• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuły: "Pie&#34...

Nawigacja

"Pieśni" Jan Kochanowski



"Pieśni" Jan Kochanowski




Jan Kochanowski był największym poeta polskiego odrodzenia, stąd tez zwykło nazywać się go "ojcem poezji polskiej". Obdarzony niezwykłym słuchem językowym i talentem poetyckim, stał się sprawcą największego przełomu literackiego w historii polskiego piśmiennictwa, a jego spuścizna literacka na długie wieki stała się niewyczerpanym źrdłem inspiracji dla następcw.

Pieśni pisywał je Kochanowski przez całe życie, począwszy od łacińskich elegii miłosnych, skończywszy na "Trenach". Największy zbir pieśni wydany został (w opracowaniu poety) w drukarni Łazarzowej, tj. Januszewskiej, w roku 1586.

Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej, związany genetycznie z muzyką. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędw. Ścisły związek z muzyką był rwnież właściwy poezji średniowiecznej (trubadurzy, minnesngerzy). Już jednak w starożytności ukształtowała się pieśń jako samodzielna forma literacka (Horacy "Carmina"). Do tej tradycji nawiązywali poeci czasw nowożytnych, np. Jan Kochanowski.

Budowę pieśni charakteryzuje:

. stroficzność z powtarzającym się układem wersw w zwrotce,

. wyraźna rytmizacja,

. paralelizm leksykalny i składniowy,

. prosta organizacja syntaktyczna

Podstawowe typy pieśni to:

-- pieśni biesiadne (radosne i beztroskie, często o tanecznym charakterze),

-- pieśni pochwalne (religijne lub głoszące sławę świeckich bohaterw,

-- pieśni miłosne i -- pieśni filozoficzno-refleksyjne (tu rwnież patriotyczne).



. "Muza"

- pieśń, uznana za manifest poetycki Kochanowskiego, powstała prawdopodobnie ok. roku 1567.

Jest to pieśń autobiograficzna, a nawet autotematyczna: (poeta mwi o swoich ambicjach artystycznych oraz o dążeniu do doskonałości, obejmującym zarwno godziwe życie, jak i poezję. Wśrd postaci antycznych pojawia się Piotr Myszkowski, przyjaciel i protektor poety),

Autor prezentuje postawę, ktra jest efektem niezależnych poglądw alternatywnych wobec uznanych hierarchii i autorytetw (manifest niezależności duchowej):

-- krytycznie ocenia wartości powszechnie aprobowane (dystansowanie się wobec świata goniącego za doraźnym, wymierzalnym w złocie sukcesie);

-- deklaruje świadome wyrzeczenie się przepychu i dworskich przyjemności oraz wycofanie z rywalizacji na polu literatury,

-- obiera życie w świecie kultury (kwintesencja postawy humanistycznej):

Wybr postawy wynika z poczucia łączności duchowej ze światem poprzednikw (postacie bogw greckich, bohaterw mitologicznych, poetw starożytnych, zantropomorfizowane cechy charakteru - Zazdrość - z ktrymi podmiot liryczny wiedzie spr, do ktrych się zwraca lub na ktre powołuje dowodząc prawdziwości osądw) oraz postrzeganiu własnych dokonań literackich jako cząstki wielkiego, boskiego dzieła.

Tekst napisany wierszem ciągłym, sylabicznym jedenastozgłoskowym, ze średniwką po sidmej sylabie (układ 7+6). Dla uniknięcia monotonni poeta posługuje się przerzutnią, rozbija wers na mniejsze odcinki zdaniowe, stosując zmienną intonację, pytania retoryczne i wykrzyknikowe, a nawet mowę niezależną (przytoczona wypowiedź Zazdrości).



. Pieśń świętojańska o Sobtce

Jest to właściwie cykl 12 lirykw, sielankowo-tanecznych pieśni, osnuty wokł ludowego obrzędu związanego z nocą letniego przesilenia Słońca, podzielonych na wypowiedzi 12 panien.

Całość stanowi rodzaj udramatyzowanej opowieści, a tematycznie powiązać go można z pieśniami biesiadnymi.

Przyroda występuje tu jako samodzielny temat w pieśni Panny VI i XII. Pieśń Panny IX oparta jest na podaniu starożytnym o przemianie kobiety w słowika. Najbardziej uderza w ton ludowy pieśń Panny II, zwłaszcza w końcowej strofie.

Charakterystyczne jest powiązanie w pieśni Panny VIII apostrofy do pasanych wołkw ze wzmianką o wianku dziewiczym, ktre wskazuje na pieśń ludową popularna jeszcze w XIX w. ("Żeby mnie kto wołki znalazł, / Dałabym mu wianek zaraz.")

Wieś ukazana w tekstach to Arkadia ("Wsi spokojna, wsi wesoła" XII); autor głosi pochwałę pracy, życia zgodnego z naturą i podporządkowanego naturalnemu cyklowi przyrody. Praca na roli przeciwstawiona została innym, niemoralnym, sposobom życia: dworakowaniu, kupiectwu, wojaczce.



. Pieśń XXV - Hymn ("Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary...")

Utwr powstał we wczesnym okresie twrczości poety, przed rokiem 1559 w Paryżu (gdzie zetknął się z najświetniejszymi przedstawicielami myśli francuskiej, m.in. Ronsardem).

Pieśń ma modlitewny charakter (bezpośrednie zwroty do adresata, obejmujące niczym klamrą pięć środkowych strof wyliczających przykłady potęgi i dobroci Boga).

Bg ukazany jest tu jako Wszechobecny, niezależnie od czasu (następstwa dnia i nocy, -- granice mrz i lądw, -- zmienność pr roku, -- wegetacja roślin, -- życie zwierząt i ludzi) Twrca doskonałego świata (opis genezyjski przeniesiony w czas obecny - "stawanie się" świata rozgrywa się przed oczyma poety budząc jego zachwyt), Życzliwy i Łaskawy: (porządek, -- ład, -- harmonia świata jako efekt miłości Najwyższego).

Dzięki temu człowiek może czuć się bezpieczny i szczęśliwy (ma namacalne dowody opieki Wszechmocnego) oraz winien być wdzięczny, pełen pokory, oddania i przywiązania (podporządkowanie wynika z przekonania wyprowadzonego drogą logicznej analizy - humanizm)

Pieśń charakteryzuje klasyczna forma:

-- wiersz sylabiczny (7+6), czterowersowa budowa strofy, przejrzysty układ rymw (aa bb),

-- budowa wersw zgodna z rozkładem zdań lub jego części (wiersz meliczny),

-- dla uniknięcia monotonii - przerzutnie, zdania pytające oraz urozmaicające wers zdania wtrącone



. Pieśń V - "Pieśń o spustoszeniu Podola" ("Wieczna sromota i nienagrodzona...")

Napisana została ok. r. 1575 r., opowiada o skutkach najazdu tatarskiego, kiedy to spustoszenie ziem polskich osiągnęło niespotykane wcześniej rozmiary (według kroniki Bielskiego Tatarzy zagarnęli wwczas ponad 50 tysięcy jeńcw).

To jeden z najbardziej poruszających utworw patriotycznych. Kochanowski dał w niej wyraz miłości do kraju, a jednocześnie zaniepokojenia sytuacją.

Podmiot mwiący wypowiada się w imieniu zbiorowości (szlachty, obywateli), czuje się jej częścią, choć krytykuje. Tylko w poincie dystansuje się wobec swojej grupy:

-- trzy pierwsze zwrotki to relacja w 3 osobie l. poj.,-- w następnych strofach pojawiają się formy w l. mn. ("zbojce nas wojują"; "wsiadamy"; "dajmy") - podmiot zbiorowy,-- w ostatniej zwrotce pojawia się 1 os. l. poj. ("cieszy mnie rym") - funkcje podmiotu mwiącego przejmuje "ja" liryczne.

Adresat liryczny jest wyraźnie wskazany - liryka apelu:

-- kilkakrotnie występuje wołacz ("Polaku", "Lachu") - bezpośredni zwrot do adresata, -- formy 1 os. l. mn. ("dajmy", "gotujmy") mają znaczenie trybu rozkazującego - podmiot mwi do "my" lirycznego, -- formy 2 os. l. poj. trybu rozkazującego ("zetrzyj", "czuj", "ustępuj") - podmiot mwi do "ty" lirycznego.

Kompozycja utworu - wiersz zbudowany jest zgodnie z zasadami retoryki antycznej jak mowa (przemwienie):

-- tezę stanowią słowa: "wieczna sromota i nienagrodzona szkoda",

-- strofy 2-4 dostarczają argumentw do sformułowania wezwania patriotycznego; są opisem sytuacji,

-- strofy 5-10, w ktrych następuje zmiana form gramatycznych czasownika (3 os. l.mn. trybu rozkazującego) i rzeczownika (wołacz), skierowane są przeciw obojętnej na dobro publiczne szlachcie. Patos przeplata się tu z ironią i szyderstwem. Podmiot przemawia tu do narodu i w jego imieniu.

-- strofa ostatnia jest pointą-morałem. Dopiero tutaj podmiot pozwala sobie na dystans wobec narodu i mwi wyłącznie we własnym imieniu. Taka budowa wzmacnia siłę perswazji.

-- Środki artystyczne zostały tak dobrane, by oddziałowywać na emocje. Poeta pragnąc ukazać ogrom zniszczeń, bezbronność ludzi i bezwzględność najeźdźcy używa wyrażeń nacechowanych emocjonalnie. Część zwrotw pochodzi z języka myśliwych - Kochanowski pamięta, że przemawia do szlachty wartościujące i wyrażające emocje podmiotu epitety i metafory:

-- obraz zniszczeń ("ziemia spustoszona"; "łup żałosny"; "odbieżało stado"; "pasterz owiec"; "piękne łanie"; "ostrożne psy")

-- obraz najeźdźcy ("pohaniec sprosny"; "Torczyn niewierny"; "psy bisurmańskie"; "drapią wilcy"; "jedzą nas")

Środki składniowe i wersyfikacyjne służą dobitnemu wyrażeniu gorzkich prawd tak, aby dotrzeć nimi nie tylko do umysłw, ale przede wszystkim do serc. Podkreślają oburzenie, żal i wstyd:

- wykrzykniki ("cny Lachu"; "dajmy; a naprzod dajmy"), --nacechowane ironią pytania retoryczne ("Wsiadamy? Czy nas płmiski trzymają?"), -- powtrzenia ("Zbjce (niestety) zbjce"; "a nas nierządne, ach, nierządne jedzą"), -- przerzutnie (1, 5 i 7 strofa) łamiące normalny tok wypowiedzi, wprowadzają niepokj



. Pieśń IX ("Chcemy sobie być radzi?")

Parafraza ody Horacego, zwanej "Pieśnią o Fortunie", utworu refleksyjno-filozoficznego. Każda zwrotka jest rozwinięciem innej sentencji np. "Kto tak mądry, że zgadnie,/ Co mu jutro przypadnie?"; "Przno ma mieć na pieczy / Śmiertelny wieczne rzeczy") dotyczącej ludzkiego losu, o ktrym decyduje Bg, fortuna i czas. Człowiek zgodnie z zasadami stoicyzmu winien poddać się wyrokom tych trzech instancji, bowiem tylko taka postawa zapewnia mu bezpieczeństwo.



. Pieśń XII - "Pieśń o cnocie"

Zbudowana jak oracja (wersy 1-2 to teza, wersy 3-8: wyjaśnienie tezy, strofa trzecia: twierdzenie przeciwstawne; strofa czwarta: definicja; strofa ostatnia: morał). Autor podnosi wartość cnoty, za najważniejszy sposb jej ujawnienia uważając służbę ojczyźnie: "A jesli komu droga otwarta do nieba, / Tym, co służą ojczyźnie...".



. Pieśń XIX - Pieśń o dobrej sławie"

Człowiek, jako istota wyrżniona przez Stwrcę, ma obowiązek służyć dobru ogłu. Winien więc: -- "Szczepić dobre obyczaje", -- przestrzegać praw, -- walczyć z pogaństwem. Zadanie to można spełniać według własnych możliwości: "Służmy poczciwej sławie, - wzywa poeta - a jako kto może,/ Niech ku pożytku dobra splnego pomoże".








Przykadowe prace

Części zdania

Części zdania Dopełnienie - część zdania, określa czasownik (czasem przymiotnik lub przysłwek), odpowiada na pytania przypadkw zależnych (wszystkich oprcz mianownika) Przydawka - jest określeniem rzeczownika, odpowiada na pytania: jaki? ktry? ile? czyj? czego? z ...

Choroby układu hormonalnego (układu wydzielania wewnętrznego).

Choroby układu hormonalnego (układu wydzielania wewnętrznego). Oglna charakterystyka chorb układu hormonalnego. Układ wewnątrzwydzielniczy jest, obok układu nerwowego, jednym z głwnych układw kontrolujących funkcje organizmu. Powiązany jest głownie z rż...

Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko - trzy kierunki w literaturze Oświecenia. Scharakteryzuj dokładniej jeden z nich.

Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko - trzy kierunki w literaturze Oświecenia. Scharakteryzuj dokładniej jeden z nich. Klasycyzm : Głwny prąd artystyczny Oświecenia. Wyznacza poezji cele utylitarne, stawia przed nią zadania dydaktyczno-moralizatorskie, ktre wyrastają z przekonani...

Biografia - Jzef Wybicki

Biografia - Jzef Wybicki Jzef Wybicki ( 1747-1822) Już choćby z tego powodu, że jest autorem naszego hymnu narodowego, wszyscy Polacy powinni znać jego nazwisko. Ale przecież musiał się bardziej zasłużyć, skoro poświęcono mu aż dwa muzea: jedno w Będomini...

Biologia

Biologia BIOLOGIA - zespł nauk przyrodniczych zajmujący się wyjaśnianiem zjawisk, procesw i form życia. Termin biologia wprowadzili do nauki niemal jednocześnie J.B. Lamarck i G.R. Treviranus na początku XIX w. Badania nad zwierzętami są domeną zoologii, nad roślinami bota...

Uzależnienia od lekw, alkoholu i narkotykw

Uzależnienia od lekw, alkoholu i narkotykw Uzależnienie- naukowo, jest to zespł uzależnienia od środkw psychoaktywnych, choroba Wielopłaszczyznowa, chroniczna, nieulecza i śmiertelna. W rzeczywistości w uzależnienia popadają ludzie, ktrzy nie umieją Przeł...

"Piesn o spustoszeniu Podola" jako przyklad literatury apelatywnej.

"Piesn o spustoszeniu Podola" jako przyklad literatury apelatywnej. "Piesn o spustoszeniu Podola" - poeta przedstawia tragiczne skutki najazdu Tatarow na Podole w 1575 roku. Ziemia podolska zostala spustoszna, a najezdzcy dzielili nad Dniestrem lupy. Wiele bezbronnych dzieci i kobiet dostalo sie do niewoli, gdzie spotyka je okru...

Jakie mamy korzyści z grzybw?

Jakie mamy korzyści z grzybw? Grzyby stanowią jedną z najliczniejszych grup żywych organizmw. Liczba gatunkw grzybw występujących na całym świecie nie jest dokładnie znana. Jeszcze do niedawna oceniano ją na 80-100 tys. Obecnie uważa się, że jest ich tyle, ile ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry