• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Praktyczn...

Nawigacja

Praktycznie zastosowanie elementów psychologii twórczości a edukacja szkolna



Praktycznie zastosowanie elementów psychologii twórczości a edukacja szkolna


Tytułem wstępu…

Praca ta traktuje o możliwościach adaptacji elementów psychologii twórczości w edukacji szkolnej. Czy jest to możliwe? Uważam, że tak i to też chcę poniżej przedstawić.

Pracę podzieliłam na dwie części. Pierwsza dotyczy teorii z zakresu psychologii twórczości. Druga część pracy poświęcona jest zastosowaniu praktycznemu elementów teorii twórczości w edukacji.





Rozdział I Problematyka twórczości w psychologii



1.1 Definicja procesu twórczego

Proces tworzenia ujmowano różnie, stąd wielorakość jego ujęć: w kategoriach asocjacjonizmu, gestaltyzmu, jako splot nieświadomego ze świadomym i na wiele innych sposobów.

Ze względu na fakt, iż praca ta ograniczać się będzie jedynie do rozpatrywania twórczości w wymiarze teorii systemowych i interakcyjnych uznałam za stosowne przytoczenie jednej, wybranej definicji twórczości autorstwa S. Popka, według którego to szereg ukierunkowanych czynności psychicznych i fizycznych, mniej lub bardziej uświadomionych przez podmiot tworzący, w wyniku czego następuje ekspresja własnej osobowości poprzez dokonywanie zabiegu przekształcenia rzeczywistości zewnętrznej i własnego >



1.2 Teorie systemowe i interakcyjne

Koncepcja interakcji twórczej autorstwa E. Nęcki powstała w polemice z fazowymi teoriami procesu twórczego.

Twórcza interakcja to proces ciągłego i wzajemnego oddziaływania dwóch elementów. Po pierwsze celu aktywności twórczej oraz po drugie, nieustannie pojawiających się struktur próbnych, stanowiących próbę osiągnięcia celu. Celem aktywności twórczej może być rozwiązanie problemu, napisanie wiersza, cokolwiek, do czego człowiek może dążyć, a co nie znajduje odpowiedników w dotychczas nabytej wiedzy lub w zasobach otoczenia, Natomiast struktura próbną może być jakikolwiek wytwór powstały w odpowiedzi na cel.

Interakcja między kolejnymi wersjami celu a kolejnymi strukturami próbnymi prowadzi do redukowania rozbieżności między dwoma partnerami interakcji.

Interakcja nie miałaby także miejsca bez specyficznych strategii twórczych ani operacji wykonawczych, odpowiedzialnych za redukcję rozbieżności między celem a strukturami próbnymi. Wyróżniono dziewięć strategii twórczych , które zazwyczaj nie występują jako świadome, intencjonalne wykorzystywane techniki działania.

Jeśli chodzi o operacje wykonawcze, to stanowią biorą one bezpośredni udział w redukowaniu rozbieżności między celem a strukturami próbnymi. Wyróżniono sześć grup twórczych operacji intelektualnych: rozumowanie dedukcyjne, rozumowanie indukcyjne, metaforyzowanie, dokonywanie skojarzeń, abstrahowanie oraz dokonywanie transformacji. Twierdzi się, że o twórczym charakterze przebiegu decyduje sposób ich przebiegu a nie ich jakościowa swoistość.

Kolejnym istotnym elementem jest myślenie krytyczne, Dzięki za wszystko któremu można ustalić czy rozbieżność między kolejną wersją celu a kolejną strukturą próbną jest jeszcze tak duża, że należy kontynuować interakcję, czy też jest wystarczająco niewielka, by można było dzieło opublikować.

Inną, również oparty na teorii interakcyjności teorię przedstawia S. Popek, który opiera się na triadzie, którą stanowią: uzdolnienia intelektualne, uzdolnienia twórcze oraz uzdolnienia specjalne. Ogólny model uwzględnia również interakcje genotypu i środowiska, które to wywierają istotny wpływ na ujawnianie, aktywizowanie i rozwój zdolności.

Według autowa tej koncepcji wszystkie trzy rodzaje zdolności mają charakter potencjalny. Wchodzą ze sobą w różne konfiguracje w sprzyjających warunkach środowiskowych oraz dzięki motywacji uzyskują postać zdolności realizacyjnych.

S. Popek podkreśla, że wszystkie wyróżnione składniki modelu, to jest cechy ważne dla wybitnego talentu są cechami ciągłymi, co znaczy, iż mogą uzyskiwać różne wartości na continuum danej cechy, chodź wchodzą ze sobą w interakcje, zachowują swoiste dla siebie wartości.



Systemowe ujęcie twórczości polega na uwzględnieniu wielu czynników, które oddziałują łącznie i wchodzą we wzajemne interakcje, prowadząc do wytworzenia nowego i wartościowego dzieła. Tak rozumianej twórczości nie można sprowadzać do jednego procesu czy czynnika, zwłaszcza natury psychologicznej, gdyż dopiero interakcyjne oddziaływanie poznania, emocji, motywacji, osobowości i kontekstu społecznego może sprawić, że powstanie liczące się dzieło. Twórczość nie może być tez oderwana od czynników makrospołecznych: kulturowych, ekonomicznych i politycznych.

Można zatem powiedzieć iż systemowe koncepcje twórczości przełamują personologiczny punkt widzenia, według którego twórczość ogranicza się do osoby ludzkiej i jej poznania, psychiki czy tez osobowości. W tej koncepcji człowiek jest częścią większego układu, biorącego udział w powstaniu twórczego dzieła.

J. Kozielecki utożsamia proces twórczy z rozwiązywaniem problemów. Podstawą w jego teorii jest pojęcie transgresji, która dzieli na transgresję typu P (prywatna) – polegającą na przekraczaniu granic tego, co do tej pory samemu się zrobiło lub czego się doświadczyło i transgresję typu H (historyczną) – polegającą na wprowadzeniu zmiany o zasięgu wykraczającym poza osobisty świat pojedynczego człowieka.

Analizując proces twórczy wymienia się tu następujące jego fazy: odkrycie lub dostrzeżenie problemu, badanie i analiza sytuacji problemowej, wytwarzanie pomysłów rozwiązania, ich weryfikacji i ocena.. W procesie tym główną role pełni myślenie twórcze. Cechą opisującą proces myślenia twórczego jest długotrwałość, choć nie zawsze ciągłość.

R.J, Sternberg oraz T.I. Lubart szukali takich źródeł uzdolnień w swojej koncepcji, które czynią jednostkę twórczą. Lista uwarunkowań twórczości stworzona przez nich obejmuje takie wyznaczniki jak: inteligencja, wiedza, styl poznawczy, osobowość, motywacja, zachowanie środowiska wobec jednostki twórczej.

Reasumując, z przedstawionych koncepcji wynika, iż wybitne zdolności zostały uznane za pewną dyspozycję, która warunkuje skuteczne działanie człowieka w określonej dziedzinie, Zdolności podlegają zmienności i dynamice, co uzależnione jest od zmiennych osobowościowych i środowiskowych.





Rozdział II Praktycznie zastosowanie elementów psychologii twórczości a edukacja szkolna

Wczytując się w literaturę można wyróżnić dwa podstawowe zastosowania psychologii twórczości w edukacji. Po pierwsze psychologia twórczości może pomóc z usuwaniu rozmaitych barier hamujących twórczość ucznia. Drugie zastosowanie znajduje zaś w ćwiczeniu sprawności poznawczych, które są niezbędne w myśleniu twórczym.

Moim zdaniem te dwa zastosowania wspaniale się ze sobą komponują tworząc jedną całość, bo przecież nie można rozwijać sprawności poznawczych nie pokonując barier, które wcześniej ten rozwój tamowały.

W tym miejscu należy wspomnieć iż ważną rolę w wyzwalaniu aktywności twórczej pełni nauczyciel.

Zbierając wszystkie informacje zastanawiamy się jak, gdzie i w jaki sposób można je wykorzystać… Najczęściej – przynajmniej dla mnie – nasuwały się szkoły, świetlice i domy kultury.

Pierwszym pomysłem odnośnie zastosowania psychologii twórczości w edukacji były zajęcia wykorzystujące ekspresję plastyczną oraz analogią personalną. Jak wiadomo rysunek jest dość sugestywnym środkiem wyrazu. Ponadto może być stosowany m.in. we wszystkich wyżej wymienionych placówkach począwszy od pracy z przedszkolakami, poprzez kolejne szczeble edukacji. Przebieg takowych zajęć podzieliłam na 6 etapów. Pierwszy polegający na podaniu tematu i rozmowie nauczyciela z uczniami ze zrozumiem tematu. Drugi etap – wprowadzenie i zapoczątkowanie procesów wyobrażania, gdzie nauczyciel ma za zadanie wprowadzenie uczniów w wybrany temat, uczniowie zaś mają śledzić do wewnętrznymi oczami . Etap kolejny to wyobrażanie sobie przez uczniów sugerowanej przez nauczyciela sytuacji, identyfikacja z zadaniem. Etap czwarty – uszczegóławianie wyobrażeń – opis ucznia na temat swoich odczuć. Etap piaty – ekspresja plastyczna wyobrażenia ucznia i etap ostatni – opisanie przez ucznia wykonanej pracy na forum. Obrazowe programy edukacyjne wpływają pozytywnie na rozwój wyobraźni twórczej.

Dziecko podczas takich sesji może nie tylko rozwinąć swoją wyobraźnię twórczą, ale także spojrzeć na rzeczy które zna z nowej, szerszej perspektywy, co z kolei wiąże się z powiązane jest z twórczą interakcja (interakcja między kolejnymi wersjami celu a kolejnymi strukturami próbnymi prowadzi do redukowania rozbieżności między dwoma partnerami interakcji).

Elementy psychologii twórczości można również zastosować na lekcjach języka polskiego, by chociażby urozmaicić lekcje i pobudzić intelektualnie uczniów.

Przykładem takiego zastosowania może być przykazanie przez nauczyciela napisanie przez każdego z podopiecznych wiersza odnoszącego się do konkretnego słowa przy zastosowaniu dodatkową motywację w postaci nagrody za najciekawsze propozycje. Wiersza wygłaszane powinny być na forum klasy i przyjmowane owacjami po zakończeniu recytacji, co wpływałoby na zwiększenie poczucia pewności siebie recytatora. Takie praktyki mają wiele cech odnoszących się do koncepcji S. Popka czy E. Nęcki i są znakomitym przykładem na przełożenie elementów psychologii twórczości w edukacji.

Psychologia twórczości ma także swoje przełożenie w ćwiczeniach typu Naiwne pytania . Jedna z osób odgrywa rolę naiwnej, która nie rozumie najprostszych spraw i zadaje jak najbardziej podstawowe i nieoczekiwane pytania. Dla ułatwienia osoba ta może udawać, że jest przedstawicielem jakiejś obcej cywilizacji. Serie pytań powinny dotyczyć spraw oczywistych np. Dlaczego dzieci chodzą do szkoły? . Taka seria naiwnych ale logicznych pytań pozwala uzyskać dwa efekty. Po pierwsze pokazuje, jak mało oczywiste są niektóre nasze rozwiązania; Po drugie zaś wskazuje, jak wiele naszych rozwiązań, przekonań lub instytucji opartych jest na milczących założeniach. To ćwiczenie pozwala więc nie tylko wzbudzić w sobie zaciekawienie pozo

98be

rnie oczywistymi stronami rzeczywistości, ale też ułatwia głębszy wgląd w naturę tej rzeczywistości.

Odnosząc się do funkcji psychologii twórczości w usuwaniu barier hamujących twórczość ucznia – o których wspomniałam wcześniej można zastosować następujące ćwiczenie: należy wziąć jakiś prosty wynalazek np. wałek do ciasta. Następnie omówić jego dokładne działanie na forum klasy i wzbudzić dyskusję na temat tego jak przebiegał proces twórczy osoby, która ten wynalazek wymyśliła. Nie są w tym ćwiczeniu ważne fakty historyczne, a jedynie sam proces psychologiczny. Taka rekonstrukcja wydarzeń powinna zawierać takie elementy jak: potrzebę jaka zaistniała i która stała się powodem dla którego ów wynalazek powstał; wymyślony scenariusz tego, jak ta potrzeba została wykryta (dostrzeżenie problemu); prawdopodobny scenariusz procesu twórczego; przeszkody jakim mógł ulec wynalazca; prawdopodobny scenariusz przekonania wynalazcy otoczenia do swojego wynalazku; przypuszczalne kolejne wersje wynalazku, od mniej doskonałych po dzisiejszą.

Ćwiczenie to można również prowadzić zarówno w wielu placówkach jak i w wielu grupach wiekowych. Przynosi ono rozmaite efekty. Wzbudza zaciekawienie badanych wynalazkiem i samym procesem twórczym i co najważniejsze odczarowuje proces twórczy pokazując, jaki był długi i żmudny, a przy tym zwyczajny , nie wymagający nadzwyczajnych zdolności, co sprawia, iż uczniowie są bardziej skłonni do podejmowania twórczych wyzwań osobiście.

Kolejnym interesującym ćwiczeniem, które wykorzystuje elementy psychologii twórczości są techniki z cyklu Product Improvement , które top stanowią żelazny repertuar podręczników twórczego myślenia. Techniki te mogą być używane również do celów treningowych. Ulepszenie produktu wymaga bowiem umiejętności dostrzegania wad i rzeczy do zrobienia , które istnieją w odniesieniu do dotychczas istniejącego produktu. Ćwiczenie polega na zmianie krok po kroku poszczególnych części albo atrybutów obiektu. Obiektem powinien być przedmiot dobrze znany osobom biorącym udział w ćwiczeniu. Przedmiot zmieniamy po rozłożeniu go na czynniki pierwsze. Zmieniając poszczególne czynniki tworzymy projekt nowego obiektu, starając się uwzględnić jak najwięcej wyróżnionych zmian. Niektóre mogą być wzajemnie sprzeczne, więc nie możemy ich zastosować w tym samym obiekcie. W takim przypadku tworzymy kilka alternatywnych obiektów.

Motywacja, która wytwarza się tu potrzebą naprawiania wymaga przede wszystkim niezadowolenia ze stanu obecnego przedmiotu i umiejętności dostrzegania wad w istniejących przedmiotach. Nie jest to ćwiczenie nader doskonałe, ale pozwala na rozwijanie samodzielnych technik twórczego myślenia.

W podrozdziale o teoriach systemowych i interakcyjnych wspomniałam o operacjach takich jak abstrahowanie, , dokonywanie skojarzeń itp.

Ćwiczeniem, które wykorzystuje takowe operacje może wyglądać następująco: podajemy uczniom przykładowy zbiór haseł – drzewo owocowe, leśniczówka, słoń, przestępca. Po przepisaniu je na karteczki losujemy dwa dowolne hasła i pytamy grupę w czym są do siebie podobne. Podobieństwa powinny opierać się na wspólnych cechach poszczególnych obiektów. Najbardziej wartościowe są podobieństwa opierające się na rzeczywistych, ważnych, ale ukrytych wspólnych cechach obiektów. W dalszej kolejności zwiększamy ilość haseł do trzech, czterech itd. Należy pamiętać, że by osiągnąć upragniony cel należy nie przerywać zbyt szybko ćwiczenia.

Innym przykładem ćwiczenia mającego na celu rozwijanie zdolności w zakresie abstrahowania jest klasyfikowanie znanych obiektów według nieoczekiwanych kryteriów. Najpierw trener czyta grupie powyższą klasyfikację, wprowadzając uczniów tym samym w pożądany nastój i definiując wymagania. Następnie uczniowie – indywidualnie lub grupowo – dokonują prób klasyfikowania określonej kategorii obiektów w ten sposób, w jaki robił to nauczyciel. Wybrana kategoria powinna obejmować wiele różnorodnych obiektów, tak by ich kategoryzowanie w skrajny sposób zabawne i nietypowe było możliwe. Ćwiczenie to wymaga nieustannego redefiniowania obiektów należących do wybranej kategorii. Właśnie z ego powodu jest to ćwiczenie wartościowe ze względu na rozwijanie zdolności w zakresie abstrahowania.

Elementy psychologii twórczości znajdują swoje miejsce także w inscenizacjach teatralnych czy tez w teatrzykach kukiełkowych. Przykładem może być nakazanie przez nauczyciela dla uczniów podzielonych na grupy inscenizacje wybranej baśni, gdzie uczniowie będą mogli popisać się różnorodnymi zdolnościami tj. aktorskie czy też plastyczne. Jest to bowiem bardzo dobre ćwiczenie na zainteresowanie uczniów danym tematem (baśni, lektury itp.) oraz ma pobudzenie ich twórczej wyobraźni i kreatywności w działaniu.



Zakończenie

Jak widać psychologia twórczości ma szerokie zastosowanie w edukacji szkolnej. Jestem pewna że to co przedstawiłam w powyższej pracy to tylko przysłowiowa kropla w morzu . Kiedy zaczynałam przeglądać literaturę temat ten wydawał mi się dość wąski i mało ciekawy, ale kiedy się w to wgłębiłam pozory prysły. Tak naprawdę jest to temat rzeka. Mam nadzieję, że zdołałam przedstawić tu choć garstkę tych zabiegów w edukacji, które te elementy wykorzystują.

















Bibliografia







1. .J. Orzelska, Rola kształcenia wielostronnego w rozwoju twórczości myślenia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2005

2. J. Uszyńska – Jarmoc, Twórcza aktywność dziecka, Trans Humana, Białystok 2003

3. J. Sołowiej, Psychologia twórczości, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańska 1997

4. E. Nęcka, Trening twórczości, Oficyna Wydawnicza IMPULS , Kraków 1998

5. red. W Popek, Twórczość – wyzwanie XXI wieku, , Oficyna Wydawnicza IMPULS , Kraków 2003

6. red. A. Tokarz, W poszukiwaniu zastosowań psychologii twórczości, Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2005

7. T. Kłosińska, Droga do twórczości, Impuls, Kraków 2000

8. J. Jakubik – Hajdukiewicz, Twórcze działania dla dzieci z wykorzystaniem terapii tańcem, jogi i kreatywnego pisania, Garmond, Poznań 2005

9. red. S. Popek, Twórczość w terapii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej, Lublin 2004

10. E. Nęcka, Psychologia Twórczości, Gdańskie Wydaw. Psychologiczne, Gdańsk 2005



Przykładowe prace

Zarządzanie magazynami Dokumentacja magazynowania Personel magazynowy BHP w magazynie

Zarządzanie magazynami Dokumentacja magazynowania Personel magazynowy BHP w magazynie Zarządzanie magazynami Dokumentacja magazynowania Personel magazynowy BHP w magazynie Magazyn jako samodzielna komórka organizacyjno-funkcjonalna w przedsiębiorstwie, aby mógł realizować swoje zadania, musi b...

Kreteńska sztuka (sztuka minojska)

Kreteńska sztuka (sztuka minojska) Sztuka kreteńska, nazwana przez jej odkrywcę Arthura Evansa sztuką minojską od imienia legendarnego Minosa, powstała w epoce brązu, ok. 3000 r. p.n.e. na Krecie. Czas jej trwania dzielony jest zazwyczaj na trzy okresy: • wczesnokreteński (wczesn...

"Faraon Bolesława Prusa jako powieść o władzy i państwie- obraz społeczności Egipcjan

"Faraon Bolesława Prusa jako powieść o władzy i państwie- obraz społeczności Egipcjan Przedstawione w fabule powieści Bolesława Prusa pt. "Faraon" społeczeństwo Egiptu jest bardzo rozwarstwione, niejednorodne pod względem narodowości, praw, silnie zhierarchizow...

Zawał serca

Zawał serca Zawał mięśnia sercowego- ostra, groźna choroba sercowa w której powstaje obszar martwicy mięśnia sercowego w wyniku jego niedotlenienia. Zawał mięśnia sercowego jest postacią choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego (obok: nagłej śmierci s...

List do Jarka Świerza

List do Jarka Świerza Drogi Jarku! Po przeczytaniu Twojego listu bardzo się wzruszyłem. Inni ludzie którzy mają podobne problemy nie są już przyjaźnie nastawieni do życia. Mówią, że to życie już nie ma sensu, robią problem dla innych i żyją jeszcz...

Ariusz i sobór w Nicei

Ariusz i sobór w Nicei Obraz Kościoła ewoluował od początków jego istnienia. Przykładowo, obecnie jesteśmy świadkami kształtowania się myśli teologicznej także u progu kolejnego III tysiąclecia. Jednak nie sposób pominąć zagadnień, które były powodem...

Porównanie systemu prezydenckiego z system parlamentarno-gabinetowym

Porównanie systemu prezydenckiego z system parlamentarno-gabinetowym Na całym świecie występuje wiele systemów politycznych, jednak najpopularniejszymi są system prezydencki i system parlamentarno-gabinetowy. Przykładem tego pierwszego są Stany Zjednoczone oraz liczne republiki południowoameryk...

Broń biologiczna

Broń biologiczna Broń biologiczna jest nazywana inaczej bronią ``B``. Należy do broni masowego rażenia, w której ładunkiem bojowym są mikroorganizmy chorobotwórcze np. wirusy, bakterie, riketsje, grzybki, liofilizat, zawiesina oraz jady. Jej użycie zostało zakazane protokołem...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoła streszczenie notatka ¶ci±ga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksi±żka

Prawa

Do g?ry