• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Programy...

Nawigacja

Programy pozytywistyczne; polemika między "starą" a "nową" prasą.



Programy pozytywistyczne; polemika między "starą" a "nową" prasą.




Sytuacja polityczna Polski w drugiej połowie XIX wieku była bardzo ciężka. Praktycznie to państwo nie istniało. Podzielone na trzy części, trzy zabory: pruski, rosyjski i austriacki zostało pozbawione własnej państwowości. W każdym z zaborw inaczej rozwijało się społeczeństwo, inaczej było ograniczane, naciskane, cenzurowane i represjonowane. W 1863 wybuchło powstanie nazwane powstaniem styczniowym. Miało ono charakter narodowowyzwoleńczy. Jednak zabrakło Polakom wystarczająco dużo sił i powstanie upadło, co spowodowało pogłębienie się rżnic pomiędzy zaborami. W zaborze Rosyjskim językiem urzędowym stał się rosyjski. Rusyfikacja objęła przede wszystkim szkoły i urzędy. Zdecydowanie ograniczono możliwości pracy oświatowej, naukowej i kulturalnej. Nałożono cenzurę na prasę i wydawnictwa. Zabr pruski był rwnież ograniczony w swoich możliwościach i poddany germanizacji. Życie kulturalne znacznie osłabło. Kościł miał być podporządkowany państwu niemieckiemu, a wszystko, co podtrzymywało polskość miało być zniszczone. Ograniczono wszelkie działania oświatowe i społeczne. Jednak wciąż w poznańskim środowisku funkcjonowały polskie instytucje i wychodziły czasopisma takie jak "Sobtka" i "Tygodnik Wielkopolski". W zaborze austriackim nie było aż tak bardzo wyraźnych represji. Działały dwa uniwersytety w Krakowie i w Lwowie; w 1871 roku powstała Akademia Umiejętności. Większa swoboda druku pozwoliła na pojawienie się publikacji, ktrych wydanie nie było możliwe w pozostałych zaborach. We wszystkich zaborach jednak pojawiło się młode pokolenie, ktre wolałoby żyć w niepodległym kraju i zachować jego tradycje. Przyjmuje się, że do tego pokolenia należeli ludzie urodzeni pomiędzy 1840 a 1850 rokiem, ktrzy przeżyli klęskę powstania styczniowego, a ich poglądy są zupełnie przeciwne do poglądw romantycznych, ktrych przedstawicielami byli "starzy". Zaczął się więc kolejny spr ideologiczny XIX wieku. Pierwszym był konflikt pomiędzy romantykami a klasykami na początku tego wieku. Tym razem pomiędzy pozytywistami a romantykami. "Młodzi" nie chcą indywidualizmu; dla nich liczy się życie społeczne, wsplne dla całego narodu, ktry został podzielony i trzeba go ponownie zjednoczyć. Sądzili, że kolejny zryw niepodległościowy doprowadzić może do całkowitej klęski i wynarodowienia Polakw, a do tego nie można było dopuścić. Przeciwnego zdania byli "starzy" - romantycy.



Zaczęto układać programy narodowyzwoleńcze. Oczywiście każdy miał swoje zdanie i chciał je wszystkim przekazać. Szybko okazało się, że idealnym środkiem komunikacji między ludźmi jest prasa, ktra właśnie wtedy zaczęła się rozwijać i rozpowszechniać. Konsekwencją tego było powstanie zawodu dziennikarza. Do gazet zaczęli pisywać wszyscy przedstawiciele literatury tego okresu. Dziennikarskie i literackie debiuty "młodych" zamieszczają się w latach 1865 - 1870 przede wszystkim na łamach pierwszego czasopisma pozytywistycznego, jakim był "Przegląd Tygodniowy" pod redakcją Adama Wiślickiego. Debiutowali wwczas liczący niewiele ponad dwadzieścia lat wybitni publicyści: Aleksander Świętochowski, Piotr Chmielowski, Julian Ochorowicz, Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa i inni. Tu właśnie rozpoczyna się walka "młodej" i "starej" prasy.



Do "starej" prasy zaliczały się prze wszystkim: "Gazeta Warszawska", "Kurier Warszawski", "Biblioteka Warszawska", "Kłosy", a jej przedstawiciele reprezentowali tradycyjne, niechętne wszelkim nowościom poglądy. Natomiast "młoda" prasa to głwnie: "Przegląd Tygodniowy", "Niwa", "Opiekunka Domowego", "Prawda", na łamach ktrych pozytywiści występowali przede wszystkim z krytyką zachowawczego i tradycjonalistycznego obozu.



W 1871 roku Aleksander Świętochowski ogłosił w "Przeglądzie Tygodniowym" artykuł "My i wy". W tym artykule programowym mistrz polemicznych tekstw pisał następująco:



"My jesteśmy młodzi, nieliczni, nie rządzący się widokami własnych korzyści, uwolnieni z obowiązku hołdowania pewnym stosunkom i znajomościom; wypowiadamy swoje przekonania otwarcie, nie lękamy się sądu i kontroli, pragniemy ją rozciągnąć na wszystkich, pragniemy pracy i nauk w społeczeństwie, pragniemy wywołać siły nowe, zużytkować istniejące, skierować uwagę przed, a nie poza siebie - oto nasze wady. Wy jesteście starzy, liczni, krępowani między sobą w literaturze spokoju, nieruchomości, każecie wszystkim patrzeć w przeszłość, szanować nawet błędy. [...]



Czy idąc tak nie odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszanować nawzajem swoje cele? Nigdy! Wiemy to - między naszymi obozami popalono mosty, pozrywano groble."



Świętochowski wyznacza wyraźną granicę pomiędzy "młodymi" i "starymi". Ironicznie pisze "oto nasze wady", żeby zwrcić na nie uwagę. Podkreśla rwnież, że niemożliwym jest dojście do jakiejkolwiek ugody pomiędzy obydwoma stronami.



Pozytywiści polscy na pierwszy plan wysunęli dwa zasadnicze programowe hasła: "pracy u podstaw" i "pracy organicznej". Przebudowa polskiego społeczeństwa opierać się miała na wysiłku fizycznym i intelektualnym. Praca powinna przełamać bariery między klasami. W swoim artykule "Praca u podstaw" z 1873 roku Aleksander Świętochowski pisał:



"U nas, pomimo że wrodzona łagodność narodu nie posługiwała się nigdy wyrafinowanym tyraństwem [...], postępowanie jednak obywateli z włościami nie miało nic wsplnego z ojcostwem i opieką. Zawsze pojedynczymi wyrazami tych proporcji był przesąd, szlachecka buta, pogarda, niedbalstwo, a często ekonomskie baty. I dlatego, jeżeli wykładnik dzisiejszych stosunkw nie ma być ujemny, powyższe czynniki zmienione być winny na: szkłki, biblioteczki, moralne wpływy, opiekę i tym podobne dźwignie ludowej oświaty i dobrobytu."



Autor mwi tu o zerwaniu z dotychczasowymi przyzwyczajeniami i rozpoczęciu pracy, ktra będzie dobroczynna dla całego społeczeństwa, żeby odbudować oświatę i kulturę. Krytykuje romantyczne wzorce i chce je zastąpić pozytywistycznymi.



Sens pracy organicznej według pozytywistw skupiał się na propagowaniu unowocześnionych i wzajemnie powiązanych form ekonomicznych w przemyśle, rolnictwie i handlu. Zmiany zachodzące w tych dziedzinach życia gospodarczego powinny służyć umocnieniu polskiego stanu posiadania. Celem "pracy u podstaw" i "pracy organicznej" było więc rozszerzenie i przebudowa świadomości społecznej oraz prba wprowadzenia w tę świadomość przekonania, iż mimo trudnej sytuacji politycznej i wynaradawiających działań zaborcw zmienia się świat, tworzy nowoczesna cywilizacja miejsko-przemysłowa, a do głosu dochodzą nowe warstwy i klasy. A zatem podstawowym warunkiem narodowego przetrwania powinno być wejście tych warstw w zmienioną rzeczywistość. Służyć ma temu szeroki program edukacyjny, obejmujący rżne środowiska społeczne.



Pozytywiści szybko zrozumieli, że niemożliwe było uzyskanie dobrobytu i demokratycznego społeczeństwa działając w ten sposb. Coraz dotkliwsze stawały się działania zaborcw: rusyfikacja, germanizacja, cenzura. Pozytywiści musieli się ograniczać. Eliza Orzeszkowa pisała w "Listach zebranych":



"Nikt z naszego pokolenia właściwej i możliwej sobie miary nie dorsł; nikt we względzie umysłowym i społecznym nie żyje tak, jakby mgł, ale tak, jak musi. I ci tylko, ktrzy znają mękę wepchniętych wewnątrz zdolności, powściągniętych i z czasem zamierających poryww, niedopełnionych najdroższych zamiarw, mękę tę pojąć mogą."



Pozytywiści nie poddawali się jednak. Chęć zdobywania większej ilości czytelnikw spowodował powstanie rozmaitych periodykw. W większości wydawcami byli przedstawiciele bogatej burżuazji: Orgelbrandowie, Kronenbergowie, Gebethner i Wolff, ktrzy finansowali pisma pozytywistyczne. "Starą" prasę najczęściej wspierało zamożne ziemiaństwo. Prby stworzenia niezależnych organw kończyły się najczęściej bankructwem. Między innymi Orzeszkowa założyła w Wilnie swoje wydawnictwo. Miało ono popularyzować nowe programy, wiedzę, tendencje patriotyczne. W rezultacie firma Orzeszkowej została uznana za antypaństwową i zlikwidowano ją. Mimo takich doświadczeń pźniej rwnież powstawały podobne przedsięwzięcia. Publikowano własnym nakładem książki, pozwalając w ten sposb czytelnikowi zapoznać się z wybitnymi dziełami piśmiennictwa polskiego i obcego.



Spr "młodych" i "starych" dość szybko się skończył. Pojawiły się naturalizm, modernizm i dekadentyzm. Nastąpił kryzys pozytywizmu, zwany przełomem antypozytywistycznym. "Młodzi" stracili optymizm w dobroczynne i samoczynne skutki postępu, więc ich wystąpienia straciły siłę przekonywania.



Rola polskiej publicystyki była w tych latach ogromna. Rozpowszechnianie ideologii pozytywistycznych a jednocześnie publikowanie wartościowych artykułw sprawiło, że polski czytelnik stał się człowiekiem inteligentnym, dobrze zorientowanym w kulturze i nauce europejskiej.



Ważnym skutkiem tego intensywnego rozwoju prasy w drugiej połowie XIX wieku było powstanie zawodu dziennikarza. Prawie wszyscy wybitni pisarze tego okresu przeszli przez doświadczenie dziennikarskie jako publicyści, felietoniści, reporterzy i krytycy. Wielu z nich było redaktorami czasopism: Świętochowski redagował "Prawdę", Prus "Nowiny", Sienkiewicz "Słowo", a Konopnicka "Świt". Praca dziennikarza dawała pisarzom pozytywistycznym regularne zarobki, co pozwalało na w miarę stabilne życie, gdyż wynagrodzenia za dzieła literackie nie były tak regularne i nie zawsze wystarczająco wysokie.



Spr "młodej" i "starej" prasy nie tylko spowodował rozwj dziennikarstwa, ale rwnież wykształcił nowego, masowego czytelnika, ktrego wiedza i opinie zaczęły być zależne od prasy. Powstało rwnież wiele rżnych form reportażu, takich jak: listy, felietony, kroniki. Prasa stawała się niezastąpionym, aktualnym i stosunkowo niedrogim środkiem komunikacji międzyludzkiej.






Przykadowe prace

Relacja Wiary do rozumu

Relacja Wiary do rozumu Wiara jest podstawą wychowania chrześcijańskiego, a zatem to odzwierciedla naszą osobowość. Wspłczesna relacja z Bogiem odbywają się po przez modlitwę, czy też wewnętrzne refleksje. Wiara sama w sobie odgrywa istotną rolę w społe...

Mikroekonomia - czynniki produkcji, koszty pytania i odpowiedzi

Mikroekonomia - czynniki produkcji, koszty pytania i odpowiedzi XII. KOSZTY PRZEDSIĘBIORSTWA 1. Jakie znasz podstawowe formy organizacji przedsiębiorstwa prywatnego? Przedsiębiorstwo o własności jednoosobowej - małe przedsiębiorstwo, ktrego właścicielem jest jedna osoba. S...

Bosch I Bruegel

Bosch I Bruegel Bosch Hieronymus Właściwie Jeroen Anthoniszoon van Aeken. Urodził się w ‘s Hertogenbosch (stąd pseudonim) w ok. 1450r. , gdzie zmarł w 1516r. Prawdopodobnie większość życia spędził w płnocnej Brabancji. Jest to najwybitniejszy malarz...

"Mickiewicz Zmęczony" Jan Lechoń - Esej interpretacyjny

"Mickiewicz Zmęczony" Jan Lechoń - Esej interpretacyjny Jan Lechoń był bardzo utalentowanym pisarzem. Żył w latach 1899 do 1956 gdzie zmarł w swoim apartamencie w Nowym Jorku. Pierwszą jego publikacją był tomik "Na Złotym Polu" będąc w wieku czt...

Proces integracji europejskiej

Proces integracji europejskiej Podział Europy na dwa bloki wojskowe wiązał się nie tylko z procesem kształtowania się między nimi rwnowagi strategicznej, lecz i z formowaniem się specyficznych struktur w ich ramach, w ktrych ukształtowały się dwie formy integracji subregio...

Czasowniki nieregularne

Czasowniki nieregularne INFINITIV IMPERFECT PERFECT TŁUMACZENIE backen backte (buk) gebacken piec, wypalać er backt beginnen begann begonnen zaczynać bitten bat gebeten prosić blasen blies geblasen dmuchać bleiben blieb ist geblieben pozostawać bringen brac...

Alegoria platońskiej jaskini.

Alegoria platońskiej jaskini. Wyobraźmy sobie olbrzymią, mroczną pieczarę, w ktrej znajdują się ludzie skuci łańcuchami. Za ich plecami na zewnątrz w świetle słonecznego dnia, coś się dzieje. Ale ci ludzie nie są w stanie opuścić pieczary i o...

Krzysztof Kamil Baczyński : Deszcze

Krzysztof Kamil Baczyński : Deszcze Zginął z karabinem w ręku mając 23 lata. Stało się to zaraz na początku Powstania Warszawskiego w sierpniu 1944 roku. Wtedy jeszcze poległym żołnierzom kopano groby, wyprawiano pogrzeby. Pżniej już nie było ku temu sił...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry