Rychezy. Do najcenniejszych elementw wyposażenia katedry należy zespł 5 płyt, wykonanych w XV wieku w Norymberskim warsztacie Vischerw. Zrabowane podczas II Wojny Światowej, odnalazły się na początku lat 90. XX wieku w Petersburskim Ermitażu.

W sąsiedztwie katedry stoi niewielki gotycki kościł NPM z połowy XV wieku. Jego wnętrze zdobią polichromie projektu W. Taranczewskiego. W jednym z głazw tzw. Piekielnym tworzących fundamenty tegoż kościoła widać wyżłobienia, według legendy są to ślady ostrzenia rycerskich mieczy, ktre miały dzięki temu nabierać mocy.

Stary Rynek to centrum historycznego Poznania. Jego środek zajmuje niedawno odnowiony słynny ratusz, dzieło włoskiego architekta Jana Babtysty Quadro. Na lewo od ratusza wznoszą się tzw. Domki budnicze z charakterystycznymi podcieniami. Do pierwotnej zabudowy nawiązuje zrekonstruowany po wojnie renesansowy budynek Wagi Miejskiej, w ktrym dziś mieści się Urząd Stanu Cywilnego. Całości dopełniają: fontanna przedstawiająca porwanie Prozerpiny, pręgierz, barokowa figura św. Jana Nepomucena oraz studzienka z Bamperką. Otaczające Stary Rynek kamienice zostały odbudowane po wojennych zniszczeniach w stylu nawiązującym do architektury renesansu i baroku. Zamieszkiwane niegdyś przez najbogatszych przedstawicieli poznańskiego patrycjatu, są dziś siedzibami bankw i firm. W kilku mieszczą się muzea, do najciekawszych należą kamienice nr. 42 i 43. W pierwszej odkryto renesansowe polichromie, w drugiej kasetonowy strop wypełniony płasko rzeźbionymi popiersiami.

Następnie warto zwiedzić Ratusz. Wzniesiony na początku XIV wieku, obecną formę po wielkim pożarze miasta w 1536r. Z renesansową loggią i attyką znakomicie harmonizuje wieża z klasycystycznym hełmem, zwieńczonym białym orłem. W ratuszowych wnętrzach utworzone zostało Muzeum Historii Miasta Poznania, w ktrym prezentowane są stare dokumenty, mapy oraz rżnorodne przedmioty codziennego użytku. Największą atrakcją jest Wielka Sień, ktrej sklepienie wsparte na dwch filarach i pokryte bogatą dekoracją, wywiera ogromne wrażenie na zwiedzających. Zaczerpnięte z Biblii, mitologii i astrologii obrazy układają się w swoisty traktat o powinnościach i cnotach obywatelskich.

Stolica wielkopolski ma też swj zamek, do ktrego prowadzi ulica Franciszkańska. Wzniesiono go na szczycie wzgrza w połowie XIII wieku, na miejscu starszego grdka strażniczego. Budowla z czasem popadła w ruinę po zniszczeniach wojennych odbudowano jedynie tzw. Dwr Raczyńskiego. Zamek buł siedzibą książąt wielkopolskich, a potem rezydencją monarchw podczas ich pobytw w Poznaniu. Odbyły się tu min. Wesela Wacława II, krla Czech z crką Przemysła II Ryksą i Kazimierza Wielkiego z księżniczką heską Adelajdą, ktrą tutaj koronowano. W 1493r. Jan Olbracht odebrał w zamku hołd od wielkiego mistrza krzyżackiego Johanna von Tieffena. W zamku mieści się ciekawe muzeum, ktre gromadzi przedmioty codziennego użytku, ozdobne i kultowe, od średniowiecza po czasy wspłczesne (meble, broń, wyroby ze złota, zegary, porcelana).

Następne godne uwagi miejsce to Muzeum Narodowe. Wzniesiony na początku XX wieku gmach kryje niezwykle bogate zbiory malarstwa europejskiego i polskiego oraz zabytki sztuki r

6a6c

omańskiej i gotyckiej. Są tu min. Obrazy Matejki, Malczewskiego, Boznańskiej oraz Belliniego, Bronzina, Zurbarana i Ribery.

Na zachd od centrum, w pobliżu Dworca Głwnego rozciągają się tereny Międzynarodowych Targw Poznańskich, jednej z najstarszych tego typu placwek w Europie. Zwiedzając ekspozycje targowe, warto zwrcić uwagę na walory architektoniczne pawilonw. Pawilon nr 11, tak zwana Iglica, jest pozostałością po wierzy Grnośląskiej, wzniesionej w roku 1911.

Po zwiedzeniu poznania można udać się do Gniezna. Dziś jest ono znanym miejscem kultu pierwszego polskiego męczennika (w ciągu roku zwiedza je ponad milion turystw). Mieszkańcy czynili starania, aby św. Wojciech został ich patronem. W 1994r. Wydany został akt nadający Gnieznu oficjalny tytuł Miasta Św. Wojciecha. Barwnie obchodzony jest dzień patrona (23 kwiecień), odbywa się wtedy odpust i procesja, w ktrej przenoszone są relikwie świętego.

Miejscem godnym uwagi jest Katedra Gnieźnieńska. Jest to pomnik kultury polskiej o najwyższym znaczeniu, gromadzi olbrzymią ilość dokumentw historycznych i zabytkw sztuki. W podziemiach obecnej katedry zachowały się relikty świątyń powstałych w X i XI w. w formach przedromańskich. W 997 r. złożono w świątyni zwłoki Dobrawy, pźniej znalazły się doczesne szczątki Św. Wojciecha. Katedra gnieźnieńska była miejscem koronacji pięciu krlw Polski, a od 1418 r. do 1992 arcybiskupom gnieźnieńskim przysługiwała godność Prymasa Polski. Katedra jest obecnie budowlą gotycką, trjnawową z ambitem, otoczoną wieńcem kaplic. Ozdobą budowli są dwie potężne wieże nakryte barokowymi hełmami. Przy wieży południowej znajduje się dawniejsze głwne wejście, w ktrym eksponowane są sławne Drzwi Gnieźnieńskie, jeden z ważniejszych zabytkw plastyki romańskiej w Europie.

W katedrze tej ciekawym obiektem do zobaczenia są też Drzwi Gnieźnieńskie. Są to monumentalne drzwi brązowe o dekoracji figuralnej, znajdujące się w południowym portalu Katedry. Wykonane zostały około roku 1170, stanowią z najwspanialszych przykładw sztuki romańskiej w Polsce. Zawierają 18 prostokątnych płycin ze scenami z życia Św. Wojciecha, obramowanych bordiurą i motywami zwierzęcymi oraz 2 antaby w formie lwich głw.

Wzgrze Lecha, zwane także Grą Krlewską, to najstarsza część Gniezna. Na pagrku otoczonym od wsch. i pd. doliną strumienia, od zach. jez. Jelonek i jez. Świętym, zbudowana została pierwsza osada. Prace wykopaliskowe, prowadzone w okresie międzywojennym a szczeglnie od 1948 r., odkryły wiele tajemnic zespołu grodowego, istniejącego tu prawdopodobnie od ok. 940 r. Grd był siedzibą księcia, a w czasach pogańskich - wg Długosza - jeszcze zapewne miejscem kultu boga Nya. Na przełomie X i XI w. zajmował najwyższą, pn. część wzgrza. Od pd. przylegały doń podgrodzia, rwnież otoczone wałami drewniano - ziemnymi; na terenie tzw. pierwszego podgrodzia wzniesiono w końcu X w. kościł, podniesiony w 1000 r. do rangi archikatedry.

Przenosimy się do Bydgoszczy. Kościł Farny to jeden z najpiękniejszych zabytkw gotyku nadwiślańskiego, zbudowany w latach 1466-1502 na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni. Z zewnątrz posiada wspaniałe ozdobne szczyty i wysoki stromy dach oraz otwarta kruchta z 1650 r. Trjnawowe halowe wnętrze z gwiaździstym sklepieniem zakończone jest trjbocznie wydzielonym prezbiterium. Z dawnych czterech kaplic renesansowych zachowała się XVII-wieczna kaplica św. Krzyża. W barokowym ołtarzu głwnym znajduje się obraz Matki Boskiej z Rżą z początku XVI w. (szkoła nadreńska). W siedmiu barokowych ołtarzach bocznych umieszczone są obrazy i rzeźby z XVI-XVIII w. Na uwagę zasługuje rwnież polichromowana ambona i stalle z XVIII w. oraz mosiężna chrzcielnica z XVII w.

Kościł Garnizonowy zbudowany został w stylu pźnogotyckim w latach 1552-57 na miejscu wcześniejszego kościoła drewnianego, spalonego w 1545 r. Renesansowa kwadratowa wieża z XVII w., natomiast nie harmonizującą się z całą budowlą okrągłą wieżę wschodnią dobudowano w XIX w. W wyposażeniu rokokowa ambona z 2 połowy XVIII w. z płaskorzeźbami czterech ewangelistw na gruszkowatym korpusie. Do kościoła przylega barokowy klasztor Bernardynw, dawnych właścicieli świątyni. Obecnie mieści się w nim Akademia Techniczno - Rolnicza oraz probostwo kościoła garnizonowego.

Następnie zwiedzamy Konin. Jednym z najstarszych zabytkw miasta jest kościł św. Bartłomieja. Najprawdopodobniej wzniesiony na przełomie XIV i XV wieku jest budowlą trjnawową o układzie bazylikowym. Kaplica gotycka przy prezbiterium powstała w XV wieku. Ołtarz głwny jest w stylu neogotyckim, zaś dwa ołtarze w bocznych nawach są barokowe. W prezbiterium znajduje się wczesnobarokowy nagrobek marszałka koronnego, starosty konińskiego - Stanisława Przyjemskiego. Jedna z najcenniejszych kaplic, ufundowana przez Jana Zemełkę, została dobudowana w 1607 roku. Wewnątrz znajduje się barokowe epitafium z popiersiem jej fundatora i herbem Konina. Ponadto w kościele znajduje się ołtarz rokokowy, pźnogotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem (XVI w.). Obok kościoła znajduje się wzniesiona na planie krzyża greckiego murowana dzwonnica z 1878 roku.

Perełką gotyckiej architektury jest w Koninie - Gosławicach kościł św. Andrzeja Apostoła. Został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku ufundowany przez właściciela wsi Andrzeja Łaskarza. Do ośmiobocznej nawy przylegają tworząc ramiona krzyża: prezbiterium, dwie kaplice i kruchta. Wewnątrz kościoła są trzy neogotyckie ołtarze z końca XIX wieku oraz ośmioboczna chrzcielnica kamienna z początku XVI wieku. Kościł częściowo zrujnowany w XVII wieku został odbudowany w latach 1755 -75. Dachy i wieżyczka w stylu neogotyckim pochodzą z końca XIX w.

Od wiekw wizytwką miasta jest, stojący na skwerze przy kościele św. Bartłomieja, najstarszy znak drogowy - słup koniński zwany milowym. Wyznacza on połowę drogi między Kruszwicą a Kaliszem usytuowanych na szlaku bursztynowym. Słup jest w kształcie kręgla, o wysokości 252 cm, wykonany z piaskowca. Inskrypcja na słupie głosi, że został on ufundowany w 1151 roku przez komesa Piotra. Jej treść jest przedmiotem licznych kontrowersji dotyczących zarwno fundatora jak i umieszczonej na słupie daty. Jedna z hipotez sugeruje podobieństwo pomiędzy konińskim słupem a tzw. Mnichem znalezionym na Śląsku, uchodzącym za zabytek celtycki.

W Kaliszu godnym zwiedzenia jest Kościł i klasztor 00. Franciszkanw. Tworzy on kompleks budynkw usytuowanych dzisiaj w samym centrum miasta, między ul. Kazimierzowską, św. Stanisława, Rzeźniczą i Sukienniczą. Dominuje smukła, wyniosła sylwetka gotyckiego kościoła z wydłużonym, nieco niższym prezbiterium, stanowiącym najstarszą część kościoła, tę z czasw księżnej Jolanty i nieco wyższy, rwnież gotycki, korpus nawowy, ten z kolei pamiętający czasy krla Kazimierza. Walory franciszkańskiego kościoła można by wymieniać długo podkreślając przede wszystkim jego znaczenie w sztuce i historii Kalisza. O jednym jednak należy szczeglnie pamiętać, że budownictwo franciszkańskie wywarło duży wpływ na dalszy rozwj gotyckiej architektury kościelnej a na terenie Kalisza zapoczątkowało nie tylko zastosowanie nowego, taniego materiału jakim była cegła ale rwnież przeszczepiło wzorce nowego stylu - architektury gotyckiej.

Także Katedra Św. Mikołaja jest dość ciekawym miejscem. Niemalże od początku swego istnienia pełni rolę kościoła parafialnego, przez prawie pięć wiekw był kolegiatą zakonną. W 1992 roku wyniesiony został do godności katedry diecezji kaliskiej. To najstarszy budynek płnocno-zachodniej części miasta, krluje nad dachami Kalisza od pierwszych jego dni. Należy do budowli najbardziej znanych i charakterystycznych dla grodu nad Prosną. "Budowla świątyni śmiała, wyniosła, o fasadzie z pięknem ostrołukowem wejściem, potężnemi szkarpami otoczona przy swojej nieomal prostocie swoista piękność średniowiecznej architektury". Zgodnie ze średniowiecznym, powszechnie panującym zwyczajem świątynię zlokalizowano na skraju wczesnego miasta w pobliżu fortyfikacji. Usytuowanie takie bowiem, miało na celu wzmocnienie obronności murw miejskich i stanowiło dodatkowy bastion obronny. Niestety, nie zachował się dokument fundacyjny kościoła, brak rwnież danych o jego początkach w materiałach archiwalnych.

Zwiedzając Wielkopolskę nie należy zapominać o Biskupinie. Jest to wieś w wojewdztwie kujawsko-pomorskim, na Pojezierzu Gnieźnieńskim, ok. 40 km na południowy zachd od Bydgoszczy. 320 mieszkańcw (2000). Znana dzięki odsłonięciu na płwyspie Jeziora Biskupińskiego (1933) śladw świetnie zachowanego w torfie obronnego osiedla kultury łużyckiej, użytkowanego w dwch fazach osadniczych pomiędzy ok. 650-550 p.n.e. Osiedle zajmowało ok. 2 ha, otoczone było wielorzędowym falochronem z ukośnie wbitych w dno jeziora drewnianych pali i połączone z lądem drewnianym pomostem. Wokł grodu, rwnolegle do falochronu, przebiegał wał skonstruowany z łączonych ze sobą skrzyń, utworzonych z kładzionych na luźny zrąb belek, wypełnionych ziemią. W wale znajdowała się brama, zamykana dwuskrzydłowymi wrotami, zwieńczona wieżą obronno-strażniczą. Wewnątrz grd był regularnie zabudowany 102 drewnianymi domostwami, grupującymi się w 13 rzędach, wzdłuż 11 rwnoległych, moszczonych drewnem ulic, usytuowanych w kierunku wschd-zachd. U podnża fortyfikacji, łącząc się z poprzecznymi, biegła ulica okrężna. Boki ulic poprzecznych były ściśle zabudowane stojącymi jeden obok drugiego, prostokątnymi domami. Domostwa, o ścianach skonstruowanych z poziomych belek (sumiki) wpuszczonych w żłobki pionowo stojących słupw (łątki), posiadały wewnątrz z reguły dwa, a czasem trzy pomieszczenia z kamiennym paleniskiem pośrodku izby głwnej. Szacuje się, że grd zamieszkiwało ok. 1000-1200 osb. Prawdopodobnie w wyniku walk międzyplemiennych doszło do zniszczenia grodu (1 faza), ktry następnie został odbudowany z zachowaniem pierwotnego planu (2 faza). Wobec podniesienia się poziomu wd jeziora, ok. 550 p.n.e. grd został definitywnie opuszczony, a na jego pozostałościach, ok. 400 założono osadę otwartą. Mieszkańcy grodu żyli z uprawy roli, chowu zwierząt, rybołwstwa i łowiectwa. Zajmowali się rwnież wytwrczością przedmiotw z drewna, kości, kowalstwem, odlewnictwem i garncarstwem. W sąsiedztwie grodu Biskupin odkryto podobne osady obronne w Izdebnie, Jankowie i Sobiejuchach. W pobliżu zrekonstruowanego w naturalnej skali grodu znajduje się obecnie rezerwat archeologiczny o powierzchni 21 ha, gdzie prowadzi się m.in. prace z zakresu archeologii eksperymentalnej.



























Pomoce:

Alojzy Woś Klimat Polski 1997 PWN

Polska na weekend 2003 Pascal

Encyklopedia Powszechna 2002 PWN

Przemysław Śleszyński Marek Więckowski Encyklopedia PWN Geografia PWN

http://wiem.onet.pl/

http://wiem.onet.pl/wiem/009fbf.html

http://www.wirtualnypoznan.pl/

http://www.ipoznan.pl/

http://www.biskupin.pl

http:// www.wielkopolska.com.pl/

http://www.turystyka.wielkopolska.com.pl/

http://www.la-mark.com.pl/klo/wielkopolskie.htm

http://www.lo.olecko.pl/wpl/wie.htm

http://www.info.kalisz.pl/

http://www.stary.kalisz.pl/

http://www.gniezno.dt.pl/

http://www.leszno.pl/

http://www.konin.naszemiasto.pl/

http://www.bydgoszcz.pl/

http://www.bydgoszcz.kujawy.com.pl/








Przykadowe prace

Prawo pracy i papiery wartościowe

Prawo pracy i papiery wartościowe Pojęcie papierw wartościowych ? są szczeglnymi dokumentami stwierdzającymi istnienie określonego prawa majątkowego w taki sposb że posiadanie dokumentu staje się niezbędną przesłanką realizacji prawa. Papiery wartoś...

Pytania z fizyki II semestr "Cosinus"

Pytania z fizyki II semestr "Cosinus" FIZYKA PYTANIA NA EGZAMIN 1.CO TO SĄ INFRADZWIĘKI I ULTRADZWIĘKI? trochę nieścisłe twierdzenie, gdyż przy dostatecznie wysokich poziomach ciśnienia akustycznego infradźwięki odbierane są przez ucho i układ przedsionkowy. ...

Czt warto dążyć do doskonalenia samego siebie?

Czt warto dążyć do doskonalenia samego siebie? Każdy zna samego siebie, swoje wady i zalety. Jest tyle wspaniałych ludzi na świecie. Każdy człowiek zasługuje na odrobinę uwagi i poświęcenia, ale nikt nie jest idealny. Dlatego powinniśmy dążyć do do...

Recenzja ulubionego filmu

Recenzja ulubionego filmu Urzeczywistnić fantazję, czyli prba ekranizacji Władcy Pierścieni Ktż z ludzi czytających książki o tematyce fantastycznej, nie pragnął przenieść się do krain baśniowych smokw, walecznych rycerzy, zawistnych trolli ...

Rodzaje i skutki promieniowania

Rodzaje i skutki promieniowania Promieniowanie – strumień cząstek lub fal wysyłanych przez ciało. Rodzaje promieniowania: promieniowanie elektromagnetyczne czyli fala elektromagnetyczna, Zmieniające się pole elektryczne wytwarza pole magnetyczne, a zmieniajace się pole magnetyc...

Człowiek nie żyje aby jadł, ale je aby żyć . Słowa Sokratesa uczyń mottem listu otwartego, w ktrym przekonujesz do zdrowego odżywiania.

Człowiek nie żyje aby jadł, ale je aby żyć . Słowa Sokratesa uczyń mottem listu otwartego, w ktrym przekonujesz do zdrowego odżywiania. Człowiek nie żyje aby jadł, ale je aby żyć . Słowa Sokratesa uczyń mottem listu otwartego, w ktrym przekonuje...

Mitologia grecka to zbir mitw przekazywanych z pokolenia na pokolenie

Mitologia grecka to zbir mitw przekazywanych z pokolenia na pokolenie Mitologia grecka to zbir mitw przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Są to opowieści o bogach, boginiach, herosach itp. Wyjaśniają one miejsce człowieka w świecie, jest stworzenie oraz historię. Wiedza jaka płyn...

Liberalizm na podstawie artykułu Bronisława Świderskiego

Liberalizm na podstawie artykułu Bronisława Świderskiego Na podstawie artykułu Przegląd polityczny 67/68 2004 Bronisław Świderski w artykule dla Przeglądu politycznego opublikował esej pt. Liberalizm na niby . W artykule tym nawiązuje do ksią...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry