• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: "Pie&#34...

Nawigacja

"Pieśni" Jan Kochanowski



"Pieśni" Jan Kochanowski




Jan Kochanowski był największym poeta polskiego odrodzenia, stąd tez zwykło nazywać się go "ojcem poezji polskiej". Obdarzony niezwykłym słuchem językowym i talentem poetyckim, stał się sprawcą największego przełomu literackiego w historii polskiego piśmiennictwa, a jego spuścizna literacka na długie wieki stała się niewyczerpanym źrdłem inspiracji dla następcw.

Pieśni pisywał je Kochanowski przez całe życie, począwszy od łacińskich elegii miłosnych, skończywszy na "Trenach". Największy zbir pieśni wydany został (w opracowaniu poety) w drukarni Łazarzowej, tj. Januszewskiej, w roku 1586.

Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej, związany genetycznie z muzyką. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędw. Ścisły związek z muzyką był rwnież właściwy poezji średniowiecznej (trubadurzy, minnesngerzy). Już jednak w starożytności ukształtowała się pieśń jako samodzielna forma literacka (Horacy "Carmina"). Do tej tradycji nawiązywali poeci czasw nowożytnych, np. Jan Kochanowski.

Budowę pieśni charakteryzuje:

. stroficzność z powtarzającym się układem wersw w zwrotce,

. wyraźna rytmizacja,

. paralelizm leksykalny i składniowy,

. prosta organizacja syntaktyczna

Podstawowe typy pieśni to:

-- pieśni biesiadne (radosne i beztroskie, często o tanecznym charakterze),

-- pieśni pochwalne (religijne lub głoszące sławę świeckich bohaterw,

-- pieśni miłosne i -- pieśni filozoficzno-refleksyjne (tu rwnież patriotyczne).



. "Muza"

- pieśń, uznana za manifest poetycki Kochanowskiego, powstała prawdopodobnie ok. roku 1567.

Jest to pieśń autobiograficzna, a nawet autotematyczna: (poeta mwi o swoich ambicjach artystycznych oraz o dążeniu do doskonałości, obejmującym zarwno godziwe życie, jak i poezję. Wśrd postaci antycznych pojawia się Piotr Myszkowski, przyjaciel i protektor poety),

Autor prezentuje postawę, ktra jest efektem niezależnych poglądw alternatywnych wobec uznanych hierarchii i autorytetw (manifest niezależności duchowej):

-- krytycznie ocenia wartości powszechnie aprobowane (dystansowanie się wobec świata goniącego za doraźnym, wymierzalnym w złocie sukcesie);

-- deklaruje świadome wyrzeczenie się przepychu i dworskich przyjemności oraz wycofanie z rywalizacji na polu literatury,

-- obiera życie w świecie kultury (kwintesencja postawy humanistycznej):

Wybr postawy wynika z poczucia łączności duchowej ze światem poprzednikw (postacie bogw greckich, bohaterw mitologicznych, poetw starożytnych, zantropomorfizowane cechy charakteru - Zazdrość - z ktrymi podmiot liryczny wiedzie spr, do ktrych się zwraca lub na ktre powołuje dowodząc prawdziwości osądw) oraz postrzeganiu własnych dokonań literackich jako cząstki wielkiego, boskiego dzieła.

Tekst napisany wierszem ciągłym, sylabicznym jedenastozgłoskowym, ze średniwką po sidmej sylabie (układ 7+6). Dla uniknięcia monotonni poeta posługuje się przerzutnią, rozbija wers na mniejsze odcinki zdaniowe, stosując zmienną intonację, pytania retoryczne i wykrzyknikowe, a nawet mowę niezależną (przytoczona wypowiedź Zazdrości).



. Pieśń świętojańska o Sobtce

Jest to właściwie cykl 12 lirykw, sielankowo-tanecznych pieśni, osnuty wokł ludowego obrzędu związanego z nocą letniego przesilenia Słońca, podzielonych na wypowiedzi 12 panien.

Całość stanowi rodzaj udramatyzowanej opowieści, a tematycznie powiązać go można z pieśniami biesiadnymi.

Przyroda występuje tu jako samodzielny temat w pieśni Panny VI i XII. Pieśń Panny IX oparta jest na podaniu starożytnym o przemianie kobiety w słowika. Najbardziej uderza w ton ludowy pieśń Panny II, zwłaszcza w końcowej strofie.

Charakterystyczne jest powiązanie w pieśni Panny VIII apostrofy do pasanych wołkw ze wzmianką o wianku dziewiczym, ktre wskazuje na pieśń ludową popularna jeszcze w XIX w. ("Żeby mnie kto wołki znalazł, / Dałabym mu wianek zaraz.")

Wieś ukazana w tekstach to Arkadia ("Wsi spokojna, wsi wesoła" XII); autor głosi pochwałę pracy, życia zgodnego z naturą i podporządkowanego naturalnemu cyklowi przyrody. Praca na roli przeciwstawiona została innym, niemoralnym, sposobom życia: dworakowaniu, kupiectwu, wojaczce.



. Pieśń XXV - Hymn ("Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary...")

Utwr powstał we wczesnym okresie twrczości poety, przed rokiem 1559 w Paryżu (gdzie zetknął się z najświetniejszymi przedstawicielami myśli francuskiej, m.in. Ronsardem).

Pieśń ma modlitewny charakter (bezpośrednie zwroty do adresata, obejmujące niczym klamrą pięć środkowych strof wyliczających przykłady potęgi i dobroci Boga).

Bg ukazany jest tu jako Wszechobecny, niezależnie od czasu (następstwa dnia i nocy, -- granice mrz i lądw, -- zmienność pr roku, -- wegetacja roślin, -- życie zwierząt i ludzi) Twrca doskonałego świata (opis genezyjski przeniesiony w czas obecny - "stawanie się" świata rozgrywa się przed oczyma poety budząc jego zachwyt), Życzliwy i Łaskawy: (porządek, -- ład, -- harmonia świata jako efekt miłości Najwyższego).

Dzięki temu człowiek może czuć się bezpieczny i szczęśliwy (ma namacalne dowody opieki Wszechmocnego) oraz winien być wdzięczny, pełen pokory, oddania i przywiązania (podporządkowanie wynika z przekonania wyprowadzonego drogą logicznej analizy - humanizm)

Pieśń charakteryzuje klasyczna forma:

-- wiersz sylabiczny (7+6), czterowersowa budowa strofy, przejrzysty układ rymw (aa bb),

-- budowa wersw zgodna z rozkładem zdań lub jego części (wiersz meliczny),

-- dla uniknięcia monotonii - przerzutnie, zdania pytające oraz urozmaicające wers zdania wtrącone



. Pieśń V - "Pieśń o spustoszeniu Podola" ("Wieczna sromota i nienagrodzona...")

Napisana została ok. r. 1575 r., opowiada o skutkach najazdu tatarskiego, kiedy to spustoszenie ziem polskich osiągnęło niespotykane wcześniej rozmiary (według kroniki Bielskiego Tatarzy zagarnęli wwczas ponad 50 tysięcy jeńcw).

To jeden z najbardziej poruszających utworw patriotycznych. Kochanowski dał w niej wyraz miłości do kraju, a jednocześnie zaniepokojenia sytuacją.

Podmiot mwiący wypowiada się w imieniu zbiorowości (szlachty, obywateli), czuje się jej częścią, choć krytykuje. Tylko w poincie dystansuje się wobec swojej grupy:

-- trzy pierwsze zwrotki to relacja w 3 osobie l. poj.,-- w następnych strofach pojawiają się formy w l. mn. ("zbojce nas wojują"; "wsiadamy"; "dajmy") - podmiot zbiorowy,-- w ostatniej zwrotce pojawia się 1 os. l. poj. ("cieszy mnie rym") - funkcje podmiotu mwiącego przejmuje "ja" liryczne.

Adresat liryczny jest wyraźnie wskazany - liryka apelu:

-- kilkakrotnie występuje wołacz ("Polaku", "Lachu") - bezpośredni zwrot do adresata, -- formy 1 os. l. mn. ("dajmy", "gotujmy") mają znaczenie trybu rozkazującego - podmiot mwi do "my" lirycznego, -- formy 2 os. l. poj. trybu rozkazującego ("zetrzyj", "czuj", "ustępuj") - podmiot mwi do "ty" lirycznego.

Kompozycja utworu - wiersz zbudowany jest zgodnie z zasadami retoryki antycznej jak mowa (przemwienie):

-- tezę stanowią słowa: "wieczna sromota i nienagrodzona szkoda",

-- strofy 2-4 dostarczają argumentw do sformułowania wezwania patriotycznego; są opisem sytuacji,

-- strofy 5-10, w ktrych następuje zmiana form gramatycznych czasownika (3 os. l.mn. trybu rozkazującego) i rzeczownika (wołacz), skierowane są przeciw obojętnej na dobro publiczne szlachcie. Patos przeplata się tu z ironią i szyderstwem. Podmiot przemawia tu do narodu i w jego imieniu.

-- strofa ostatnia jest pointą-morałem. Dopiero tutaj podmiot pozwala sobie na dystans wobec narodu i mwi wyłącznie we własnym imieniu. Taka budowa wzmacnia siłę perswazji.

-- Środki artystyczne zostały tak dobrane, by oddziałowywać na emocje. Poeta pragnąc ukazać ogrom zniszczeń, bezbronność ludzi i bezwzględność najeźdźcy używa wyrażeń nacechowanych emocjonalnie. Część zwrotw pochodzi z języka myśliwych - Kochanowski pamięta, że przemawia do szlachty wartościujące i wyrażające emocje podmiotu epitety i metafory:

-- obraz zniszczeń ("ziemia spustoszona"; "łup żałosny"; "odbieżało stado"; "pasterz owiec"; "piękne łanie"; "ostrożne psy")

-- obraz najeźdźcy ("pohaniec sprosny"; "Torczyn niewierny"; "psy bisurmańskie"; "drapią wilcy"; "jedzą nas")

Środki składniowe i wersyfikacyjne służą dobitnemu wyrażeniu gorzkich prawd tak, aby dotrzeć nimi nie tylko do umysłw, ale przede wszystkim do serc. Podkreślają oburzenie, żal i wstyd:

- wykrzykniki ("cny Lachu"; "dajmy; a naprzod dajmy"), --nacechowane ironią pytania retoryczne ("Wsiadamy? Czy nas płmiski trzymają?"), -- powtrzenia ("Zbjce (niestety) zbjce"; "a nas nierządne, ach, nierządne jedzą"), -- przerzutnie (1, 5 i 7 strofa) łamiące normalny tok wypowiedzi, wprowadzają niepokj



. Pieśń IX ("Chcemy sobie być radzi?")

Parafraza ody Horacego, zwanej "Pieśnią o Fortunie", utworu refleksyjno-filozoficznego. Każda zwrotka jest rozwinięciem innej sentencji np. "Kto tak mądry, że zgadnie,/ Co mu jutro przypadnie?"; "Przno ma mieć na pieczy / Śmiertelny wieczne rzeczy") dotyczącej ludzkiego losu, o ktrym decyduje Bg, fortuna i czas. Człowiek zgodnie z zasadami stoicyzmu winien poddać się wyrokom tych trzech instancji, bowiem tylko taka postawa zapewnia mu bezpieczeństwo.



. Pieśń XII - "Pieśń o cnocie"

Zbudowana jak oracja (wersy 1-2 to teza, wersy 3-8: wyjaśnienie tezy, strofa trzecia: twierdzenie przeciwstawne; strofa czwarta: definicja; strofa ostatnia: morał). Autor podnosi wartość cnoty, za najważniejszy sposb jej ujawnienia uważając służbę ojczyźnie: "A jesli komu droga otwarta do nieba, / Tym, co służą ojczyźnie...".



. Pieśń XIX - Pieśń o dobrej sławie"

Człowiek, jako istota wyrżniona przez Stwrcę, ma obowiązek służyć dobru ogłu. Winien więc: -- "Szczepić dobre obyczaje", -- przestrzegać praw, -- walczyć z pogaństwem. Zadanie to można spełniać według własnych możliwości: "Służmy poczciwej sławie, - wzywa poeta - a jako kto może,/ Niech ku pożytku dobra splnego pomoże".








Przykadowe prace

Węglowodory nasycone - alkany

Węglowodory nasycone - alkany Otrzymywanie i właściwości alkanw. Alkany to najprostsze pod względem budowy węglowodory nasycone. Alkan jest to nazwa zgodna z nazewnictwem systematycznym. Związki te są zbudowane wyłącznie z węgla i wodoru, a atomy węgla w ich c...

Streszczenie - I wojna światowa

Streszczenie - I wojna światowa Potęgi gospodarcze i polityczne świata: Francja, Japonia, Rosja, Wlk. Brytania, Niemcy, Usa. Przyczyny wybuch I wojny: -Pretensje Włoch i Niemiec o nie sprawiedliwy ich zdaniem podział kolonialny świata, -Wyścig zbrojeń potęg Europejskich, -Powstanie ...

Jak dbać o Język Polski

Jak dbać o Język Polski Szanowni Koledzy i Koleżanki! Witam Was na spotkaniu poświęconym dbałości Polakw o język ojczysty. Zebraliśmy się tu, aby zastanowić się, w jaki sposb możemy zapobiec niepoprawnemu stosowaniu języka polskiego przez jego użytko...

Zawieranie znajomości

Zawieranie znajomości ZAWIERANIE ZNAJOMOŚCI Dzień dobry! Guten Tag! Czy przeszkodzi panu/ pani, jeśli tu usiądę? Macht es Ihnen etwas aus, wenn ich mich hier setze? Pozwoli pani, że się przedstawię? Gestatten Się, dass ich mich vorstelle? Jakiej jest pani narodowoś...

Wykaż, że literatura średniowiecza ma dydaktyczny charakter.

Wykaż, że literatura średniowiecza ma dydaktyczny charakter. ZADANIE Wykaż, że literatura średniowiecza ma dydaktyczny charakter. PLAN: I Wstęp: Czas średniowiecza. II Teza: Literatura średniowiecza ma dydaktyczny charakter. III Argumenty: 1) Filozofia św....

Jaka jest moc oddziaływanie literatury na wspłczesnego człowieka?

Jaka jest moc oddziaływanie literatury na wspłczesnego człowieka? Literatura XXI wieku ma ogromny wpływ na człowieka.. Mamy tutaj rwnież gusta i guściki, dlatego w literaturze jest wiele gatunkw. Zaczynając od dramatw poprzez fantazję i kończąc na książ...

Układ nerwowy w tym mzg - ściaga

Układ nerwowy w tym mzg - ściaga UKŁAD nerwowy odbiera wszystkie sygnały od poszczeglnych narządw i przeszyła do innych, reguluje i łączy czynniści posz- czeglnych układw i narządw ktre harmonijnie ze sobą ws- płpracując, tworzą organizm...

Protokoly sieciowe TCP / IP

Protokoly sieciowe TCP / IP Protokł (ang. protocol) - Zbir sygnałw używanych przez grupę komputerw podczas wymiany danych (wysyłania, odbierania i kontroli poprawności informacji). Komputer może używać kilku protokołw. Np. jednego do komunikacji z jednym systemem, a drug...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry