• bullet
  • Rejestracja
  • bullet
Artykuy: Renesanss...

Nawigacja

Renesans - skrypt



Renesans - skrypt




Renesans

Renesans - fr. renaissance (odrodzenie).

Epoka olbrzymich zmian, zburzenia starego światopoglądu. Wzoruje się na antyku. Dominuje przekonanie, że do kontaktu z Bogiem nie potrzeba Kościoła. Najważniejszy staje się człowiek (homo sum, humani nihil alienum a me esse puto - człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce, Terencjusz). W Europie trwał od XIV do XVI w., w Polsce od XV do XVI w.

odkrycia geograficzne

1445 - Portugalczycy odkrywają Zielony Przylądek

1492 - K. Kolumb wypływa na trzech statkach i odkrywa kilka wysp Bahama oraz Amerykę

1497 - 1498 - Vasco da Gama na 4 okrętach dopływa do Indii

1507 - Amerigo Vespucci - wyprawa do Ameryki w celu zbadania jej i opisania

1519 - 1522 - Ferdynand Magellan - pierwsza podrż dookoła świata

Akademia Krakowska

Założona przez Kazimierza Wielkiego w 1364. Pierwszy polski uniwersytet.

Mikołaj Kopernik

Żył w latach 1473 - 1543. W 1544 r. wydano jego dzieło O obrotach ciał (sfer) niebieskich. Wprowadził system heliocentryczny. W tamtych czasach to dzieło było zakazane.

Johann Gutenberg w 1455 r. wynalazł druk (książki tanieją i stają się powszechnie dostępne).

reformacja

1517 - Marcin Luter zapoczątkował reformację, wywieszając na drzwiach kościoła w Wittenberdze 95 tez przeciwko odpustom. Głosił, że do zbawienia dochodzi się wiarą, uznawał indywidualną interpretację Pisma Św., twierdził, że w poprzednich tłumaczeniach są błędy, chciał przetłumaczenia tekstw religijnych na języki narodowe, podważał rolę kościoła.

Jan Kalwin - dodatkowo doktryna predystanacjii (niebo lub piekło są przeznaczone z gry, tylko łaska Boga może zbawić)

Henryk VIII - anglikanizm (rozwody, większy luz, kościł narodowy)

kontrreformacja - ruch kościoła katolickiego dążący do zlikwidowania reformacji

humanizm

ruch umysłowy, zmierzający - przez studia nad językami i literaturą antyczną - do rekonstrukcji przesłania starożytnej kultury, potem stał się światopoglądem stawiającym w centrum człowieka, jego potrzeby duchowe i materialne

antropocentryzm

pogląd, według ktrego człowiek jest centrum i celem wszechświata

MICHAEL DE MONTAIGNE

Żył w latach 1533 - 1592. Pisarz francuski, moralista. Twierdzi, że nie można zdobyć całej wiedzy, można najwyżej prbować do niej dotrzeć, jest pźnorenesansowym sceptykiem. Tworzył eseje.

W Prbach twierdzi, że człowiek jest pyszny, uważa się za pana świata, często porwnuje się do Boga, chociaż w rzeczywistości jest słaby, nieuzbrojony, nieubrany w przeciwieństwie do innych stworzeń.

esej - swobodny, bez naukowych rygorw szkic na dowolny temat, opracowany z dbałością o piękną, artystyczną formę i wyraźnie eksponujący osobę autora

ERAZM Z ROTERDAMU

Żył w latach 1467 - 1536. Humanista, pisarz, znał wiele językw, wydawca krytycznego przekładu Nowego Testamentu, przeciwnik Lutra (sprzeciwiał się burzeniu stałych poglądw).

FRANCESSO PETRARKA

Żył w latach 1304 - 1374. Humanista, kapłan, pisał poezję miłosną, doprowadził formę sonet na szczyty, twrca pieśni (tomik Zbir pieśni).

SZTUKA

LEONARDO DA VINCI (1452 - 1519) - zajmował się wieloma rzeczami, samouk, konstruktor, matematyk, malarz, geolog, botanik, lekarz, dużo podrżował. Czuł się zobowiązany do zrobienia czegoś genialnego dla potwierdzenia swojego geniuszu; Mona Lisa

MICHAŁ ANIOŁ - przede wszystkim rzeźbiarz, malował też freski, na pewno namalował jedno płtno. Czuł się zobowiązany do zrobienia czegoś genialnego dla świata; Dawid

RAFAEL - mistrz spokojnej, doskonale zharmonizowanej kompozycji, ambitny, niezachwiana wiara w człowieka; Szkoła ateńska

Byli uznawani za geniuszy, ludzi ważnych (także przez papieża), ludzie możni traktowali ich za rwnych sobie. W renesansie wszystkie czynności związane z wysiłkiem fizycznym były uznawane za rzemiosło. sztuką była np. retoryka. Malarze pracowali na zamwienie. Tematyką twrczości ludzi renesansu były motywy antyczne, człowiek i jego piękno, natura i motywy sakralne.

Leonardo da Vinci i Michał Anioł przeciwstawiali się humanizmowi i renesansowi

ZŁOTY WIEK POLSKI

okres przebudowy państwa, w ktrym na pierwszy plam zaczęła wysuwać się obdarzona licznymi przywilejami szlachta

Polska bogaci się i żyje w pokoju, co sprzyja rozwojowi kulturalnemu

Zygmunt Stary żeni się z Boną i otwiera Polskę dla Włoch

Polska oazą dla prześladowanych, swoboda i tolerancja

pisarze - Filip Buonaccorsi-Kallimach, Konrad Cetlis

poeci - Klemens Janicki, Andrzej Krzycki

PUBLICYSTYKA

Informuje, komentuje (funkcja impresywna i ekspresywna). Nazwa zbiorcza ogłu form i gatunkw piśmienniczych oraz kolokwialnych, ktrych przedmiotem jest opis zjawisk życia społ. i umysłowego oraz ich objaśnianie i interpretacja, obliczona na określone ukształtowanie opinii publicznej. W odrżnieniu od informacji dziennikarskiej nie tylko rejestruje, ale także kształtuje z określonego punktu widzenia. Z literatury przejęła natomiast środki wyrazu rezygnując z fikcji lit. Pisze o aktualnych wydarzeniach. Gatunki: reportaż, sprawozdanie, recenzja, notatka prasowa, felieton.

Formy renesansu:

retoryka (mowa - dłuższa wypowiedź okolicznościowa, skierowana do licznego zgromadzenia)

kazanie (przemwienie skierowane do większej ilości osb, pouczające)

traktat (uporządkowane wywody przedstawiające dany problem z punktu widzenia autora)

dysertacja (praca wpływająca na zmianę stopnia naukowego)

Na rozwinięcie publicystyki wpłynęło: upowszechnienie druku, książek, umiejętności pisania i czytania, pragnienie poznania człowieka i ukształtowania jego poglądw.

A. F. Modrzewski O naprawie Rzeczypospolitej

traktat składający się z pięciu ksiąg (1. O obyczajach, 2. O prawach, 3. O wojnie, 4. O Kościele, 5. O szkole)

Większość obyczajw staje się prawami. Przez to, że obyczaje są początkiem praw, może się zdarzyć, że prawem zostanie zły obyczaj. Trzeba zlikwidować złe obyczaje, ktrych źrdłem są stany wyższe. Mądrość jest drogą do uczciwości. Prawo powszechne i kościelne jest niesprawiedliwe. Nierwność prawna powoduje nierwność społeczną. AFM neguje wyższe kary dla niższych warstw. Sarmatyzm - skłonność szlachty polskiej do awanturnictwa, pijaństwa itp., także szczeglna gościnność, agresja wobec wroga, ma zabarwienie wyraźnie negatywne, choć na początku była to cecha pozytywna.

P. Skarga O miłości ku ojczyźnie

Ojczyznę kochać należy, gdyż ojczyzna jest matką, źrdłem wszelkich dobrodziejstw, dzięki niej jesteśmy katolikami, ona dała nam krla, wolność, pokj, sławę.

-J. Kochanowski Pieśń V

Jest literacką mową retoryczną. Nawołuje Polakw do walki z Tatarami. Mwi o złej sytuacji Polski, braku krla, nawołuje do wspomagania armii i apeluje do szlachty o to, by przekładali ojczyznę nad prywatne bogactwo.

liryka tyrtejska, w formie apelu

MIKOŁAJ REJ Z NAGŁOWIC (1505-1569)

Urodził się w Żurawnie (Nagłowice to miejscowość z ktrej wywodził się rd Reja). Do szkoły chodził krtko - szkłka parafialna, gimnazjum we Lwowie, jeden rok AK, był samoukiem, brakowało mu wiedzy akademickiej. Pełnił rżne funkcje, m.in. na dworze Andrzeja Tęczyńskiego, gdzie zetknął się z egzekucją praw i dbr (odbieraniem magnatom nieprawnie przyznanych ziem krlewskich, tzw. krlewszczyzn, koniecznością niełączenia w jednym ręku kilku dygnitarstw, zacieśnienia stosunkw z Litwą i wprowadzenia kościoła narodowego), reformacją (był jej żarliwym i walczącym pirem zwolennikiem). Na początku wyznawał luteranizm, potem kalwinizm, żył spokojnie, ożenił się, żona miała znaczny majątek na ziemi chełmskiej, był posłem na sejm z ramienia reformacji lub egzekucji, ojciec literatury polskiej, pisał figliki, prozę, utwory z pogranicza dramatu (dialogi), autor prozatorskiej parafrazy psalmw Dawida, nie był humanistą

Krtka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wjtem a Plebanem - zarzuty: lenistwo, bogactwo, pijaństwo i łakomstwo księży, sprzedawanie odpustw, złe nauczanie, niezdecydowanie sejmu, czerpanie korzyści z urzędw, nękanie chłopw, pijaństwo, bijatyki, zbytki możnowładcw.

wydana w 1543 - tak jak O obrotach ciał niebieskich Kopernika i Łaski, czy o karze za mężobjstwo Modrzewskiego; w tym roku zmarł Klemens Janicki

dialog - forma wypowiedzi literackiej w postaci rozmowy dwu lub więcej osb

egzekucja praw i dbr - ruch mający na celu unowocześnienie, naprawienie Rzeczypospolitej; zmuszał magnatw do zwrotu ziem należących do krla, propagował umocnienie unii z Litwą

Żywot człowieka poczciwego - życie cnotliwe to życie wg tego co dobre, cnota = zaleta, najwyższą cnotą jest sprawiedliwość,

topos Arkadii - motyw szczęśliwego życia bez zmartwień i trosk w zgodzie z naturą

ten utwr ma charakter parantetyczny (wskazuje czytelnikowi pewną drogę, zachowania, dydaktyzuje)

figliki - krtkie utwory liryczne, rymowane, wierszowane, z pointą, opisują zabawne wydarzenia z życia dworu

FRANCISZEK RABELAIS Gargantua i Pantagruel

hiperbola - wyolbrzymienie świata lub zjawiska, ma na celu zadziwienie i zaskoczenie

tak jak Rej:

prosty język, choć jest człowiekiem wykształconym

humorystyka, dowcip słowny

porwnania

kieruje swoje wypowiedzi do ludzi prostych

rżni się od Reja:

Rej - moralizatorstwo, realizm

Rabelais - rozrywka, fantastyka

ŁUKASZ GRNICKI

Żył w latach 1527-1603. Urodzony prozaik, poeta, tłumacz, publicysta; pisał językiem pięknym, przesadzonym; dorastał w Krakowie, 1545 - pisarz kancelaryjny, 1550 - wyjeżdża do Włoch na studia, potem dworzanin, kanclerz, ma niskie święcenia kapłańskie, 1561 - został nobilitowany

Dworzanin polski - rozmowa pomiędzy szlachcicami, bronił mowy ojczystej, utwr przeznaczony dla elity

JAN KOCHANOWSKI

Żył w latach 1530-1584. Pieśniarz z Czarnolasu, największy poeta przed Mickiewiczem, ojciec poezji polskiej urodził się w Sycynie k. Radomia, zmarł nagle w Lublinie, pochowany w Zwoleniu, ojciec sędzia, średnia szlachta, miał guwernera

I okres: studia i podrże (1544-1559)

AK (1544-1545), Un. w Krlewcu (reformacja), Un. w Padwie (humanizm), Francja (w Paryżu poznaje Piotra Ronsarda i Plejadę - pisanie w języku narodowym)

twrczość: wiersze łacińskie, hymn Czego chcesz od nas, Panie..., fraszki, pieśni, elegie, ody, epigramaty, Pieśń o potopie

II okres: dworski (1559-1570)

dwr Jana Firleja (reformacja, popiera ja, lecz zostaje przy katolicyzmie), Filipa Padnieskiego i Piotra Myszkowskiego (włącza się do polityki), sekretarz kancelarii Zygmunta Augusta (1564-1569)

twrczość: Satyr i Zgoda (1564), fraszki, pieśni, poezja okolicznościowa i polityczna, poematy (Szachy), wiersze łacińskie (Do Ojca Świętego), epika

III okres: czarnoleski (1571-1584)

1575 żeni się z Dorotą Podlodowską, 1579 umiera Urszula, niedługo potem Hanna

twrczość: wiersze, pieśni (Pieśń świętojańska o sobtce), fraszki, parafraza Psałterza Dawidowego (1578), tragedia Odprawa posłw greckich (1578), Treny (1580)

fraszka - krtki utwr liryczny, rymowany, wierszowany, tematyka żartobliwa, ma pointę, rozrżniamy fraszki narracyjne (opisujące jakieś wydarzenie) i bajkowe (dowcip słowny)

topos exegi monumentum (Horacy) - nieśmiertelność sztuki i poety

wiersz stychiczny - wiersz nie podzielony na zwrotki

wiersz sylabiczny - stała liczba sylab w wersach, w wersach ponad 8 sylab występuje średniwka, stały akcent paroksytoniczny w klauzuli i (niekoniecznie) przed średniwką

klauzula - zakończenie wersw

akcent paroksytoniczny - akcent na przedostatnią sylabę

paralelizm składniowy - wersy rwnoległe, rozpoczynają się tak samo (anafory) i maja podobną budowę

dystych - forma wersyfikacji składająca się z 2 wersw (dwuwersowe zwrotki)

epikureizm - podstawą i celem życia jest szczęście, do szczęścia trzeba dążyć, szczęście to brak cierpienia, pozostawanie na tym co mamy, Bg jest stwrcą, ale nie ingeruje w życie ludzi, nie ma śmierci, kiedy jest człowiek, nie ma człowieka, kiedy jest śmierć

pieśń - utwr liryczny, poważny ton, zajmuje się egzystencją człowieka, stroficzna, rytmiczna, wywodzi się od Horacego (carmen)

sielanka (idylla, bukolika) - gł. gat. lit. pastoralnej obejmujący utwory związane z życiem pasterzy, rybakw, rolnikw lub myśliwych, najczęściej ma postać monologu poprzedzonego lub przeplecionego opisem lub dialogiem

topos theatrum mundi - Bg reżyserem, świat sceną, człowiek aktorem

topos Deus Artifex - Bg - Artysta, to co tworzy jest piękne, jest sztuką

carpe diem - chwytaj dzień, żyj chwilą, gł. zasada horacjanizmu, jutro zależy od Boga, jest nieodgadnione

Wartości przekazane w pieśniach:

niestałość losu, niemożność pojęcia życia i śmierci rozumem (stoicyzm)

cnota jest jedną z najważniejszych rzeczy

patriotyzm

radość i zabawa, lecz z czystym sumieniem

za pieniądze się szczęścia nie kupi

wspaniałość wsi

harmonia

predestencja - życie i zbawienie zależy od Boga

łączy wiarę w Boga z filozofią antyczną i własnymi przekonaniami

psalmy - zbir hymnw pochwalnych, dziękczynnych, pokutnych i błagalnych, napisał je Dawid, w przekładzie Kochanowski przedstawia Boga jako tego, ktry kocha ludzi, jest Ojcem, troszczy się o ludzi, zapewnia im długie, szczęśliwe życie

parafraza - swobodna przerbka jednego tekstu w drugi, może się rżnić formą

tren - wziął początek od epitafiw, wyraża żal po zmarłej osobie, wychwala jej zalety, utwr liryczny, okolicznościowy

Poglądy Kochanowskiego w Trenach:

zaprzecza stoicyzmowi

nie można osiągnąć szczęścia, każdemu przeznaczone jest cierpienie

sceptycyzm (niemożność poznania)

zwątpienie w życie po śmierci

nie można osiągnąć mądrości, mądrość nie wywyższa

negacja exegi monumentum

Budowa klasycznego trenu, a treny Kochanowskiego:

przedmowa treny I i II

wyrazy wzrastającego blu treny III - VIII

zwątpienie treny IX - XI

uzasadnienie zwątpienia treny XII i XIII

szukanie ukojenia treny XVI i XVII

ukojenie treny XVIII i XIX

MIKOŁAJ SĘP SARZYŃSKI

Żył w latach 1550-1581. Niedużo napisał, jego dzieła wydał w 1601 jego brat Jakub przy pomocy spowiednika Mikołaja pod tytułem Rytmy abo wiersze polskie, podobno to nie była cała twrczość, przypisywane mu jest jeszcze 20 erotykw, choć żył w czasach Kochanowskiego uważany jest za poetę renesansowo-barokowego manieryzmu, studiował w Wittenberdze (źrdło reformacji), gorliwy protestant, pojechał do Rzymu, powrcił na katolicyzm (niełatwe przejście), celem jego życia była śmierć, poeta metafizyczny - pisał o tym co nieziemskie, autor parafrazy Psalmw, kształtował się na mistykach hiszpańskich (Ludwik z Grenady, Teresa z Avilla, św. Jan od Krzyża)

sonet - utwr liryczny, dwie zwrotki czterowersowe, opisowe i dwie trzywersowe, refleksyjne (albo trzy cztero - i jedna dwuwersowa), epitety, rygorystyczna forma, przerzutnie, apostrofy, peryfrazy, oksymorony. Sęp mwi w sonetach o marności człowieka (człowiek ciągle walczy z szatanem, światem i ciałem, jest słaby, nieostrożny i rozdarty, ginie bez Boga, jest niegodny by go chwalić), paradoks sępowy (Bg nie porusza się, poruszając wszystko inne), motywy wanitatywne - motywy marności, przeciwstawia elementy wanitatywne, przemijające, takie jak człowiek, ciało, świat (tenebrae) temu co stałe, bezpieczne, boskie - Bg, dusza ludzka - (lux), tenebrae i lux są antynomiczne (przeciwstawne, opozycyjne), wszystko oprcz Boga, ktry jest tylko lux, jest rozdwojone (dualne) - ma lux i tenebrae

oksymoron - przeciwstawienia (czarny śnieg)

peryfraza - omownia, metaforyczny opis

Wiliam Szekspir (Shakespeare)

Żył w latach 1564-1616, Anglik, jako nastolatek uciekł z trupą wędrowną, powrcił do Londynu, początkowo pilnował dorożek, potem grał i pisał dla teatrw, przede wszystkim dla The Globe, tworzył utwory historyczne, komedie, tragedie i utwory z pogranicza gatunkw. Głwne dzieła to: Hamlet, Makbet, Romeo i Julia, Sen nocy letniej, Otello, Krl Lear, Burza, Poskromienie złośnicy.



dramat antyczny dramat szekspirowski

obecność chru z przewodnikiem brak

trzech aktorw na scenie nieograniczona liczba aktorw

bohaterowie jednolici psychologicznie, niezmienni bohaterowie zmienni

proste stroje stroje wyszukane

jednolitość stylistyczna i gatunkowa brak

funkcja oczyszczająca - katarsis funkcja rozrywkowa

trjjedność - jedność akcji, czasu i miejsca brak

Teatr elżbietański - teatr publiczny (1576), scena na wolnym powietrzu, otoczone budynkami, brak scenografii - kartki z napisami.






Przykadowe prace

Walory i zagospodarowanie turystyczne miasta Władysławowo

Walory i zagospodarowanie turystyczne miasta Władysławowo Walory i zagospodarowanie turystyczne miasta Władysławowo STRESZCZENIE Obecnie miasto Władysławowo pretenduje do miana jednego z głwnych wczasowisk na polskim Wybrzeżu. Chcąc sprostać wymaganiom turystw zarwno...

Napisz list Romea do Julii wcielając się w role Romea

Napisz list Romea do Julii wcielając się w role Romea Najdroższa memu sercu Julio! Gdy po raz pierwszy ujrzałem Cię na balu maskowym doznałem zachwytu i olśnienia. Nigdy bowiem, w całym moim życiu nie spotkałem osoby o tak delikatnej urodzie. Nie mogłem oderwać o...

''Święty, asceta, rycerz, władca - typy średniowiecznych bohaterw literackich''.

''Święty, asceta, rycerz, władca - typy średniowiecznych bohaterw literackich''. Średniowiecze było najdłuższą epoką w dziejach nowożytnych. Nazwa "medium aevum", oznacza "wieki średnie". Okres średniowiecza był uznawany za czasy zacofania...

Zagadnienia egzaminacyjne na zasady ustroju politycznego państwa

Zagadnienia egzaminacyjne na zasady ustroju politycznego państwa 1. Pojecie państwa 2. Geneza państwa 3. Zasady ustroju politycznego państwa- pojęcie. 4. Przebieg prac nad Konstytucją RP z 2 kwietnia 1997r. 5. Katalog zasad ustroju w Konstytucji RP 6. Konstytucyjne zasady systemu ź...

Biblia i mitologia jako źrdła kultury europejskiej.

Biblia i mitologia jako źrdła kultury europejskiej. Biblia jest jednym z ważnych źrdeł kultury europejskiej, zarwno w sferze religijno-moralnej jak rwnież w sferze inspiracji artystycznych. Biblia odegrała szczeglną rolę w rozwoju piśmiennictwa staropolskiego. Ś...

Groteska i deformacja w literaturze XX-lecia.

Groteska i deformacja w literaturze XX-lecia. Nurt awangardowy w okresie XX-lecia oparty jest właśnie na deformacji rzeczywistości. Twrcw wprawdzie już wcześniej bardzo pociągała możliwość przestawienia czegoś, odwrcenia, wyolbrzymienia, lecz właśnie wwczas os...

Wywiad o telewizji

Wywiad o telewizji Que pensez-vous des programmes de tele? -Les programmes de tele sont utiles , quand je m'ennuye , mais il y a aussi differents genres de distractions par exemple: travailler sur ordinateur , lire , jouer. Qu'est-ce que vous preferez? -J'aime bien les films d'epouvante, les films comique ,...

Skomplikowana prawda o człowieku – gdzie jej szukać? - "Granica" Zofii Nałkowskiej

Skomplikowana prawda o człowieku – gdzie jej szukać? - "Granica" Zofii Nałkowskiej Człowiek to istota niezwykle złożona, jednostka, ktra od początku pojawienia się na ziemi budzi rżne emocje – od głębokich przemyśleń do pogardy dla jego czynw. Na ...

Zobacz wszystkie

Nawigacja

Tagi

studia szkoa streszczenie notatka ciga referat wypracowanie biografia opis praca dyplomowa opracowania test liceum matura ksika

Prawa

Do g?ry