• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Poprawy ...

Nawigacja

Poprawy Rzeczypospolitej w XVIII w.



Poprawy Rzeczypospolitej w XVIII w.




Starania po naprawę państwa



Reformy Pierwszych Lat Panowania Stanisława Augusta:



Pierwsze dwa lata panowanie Stanisława Augusta upłynęły pod znakiem reform przeprowadzonych przez krla i familię. Były one możliwe do zrealizowania dzięki funkcjonowaniu konfederacji zawiązanej na sejmie konwokacyjnym, a umożliwiającej głosowanie większością, co pozwalało na uniknięcie skutkw liberum veto. W ciągu tego czasu udało się krlowi dokonać lustracji krlewszczyzn, w wyniku ktrej uzyskano środki na nową podwyższoną kwartę. Dzięki podniesieniu dochodw z krlewszczyzn oraz dzięki otwarciu mennicy państwowej, nastąpiło polepszenie stosunkw monetarnych.



Duże zmiany przeprowadzono w wojsku. Stanisław August, popierając działalność Komisji Wojskowych ograniczających władzę hetmańską, powiększył budżet wojskowy, patronował wprowadzeniu nowych regulaminw dla piechoty i dragonii, podniesieniu poziomu dyscypliny i wykształcenia fachowego. Zreformowane zostały oddziały artylerii, powiększone oddziały cudzoziemskiego autoramentu, wojsk opartych na nowożytnych formach organizacyjnych. Tym samym malało znaczenie jazdy, niezdyscyplinowanej, źle wyszkolonej, stanowiącej oręż polityki hetmanw. Duże znaczenie przywiązano do wyszkolenia oficerw, ktrzy by łączyli wiedzę wojskową z obywatelską, patriotyczną postawą.



W 1765 r. Powstał korpus kadetw kształcący przyszłą kadrę oficerską, zwany Szkołą Rycerską, z ktrej murw wyszło wielu pźniejszych działaczy politycznych. Jej komendantem mianowano Adama Czartoryskiego.



Pierwszym kanclerzem nowego panowania został Andrzej Zamoyski, ktry rozpoczął swoją działalność od prb ulepszenia administracji miast. Odbudowę państwa trzeba było zacząć od reformy skarbu, ktrego dochody zamierzano oprzeć na wpływach z przemysłu i handlu. W tym celu z inicjatywy kł dworskich rozpoczęto realizację zamierzeń gospodarczych rozwijających produkcję i usprawniających transport, takich jak manufaktury wełniane czy kanał łączący dorzecze Dniepru i Niemna.



W 1765r. Powstało pismo Monitor wydawane przez Franiszka Bohomolca, będące pierwszym periodykiem poświęconym problematyce polityczno- społecznej.



W polityce państwowej coraz większą rolę zaczęła odgrywać wwczas konfederacja krla z ministrami, tj. działająca w zakresie życia wewnętrznego kraju i spełniająca częściowo funkcje gabinetu ministrw.



Przeprowadzane reformy zmierzały w kierunku uczynienia z Polski nowożytnej monarchii parlamentarnej. Wzbudzały tym samym zdecydowane sprzeciwy tak wśrd zagranicznych sąsiadw, jak i wśrd przedstawicieli magnackiej opozycji wewnętrznej. W połowie XVIII w. Państwo polskie nie było już w stanie prowadzić samodzielnej polityki. Stanisław August dążył do przeprowadzenia reform wewnętrznych- niezbędnych do wydobycia Polski z – kryzysu- w oparciu o sojusz z Katarzyną II. Była to świadoma rezygnacja z działalności przeciw i wbrew Rosji, przyjęcie koncepcji stworzenia z Polski protektoratu posiadającego wolną rękę w poczynaniach wewnętrznych, administracyjnych i gospodarczych.



Koncepcja ta była jednak sprzeczna z założeniami mocarstw ościennych. Te ostanie wykorzystywały swoje wpływy dla zabezpieczenia wewnętrznego rozkładu Rzeczypospolitej. Niektrzy dyplomaci rosyjscy uważali co prawda, że wzmocniona Polska mogłaby występować jako ewentualny partner w rozgrywkach politycznych na arenie europejskiej, ich zdanie jednak nie odgrywało większej roli; układ sił między mocarstwami nie stwarzał takiej konieczności.



Dyplomaci rosyjscy i pruscy zdawali sobie sprawę, że odbudowana wewnętrznie, w ramach protektoratu rosyjskiego, Polska zaprotestuje przeciwko nadmiernym wpływom krajw ościennych. Szczeglnie krl pruski Fryderyk II konsekwentnie wskazywał na celność utrzymywania Rzeczypospolitej w letargu. Okazało się to w czasie tzw. Misji Kaspra Salderna, dyplomaty rosyjskiego, ktry w 1766 r. Omawiał w Berlinie przyszłe posunięcia wobec Polski.



Stanowisko Prus wobec reform w Polsce charakteryzował też spr o cło generalne, ktrego egzekwowania- na granicy Pomorza Gdańskiego dzielącego rżne posiadłości Hohenzollerw- uderzało bezpośrednio skarb pruski. Już w 1765r. Fryderyk II rozpoczął w Kwidzyniu ściąganie siłą cła z towarw wiślanych. Rozwiązanie tego konfliktu wzięła na siebie Rosja, ktra porozumieniu z krlem pruskim stanęła na stanowisku likwidacji pruskiej komory kwidzyńskiej, ale także i cła generalnego w Polsce.



Sejm 1773 r. I jego reformy



Zebrani pod bagnetami zaborcw posłowie na sejm zawiązali konfederację w 1773r., pod łaską Adama Ponińskiego, znanego rosyjskiego zausznika. Chodziło w tym przypadku o uniknięcie liberum veto ze strony przeciwnikw rozbiorw. Wykorzystując skutecznie precedensy sprzed paru lat, znowu zmuszono posłw do wyłonienia delegacji, ktra przedstawić miała izbom gotowe wnioski.



Wbrew oporowi niektrych posłw, zwłaszcza Tadeusza Reytana, we wrześniu 1773r. Traktaty rozbiorowe zostały ratyfikowane, a w marcu 1775r. Uzupełnione postanowieniami o handlu między Polską i jej sąsiadami. W dobie protekcjonalizmu handlowego mocarstwa ościenne, szczeglnie Prusy, wykorzystały swoją przewagę, narzucając znaczne uprzywilejowania celne. Fryderyk II zamierzał represjami finansowymi skłonić Gdańsk do uległości. Ponadto zmusił rząd w Warszawie do zgody na swobodny import Rzeczypospolitej. W ten sposb ta ostatnia stać się miała rolniczym zapleczem dla rozwijającego się przemysłu Prus.



Delegacja sejmowa obradująca pod batutą nowego ambasadora rosyjskiego- Ottona Stackelberga, miała wypracować takie formy rządw, ktre zapewniałyby caratowi działanie zgodne z jego interesami i gwarantowałyby uległość okrojonej Rzeczypospolitej. Przeprowadzona została reforma, ktra w myśl życzeń magnaterii miała na celu ograniczenie rwnież władzy krlewskiej.



W 1775r. Została powołana do życia tzw. Rada Nieustająca, z kadencją dwuletnią, wybierana przez sejm i przed nim odpowiedzialna. Radzie miał przewodniczyć krl, ktrego głos jednak rozstrzygał tylko w przypadku rwnych wynikw głosowania. Wnioski na posiedzeniu Rady przygotowane były przez tzw. Departamenty- Interesw Cudzoziemskich, Policji, czyli Dobrego Porządku, Wojskowy, Sprawiedliwości i Skarbowy, w ktrym przewodniczyli ministrowie- specjaliści.



Nominacyjna działalność krla została ograniczona- mgł on mianować określonych urzędnikw spośrd trzech przedstawionych mu przez Radę. Jednocześnie przeprowadzono reformę ograniczającą decyzje krla w rozdawaniu starostw i wprowadzającą dzierżawę krlewszczyzn na pięćdziesiąt lat i to rozdzielanych w drodze licytacji.



Postanowienia te, zmierzające do osłabienia pozycji Stanisława Augusta, odniosły skutek wręcz odwrotny. Rada Nieustająca stanowiła pierwszy po wielu latach stosunkowo sprawny organ władzy wykonawczej związanej ściśle z sejmem, dzierżawa starostw prowadziła do rozwoju stosunkw kredytowych.



Doniosły w skutkach fakt stanowiło utworzenie na początku działalności sejmu rozbiorowego- w 1773r.- Komisji Edukacji Narodowej, ktra stała się pierwszą instytucją państwową w Europie realizującą plan oświaty społecznej w skali całego kraju. Działalność Komisji była możliwa dzięki przejęciu przez skarb państwa dbr skasowanego właśnie zakonu jezuitw. Sejm rozbiorowy stał się też widownią dyskusji poświęconych kwestii poprawienia doli mieszczan i chłopw. Wwczas także przywrcone zostało cło generalne i zreformowany powszechny i jednolity podatek- podymne. Dochody z ceł i podatkw przeznaczone zostały na utrzymanie wojska, ktrego liczbę ustalono 30 tys. Gwarancję wypełnienia wszystkich uchwał zostały złożone tym razem przez wszystkie trzy państwa rozbiorowe.



Początki czasopiśmiennictwa oświeceniowego



Konieczność wychowania społeczeństwa i dydaktyczne cele, jakie stawiali sobie już pierwsi zwolennicy idei Oświecenia powodowały, że nie mogli się oni ograniczać do działalności oświatowej wśrd młodzieży, ale musieli dbać o podnoszenie poziomu ogłu, przynajmniej szlacheckiego i mieszczańskiego. Służyły temu celowi rżne publikacje, przede wszystkim zaś czasopisma uczone i moralne, ktre pojawiały się w Polsce w tym okresie. Tego rodzaju publikacje były już w latach 1718-1719, wydając czasopismo naukowe- czy raczej zbir studiw- Polnische Bibliothek (Biblioteka Polska). Było to jednak wydawnictwo efemeryczne, podobnie jak zbliżone publikacje wydawane w Toruniu czy w Lesznie.



Podejmowano też prby systematycznego wydawaniu polonikw. Z takimi ambicjami rozpoczynał w latach 20. swe prace wydawnicze w Saksonii i w Warszawie Michał Abraham Troc. Większe znaczenie miały jednak dopiero publikacje przybysza z Saksonii, Wawrzyńca Mitzlera de Kolofa. Do Polski przybył on z początkiem lat 40., wkrtce w Warszawie założył drukarnię i opierając się na zbiorach Biblioteki Załuskich rozpoczął działalność jako edytor polonikw,.



By rozpowszechniać w świecie wiedzę po kulturze polskiej, przystąpił w latach 1753- 1756 do publikacji czasopism uczonych- dwumiesięcznika Warschauer Bibliothek i kwartalnika Acta Litteraria. Podawały one wyjątki z dzieł polskich oraz wiadomości o najnowszych wydawnictwach w Rzeczypospolitej. Do polskiego czytelnika trafiał dopiero jego miesięcznik Nowe Wiadomości Ekonomiczne i Uczone (1758-1761), ktry popularyzował głwnie wiedzę ekonomiczną i medyczną. Obok porad praktycznych zamieszczono tam omwienia doktryn ekonomicznych i projekty nowej organizacji życia gospodarczego w Rzeczypospolitej.



Nie zabrakło rwnież wzorowanych na publikacjach angielskich czasopism moralnych, propagujących nowe założenia etyczne i nową obyczajowość. W 1761 roku mieszczanin toruński Teodor Bauch wydał w Warszawie dwadzieścia kilka numerw tygodnika Patriota Polski Kartki Tygodniowe Zawierający. Wydawca propagował w nich poglądy Wolffa, wypowiadał opinie na temat zalet i wad życia domowego. Było to czasopismo przeznaczone raczej dla mieszczaństwa.



Do szlachty natomiast zwracał się Monitor wydawany w 1763 roku w Gdańsku przez Adama Kazimierza Czartoryskiego. Krytykowano w nim zarwno wady staroszlacheckiego sarmatyzmu czy panoszącą się anarchię, jak i sadzenie się na modną cudzoziemszczyznę. Większość artykułw stanowiły przystosowane do polskich warunkw tłumaczenia Spectatora. Bo tez i pomysł takiego wydawnictwa narodził się zapewne podczas wyprawy młodego księcia do Anglii.



Głos wolny wolność ubezpieczający



Sprawa uporządkowania Rzeczypospolitej nadal nie przestawała być przedmiotem żywych dyskusji. Poruszała ją wielokrotnie szlachta na sejmikach, wpisując swe projekty naprawy do instrukcji przedsejmowych. Toczyła się też nad nimi polemika publicystyczna w postaci broszur i ulotek zarwno drukowanych, jak o wiele liczniejszych przepisywanych ręcznie, ktrych sporo można znaleźć w szlacheckich zbiorach ciekawostek, tzw. silva rerum. Nie brakowało nadal obrońcw istniejących stosunkw, ktrzy godzili się najwyżej na powściągnięcie nadużyć i ścisłe trzymanie się litery prawa i przepisw. Ale pojawiły się także dojrzałe głosy reformatorskie, ktre całą kwestię traktowały w sposb generalny.



W przeciwieństwie do reformatorw z 1. ćwierci XVIII wieku pisarze polityczni lat 40. nie ograniczali się do żądań uporządkowania ustroju politycznego. Zgodnie z przenikającymi doświadczeniami, owo uporządkowanie aparatu państwowego mogło, ich zdaniem, tylko wwczas przynieść oczekiwane skutki, gdyby powiązano je z nowym ułożeniem stosunkw społecznych. Poprawa położenia chłopw, przyznanie szerszych praw mieszczaństwu stawały się niezbędnymi elementami proponowanej reformy. Najpełniejszy program tak pomyślanych reform znalazł się w dziele Głos wolny wolność ubezpieczający, wydanym w polskiej wersji być może w 1743 roku, zaś w tłumaczeniu francuskim- na pewno w 1749 roku w Nancy.



Sejm Leszczyński pragnął leczyć w podobny jak Karwicki sposb, jedynie ograniczając zasadę liberum veto. Radził natomiast znieść Senat jako odrębną instytucję, utrzymując go tylko w zmniejszonym składzie w sejmie walnym jako odrębną izbę. Za to ministerstwa miałyby zostać rozbudowane w ciała kolegialne, wyłonione z sejmu. W podobny sposb miały powstać także rady wojewdzkie. Oba organy miałyby charakter kontrolno- administracyjny. Nad pracą tych kolegiw czuwały krl, jemu przypadłoby też kierownictwo dyplomacją.



Elekcja krla odbywałaby się na sejmie elekcyjnym spośrd kandydatw przyjętych przez sejmiki. Na straży bezpieczeństwo Rzeczypospolitej stałaby armia licząca w czasie pokoju 50 tys., a w czasie wojny 100 tys. żołnierzy. Na utrzymanie jej szedłby podatek dochodowy w znanej już wysokości 10%. Skasowane natomiast byłyby wszelkie wojska prywatne.



Rozwj manufaktur



Obok rzemiosła organizowanego na nowych zasadach druga połowa stulecia była widownią rozwoju manufaktur zakładanych teraz tak przez magnatw, jak i częściowo już przez mieszczan. Na Kieleccyźnie budowali wielkie zakłady metalurgiczne biskupi krakowscy. Wokł Nieświeża Radziwiłłowie założyli 28 zakładw produkujących szkło, fajans, sukno, wyroby żelazne, papier i in. Potoccy uruchomili hutę szkła, Czartoryscy manufakturę sukienniczą i farbiarnię.



Manufaktury lokowano w pobliżu źrdeł surowcw, a także tam, gdzie łatwo było zdobyć siłę roboczą. Znaczną część prostszych robt wykonywali chłopi pańszczyźniani, podobnie transport organizowany w ramach odrobku pańszczyźnianego nic w ten sposb nie kosztował właściciela zakładu. Istotną rolę odgrywali najemnicy pracownicy najemnie.



Na nieco innych zasadach organizowano manufaktury, w ktrych coraz większy udział mieli mieszczanie. Część kapitałw lokowali oni w inwestycje przemysłowe magnatw, ale organizowali także mieszane spłki akcyjne i miejskie zakłady przemysłowe.



Manufaktury XVIII w., mimo że przyspieszały pojawienie się nowych form pracy wolnonajemnej opartej na zasadzie kooperacji, a tym samym zmieniały strukturę społeczną kraju- były w większości zakładami wykorzystującymi pracę przymusową.



Zakłady wytwarzające sukno w Wielkopolsce czy szkło w Małopolsce zaczęły teraz także produkować na rynek rosyjski. Nastąpił też znaczny wzrost handlu tranzytowego przez ziemie polskie i tym samym rozwj powiązań gospodarczych z sąsiednimi ziemiami: Śląskiem, Pomorzem, Prusami.



Rozwj miast



Ożywienie gospodarcze widoczne było rwnież w miastach Rzeczypospolitej, przy czym, podobnie, jak i na wsi, istniały tu dwie sprzeczne tendencje. W drugiej połowie XVIII w. miasto w dalszym ciągu oceniane było z punktu widzenia interesw państwa szlacheckiego



Jednocześnie druga połowa stulecia była okresem gwałtownego rozwoju demograficznego miast największych, a w pewnej mierze i średnich.

Uchwały sejmu konwokacyjnego przewidywały utworzenie tzw. Komisji Dobrego Porządku, ktre miały zająć się uzdrowieniem gospodarki miejskiej i podniesieniem jej na wyższy poziom.



Początki przebudowy wsi polskiej



W drugiej połowie XVIII w. po raz pierwszy wysunięta została sprawa zmian struktury rolnej nie tylko przez zwolennikw reformy państwa, ale i przez coraz liczniejsze rzesze praktycznych użytkownikw.



Od schyłku epoki saskiej dokonywane były rozmaite- i na ogł udane- prby zamiany gospodarki folwarcznej na nieco inne formy. Zmiany te oglnie biorąc, polegały głwnie na rozszerzaniu terenw zagospodarowanych, zwiększeniu roli propinacji w dochodzie folwarku, rżnicowaniu pańszczyzny, rozwoju osadnictwa czynszowego, wzroście hodowli.



Rozwj nurtu radykalnego. Reformy sejmu



Pierwsze dwa lata Sejmu Wielkiego przyniosły przesunięcia w układzie sił politycznych. Wśrd posłw sejmowych coraz silniejszą pozycję uzyskiwał Kołłątaj. Postulując wzmocnienie rządu, ograniczenie roli magnaterii, położenie nacisku na sprawy gospodarcze, autor Listw Anonima... i Prawa politycznego narodu polskiego stawał się zarazem rzecznikiem praw mieszczaństwa. Jego program polityczny zakładał reformy społeczne i gospodarcze, zmierzające do przekształcenia państwa w burżuazyjno- szlacheckie.



Czasy Sejmu Wielkiego były okresem wzmożonej walki publicystycznej, toczonej o pozyskanie głosw poselskich, ale także i o poruszenie ulicy warszawskiej, ktra z kolei mogła wywierać presję na posłw.



Rok 1790 przynisł wyraźniejsze skrystalizowanie stanowisk posłw. Zarysowujące się zbliżenie prusko- rosyjskie przekonało tak stronnikw krla, jak i zwolennikw Kuźnicy Kołłątajowskiej, że wszelkie rachuby na pomoc zagraniczną są zawodne.



Już w sierpniu 1790r. Sejmowi przedstawione zostały projekty zmierzające do udzielenia mieszczanom części żądanych przywilejw i wzmacniające władzę krlewską, m.in. przez ustalenie dziedziczności tronu. W marcu uchwalono pozbawienie praw politycznych gołoty- szlachty nie posiadającej ziemi, w kwietniu prawo o miastach. Miastom krlewskim przyznano prawo wyboru 24 plenipotentw na sejmy; mieli oni prawo przemawiać w sprawach handlu, przemysłu, miast, lecz nie mogli głosować. Ważną zdobyczą mieszczaństwa była uchwała, że uznane za wolne miasta krlewskie stanowić miały jednolity obszar bez odrębnych jurydyk i przedmieść.






Przykadowe prace

Urządzenie turystyczne i rekreacyjne

Urządzenie turystyczne i rekreacyjne Urządzenia turystyczne i rekreacyjne, ich stan i rola w rozwoju turystyki aktywnego wypoczynku i rekreacji Urządzenia turystyczne i rekreacyjne to urządzenia i instytucje służące celom: usługowym, rozrywkowym, kulturowym, handlowym, sportowy...

Bohaterowie Starego Testamentu

Bohaterowie Starego Testamentu Jzef- syn Jakuba, miewał dziwne sny prorocze i potrafił objaśnic ich znaczenie. Noe- wraz z żoną i trzema synami ocalał podczas potopu, zamknięty w arce z rzywicznego drzewa, zawarł z bogiem przymierze jego znakiem była tęcza na niebie. Mes...

Kalwinizm

Kalwinizm Kalwinizm to jedna z ważniejszych doktryn i wyznań protestanckich. Kalwininizm zaliczany jest do ewangelicyzmu historycznego tj. wyznań wywodzących się wprost z reformacji. Kalwinizm wywodzi się z reformacji szwajcarskiej, ktrego działaczem był m.in. Huldrych Zwingli. Ost...

Kultura zaufania i nieufności

Kultura zaufania i nieufności Teoria zaufania i nieufności jako osobny nurt socjologiczny zaczęła się rozwijać dopiero od końca lat siedemdziesiątych. Jej głwnymi prekursorami byli: Niklas Luhmann, Bernard Barber, Diego Gambetta, Shmuel Eisenstadt, Louis Roniger, James Colema...

Giełda Papierw Wartościowych

Giełda Papierw Wartościowych Giełda Papierw Wartościowych w Warszawie Moja praca będzie dotyczyła Giełdy Papierw Wartościowych (GPW) w Warszawie. Na wstępie mojego referatu przedstawię głwne pojęcia dotyczące giełdy oraz jej definicję. Nast...

List do Thomas'a Alva Edison'a

List do Thomas'a Alva Edison'a II Lycee General Pologne Monsieur Thomas Alva Edison Comment allez-vous? Permettez - moi que de me presentr, je m?appelle Piotr et je suis d?origine polonaise. Est-ce que vous ?tes dj? venu en Pologne ? Vous ?tes le plus grand personnage dans notre histoire. Vous ?tes d?origine America...

Pedeutologia

Pedeutologia PEDEUTOLOGIA Pedeutologia : wiedza o nauczycielu, dział pedagogiki ktry zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi nauczycieli tj.; - ich osobowość - doboru do zawodu - statusu i kompetencji - kształcenia i doskonalenia - pracy zawodowej ETAPY ROZWOJU PEDEUTO...

Adam Mickiewicz- Stepy akermańskie

Adam Mickiewicz- Stepy akermańskie Tekst dotyczy opisu krajobrazu romantycznego- stepu- wyrażenia tęsknoty. Występuje psychozacja przyrody, aby opowiedzieć o uczuciach podmiotu. Podmiotem lirycznym jest ktoś, kto widzi opisywany krajobraz, romantyk, podrżnik, artysta. Jest to sonet- ma śc...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry