• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: Przedsta...

Nawigacja

Przedstaw dylematy moralne władcy i władzy w literaturze wybranych epok



Przedstaw dylematy moralne władcy i władzy w literaturze wybranych epok


W mojej pracy pragnę zająć się ukazanym w literaturze motywem władzy, a ponieważ jest to temat bardzo rozległy, chciałbym skupić się przede wszystkim na aspekcie deprawacji człowieka przez władzę.

Aby w pełni zrozumieć wszystkie zawiłości związane z tym tematem, trzeba przywołać definicję słowa władza. Według Małego słownika języka polskiego władza to zdolność używania czegoś w sposb dowolny, poruszania czymś, moc, siła. Tak samo władca to człowiek, ktry włada czymś, ma władzę nad czymś, panuje. Władzę zwykle określamy jako możliwość kierowania innym człowiekiem bądź grupą ludzi i konieczność brania odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Im więcej osb podporządkowanych jest owemu kierownictwu, tym szerszy jest zakres władzy. Dlatego najczęściej kojarzymy ją ze zwierzchnictwem nad państwem czy społeczeństwem.

Władzę, rzec by można teoretyczną, reprezentuje krl z powieści Antoine de Saint Exupery`ego Mały Książę. Krlowi bardzo zależało, aby jego autorytet był szanowany. Nie znosił nieposłuszeństwa. Był to monarcha absolutny. Ponieważ jednak był bardzo dobry, dawał rozkazy rozsądne.(...) - Autorytet opiera się na rozsądku. Jeśli rozkażesz twemu ludowi rzucić się do morza, lud się zbuntuje. Ja mam prawo żądać posłuszeństwa, ponieważ moje rozkazy są rozsądne - mawiał. W jego pojęciu rządzenie polegało na wydawaniu rozkazw oraz skazywaniu na śmierć i ułaskawianiu starego szczura – jedynego mieszkańca planety 325. Tak pojęta władza jest łatwa i nie rodzi żadnych dylematw i rozterek.

Literatura często odnosi się do motywu władcy i decyzji przez niego podejmowanych. Co ciekawe, wśrd ogromnej ilości dzieł literackich niewiele jest utworw ukazujących panującego monarchę, przywdcę, lidera jako osobę nieomylną, prawą, nieskazitelną. Przeciwnie – teksty literackie często podkreślają, że mamy do czynienia ze słabym człowiekiem ze wszystkimi wadami swojego gatunku. Ciekawym motywem wykorzystywanym w wielu utworach jest zobrazowanie diametralnej przemiany, ktra zachodzi w człowieku pod wpływem ogromu siły i możliwości, jaką daje mu władza. Bohater przedstawiony początkowo jako osoba darzona szacunkiem dzięki swojej roztropności i nieskazitelności, właśnie pod wpływem władzy przeistacza się w istnego potwora rządzonego irracjonalnymi pobudkami i szarpanego krwiożerczymi instynktami.



Sztandarową, można by rzec, postacią obrazującą tą przemianę jest tytułowy bohater dramatu W. Szekspira pt. Makbet. Tytułowy bohater był oddanym rycerzem krla Szkocji - Dunkana. Uznawał go za swojego pana, cenił za dobroć, wielkoduszność i sprawiedliwość.

Makbet to człowiek prawy, cieszący się wielkim uznaniem, poważany i lubiany. Jednak, gdy trzy wiedźmy przepowiadają mu, iż w przyszłości zostanie krlem, budzą się w nim najskrytsze żądze skutecznie podjudzane przez żonę – Lady Makbet. To ona, nie przebierając w środkach, pomagała mężowi zrealizować jego skryte pragnienie władania.

Ambicja może być zjawiskiem pozytywnym. Państwo Makbet rozumieli ją jednak jako niczym nieograniczone dążenie do osiągnięcia wymarzonego celu. Celem tym było objęcie tronu Szkocji. Oczywiście, mogli czekać na szczęśliwy dla nich zbieg okoliczności, jak naturalna śmierć krla. Miał on jednak jeszcze synw, ktrzy dziedziczyli po nim tron. Dlatego Makbet czuł, że nie może tylko spokojnie czekać na spełnienie się przepowiedni wiedźm. Postanowił pomc losowi i zabić Dunkana. Nie było to jednak łatwe. Zastanawiał się nad konsekwencjami, miał wyrzuty sumienia. Lady Makbet, nazywając go tchrzem, szybko rozproszyła te wątpliwości. Kazała mężowi doprowadzić sprawę do końca. Makbet chciał odwieść żonę od zbrodni, jednak przyszła krlowa była nieugięta. Jej słowa spowodowały, że w głowie męża rozsądek zaczął kłcić się z chciwością, żądzą władzy. W końcu uległ nieodpartej pokusie zawładnięcia tronu i zabił krla.

Obsesja zagarnięcia władzy coraz bardziej opanowuje umysł Makbeta. W myśl wypowiedzianych przez siebie słw: Zły plon bezprawia nowym się tylko bezprawiem poprawia uśmiercił swojego przyjaciela Banka, obawiając się przepowiedni wiedźm, że zostanie on ojcem krlw. To morderstwo było już dla niego proste, popełnił je z lekkim sercem, nie miał wyrzutw sumienia, wynajmując zabjcw. Te dwie zbrodnie pociągnęły za sobą kaskadę okrutnych wydarzeń: zgładzenie żony i dziecka swego byłego przyjaciela, Makdufa,.

Makbet traci powoli wszelkie ludzkie uczucia, oprcz podświadomych wyrzutw sumienia objawiających się poprzez zjawy osb, ktre zamordował. Najważniejszym celem staje się dla niego utrzymanie zdobytej pozycji. Z obojętnością przyjmuje wiadomość o samobjstwie swojej żony, ktra przedtem popadła w szaleństwo i bezskutecznie prbowała zmyć z rąk wyimaginowaną krew ofiar, do śmierci ktrych się przyczyniła.

Dramat kończy się okrutnie – wojska Makbeta buntują się przeciwko niemu, osaczony postanawia się bronić do ostatka, odsuwa myśli o poddaniu się, w końcu ginie z ręki Makdufa. Tron powrcił w prawowite ręce – władcą został syn Duncana, Malkolm.

Analizując działania Makbeta i jego żony, można dojść do wniosku, iż w każdym człowieku tkwi żądza władzy i trzeba tylko odpowiednich okoliczności, aby się ujawniła. U Makbeta stało się to po wysłuchaniu przepowiedni wiedźm. Nie należy jednakże pomijać roli Lady Makbet, ktra pragnęła władzy jeszcze bardziej niż jej mąż i w tym celu nieustannie podjudzała go do popełnienia zbrodnii krlobjstwa a nawet sama podłożyła sztylety śpiącym sługom, by rzucić na nich podejrzenie.

Fabuła dzieła jest idealnym przykładem narkotycznych właściwości władzy. Apetyt rośnie w miarę jedzenia – Makbetowi nie wystarczy samo bycie władcą, z czasem pragnie stać się władcą absolutnym – tyranem budzącym postrach i szacunek. Właśnie te uzależniające własności władzy były przyczyną zguby Państwa Makbet.

Interesującym jest fakt odrzucenia myśli o poddaniu się Makbeta w krytycznej dla niego sytuacji. Jak na ironię, decydując się na pewną śmierć, a nie na haniebne oddanie się w ręce wroga, zachował się jak prawdziwy władca – poświęca swoje życie w zamian za zachowanie swojej godności.



Makbet to nie jedyne dzieło Szekspira, w ktrym porusza on problem bezkompromisowego dążenia do władzy. Rwnież w Hamlecie Szekspir ukazuje ludzką chciwość, żądzę władzy, chęć zdobycia bogactw i zaszczytw.

Klaudiusz, brat, a jednocześnie morderca ojca Hamleta, kochanek a pźniej mąż Gertrudy – żony prawowitego krla, jest człowiekiem, ktry w celu zdobycia władzy nie wahał się przed dokonaniem zbrodni krlobjstwa. Ma świadomość, że objął tron, ktry prawem dziedziczenia przynależny jest Hamletowi. Początkowo nie zdaje sobie sprawy, jakim groźnym przeciwnikiem może być syn zamordowanego władcy. Nie chce wysyłać Hamleta z powrotem do Witterbergi, zamierza pozostawić go na swoim dworze jako dworzanina, krewnego i syna. Rezygnuje, widząc zachowanie Hamleta i podejrzewając, że ten wie, iż popełnił straszliwe morderstwo – bratobjstwo.

Klaudiusz ma poczucie winy. Jego psychika po objęciu władzy uległa zmianie. Chciwość i żądza władzy doprowadziły go do wielkiego nieszczęścia, sprawiły, że nie kontrolował swoich czynw: zabił brata, poślubił jego żonę. Sam o przyczynach zbrodni mwi: To wszystko, co mię wiodło do morderstwa: Koronę, władzę, żonę brata. Ma wyrzuty sumienia, ale nie może cofnąć czasu i wszystkiego naprawić. Znalazł się w sytuacji bez wyjścia. Podobnie jak w Makbecie władza, ktrą tak pragnął zdobyć, uczyniła go samotnym i w tejże samotności umiera.



Motyw dążenia do władzy pojawia się też w polskiej literaturze. Doskonałym przykładem jest Balladyna tytułowa bohaterka tragedii Juliusza Słowackiego. To dziewczyna z ludu, ktra zdobyła władzę nad ludem. Przez przypadek wchodzi na drogę społecznego awansu (pomyłka Skierki), ale narkotyczne właściwości władzy szybko dają znać o sobie. Sukces uczy ją bezwzględności. Najpierw morduje swoją siostrę, następnie, by zatuszować wszelkie ślady, zabija niewinnego posłańca. Wypędza też swoją matkę z pałacu, by nie przysparzała jej problemw. Kolejną ofiarą jest Pustelnik – prawowity władca Polan oraz mąż – Kirkor, ktrego uśmierca rękami Fon Kostryna. Ten ostatni z kolei ginie poczęstowany zatrutym chlebem. Na koniec pewna bezkarności władczyni zezwala na męczeńską śmierć własnej matki, ktra nie chce wyjawić imienia zbrodniarki. Ponieważ ludzka sprawiedliwość nie może jej dosięgnąć - ginie rażona piorunem, przedtem trzykrotnie wydając wyrok na siebie samą. Prawo natury okazało się silniejsze niż władca, ktry nie szanuje prawa stanowionego.



Mwiąc o zbrodniach często towarzyszących obejmowaniu władzy, należy wspomnieć traktat Książę autorstwa Niccolo Machiavelliego. Naucza on, iż do władzy książęcej dojść można na dwa sposoby, albo drogą zbrodniczą i niecną, albo tak, że człowiek prywatny, dzięki poparciu innych obywateli, stanie się władcą swojej ojczyzny. Agatokles Sycylijski wymordował wszystkich najzamożniejszych i sam sprawował władzę w Syrakuzach. Pozostał sławny, ale nie była to sława dobra. Machiavelli dopuszcza możliwość jednokrotnego popełnienia zbrodni, ale jeżeli ktoś ze strachu cały czas popełnia zbrodnie, ludzie mogą przestać go szanować i wystąpić przeciw niemu. Przypominam, że nie jest to fikcyjna wypowiedź narratora, ale zdanie postaci historycznej, co uzasadnia moją opinię na temat deprawacji człowieka przez władzę.



Można być albo dobrym władcą, albo dobrym człowiekiem – do takiej konkluzji może dojść odbiorca tragedii Sofoklesa Antygona. Kreon to władca autokratyczny - ustanowione przez niego prawo nie podlega dyskusji. Jednak stara się rządzić sprawiedliwie, co oznacza, że wydane rozkazy muszą spełniać wszyscy - rwnież rodzina.

Jeśli wśrd rodziny

Nie będzie ładu, jak obcych poskromić?

Bo kto w swym domu potrafi się rządzić,

Ten sterem państwa pokieruje dobrze;

Narzeczona syna władcy, tytułowa Antygona, grzebie zwłoki brata – zdrajcy, nie zważając na konsekwencję swego czynu, a jest nią kara śmierci. Kieruje się odruchami ludzkimi: miłością do bliskiej osoby i głęboką wiarą w boskie nakazy. Ingerencję w prywatne sfery ludzkiego życia nazywa tyranią:

Ale tyranw los ze wszech miar błogi,

Wolno im czynić, co zechcą, i mwić.

Kreon musi być bezlitosny, bo uważa, że anarchia prowadzi do zguby państwa, a jedynym lekarstwem na jego umocnienie są rządy twardej ręki.

Nie ma zaś większej klęski od nierządu:

On gubi miasta, on domy rozburza,

On wśrd szeregw roznieca ucieczkę.

Płaci ogromną cenę (traci żonę i syna) za nieliczenie się z faktem, że ludzie podlegają rwnież innym prawom i że nie można rządzić niczyimi uczuciami.

Postawa Aleksandra (Parysa), bohatera Odprawy posłw greckich, jest zaprzeczeniem poprzedniej. Jego miłość do Heleny, a może tylko potrzeba posiadania najpiękniejszej kobiety świata, ściąga klęskę na Troję. Przedkłada on własne sprawy nad sprawy państwa, a jego doradcy nie potrafią dostatecznie mocno się temu sprzeciwić. Trojan spotka zagłada opisana przez Homera w Iliadzie, bo dobro i bezpieczeństwo obywateli okazało się mniej ważne od romansw młodego księcia. Taka postawa władcy jest jednoznacznie negatywna, bowiem powinien on mieć świadomość wielkiej odpowiedzialności za swoje czyny.

Władza daje nieograniczone możliwości, a w miarę ich odkrywania apetyt rośnie. Wiele jest przykładw, w ktrych przywdca rozpoczyna swoje rządy na pozr demokratycznie, ale wkrtce znajduje się poza prawem obowiązującym innych. Nard, ogłupiany pustymi hasłami i wizją świetlanej przyszłości pracuje na wygody wodza. Mechanizm powstawania totalitaryzmu ukazuje G. Orwell w Folwarku zwierzęcym. W folwarku dworskim będącym własnością pana Jones’a zwierzęta są wyraźnie gnębione i wyzyskiwane. Ich praca służy jedynie właścicielowi. Zbuntowane stworzenia z folwarku wzniecają powstanie i wypędzają ludzi. Odtąd same sprawują władzę. Wybierają spośrd siebie przywdcw: Snowballa i Napoleona – dwa knury. Ustalają rygorystyczny zestaw siedmiu przykazań, wśrd ktrych najważniejsze głosi, że wszystkie zwierzęta są rwne. Ciesząc się wolnością i demokracją, podejmują decyzję, że będą ciężko pracować, byle tylko zachować folwark. Nie jest to łatwe, bo narzędzia nie są przystosowane do użytku zwierząt, lecz pomysłowość istot czworonożnych jest zadziwiająca. Zwierzęta ciężko pracują fizycznie, a jedynie świnie zajmują się kierowaniem i nadzorowaniem wszystkich zajęć. Po pewnym czasie władzę obejmuje Napoleon i, otoczywszy się gromadą wściekłych psw, rozpoczyna wprowadzanie rządw silnej ręki. Zwierzęta są wykorzystywane do granic możliwości, lecz efekty ich pracy są coraz mniej widoczne: zaczyna brakować pożywienia. Do konstytucji absolutny władca wprowadza długą listę zakazw i nakazw, ale dzięki sprytnie prowadzonej propagandzie zwierzęta utwierdzane są w przekonaniu, że wszystko zmierza ku lepszemu. Jeżeli ktoś myśli inaczej – jest likwidowany, podobnie jak ci, ktrzy już nie nadają się do pracy. Zwierzęta stopniowo zapominają o pierwszych dniach wolności, otumanione przez propagandę biernie wykonują swoje obowiązki, nie zdając sobie nawet sprawy, że wpadły w sidła niewolniczej pracy, ktrej efekty służą jedynie grupie rządzącej. Praca nie jest już dla nich przyjemnością – tak jak kiedyś, gdy służyła wszystkim w rwnym stopniu. Jednak nadal posłusznie wykonują wszystkie polecenia, niezdolne do stawiania jakiegokolwiek oporu, nawet do okazania swego niezadowolenia.

Utwr Orwell’a pokazuje metody dochodzenia do władzy i jej utrzymania przez grupę zwierząt - uzurpatorw, ktre stopniowo upodobniają się do ludzi, dostosowują przywileje do swoich potrzeb, natomiast ciężką pracą zajmują się zniewolone i posłuszne zwierzęta, omamione pięknymi hasłami i ogłupiającą propagandą. Nikt nie mgł się już połapać, kto jest świnią, a kto człowiekiem – tak zakończył swoją książkę George Orwell. W swoim dziele za pomocą alegorii ukazuje nam, iż każda forma tyranii rodzi bunt. Lud prędzej czy pźniej przeciwstawi się swojemu władcy, gdy ten nie będzie go szanował.



Pozorną ucieczką przed jarzmem tyrana jest rewolucja, ale nic bardziej mylnego: rewolucja okazuje się być tylko przewrceniem (a nie przywrceniem) porządku w państwie. Wystarczy przypomnieć sobie, jak ukazana została w Przedwiośniu StefanaŻeromskiego. W Baku rewolucjoniści dochodzą swoich rzekomych praw na drodze anarchii, bezprawia, gwałtu. Rewolucja zabija bezmyślnie. Nie jest ważna płeć, wiek czy wreszcie wina – liczy się jedynie przynależność do nieodpowiedniej grupy społecznej, czy też mniejszości narodowej. Następuje swoiste odwrcenie hierarchii społecznej. U władzy są ci, ktrzy przed rewolucją stanowili niziny społeczne. Nie potrafią inaczej sprawować rządw niż poprzez krwawy terror i szukanie zemsty na dawnych prześladowcach. Jak widać nic się nie zmieniło, co więcej, prości ludzie doznają teraz większych krzywd, niż za poprzednich rządw. Analizując zaistniałą sytuację, można dojść do wniosku, iż władzę powinni sprawować ludzie do tego przygotowani, a nie motłoch.



Zawsze znajdą się jakieś wyjątki, ktre potwierdzają regułę. Tak i w literaturze znaleźć można światłych i prawych władcw przedstawionych bez żadnej skazy, a nie tylko zdegenerowanych do szpiku kości tyranw.

Wystarczy wspomnieć biblijnego krla Salomona, ktry miał stanowić przykład dla innych władcw swoją roztropnością i mądrością. Gdy przyszły do niego dwie kobiety z dzieckiem, twierdząc obie, że są jego matkami, Salomon zaproponował przecięcie dziecka na pł, wiedząc, iż prawdziwa matka będzie wolała oddać dziecko, niż zrobić mu krzywdę. Kiedy tak się rzeczywiście stało, mądry Salomon oddał jej potomka. W postaci tego władcy kumulują się pożądane cechy każdego rządzącego, a najważniejszymi są mądrość i sprawiedliwość.



W literaturze polskiej także znajduje się utwr ukazujący światłego władcę. Myślę o Kronikach Galla Anonima. Autor był nadwornym kronikarzem krla Bolesława Krzywoustego, ktrego zgodnie z własnym przekonaniem opisywał jako władcę idealnego: pobożnego, dbającego o państwo i poddanych, odważnego rycerza. Właśnie te trzy cechy były najbardziej cenione w średniowieczu. W tekście na każdym kroku spotykamy, nie zawsze zgodne z prawda historyczną, uwznioślające przydomki i określenia: chlubne imię…, władza jego sławna i potężna…, wielki Bolesław….



Kończąc rozważania na temat dylematw moralnych władcy, warto spojrzeć na problem władzy z punktu widzenia rządzonych i zadać sobie z pozoru banalne pytanie - czego właśnie oni oczekują. Chciałbym zacytować tutaj fragment wiersza Modlitwa Juliana Tuwima:

Ziemi, gdy z martwych się obudzi

I brzask wolności ją ozłoci,

Daj rządy mądrych, dobrych ludzi,

Mocnych w mądrości i dobroci.



Jak jest w naszym państwie - Odprawa posłw O nierządne krlestwo...)



Przykadowe prace

Mit tebański - plan wydarzeń.

Mit tebański - plan wydarzeń. 1. Krl Lajos w wyroczni. a) przepowiednia – syn Lajosa zabije ojca. 2. Porzucenie małego Edypa. a) przekłucie mu kostek. b) zostawienie go na pastwę losu. 3. Ratunek dla dziecka. a) odnalezienie go przez pasterza. b) oddanie bezdzietnemu krlowi. ...

Stosowanie substancji chemicznych w rolnictwie

Stosowanie substancji chemicznych w rolnictwie W XX wieku chemia odegrała dużą rolę w światowym rolnictwie. Właśnie coraz szybszy rozwj tej nauki, a także fitotechniki (nauki o uprawie i hodowli roślin) sprawił, że coraz więcej sztucznych substancji zaczęto uż...

Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej

Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej -służą przede wszystkim obronie państwa polskiego przed zagrożeniem zewnętrznym, przed pozbawieniem suwerenności części lub całości terytorium RP. Wojsko Polskie 12 marca 1999 roku...

Czy jest mozliwa wiara wraz z nauka o moralności, ( czyli o sprzeciwie wobec aborcji, eutanazji, zw. homosekusalnych,itd.) bez głębszej relacji z Jezusem Chrustusem?

Czy jest mozliwa wiara wraz z nauka o moralności, ( czyli o sprzeciwie wobec aborcji, eutanazji, zw. homosekusalnych,itd.) bez głębszej relacji z Jezusem Chrustusem? Na samym początku po przeczytaniu tego tematu nasuwa mi się jedna myśl. Czy jest w ogle możliwa wiara bez głębszej re...

Wojna Polsko - Radziecka

Wojna Polsko - Radziecka Naczelnik państwa-Piłsudski uważał za najważniejsze swe zadanie polityczne odbudowę państwowości polskiej w jej granicach historycznych sprzed roku 1772, na zasadach federacji Litwy, Białorusi i Ukrainy z Polską. Sądził on, że wskutek przew...

Rynek papierw wartościowych w Polsce

Rynek papierw wartościowych w Polsce I. Rynek Kapitałowy 1. Istota rynku kapitałowego i jego zobowiązania II. Rynek Papierw Wartościowych 1. Rynek Papierw Wartościowych 2. Instrumenty Rynku Papierw Wartościowych a. Akcje b. Czeki c. Weksel d. Obligacje e. Bony Skarbowe III. Instytuc...

Zaprawy murarskie,rodzaje cegieł i ich zastosowanie.

Zaprawy murarskie,rodzaje cegieł i ich zastosowanie. Rodzaje zapraw murarskich: Na obecnym etapie rozwoju chemii budowlanej, w tym i zapraw murarskich, rozrżniamy trzy rodzaje gotowych zapraw do murowania. 1. Tradycyjne zaprawy do murowania (na grube spoiny od 6 do 15 mm) przeznaczone do wznoszenia ścian wa...

Charakterystyka akcji

Charakterystyka akcji Charakterystyka akcji a. akcja - jest to papier wartościowy potwierdzający udział w majątku spłki akcyjnej b. rodzaje akcji a)imienne (powinny zawierać nazwisko akcjonariusza, prawnego właściciela papieru wartościowego i mogą być wydawane przed pe...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry