• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Portret ...

Nawigacja

Portret Sarmaty w literaturze i malarstwie baroku. Omw na wybranych przykładach.



Portret Sarmaty w literaturze i malarstwie baroku. Omw na wybranych przykładach.




W mojej wypowiedzi postaram się zaprezentować portret Sarmaty w literaturze i malarstwie baroku. W czasie pracy nad tematem zetknąłem się z rżnymi wizerunkami tej postawy charakterystycznej dla Polskiego społeczeństwa XVII wieku, dlatego w swojej wypowiedzi ukażę dwa rżne oblicza Sarmaty: mam na uwadze pozytywne i negatywne oblicze bo te właśnie postawy naszego rodzimego Sarmaty mocno akcentowane są w przejawach kultury tamtego okresu.

Na początku zacznę od wyjaśnienia genealogii terminu Sarmaty.

Za wzorem pisarzy starożytnych kronikarze cudzoziemscy, a w ślad za nimi polscy (wśrd nich i Jan Długosz) na określenie obszarw obejmujących rwnież ziemie dawnej Rzeczypospolitej używali często nazwy - Sarmacja, wywodzącej się od legendarnych Sarmatw, starożytnego plemienia, zamieszkującego przed wiekami ziemie polskie według szlachty w rzeczywistości Sarmaci zasiedlali w połowie pierwszego tysiąclecia p.n.e. ziemie nad dolną Wołgą. Stąd w wieku XVI upowszechnił się pogląd o sarmackim pochodzeniu Słowian, a więc także Polakw. wcześni historycy przypisywali przy tym Sarmatom wiele cennych przymiotw ~ waleczność, męstwo, wierność, tym chętniej szlachta zaczynała się powoływać na swj rzekomy sarmacki rodowd. Tak powstał sarmacki mit szlachecki, dzięki ktremu w pźniejszym okresie czasu określenie to zaczęło wiązać się z negatywnymi cechami szlachty: megalomanią, ksenofobią, awanturnictwem, sobiepaństwem, skłonnościami do pijatyk, ciasnymi horyzontami myślowymi i dewocyjną pobożnością. Szlachcic, bowiem polski uważał swe szlachectwo za godniejsze i zaszczytniejsze od innych.



Obyczaj szlachty, przejawiający się w specyficznej, wystawnej i niezwykle barwnej modzie był samookreśleniem tej grupy społecznej i stanowił odbicie jej zamiłowania do zbytkw. Sprawie tej poświęcał przeciętny Sarmata sporo czasu i mnstwo pieniędzy. Najpopularniejszą szatą używaną na co dzień był żupan - sięgający po kostki, rozcięty u dołu, zapinany od szyi po pas, posiadał długie i wąskie rękawy. Wyjściowe żupany szyte były z kosztownych materiałw (atłas, jedwabi i posiadały żywe barwy czerwony, rżowy, niebieski) Na żupan narzucano kontusz z charakterystycznymi, rozciętymi rękawami, sięgającymi poniżej kolan, a to wszystko obejmował kosztowny, wysadzany nie raz drogimi kamieniami lub przetykany złotem - pas. Oprcz kontusza używano tzw. delii - długiej sukni, obcisłej do pasa, od pasa nie zapiętej i luźnej, aby można było wygodnie w razie potrzeby sięgnąć po szablę zawieszoną u pasa. Delia podpięta była często futrem, dlatego z czasem zaczęto ją nosić jak pelerynę, co umożliwiało podziwianie żupana i kosztownego pasa.



Dobrym przykładem wyglądu Sarmaty jest portret J. Kazimierza z 1653r znajdujący się w zamku w Grinsholm w Szwecji, namalowany był niemal zaraz po elekcji. Ukazuje Krla o twarzy energicznej, groźniej i pełnej dostojeństwa. Jak każde dzieło tego malarza obraz na cechowany jest wytwornością, dworską atmosferą życia eleganckiego, piękniejszego, godniejszego od codziennej przyziemności.

Drugi portret władcy, malowany prawie przed dniem abdykacji, prezentuje smutne, choć pełnej dwornej dumy twarz monarchy, starszy i zrezygnowany, postarzały o 20 lat Potopu, buntu Chmielnickiego i bratobjstwem rodakw. Jest to już twarz rozumnego, steranego życiem majestatycznego starca.









Barwny opis życia Sarmaty pokazany jest w Pamiętnikach Jan Chryzostom Paska, ktry był postacią ciekawą, choć nie sposb określić go mianem pisarza czy poety z powołania. Pozostawił po sobie pamiętniki, ktre znamy dziś tylko we fragmentach. Z tego, co się zachowało jawi się nam Pasek jako typowy szlachcic swoich czasw. Pasek portretuje się jako wierny obrońca szlacheckich swobd, dzielny, choć czasem okrutny i chciwy łupu żołnierz, dobry gospodarz i mąż. Nie umie jednak zdobyć się na krytycyzm wobec siebie samego i swojego stanu. Jest przekonany, że to co jest dobre dla niego - a więc absolutna wolność - jest zarazem dobre dla Rzeczypospolitej. Często koloryzuje i wyolbrzymia swoją rolę w rżnych wydarzeniach, dlatego nie jesteśmy do końca, pewni czy niektre Paskowe przygody są prawdziwe czy też nie. Ale wyraźnie stara się przedstawić siebie samego w jak najlepszym świetle – jako człowieka, ktrego każdy powinien lubić. Niezamierzone zapewne efekty komiczne osiąga w sytuacji, w ktrej Pasek wybiera sobie kandydatkę na żonę, przede wszystkim liczy się jej posag. Komiczny jest zwłaszcza fragment, gdy bohater wyznaje, że serce bardziej ciągnęło go do panny Śladkowskiej, bo na przeznaczonej jej jako posag ziemi nie tylko pszenica, ale cebula. Efektem komicznym jest porwnanie serca do cebuli.



Religijność nie przeszkadzała mu wierzyć w zabobony i przesądy. Brak własnego potomka tłumaczył czarami służby, ktra musiała mu - jak podejrzewał - wkładać do łoża małżeńskiego... sprchniałe deski z trumny! Śpiewał godzinki, nosił obraz z Najświętszą Panną, uczęszczał przykładnie do kościoła, spowiadał się, postw przestrzegał, wszystko to jednak nie przeszkadzało w popełnianiu czynw wręcz haniebnych. Kiedy złapał myśliwych polujących na jego gruntach, związał ich, pobił, skopał i na koniec zmusił jednego

z myśliwych, aby zjadł na surowo upolowanego zająca! Był więc Pasek człowiekiem nie tylko popędliwym, ale też pozbawionym sumienia.



Także ojczyznę kochał po swojemu - Polakw uznawał za nard wybrany, ktrym Bg opiekuje się szczeglnie. Na inne narody patrzył ze wzgardą. Taki stosunek mieli do tej narodowości także inni szlachcice - Sarmaci, gdyż bali się, że krl zechce za wzorem Francji ukrcić władzę szlachty i zaprowadzić dziedziczność tronu. Miał Pasek rozpaczliwie ciasne poglądy polityczne, więc uważał, że nie należy w kraju niczego zmieniać, wystarczy, aby się Polska broniła od sąsiadw, a - z pomocą Bożą - nic i nikt jej nie zagrozi. Sam często

i mężnie bronił ojczyzny, walczył jak lew nie szczędząc krwi, zwłaszcza gdy ponosiła go... nadzieja łupu, o czym nie zapominał nigdy.



Tak więc Pasek ujmuje nas rycerską fantazją, walecznością, poczuciem honoru oraz żywością i wesołością. Był to z pewnością człowiek najsympatyczniejszy w towarzystwie i przy kieliszku. Jednak pod względem moralnym był człowiekiem marnym, a jako Polak i obywatel nie miał pojęcia o prawdziwych obowiązkach względem ojczyzny i nie kwapił się służyć jej bezinteresownie. Oto portret Paska jako człowieka i obywatela.



Pamiętniki Paska są tez dobrym przykładam jak sarmacka szlachta ucztowała, sejmikowała i przemawiała, w przemowach modne były oficjalne, retoryczne wystąpienia- kazania, mowy okolicznościowe z okazji urodzin, ślubu i pogrzebw. Cechą charakterystyczną tego języka było ekspresja, obrazowość. Zawiły styl (konceptualizm), częste zwroty łacińskie

ozdabiały uczone wypowiedzi, a służyły także akcentowaniu odrębności warstwy wykształconej (lub uważającej się za taką). W potocznym języku także obserwujemy zawiłość stylu, często rozbudowane porwnania, dosadność i obfitość form grzecznościowych, tytularnych, a także powiedzonek (Rybeńka, panu kochanku) Cechy te widoczne są w Pamiętnikach Paska.





Wracając do sztuk pięknych - to jednym z najbardziej oryginalnych przejaww sarmackiej estetyki było malarstwo portretowe. wczesna szlachta szczyciła się całymi galeriami, często wyimaginowanych przodkw, ktrzy dokumentowali świetność i bogate korzenie rodu. Jednym z takich obrazw jest portret Wincentego Gosiewskiego na malowany przez Daniela Schultza, ukazuje szlachcica o typowych cechach Sarmaty w dobra tego słowa znaczeniu. Jest przygotowany do walki trzymając w rękach włcznie, tarcze oraz zakuty w zbroje. Gosiewski dzielnie walczył w obronie ojczyzny przeciwko Kozakom i Szwedom, organizując na własny koszt oddział wojskowy. W obrazie widoczny jest światło-cień, oświetlająca dumną, dostojną twarz szlachcica.



Ciekawym przykładem twrczości sarmackiej są także utwory W. Kochowskiego: żołnierza, ziemianina, poety. Program poetycki Kochowskiego kształtował się w przeciętym środowisku szlacheckim. Przejmował często Kochowski pomysły innych poetw nie zależy mu na oryginalności. Dlatego twrczości jego jest pełna sprzeczności, typowych z resztą dla baroku: dewocja łączy się z frywolnością a prostotą z przepychem.

Najlepsze jego dzieło to poemat pisany prozą Psalmodia polska 1695r. Wcześniej jednak pisał wiersze zebrane pźniej w formie Nieprżnujące prożnowanie, wypowiadając się w nich na temat obyczajowości, żołnierskiej powinności i obowiązkw Szlachcica – Sarmaty.

Pojęcie te opiera się na kulcie tradycji szlacheckiej. Dzielnych przodkach Sarmatw wyposażał Kochowski zalety, ktrych nie dostrzegał wśrd wspłczesnej

sobie braci szlacheckiej. Pochwalał szczęście wiejskie i żywot w gnieździe ojczystym. I ten poeta przekonany był o szczeglnej misji dziejw Sarmatw.

Tak Kościł trzyma, że gdy Pan umierał

na Akwilon, głowę skłoniwszy powierał

Kończąc mękę, skłania ręką na płnocnych ludzii

Ci płnocni ludzie to Sarmaci



Obraz namalowany przez Jana Triciusa, to typowy barokowy portret przedstawiający dwie postacie, dumnie podpartego lewą rękom Jana III Sobieskiego oraz odzianego w zbroje jego syna Jakuba. Zajmują oni pierwszy plan obrazu, szaty Krla raczej nie zbyt naturalnie spływają po postaci, wskazuje to na cechy epoki Baroku. Portret pokazuje postacie statyczne, ułożenie szat oddaje dynamikę i wielkość Krla, z twarzy Sobieskiego bije dumna, pewność ciebie, a wzrok pełnej energii spojrzenia, zapowiada przyszłe czyny wodza Polakw.



Sarmatą w dobrym tego słowa znaczeniu był Wacław Potocki. Ten rozumny, pracowity i dumny, z przynależności do stanu szlacheckiego pisarz uważał rycerstwo za nie odłączną cechę szlachectwa. W swe twrczości wiele miejsca poświęcił braci sarmackiej ktrą uważał za grupę wybraną. Z drugiej strony coraz bardziej dostrzegał że szlachta pogubiła się w swoich poglądach i że złota wolność, może doprowadzić do zguby ojczyzny. Wierszowana kronika rycerska Transakcja wojny chocimskiej jest przykładem gorącego patriotyzmu pisarza, ktry chwali zasługi szlachty, ale szlachty dawnej. W ten sposb Potocki pokazuje swym braciom Sarmatom jakich wartości powinno się strzec, o co walczyć jak postępować. W Utworze Potocki koncentruje się na opisach zachowań rycerskich i wysławianiu postawy, dzielnego dowdcy Chodkiewicza, ktry swych żołnierzy tak potrafił pobudzać do czynu że gotowi byli oddać życie za ojczyznę. Utwr ten podkreśla rwnież role jaką Bg wyznaczył Polakom, jest to rola narodu wybranego. Pokazując szlachtę polską odważną, gotową do poświęcenia, pisarz chciał uświadomić swym rodakom że postawa odwagi i honory jest zaszczytem, a dbanie o własne interesy hańbą. Nie bał się rwnież Potocki stawiać szlachcie mocnych zarzutw i wytykać błędy (lenistwo i wygodnictwo). Krytyce podaje autor poczucie szlacheckiej wolności źle rozumniej prowadzącej do zguby.

Jednym z przejaww Polskiego malarstwa XVII jest, ostatni portret szlachcica.. Portret trumienny to efekt obyczajowości wyłącznie polskiej – przybijanie wizerunku nieboszczyka do trumny. Ma kształt sześcio- lub ośmioboczny, ponieważ w trakcie pogrzebu mocowano je do wezgłowia trumny, a po ceremonii zdejmowano i wieszano w kościele. Pogrzeb sarmacki to była to uroczystość, nierzadko trwająca cały tydzień, wymagająca przygotowań pochłaniająca majątek. Najwcześniejszy portret trumienny przedstawia Stefana Batorego. Pźniej portrety takie, zarwno męskie jak i kobiece, malowano przede wszystkim szlachcie. Zdumiewający jest realizm tych wyobrażeń, choć zazwyczaj wychodziły one spod ręki prowincjonalnych malarzy. Malowano je zazwyczaj na podstawie wcześniejszych wizerunkw zmarłego. Portrety trumienne stały się ważnym elementem kultury sarmackiej.





Podsumując w twrczości sarmackich pisarzy widzimy szlachtę z wielką przeszłością i zasługami, nie razomcom sobie z przywilejami i prowadząc przez głupotę i wygodnictwo Polskę do upadku sądzie że dzikich ich nieudolnych rządw Polska przez ponad 100 lat był w niewoli sąsiadw. Dzisiaj pojęciem sarmatyzmu określa się rodzimą kulturę szlachecką. Pozostał po niej niewątpliwy dorobek w postaci szlacheckich dworkw, barwnych strojw, portretw, literatury pamiętnikarskiej oraz legend. Dostrzegamy zalety Sarmatw, potrafimy docenić wartości dorobku kulturowego, ale także widzimy ich wady i jak zdążyłem zauważyć ciągle jestszcze pokutuje w nas Polakach sarmacka krew, i to niestety ta gorsza, co chwile słyszymy o telewizji kolejnych aferach politykw ktrych można nazwać wspłczesnych Sarmatw- gdyż tak samo jak szlachta XVII wieku dbają o własne interesy. Ale rwnież występują naśladowcy Chodkiewicza, ktrzy starają się zrobić wiele dobrego dla ojczyzny.



Sarmatyzm poprzez połączenie ideologii politycznej z barokową kulturą artystyczną oraz integrację wpływw Wschodu i Zachodu, stworzył swoisty styl życia, mentalności, obyczajowości i mody. Chociaż spotkać się można często z negatywnymi ocenami tego zjawiska, o czym niejednokrotnie mwiłem, nie ulega wątpliwości, że był to jeden z najoryginalniejszych przejaww polskiej kultury dziejach naszego narodu.






Przykadowe prace

Założenia Marcina Lutra (1483-1546r.) i założenia Kalwina (1509-1564r.)

Założenia Marcina Lutra (1483-1546r.) i założenia Kalwina (1509-1564r.) Założenia Marcina Lutra: -powrt kościoła w pierwszych wiekach chrześcijaństwa -wszyscy mogli komentować Biblię -zbawienie wiernych zależy od ich wiary -głwny autorytet w sprawach w...

Omw oglne podmioty gospodacze działające w gospodarce narodowej.

Omw oglne podmioty gospodacze działające w gospodarce narodowej. Podmiot gospodarczy ( przedsiębiorca ) to określenie jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność gospodarczą w celu osiągnięcia zysku. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub nie ma...

Rodzaje termometrw i ich zastosowania

Rodzaje termometrw i ich zastosowania Termometr alkoholowy: Jest on używany przy silnych mrozach (-39*) Termometr stacyjny: Służy on do aktualnej temperatury powietrza stosowany jest w meteorologii Termometr gazowy: Stosowany głwnie w badaniach naukowych Termometr magnetyczny: Sł...

Wojsko Polskie a Stan Wojenny

Wojsko Polskie a Stan Wojenny Wojsko Polskie a Stan Wojenny 1.Wstęp Wprowadzony dwadzieścia siedem lat temu, 13 grudnia 1981 r., stan wojenny był ukoronowaniem kilkunastomiesięcznych przygotowań. Jego wprowadzenie rozważano już w sierpniu 1980 r., lecz zrezygnowano wwczas z tego pomys&...

Kongres Wiedeński

Kongres Wiedeński Kongres wiedeński – układ polityczny ustalony na 100 lat 1. Zwołanie kongresu wiedeńskiego - decyzja o zwołaniu zapadłą 30.05.1814 r po pierwszym pokonaniu Napoleona- I pokj paryski. - państwa decydujące: Rosja, W.B, Prusy, Austria, reszta p...

Eucharystia

Eucharystia Kościł żyje dzięki Eucharystii. Ta prawda wyraża nie tylko codzienne doświadczenie wiary, ale zawiera w sobie istotę tajemnicy Kościoła. Na rżne sposoby Kościł doświadcza z radością, że nieustannie urzeczywistnia się obietnica: ...

Kształtowanie się wschodniej i zachodniej granicy państwa po I W.Ś.

Kształtowanie się wschodniej i zachodniej granicy państwa po I W.Ś. Podczas I W.Ś stworzono dwie koncepcje ukształtowania się tej granicy. Jzef Piłsudski i PPS proponowali aby na wschd od Polski utworzyć sprzymierzone z Polską, niepodległe państwa: Ukrainę i Bia&...

Europejski system bankowy

Europejski system bankowy S p i s t r e ś c i: I System bankowy w Unii Europejskiej 1. Wstęp 2. Europejskie systemy bankowe 3. Podstawy utworzenia Unii Walutowej i Gospodarczej 4. Rola Europejskiego Banku Centralnego oraz Europejski System Bankw Centralnych 5. Nowa waluta EURO II. Polski sektor ba...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry