• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Prywatyza...

Nawigacja

Prywatyzacja przedsiębiorstw.



Prywatyzacja przedsiębiorstw.




Własność prywatna i kolektywna

Ważną częścią prawa są prawa własności (ang. property rights), ktre rozstrzygają, co jest czyje. Od praw własności zależy w szczeglności, do kogo należą przedsiębiorstwa, czyli kto decyduje o sposobie produkcji dbr i kto z tej produkcji korzysta. Prawo własności składa się zwykle. Prawo własności składa się zwykle z bardzo wielu szczegłowych norm.

Własność prywatna pojawia się wtedy, gdy konkretne osoby rozporządzają całymi przedsiębiorstwami lub ich częściami, decydując o ich działaniu, mogąc je sprzedać, ponosząc odpowiedzialność za efekty pracy. Wielu ekonomistw (nazywa się ich zwykle socjalistami) krytykuje skupienie praw do przedsiębiorstw w rękach jednostek, czyli własność prywatną. Działanie prywatnych fabryk zwykle zostaje podporządkowane zyskowi. Socjaliści sądzą, że powoduje to nadmierne rżnice dochodw między ludźmi, i opowiadają się za własnością kolektywną. Oznacza ono przekazanie praw do dysponowania i korzystania grupie osb gospodarujących wsplnie. W przypadku przedsiębiorstw państwowych grupa tą jest całe społeczeństwo, ktrego reprezentantem jest administracja państwowa. Właścicielami przedsiębiorstw komunalnych są mieszkańcy pewnej okolicy reprezentowani przez władzę samorządowe (np. władze gminne). Posiadaczami spłdzielni są reprezentowani przez pracownicy; ich wpływ na decyzje, a bywa, że i udział w zysku, nie zależy od wielkości zainwestowanego kapitału. Do 1990 r. na zasadzie własności kolektywnej było oparte gospodarowanie w Polsce i w innych krajach realnego socjalizmu, gdzie przedsiębiorstwa należały zwykle do państwa.

Z kolei liberałowie uważają, że własność kolektywna prowadzi do rozproszenia i rozmycia praw własności. Kto inny podejmuje, a kto inny korzysta lub traci. Czasem w ogle nie wiadomo, kto ma prawo decydować. (Jakiś czas temu Polacy nazywali własność wsplną własnością niczyją). W przypadku własności prywatnej skoncentrowanie w jednym ręku praw do decydowania i praw do korzystania z efektw decyzji (lub tracenia) jest źrdłem motywacji ekonomicznej, skłaniającej do efektywnego korzystania z zasobw. Trafne decyzje są nagradzane zyskiem. Błędy-karane stratami. Zdaniem motywacja taka znika w przypadku własności zbiorowej.



Formy przedsiębiorstw prywatnych

Prawo oferuje potencjalnym producentom gotowe formy organizacyjne przedsiębiorstw. Chcący wytwarzać dobra muszą jedynie wybrać taką formę, ktra im najbardziej odpowiada.

• Przedsiębiorstwa jednoosobowe

W gospodarce najwięcej jest przedsiębiorstw jednoosobowych (ang. sole traders). W Polsce nazywa się je osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą na własny rachunek w celu osiągnięcia dochodu. Firmy takie zaczęły masowo powstawać po uchwaleniu przez Sejm w 1988 r. tzw. ustawy Rakowskiego o przedsiębiorczości. Ustawa ta, po dziesięcioleciach ograniczeń, zezwalała obywatelowi na podejmowanie działalności gospodarczej. To właśnie te firmy nadają gospodarce rynkowej niezbędną elastyczność. Każdy, kto uzna, że odkrył nie zaspokojone potrzeby, może założyć firmę i starać się zarobić, oferując na rynku odpowiednie dobra.

Dla ekonomisty szczeglnie ważne jest to, że przedsiębiorstwa jednoosobowe nie mają odrębnej osobowości prawnej, co sprawia że za wszelkie zobowiązania firmy odpowiada właściciel. Może to dla niego oznaczać utratę majątku osobistego.

Z natury rzeczy ograniczony zasb środkw będących własnością jednostki często na pozwala na realizację znacznych przedsięwzięć. Narzucającym się rozwiązaniem jest zatem połączenie sił wielu osb. Odpowiedni formą jest zwykle jakiś rodzaj spłki.

Spłki jawne

Spłka jest to przedsiębiorstwo należące do więcej niż do jednej osoby. Jej właściciele , czyli wsplnicy, mają ściśle określone prawa do decydowania i do udziału w efektach działania firmy. Na przykład, spłki jawne (ang. partnerships) nie maja odrębnej osobowości prawnej. Podobnie zatem jak w przypadku firmy jednoosobowej, wsplnicy odpowiadają całym swoim majątkiem za zobowiązania firmy.

Zdolność spłek jawnych do mobilizowania kapitału jest duża większa niż przedsiębiorstw jednoosobowych. Grupę stać na więcej niż jednostkę. Jednak także w tym przypadku istnieją naturalne ograniczenia. Pełna odpowiedzialność właścicieli za wyniki działalności firmy wymaga wzajemnego zaufania, ktrego gwarancją jest zwykle osobista znajomość wsplnikw. Tymczasem grono zaufanych znajomych jest z natury rzeczy ograniczone, co wyznacza granice rozwoju wsplnego przedsięwzięcia. W końcu 1993 r. w Polsce było tylko 835 spłek jawnych.

Spłki kapitałowe

Spłki kapitałowe (ang. companies, corporations),inaczej niż firmy jednoosobowe i spłki jawne, mają osobowość prawną. Tym samym są zdolne do czynności prawnych i-niezależnie od właścicieli-mogą występować jako samodzielny podmiot gospodarujący. Jest to bardzo wygodne i umożliwia ograniczenie odpowiedzialności właścicieli za zobowiązania firmy do wysokości ich udziału w majątku spłki. Spłkami kapitałowymi są spłki z ograniczoną odpowiedzialności i spłki akcyjne.

Nadanie spłce osobowości prawnej i ograniczenie odpowiedzialności właścicieli ma duże znaczenie dla zdolności firmy do mobilizowania kapitału. Szczeglnie widoczne staje się to w przypadku spłek akcyjnych. Udziały w tych przedsiębiorstwach (czyli akcje) bywają przedmiotem publicznego obrotu na specjalnym rynku, czyli giełdzie. Bardzo to ułatwia ich sprzedaż zainteresowanym. Spłka akcyjna to najczęstszy sposb zorganizowania wszelkich przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej, w ktrej dominuje własność prywatna, czyli w krajach wysoko rozwiniętych. Handlem akcjami rządzą rygorystyczne przepisy prawa, ktrych celem jest zwiększenie bezpieczeństwa akcjonariuszy. Także to sprzyja inwestowaniu, czyli ułatwia mobilizacje kapitału. Wyrżniamy rynek pierwotny i rynek wtrny akcji.

Na rynku pierwotnym są sprzedawane nowe emisje akcji. W ten sposb spłka może zwiększać zasb posiadanych środkw i liczbę właścicieli. Aby zachęcić zainteresowanych do zakupu akcji, przedsiębiorstwa informują (w formie tzw. prospektu emisyjnego) o swojej działalności. Kupując akcje, inwestorzy nabywają prawa, z ktrych najważniejsze są prawo do decydowania i prawo do udziału w zyskach, czyli dywidendy. Najwyższa władza spłki, czyli walne zgromadzenie akcjonariuszy, podejmuje decyzje większością głosw. Wpływ udziałowcw na wszelkie rozstrzygnięcia, podobnie zresztą jak ich udział w zyskach spłki, jak zwykle proporcjonalny do posiadanej liczby akcji.

Innym, poza dywidendą, źrdłem zyskw (lub strat) udziałowcw są tzw. zyski (straty) kapitałowe. Akcje rozprowadzone na rynku pierwotnym są przedmiotem handlu na rynku wtrnym. Na przykład inwestorzy, ktrzy w 1994 r. kupili akcje banku Inicjatyw Gospodarczych na giełdzie w Warszawie po 140 tys. starych złotych za jedną akcję, po roku stracili przeszło połowę zainwestowanych pieniędzy. O tyle bowiem spadła cena tych papierosw. Jednak po następnych dwunastu miesiącach najwytrwalsi z nich odzyskali swoje pieniądze, bo akcje BIG-u poszły w grę. Oczywiście, szczeglnie istotna dla decyzji o kupnie akcji jest ograniczona odpowiedzialność nabywcy za zobowiązania kupowanego przedsiębiorstwa. Zapewnia ona akcjonariuszom bezpieczeństwo, co skłania do inwestowania środkw w udziały upatrzonej spłki.

Walne zgromadzenie akcjonariuszy spłki ma szerokie kompetencje. Zbiera się jednak rzadko (np. raz na rok). Uczestniczy w nim tylko część udziałowcw. Wielu drobnych akcjonariuszy z gry uznaje, że nie zdoła wpłynąć na losy swojego przedsiębiorstwa. W efekcie kontrolę nad przebiegiem walnego zgromadzenia, a więc nad spłką, można uzyskać, dysponując niewielką częścią (w skrajnym przypadku kilkoma procentami) wszystkich akcji. Akcje te stanowią wtedy pakiet kontrolny. Akcyjna forma własności umożliwia kontrolowanie wielu przedsiębiorstw przy zaangażowaniu stosunkowo niewielkiego kapitału. Posiadacz pakietu kontrolnego akcji jednej firmy kontroluje wszystkie przedsiębiorstwa kontrolowane przez tę firmę, a także firmy podporządkowane tym przedsiębiorstwom itd. Skutkiem istnienia takich łańcuchw zależności jest koncentracja własności w gospodarce.



Przedsiębiorstwa prywatne czy publiczne ?

Przedsiębiorstwa nie stają się efektywne przez przypadek. Wymaga to ciągłego wysiłku i sprawnego zarządzania. Musimy rozważyć kwestię bodźcw dla menadżerw sektorach publicznym i prywatnym.

Bodźce dla menadżerw w sektorze prywatnym

Teoretycznie dokonania menedżerw w sektorze prywatnym są obserwowane przez rzeczywistych i potencjalnych udziałowcw. Kiedy menedżerowie pracują źle, dyrekcja przedsiębiorstwa może być odwołana w głosowaniu podczas całorocznego walnego zebrania akcjonariuszy. Co więcej, jeżeli błędy w zarządzaniu zauważy rynek kapitałowy, ceny akcji spadną i chętny do przejęcia inwestor dostrzeże okazje do wykupienia przedsiębiorstwa, powołania lepszego zarządu, zwiększenia zyskw i osiągnięcia w ten sposb zyskw kapitałowych, gdy ceny akcji wzrosną w wyniku tych działań. Przyjmuje się, że zagrożenia te narzucają menedżerom pewną dyscyplinę i zmuszają ich do wysiłku.

W praktyce zagrożenia te są słabe i mało wiarygodne. Indywidualni akcjonariusze przyjmują często postawę gapowicza- wierzą, że wszystko będzie dobrze, bo zakładają, że inni udziałowcy nadzorują zarząd. Wszyscy są zatem skłonni nie przejmować się. Jednocześnie prby przejęcia kontroli nad przedsiębiorstwem zwykle podbijają znacznie cenę akcji, stary zarząd dysponuje więc znacznym zapasem czasu, nim popadnie w kłopoty i zostanie pozbawiony stanowisk. Wreszcie starzy członkowie zarządu znają wiele poufnych informacji o prawdziwym stanie firmy, niedostępnych dla innych udziałowcw lub potencjalnych amatorw przejęcia.

Ponieważ udziałowcy dobrze udziałowcy dobrze o tym wiedzą, prbują stworzyć bezpośrednie bodźce, ktre skłoniłyby menedżerw do troszczenia się o zyski i obniżkę kosztw. Członkowie zarządu i dyrektorzy otrzymują sute premie, ktrych wysokość zależy od wysokości zysku. Są one marchewką dla tych, ktrzy lubią marchewkę, jednak udziałowcy nie mają w drugiej ręce kija, niezbędnego do zapewnienia dyscypliny.

W tych okolicznościach nie ma gwarancji, że zarząd spłki prywatnej nie będzie działał efektywnie, jeżeli nie podlega on naciskowi i nie zagrażają mu ani konkurenci na rynku, ani twardy i czujny organ nadzorczy. Jeżeli przedsiębiorstwo jest duże i nie musi przejmować się zbytnio krajowymi konkurentami, a ponadto działa w sektorze chronionym przed importem i zagraniczną konkurencją, to prawdopodobnie będzie działało jak dość ospały monopolista, chyba że ma nadzorcw, z ktrymi musi się liczyć. Nadzorcy ci zaś muszą potrafić poradzić sobie z niewolą regulacyjną.

Bodźce dla menedżerw w sektorze publicznym

Podczas gdy menedżerowie w sektorze prywatnym tylko niekiedy mają do czynienia ze słabym mechanizmem rynkowym, ktry nie wymusza należytej dyscypliny i nadzoru, menedżerowie z sektora publicznego w ogle nie odczuwają nacisku tego typu. W tej sytuacji wszystko zależy od skuteczności działania państwa występującego w roli nadzorcy.

Państwo mogłoby w zasadzie spełniać tę funkcję rwnie skutecznie jak rynek. Może przecież także oferować premie zależne od osiągniętego zysku, a nie musi przy tym borykać się z problemem gapowicza, wobec ktrego stają indywidualni akcjonariusze. Jednak urzędnicy państwowi mają na ogł mniej doświadczenia w sprawach biznesu niż ludzie pracujący w sektorze prywatnym, a co najważniejsze-rządy podlegają przemożnej politycznej pokusie zniewolenia przedsiębiorstw państwowych i uczynienia z nich narzędzia walki z wszelkimi bieżącymi kłopotami.

Aż do lat osiemdziesiątych przedsiębiorstwa państwowe bywały często nakłaniane do obniżania cen w celu zahamowania inflacji, podnoszenia cen, aby zwiększyć dochody państwa, przyjmowania pracownikw w celu łagodzenia bezrobocia i zwalniania pracownikw, aby obniżyć wydatki państwa. Poza wszystkimi innymi wzglądami, prywatyzacja działa jak swoista gwarancja ograniczonego wtrącania się przez państwo w sprawy przedsiębiorstw, co, oglnie rzecz biorąc, ułatwia sprawne kierowanie nimi.



W jaki sposb państwo może zyskać na prywatyzacji?

W istocie rzeczy chodzi o powd wskazany po raz pierwszy przez Adama Smitha:

W każdej wielkiej monarchii w Europie sprzedaż gruntw krlewskich przyniosłaby skarbowi dużo większy dochd od tego, co dotychczas dała w sumie ich eksploatacja...Gdyby ziemie krlewskie stały się własnością prywatną, to zostałyby w ciągu paru lat znacznie użyźnione i dobrze zagospodarowane.

Jeżeli prywatyzowane przedsiębiorstwa publiczne miały się do tej pory kiepsko, to będą warte niewiele, gdyby sprzedano je od razu. Kiedy sposb zarządzania zostaje zmieniony prze4d prywatyzacją, to od razu wzrasta wartość zaktualizowana przyszłych zyskw i właśnie to jest źrdłem poprawy finansw publicznych, nie zaś następująca wkrtce zmiana formy własności. Jedynie wwczas, gdy ktoś wierzy, że prywatyzacja jest jedynym sposobem poprawienia sprawności zarządzania w przedsiębiorstwach publicznych, nie może traktować ją jako dobro samo w sobie.

Na zakończenie chciałabym zauważyć, że opinia co do życia na koszt przyszłych pokoleń w decydującej mierze zależy od sposobu spożytkowania dochodw z prywatyzacji. Jeżeli zostają one zainwestowane w kapitał trwały sektora publicznego lub użyte do spłacenia zaległego długu państwowego, nie jest to nieroztropne. Jedynie gdy dochd ten zostaje roztrwoniony, np. na finansowanie wzrostu konsumpcji za pomocą obniżki podatkw, wwczas rządowi można zarzucić, że chce zgotować swym następcom kłopoty finansowe.






Przykadowe prace

"Romantyczność" i "Oda do młodości" – manifesty polskiego romantyzmu

"Romantyczność" i "Oda do młodości" – manifesty polskiego romantyzmu Romantyzm to epoka, ktra w Polsce trwała od 1822 roku, kiedy Adam Mickiewicz wydał cykl utworw Ballady i romanse aż do 1863 roku, czyli daty wybuchu powstania styczniowego, ktre było ostatnim romantycznym zrywem ...

Rżne postawy ludzkie wobec życiowych dramatw. Rozwiń temat, wykorzystując wnioski z interpretacji monologu Makbeta z V aktu sztuki Szekspira oraz Trenu IX J. Kochanowskiego w kon

Rżne postawy ludzkie wobec życiowych dramatw. Rozwiń temat, wykorzystując wnioski z interpretacji monologu Makbeta z V aktu sztuki Szekspira oraz Trenu IX J. Kochanowskiego w kontekście, w jakim te fragmenty się pojawiają Oczywiste jest, że każdy człowiek jest inny i inaczej r...

Tren VI

Tren VI Tren VI jest wyrazem blu i żalu poety. Składa się z dwch kontrastowo zestawionych części. Część pierwsza to apostrofa do Urszulki, pełna pasji i dramatyzmu, a potem coraz bardziej zrezygnowane wezwania do zmarłej crki. Panuje tu atmosfera rozmowy ze zmarłą. ...

Pieśń XXV analiza, interpretacja

Pieśń XXV analiza, interpretacja Utwr Jana Kochanowskiego pt.: Hymn (znany także pod nazwą Pieśń XXV) ma charakter pochwalny i dziękczynny, jest przykładem liryki religijnej, a także osobistą modlitwą Kochanowskiego do Boga. Podmiot liryczny w wierszu wypowiada się ...

Odlewanie form wirujących

Odlewanie form wirujących Odlewanie w formy wirujące wirujące polega na wykorzystaniu do kształtowania odlewu siły odśrodkowej działającej na metal w wyniku wirowania formy. Popularnie w ten sposb odlewania jest nazywany odlewaniem odśrodkowym. Rozrżnia się trzy rodzaje...

Podstawowe pojęcia ekonomiczne

Podstawowe pojęcia ekonomiczne Ekonomia jest nauką o gospodarowaniu. Ze zdarzeniami ekonomicznymi człowiek ma doczynienia zawsze tzn. przez całe swoje Zycie ponieważ musiał zawsze zaspokoić swoje potrzeby. Twrcą nauki ekonomii był anglik Adam Smith ktry w roku 1776 wydał swoją...

Bory tucholskie

Bory tucholskie BORY TUCHOLSKIE Bory Tucholskie mimo swojego młodego wieku w pełnieniu roli Parku Narodowego są bardzo atrakcyjne pod wieloma względami. Są przede wszystkim obszarem czystym, nie zanieczyszczonym ekologicznie, posiadającym wiele ciekawych, wartych odwiedzenia m...

Porwnaj rżne kreacje bohatera tragicznego w literaturze antycznej, romantycznej i wspłczesnej

Porwnaj rżne kreacje bohatera tragicznego w literaturze antycznej, romantycznej i wspłczesnej Kolejne epoki literackie kształtują rżne wzorce osobowe człowieka. Zmieniają się one wraz z wydarzeniami historycznymi, politycznymi, poglądami ludzi na świat. Narodziny tragedii gre...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry